Sygn. akt IX Ca 549/21 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 5 lipca 2021 r. Sąd Okręgowy w Olsztynie IX Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący: SSO Jacek Barczewski po rozpozn

k.c. i 160 k.p.a. jest wydanie wadliwej decyzji. Jeżeli na skutek wydania tej decyzji powstała szkoda, równocześnie powstaje zobowiązanie do jej naprawienia, a wydanie decyzji nadzorczej jest jedynie przesłanką dochodzenia odszkodowania (w istocie warunkuje wymagalność zobowiązania do naprawienia szkody). Sąd I instancji wskazał, że roszczenie powoda podlegało rozpoznaniu przy uwzględnieniu dwóch podstaw prawnych. Po pierwsze art.

§ 2

k.c., zgodnie z którym jeżeli szkoda została wyrządzona przez wydanie prawomocnego orzeczenia lub ostatecznej decyzji, jej naprawienia można żądać po stwierdzeniu we właściwym postępowaniu ich niezgodności z prawem, chyba że przepisy odrębne stanowią inaczej. Odnosi się to również do wypadku, gdy prawomocne orzeczenie lub ostateczna decyzja zostały wydane na podstawie aktu normatywnego niezgodnego z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub ustawą. Dla decyzji wydanych w postępowaniu administracyjnym trybem właściwym dla uruchomienia przewidzianej w art.

§ 2k.c.

odpowiedzialności odszkodowawczej może być postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji (art. 156 k.p.a.). Na pozór bezpośrednią podstawą odpowiedzialności odszkodowawczej jest wówczas – wobec uchylenia art. 153 i 160 kpa – omawiany przepis art.

§ 2k.c.

Zauważył dalej, że druga podstawa prawna wynika z treści art. 160 k.p.a., co wynika z orzecznictwa Sądu Najwyższego. Sąd I instancji przypomniał, iż przepis ten został uchylony 1.9.2004 r. ustawą z 17.6.2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 162, poz. 1692 ze zm.). Zawarta w nim regulacja odpowiedzialności odszkodowawczej z tytułu wyrządzenia szkody w wyniku wydania decyzji administracyjnej dotkniętej wadą nieważności została wówczas zastąpiona przez unormowania zawarte w znowelizowanych przepisach art. 417 i n. k.c. Na mocy jednak postanowień intertemporalnych ustawy z 17.6.2004 r. (Dz.U. Nr 162, poz. 1692 ze zm.) nowelizującej Kodeks cywilny (art. 5 ustawy), do zdarzeń i stanów prawnych powstałych przed dniem jej wejścia w życie stosuje się przepisy art. 417, 419, 420, 420 1, 420 2 i 421 k.c. oraz art. 153, 160 i 161 § 5 k.p.a., w brzmieniu obowiązującym do dnia jej wejścia w życie. Zauważył, iż tryb dochodzenia roszczeń odszkodowawczych wywoływał wątpliwości interpretacyjne po zmianie wprowadzonej w 2004 r., wskutek tego Sąd Najwyższy w uchwale pełnego składu Izby Cywilnej z 31.3.2011 r. (III CZP 112/10, OSNC 2011, Nr 7–8, poz. 75) przyjął, iż: "Do roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej ostateczną decyzją administracyjną wydaną przed dniem 1.9.2004 r., której nieważność lub wydanie z naruszeniem art. 156 § 1 kpa stwierdzono po tym dniu, ma zastosowanie art. 160 § 1, 2, 3 i 6 k.p.a. (…) Jeżeli ostateczna wadliwa decyzja administracyjna została wydana przed dniem wejścia w życie Konstytucji, odszkodowanie przysługujące na podstawie art. 160 § 1 k.p.a. nie obejmuje korzyści utraconych wskutek jej wydania, choćby ich utrata nastąpiła po wejściu życie Konstytucji". Dodatkowo w uchwale z dnia 20.1.2015 r. III CZP 78/14 Sąd Najwyższy przyjął, że: "Jeżeli w wyniku wydania przed dniem 1.9.2004 r. decyzji z naruszeniem art. 156 § 1 k.p.a. albo stwierdzenia nieważności takiej decyzji strona poniosła szkodę, a właściwy minister lub samorządowe kolegium odwoławcze stwierdziło – po tym dniu, lecz przed dniem 11.4.2011 r. – nieważność tej decyzji albo jej wydanie z naruszeniem prawa, termin przedawnienia roszczenia o odszkodowanie przewidziany w art. 160 § 6 k.p.a. rozpoczyna bieg z chwilą bezskutecznego upływu terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a w razie jego złożenia – z chwilą wydania decyzji po ponownym rozpatrzeniu sprawy". Zdaniem Sądu Rejonowego źródłem szkody według art. 160 k.p.a. jest decyzja nieważna lub decyzja wydana z naruszeniem art. 156 k.p.a. Możliwość uzyskania odszkodowania na podstawie art. 160 k.p.a. zależy od uprzedniego stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa lub stwierdzenia jej nieważności. Proces odszkodowawczy musi więc być poprzedzony kontrolą legalności decyzji i dopiero wymienione stwierdzenie w trybie administracyjnym rodzi roszczenie o odszkodowanie. W konsekwencji uchylenia przepisów i stwierdzenia niezgodności z konstytucją części z nich, wskutek czego Sąd Najwyższy podjął wyżej cytowane uchwały, kontrola legalności decyzji jest warunkiem powstania szkody i dochodzenia roszczenia. Na tle okoliczności faktycznych niniejszej sprawy takie wymogi zostały stwierdzone. Wobec zarzutów przedawnienia roszczenia oraz nadużycia praw w tak zgłoszonym zarzucie, Sąd Rejonowy poddał analizie przepisy o przedawnieniu i art. 5 k.c. Sąd ten miał na uwadze powołaną wyżej uchwałę siedmiu sędziów Sądu Najwyższego oraz orzecznictwo tego Sądu wskazującego, że termin przedawnienia roszczenia z art. 160 § 6 k.p.a. biegnie od wydania ostatecznej decyzji administracyjnej. Zatem w sprawie minął trzyletni bieg terminu, nawet przy przyjęciu, że został przerwany przez wytoczenie powództwa o zwrot nieruchomości, bowiem roszczenie to zostało zamienione w uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, które nie jest już żądaniem wydobywczym, które może przerywać bieg przedawnienia. Niemniej jednak Sąd na tle powyższego uznał zarzut przedawnienia za sprzeczny z art. 5 k.c., podzielając stanowisko wyrażone przez Sąd Najwyższy, że mimo istotnej funkcji, jaką pełni przedawnienie, to jest funkcji stabilizującej stosunki społeczne, funkcja ta nie przedstawia się jako nadrzędna; musi ona bowiem w pewnych sytuacjach ustąpić przed inną wartością, jaką jest prawo strony do uzyskania orzeczenia zgodnego z poczuciem sprawiedliwości. Zauważył, że art. 5 k.c. ten wyraża klauzulę, zgodnie z którą czynienie ze swego prawa użytku sprzecznego ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony. Ogólnie rzecz ujmując przepis ten znajdzie zastosowanie, niwecząc prawo podmiotowe danej strony jeżeli zastosowanie konkretnego przepisu nie daje się pogodzić w światle zasad współżycia społecznego, czy społeczno-gospodarczego przeznaczenia prawa. W konsekwencji powyższego za Sądem Najwyższym powtórzył, że kolizję wartości przejawiającej się w pewności stosunków prawnych, chronionej instytucją przedawnienia oraz wartości, jaką stanowi prawo pokrzywdzonego do uzyskania ochrony prawnej naruszonego dobra, można w wyjątkowych wypadkach rozwiązać za pomocą klauzuli nadużycia prawa zawartej w art. 5 k.c., co na tle realiów sprawy prowadziło do nieuwzględnienia zarzutu upływu terminu przedawnienia dochodzonego roszczenia. W ocenie Sądu Rejonowego w przedmiotowej sprawie doszło do nadużycia prawa ze strony pozwanego zgłaszającego zarzut przedawnienia. Nie może ujść uwadze, że powód już po wydaniu ostatecznej decyzji administracyjnej podjął działania zmierzające do odzyskania nieruchomości przejętych na podstawie nieważnej decyzji (w sprawie IC 1/15 toczącej się przed Sądem Rejonowym w Nidzicy). Na skutek czynności w sprawie, w tym stanowiska pozwanego w tamtej sprawie doszło do przekształcenia roszczenia. Pozwany wówczas mając świadomość istniejącego orzeczenia stwierdzającego nieważność decyzji, złożył wniosek o stwierdzenie zasiedzenia, co uniemożliwiało nie tylko rozstrzygnięcie co do wydania nieruchomości ale i uzgodnienia treści księgi. Sąd Rejonowy wówczas zdecydował o konieczności zawieszenia postepowania. Postępowanie tamto zakończyło się dopiero w 2016 r. Zatem powód był w zasadzie zobowiązany niejako przez prowadzone postępowania oczekiwać na ich rozstrzygnięcia. Zatem podnoszenie aktualnie zarzutu przedawnienia w sytuacji pośredniego pozbawienia możliwości dalszego prowadzenia sporu o nieruchomość na skutek zgłoszonego zarzutu zasiedzenia, stanowi nadużycie prawa. Odnośnie wysokości szkody Sąd I instancji uznał, że stanowi ona szacunkową wartości rynkową utraconych nieruchomości obliczoną według stanu na dzień wydania orzeczenia stanowiącego źródło szkody, zaś według cen nieruchomości z chwili obecnej, to jest właściwych na moment orzekania o tym odszkodowaniu. W odniesieniu do decyzji administracyjnych wyrządzających tego typu szkody chodzi bowiem o stan nieruchomości istniejący w chwili wydania wadliwej decyzji, stanowiącej źródło powstania szkody. Stan taki obejmuje parametry fizyczne, geodezyjne, przeznaczenie nieruchomości. Powyższy sposób wyliczenia odszkodowania znajduje uzasadnienie w treści przepisów art. 363 § 1 i 2 k.c., do których odsyła art. 160 § 2 k.p.a. Wobec powyższego Sąd Rejonowy oparł rozstrzygniecie w tym zakresie na opinii biegłej powołanej w sprawie. Wbrew twierdzeniom powoda, opinia jest jasna, precyzyjna, oparta na sprawdzalnych kryteriach i dokumentacji wskazanej w części faktograficznej opinii. Biegła szczegółowo odpowiedziała na zarzuty stawiane przez stronę. Jej stanowisko było dla sądu przekonujące. Podkreślano bowiem kilkukrotnie, że wyceny dokonywano w oparciu o stan nieruchomości z 1984 r., który chociażby znajdującym się tam drzewostanem był zgoła odmienny niż aktualnie. Sąd Rejonowy wbrew żądaniu pozwanego nie obniżył wysokości odszkodowania czego domagał się pozwany, wskazując na taką ewentualną konieczność z uwagi na otrzymywanie renty przez M. S.