(2)i H. S.

(1)umowę sprzedaży wierzytelności nr 1. Przedmiotem umowy było przelanie przez pozwanego na rzecz nabywców części wierzytelności z tytułu należności za dostarczone towary handlowe na podstawie umowy dostawy z 26.09.2003r. przysługujących zbywcy w stosunku do dłużnika Przedsiębiorstwa Produkcyjnego (...) S.A. w K. w wysokości 10.985.505,88 zł obejmującą faktury wymienione w załączniku nr 1 do umowy, za cenę 6.000.000,00 zł. Wraz z wierzytelnościami zbywca miał przenieść na nabywców wszelkie związane z nimi prawa, w tym prawo do odsetek za opóźnienie, a w przypadku, gdy powstały, także koszty postępowania sądowego wraz z kosztami zastępstwa procesowego. Przelew nastąpić miał wraz z wszelkimi zabezpieczeniami wierzytelności w szczególności: a) hipoteką kaucyjną do kwoty 1.900.000,00 euro ustanowioną na nieruchomości należącej do Z. S.

(2)i H. S.

(1)położonej w miejscowości S., gmina O. o pow. 8,51 ha, zapisanej w kw nr (...), b) hipoteką kaucyjną do kwoty 9.000.000,00 zł ustanowioną na nieruchomościach należących do Przedsiębiorstwa Produkcyjnego (...) S.A. w K., objętej księgą wieczysta nr (...). Na zabezpieczenia zapłaty ceny w wysokości 6.000.000,00 zł, nabywcy zobowiązali się ustanowić hipotekę kaucyjną do kwoty 6.000.000,00 zł na nieruchomości należącej do Z. S.

(2)i H. S.

(1)położonej w miejscowości S. o pow. 8,51 ha, zapisanej w księdze wieczystej nr (...).

(2)oraz H. S.

(1)ustanowili na rzecz pozwanego na prawie własności nieruchomości o powierzchni 8,51 ha, składającej się z działek nr (...) zapisanej w księdze wieczystej nr (...) Sądu Rejonowego w Kaliszu, hipotekę kaucyjną do maksymalnej wysokości 6.000.000,00 zł tytułem zabezpieczenia zobowiązań wynikających z umowy zbycia wierzytelności nr 1 z dnia 19 czerwca 2006r. Ww. hipotekę kaucyjną wpisano do księgi wieczystej dnia 26 czerwca 2006r. (dowód: akt ustanowienia hipoteki k.63-65, odpis księgi wieczystej k. 15) W dniu 19 czerwca 2006r. pozwany zawarł z Z. S.

(2)i H. S.

(1)umowę sprzedaży wierzytelności nr 2. Przedmiotem umowy było przelanie przez pozwanego na rzecz nabywców część wierzytelności z tytułu należności za dostarczone towary handlowe na podstawie umowy dostawy z 26.09.2003r. przysługujących zbywcy w stosunku do dłużnika (...) S.A. w K. w wysokości 3.020.648,82 zł (z 20.513.952,75 zł) obejmujące faktury wymienione w załączniku nr 1 do umowy, w zamian za przeniesienie na zbywcę: - prawa użytkowania wieczystego działek nr (...) położonych w K. na ul. (...) oraz prawa własności budynków i budowli znajdujących się na tych działkach, zapisanych w księdze wieczystej nr (...), - prawa użytkowania wieczystego działki nr (...) położonej w K. na ul. (...) oraz prawa własności budynków i budowli znajdujących się na tych działkach, zapisanych w księdze wieczystej nr (...), - prawa użytkowania wieczystego działki nr (...) położonej w K. na ul. (...) oraz prawa własności budynków i budowli znajdujących się na tych działkach, zapisanych w księdze wieczystej nr (...), - prawa użytkowania wieczystego działki nr (...) położonej w K. na ul. (...) oraz prawa własności budynków i budowli znajdujących się na tych działkach, zapisanych w księdze wieczystej nr (...), o łącznej wartości 3.020.648,82 zł po uprzednim nabyciu praw od Przedsiębiorstwa Produkcyjnego (...) S.A. w K.. Wraz z wierzytelnościami zbywca miał przenieść na nabywców wszelkie związane z nimi prawa, w tym prawo do odsetek za opóźnienie, a w przypadku, gdy powstały, także koszty postępowania sądowego wraz z kosztami zastępstwa procesowego. Przelew nastąpić miał wraz z wszelkimi zabezpieczeniami wierzytelności w szczególności: - hipoteką kaucyjną do kwoty 99.900,00 euro ustanowioną na nieruchomości należącej do Z. S.

(2)i H. S.

(1)położonej w miejscowości S., gmina O. o pow. 8,51 ha, zapisanej w księdze wieczystej nr (...), - hipoteką kaucyjną do kwoty 300.000,00 zł ustanowioną na nieruchomościach należących do P. H. w K., objętej księgą wieczysta nr (...). Przeniesienie na zbywcę ww. praw użytkowania wieczystego miało nastąpić w terminie do 30 czerwca 2007r. W przypadku niewykonania zobowiązania dotyczącego przeniesienia tych praw na zbywcę w ww. terminie, nabywcy zobowiązali się do zapłaty na rzecz zbywcy kwoty 3.000.000,00 zł. Na zabezpieczenia zapłaty kwoty w wysokości 3.000.000,00 zł, nabywcy zobowiązali się ustanowić hipotekę kaucyjną do kwoty 3.000.000,00 zł na nieruchomości należącej do Z. S.

(2)i H. S.

(1)położonej w miejscowości S. o pow. 8,51 ha, zapisanej w księdze wieczystej nr (...).

(2)oraz H. S.

(1)ustanowili na rzecz pozwanego na prawie własności nieruchomości o powierzchni 8,51 ha, składającej się z działek nr (...) zapisanej w księdze wieczystej nr (...) Sądu Rejonowego w Kaliszu, hipotekę kaucyjną do maksymalnej wysokości 3.000.000,00 zł tytułem zabezpieczenia zobowiązań wynikających z umowy zbycia wierzytelności nr 2 z dnia 19 czerwca 2006r. Ww. hipotekę kaucyjną wpisano do księgi wieczystej dnia 26 czerwca 2006r. (dowód: akt ustanowienia hipoteki k.66-68, odpis księgi wieczystej k. 15) Prawomocnym wyrokiem z dnia 11 września 2006r. Sąd Okręgowy w Kaliszu zasądził od H. S.

(1)i Z. S.

(2)na rzecz (...) sp. z o.o. w Ż. kwotę 7.792.000,00 zł z tym zastrzeżeniem, że ograniczył odpowiedzialność pozwanych do nieruchomości położonej w miejscowości S. o pow. 8,51 ha, zapisanej w księdze wieczystej nr (...) prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Kaliszu - Wydział Ksiąg Wieczystych oraz, że spełnienie świadczenia przez dłużnika osobistego Przedsiębiorstwo Produkcyjne (...) S.A. w K. zwalnia pozwanych. Postanowieniem z dnia 4 września 2020r. Sąd Okręgowy w Kaliszu nadał ww. prawomocnemu wyrokowi klauzulę wykonalności przeciwko powodowi z zastrzeżeniem dla dłużnika rzeczowego (...) sp. z o.o. prawa powoływania się w toku postępowania egzekucyjnego na ograniczenie jej odpowiedzialności do nieruchomości położonej w S. zapisanej w księdze wieczystej nr (...) prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Kaliszu i do wysokości sumy 2 miliony euro jako hipoteki kaucyjnej ustanowionej aktem notarialnym z dnia 19 marca 2004r. (dowód: wyrok k. 42, pozew k. 38-40, odpis wyroku z klauzulą k. 239-240) Sąd Rejonowy w Kaliszu postanowieniem z dnia 21 grudnia 2006r. zmienił postanowienie Sądu Rejonowego w Kaliszu z dnia 6 lipca 2005r. o ogłoszeniu upadłości z możliwością zawarcia układu na postanowienie o ogłoszeniu upadłości obejmującą likwidacją majątku. Postępowanie upadłościowe nadal toczyło się pod sygn. akt VGUp 8/

1. Na liście wierzytelności ujęto zgłoszone przez pozwanego wobec Przedsiębiorstwa Produkcyjnego (...) S.A. w K. następujące wierzytelności: - 20.513.652,75 zł z tytułu należności za sprzedane towary handlowe na podstawie umowy dostawy z dnia 26.09.2003r., wpisane pod poz. 324 na liście wierzytelności, - 18.703.316,42 zł z tytułu roszczenia o zwrot przekazanego depozytu na podstawie umowy dostawy z dnia 26.09.2003r., wpisane pod poz. 325 na liście wierzytelności. W toku postępowania upadłościowego obejmującego likwidację majątku upadłej spółki, syndyk masy upadłości dokonał spłaty na rzecz pozwanego jako wierzyciela następujących kwot: - 1.444.749,00 zł zapłacona w dniu 28.12.2007r., z tytułu zgłoszonej wierzytelności pod poz. 324, - 3.241.764,64 zł zapłacona w dniu 01.04.2009r., z tytułu zgłoszonej wierzytelności pod poz. 324, - 3.179.563,79 zł zapłacona w dniu 02.04.2009r., z tytułu zgłoszonej wierzytelności pod poz. 325, - 910.077,75 zł zapłacona w dniu 23.12.2010r., z tytułu zgłoszonej wierzytelności pod poz. 324, - 892.615,78 zł zapłacona w dniu 23.12.2010r. z tytułu zgłoszonej wierzytelności pod poz.
2. Łącznie pozwany w toku postępowania upadłościowego uzyskał od dłużnika osobistego- Przedsiębiorstwa Produkcyjnego (...) S.A. w upadłości likwidacyjnej kwotę 9.668.770,96 zł, w tym 5.596.591,39 zł z tytułu należności za sprzedane towary handlowe na podstawie umowy dostawy z dnia 26.09.2003r. oraz kwotę 4.072.179,57 zł z tytułu roszczenia o zwrot przekazanego depozytu na podstawie ww. umowy dostawy. ( dowód: postanowienie na k. 319 w aktach sprawy I C 1659/05, wyciąg z ostatecznego planu podziału k. 184, odrębny plan k. 185, wyciąg z częściowego planu podziału k. 186, plany podziału k. 43-50) Z dniem 27 marca 2012r. uprawomocnił się wpis o wykreśleniu Przedsiębiorstwa Produkcyjnego (...) S.A. w K. - w upadłości likwidacyjnej z Krajowego Rejestru Sądowego. (dowód: wydruk z KRS k. 51) Powód wzywał pozwanego do wykreślenia hipoteki ustanowionej na nieruchomości o nr (...), ze względu na fakt nieistnienia wierzytelności na rzecz, której dokonano zabezpieczenia w formie zabezpieczenia hipotecznego. (dowód: pismo k. 69) Powód w toku procesu zmienił siedzibę, w ten sposób, że aktualna siedziba powodowej spółki mieści się w S.. (dowód: odpis KRS k. 268-273) Aktualnie toczy się postępowanie egzekucyjne prowadzone pod sygn. akt Km 877/20, w którym prowadzona jest egzekucja z nieruchomości zapisanej w księdze wieczystej nr (...) będącej własnością powoda w oparciu o tytuł wykonawczy - prawomocny wyrok Sądu Okręgowego w Kaliszu z dnia 11.09.2006r. o sygn. akt I C 1659/05, zaopatrzony w klauzulę wykonalności - postanowieniem Sądu Okręgowego w Kaliszu z dnia 04.09.2020r. (dowód: dokumenty akt sprawy I Co 687/20) Za wiarygodne należało uznać zaliczone w poczet materiału dowodowego dokumenty zgromadzone w postępowaniu albowiem zostały one sporządzone przez uprawnione organy w ramach przysługujących im kompetencji, w sposób rzetelny i fachowy. Ich prawdziwość i autentyczność nie wzbudziła w ocenie Sądu wątpliwości. Należy przy tym wskazać, iż przedłożenie przez stronę powodową dowodów w formie dokumentowej przy spełnieniu wymagań materialnych co do tej formy czynności prawnej powoduje, że należy uznać za niezasadny zarzut pozwanego naruszenia przez stronę powodową przepisów proceduralnych, w szczególności art. 129 kpc. Sąd uznał za wiarygodne zeznania Z. S.

(2), poprzedniego właściciela nieruchomości zapisanej w księdze wieczystej nr (...), jednakże ich treść nie przyczyniła się w znacznym stopniu do ustalenia stanu faktycznego niniejszego postępowania. Świadek – z uwagi na upływ czasu - nie posiadał szczegółowej wiedzy na temat zawieranych w dniu 19 czerwca 2006r. umów cesji nr (...) z pozwanym, a także oświadczeń o ustanowieniu na ich podstawie hipotek umownych kaucyjnych. Sąd Rejonowy zważył, co następuje. Podstawą prawną roszczenia powoda jest przepis art. 10 ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o księgach wieczystych i hipotece (tj. Dz.U. z 2019r., poz. 2204, zwana dalej u.k.w.h.), zgodnie z którym w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym, osoba, której prawo nie jest wpisane lub jest wpisane błędnie albo jest dotknięte wpisem nie istniejącego obciążenia lub ograniczenia, może żądać usunięcia niezgodności. Przed poczynieniem merytorycznych uwag w zakresie zasadności zgłoszonego roszczenia, w pierwszej kolejności należy odnieść się do zgłoszonego przez pozwanego zarzutu braku legitymacji biernej. Pozwany upatrywał brak swojej legitymacji w tym, że powód nieprawidłowo oznaczył stronę pozwaną jako (...) sp. z o.o. w Ż.” tymczasem prawidłowa firma pod jaką prowadzi działalność spółka pozwana to (...) sp. z o.o. w Ż.”. Zarzut braku legitymacji procesowej biernej jest bezzasadny. Analiza dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy, w tym również dokumentacji zawartej w dołączonych aktach Sądu Okręgowego w sprawie I C 1659/05 jednoznacznie wskazuje, że pozwany w obrocie gospodarczym posługiwał się skróconą firmą (...) sp. z o.o. w Ż.”, o czym świadczy m.in. oznaczenie zawarte w pozwie w sprawie I C 1569/05 czy wniosek o sprostowanie orzeczenia (k.406-407 w aktach sprawy I C 1659/05). Godzi się również zauważyć, że pozwany w odpowiedzi na pozew odniósł się merytorycznie do żądania powoda, wdając się w spór. Ponadto, w piśmie procesowym z dnia 10.01.2018r. (k.154-155) pełnomocnik reprezentujący powoda sprostował oznaczenie strony pozwanej jako (...) sp. z o.o. w Ż.”, wyjaśniając, iż od samego początku jego intencją było pozwanie tego podmiotu. W tym kontekście wyjaśnić należy, że mylne oznaczenie w pozwie strony pozwanej nie stanowi per se podstawy do odrzucenia pozwu, jeżeli z akt sprawy wynika, że powód miał zamiar pozwać inaczej oznaczony podmiot. Trzeba bowiem odróżnić sytuację, w której powód niewłaściwie oznacza stronę, od sytuacji, niewłaściwego doboru podmiotów procesu określonej w art. 199 § 1 pkt 3 k.p.c., która skutkować musi koniecznością odrzucenia pozwu. Zgodnie z ugruntowanym w tym zakresie orzecznictwem – podzielanym przez Sąd orzekający - w sytuacji pierwszej naprawienie wady następuje w drodze sprostowania oznaczenia strony (por. m.in. por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 września 2000r., I CKN 749/00, wyrok SN z dnia 28 kwietnia 2004r., I CK 472/03, wyrok SN z dnia 20 maja 2009r. I CKN 400/08, postanowienie Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 28 lutego 2013r., sygn. akt I ACz 377/13, Lex nr 1353914). Wobec powyższego stwierdzić należało, że błędne oznaczenie w pozwie firmy pozwanego zostało skorygowane w prawidłowym trybie poprzez sprostowanie przez stronę powodową oznaczenia strony przeciwnej, co sprawiło, że ów błąd nie mógł stanowić postawy do odrzucenia pozwu w stosunku do pozwanego na podstawie art. 199 § 1 pkt 3 k.p.c. Rozpoczynając merytoryczne rozważania dotyczące istoty rozstrzyganej sprawy, należy wskazać co następuje. Powództwo przewidziane w art. 10 u.k.w.h. jest sui generis powództwem o ustalenie (art. 189 k.p.c.), od którego odróżnia je wprawdzie odmienność podstawy prawnej i funkcji, ale upodabnia przesłanka interesu prawnego w ustaleniu rzeczywistego stanu prawnego. Jakkolwiek w doktrynie i orzecznictwie sądowym wyrażane są różne zapatrywania co do charakteru tego powództwa, to stwierdzić należy, że niezależnie od wyjaśnienia jego charakteru przy rozpoznawaniu tego typu sprawy, przedmiotem postępowania dowodowego jest ustalenie, czy istotnie zachodzi niezgodność między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej, a rzeczywistym stanem prawnym, uzasadniając jej usunięcie przez dokonanie prawidłowych wpisów, przez co należy rozumieć także wykreślenie prawa np. hipoteki. Powództwo z art. 10 ustawy służy jednocześnie obaleniu domniemania ustanowionego w art. 3 tej ustawy, iż prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym, a prawo wykreślone nie istnieje. Ciężar dowodu, że rzeczywisty stan prawny nieruchomości jest odmienny od ujawnionego w księdze wieczystej spoczywa zatem na stronie powodowej ( vide wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 stycznia 2012r., sygn. akt IV CSK 309/11, Lex). Powództwo z art. 10 u.k.w.h. mające na celu usunięcie rozbieżności w tym przepisie wskazanej, nie jest ograniczone tylko do wypadku, gdy wpis był od początku nieprawdziwy, lecz ma zastosowanie także wówczas, gdy w następstwie zaspokojenia wierzytelności wygasła hipoteka, a wierzyciel nie dokonał czynności umożliwiających wykreślenie hipoteki z księgi wieczystej (art. 100 u.k.w.h.). Powództwo przewidziane w art. 10 u.k.w.h. służy ochronie interesu osoby niewpisanej lub błędnie wpisanej do księgi wieczystej, a jego hipotezą objęte są wszystkie możliwe stany faktyczne, których stwierdzenie prowadzi do niezgodności treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Niezgodność w rozumieniu art. 10 u.k.w.h. może odnosić się do istnienia bądź nieistnienia danego prawa. W wymienionym przepisie przedstawiono systematykę niezgodności ze względu na prawo podlegające ochronie. Na podstawie komentowanego przepisu ochrona procesowa przysługuje osobie, gdy jej prawo: po pierwsze nie jest wpisane do księgi wieczystej, po drugie zostało błędnie wpisane albo po trzecie jest dotknięte wpisem nieistniejącego obciążenia lub ograniczenia (np. w księdze wieczystej wpisano hipotekę, a następnie spłacono wszystkie zabezpieczone wierzytelności – art. 94 u.k.w.h., w rezultacie hipoteka wygasła, ale ciągle jest ujawniona w księdze wieczystej). Roszczenie, które wynika z art. 10 u.k.w.h. uzupełnia system ochrony proceduralnej w prawie polskim. Uprawniony może z niego skorzystać, gdy - ze względu na ograniczenie formalne - nie jest w stanie od razu uzyskać korekty treści księgi wieczystej w postępowaniu wieczystoksięgowym (art. 626 1 i n. k.p.c. w zw. z art. 31 ust. 2 u.k.w.h.). Wreszcie podkreślić wymaga, że powództwo oparte na podstawie art. 10 u.k.w.h. nie jest uniwersalnym środkiem prawnym do ochrony wszelkich interesów dotyczących nieruchomości mających założone księgi wieczyste. Innymi słowy, powództwo to ma swoje ograniczenia. W literaturze przedmiotu podaje się m.in., że w trybie art. 10 u.k.w.h. nie można uzyskać orzeczenia sądu stanowiącego podstawę do dokonania konstytutywnego wpisu w księdze wieczystej tzn. wpisu wymaganego do powstania, zmiany lub wygaśnięcia określonego prawa. W omawianym postępowaniu niedopuszczalne jest również wydanie wyroku, który zastępowałby orzeczenie podlegające szczególnemu reżimowi proceduralnemu. Chodzi o przypadki, gdy przepisy prawa zastrzegają wyłączność określonego trybu proceduralnego w celu stwierdzenia pewnych okoliczności relewantnych prawnie (np. zasiedzenie nieruchomości – art. 609-610 k.p.c., stwierdzenie nabycia spadku- art. 669 k.p.c. i n., pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego - art. 840 k.p.c.). Przedkładając powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy to nie ulega wątpliwości, że powód domagając się wykreślenia hipoteki umownej kaucyjnej ustanowionej na rzecz pozwanego do sumy 2.000.000,00 euro ograniczonej do kwoty 7.792.000,00 zł wyrokiem Sądu Okręgowego w Kaliszu z dnia 11.09.2006r. w sprawie I C 1659/06 zmierza w istocie do pozbawienia wykonalności prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Kaliszu z dnia 11 września 2006r. wydanego w sprawie I C 1659/05, co w niniejszym postępowaniu zainicjowanym przez powoda w trybie art. 10 u.k.s.c. jest niedopuszczalne. Podstawę prawną do zwalczania tytułu wykonawczego w przypadku, gdy już po powstaniu tytułu egzekucyjnego zaszły zdarzenia prowadzące do wygaśnięcia zobowiązania stanowi jedynie przepis art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c. Odnosząc się do zaś argumentacji powoda dotyczącej wykreślenia hipoteki kaucyjnej ustanowionej do sumy 2.000.000,00 euro ograniczonej do kwoty 7.792.000,00 zł, z powodu jej nieistnienia ze względu na spłatę zobowiązania przez dłużnika osobistego, stwierdzić należy, że jest ona bezzasadna. Powód w toku przeprowadzonego postępowania dowodowego nie wykazał, aby wierzytelność hipoteczna zabezpieczona wymienioną hipoteką umowną kaucyjną do 2.000.000,00 euro wygasła wskutek jej spełnienia, a tym samym aby doszło do wygaśnięcia zabezpieczającej ją hipoteki. Wprawdzie z materiału dowodowego zebranego w sprawie niewątpliwie wynika, że po powstaniu tytułu egzekucyjnego w postaci prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Kaliszu o sygn. akt I C 1659/05 doszło do częściowej spłaty zobowiązania na rzecz wierzyciela (pozwanego) przez dłużnika osobistego – Przedsiębiorstwo Produkcyjne (...) S.A. w K. w toku postępowania upadłościowego. Jednakże – wbrew stanowisku powoda – pozwany otrzymał kwotę 5.596.591,39 zł z tytułu zgłoszonych roszczeń wobec upadłego Przedsiębiorstwa Produkcyjnego (...) S.A. w K. ujętych na liście wierzytelności pod poz. 325 dotyczących należności za sprzedane towary handlowe (z tytułu tzw. kredytu kupieckiego) na podstawie umowy dostawy z dnia 26.09.2003r., co nie wyczerpuje zobowiązania wynikającego z ww. orzeczenia opiewającego na kwotę należności głównej w wysokości 7.792.000,00 zł. Zwrócić należy uwagę, że hipoteka kaucyjna umowna do sumy 2.000.000,00 euro została ustanowiona przez dłużników rzeczowych na zabezpieczenie określonych wierzytelności, a nie wszystkich wierzytelności przysługujących pozwanemu wobec Przedsiębiorstwa Produkcyjnego (...) S.A. w K. wynikających w umowy dostawy z dnia 26 września 2003r. Wprawdzie w samym akcie ustanawiającym tą hipotekę z dnia 29 marca 2004r. nie sprecyzowano jakie konkretnie wierzytelności z tytułu wspominanej umowy ma zabezpieczać ustanowiona przez Z. S.

(2)i H. S.

(1)hipoteka, niemniej jednak nie można zapisu zawartego w tym akcie w § 2 interpretować w oderwaniu od zapisów umownych aneksu do umowy dostawy z dnia 26.09.2003r. zawartego w dniu 15.04.2004r. zmieniających treść § 6 pkt 15 umowy dostawy, a także postanowień umownych umów sprzedaży wierzytelności nr 1 i nr 2 z dnia 19 czerwca 2006r. Z treści powołanych umów jasno wynika, że wolą dłużników rzeczowych Z. S.

(2)i H. S.

(1)było ustanowienie hipoteki kaucyjnej do sumy 2.000.000,00 euro na zabezpieczenie roszczeń (...) sp. z o.o. w Ż. tylko z tytułu kredytu kupieckiego udzielonego Przedsiębiorstwu Produkcyjnemu (...) S.A. w K. na podstawie umowy dostawy z dnia 26.09.2003r. Rację ma powód o tyle, że wskutek spłaty pozwanemu części zobowiązania przez dłużnika osobistego – Przedsiębiorstwa Produkcyjnego (...) w toku postępowania upadłościowego, zostaje w tym zakresie zwolniony dłużnik rzeczowy będący właścicielem nieruchomości obciążonej hipoteką - w tym wypadku powód. Odpowiedzialność bowiem wobec wierzyciela ponosi dłużnik osobisty z całego swojego majątku, a dłużnik hipoteczny (rzeczowy) tylko z nieruchomości obciążonej hipoteką. Obaj odpowiadają wobec wierzyciela in solidum, albowiem zaspokojenie wierzytelności przez jednego z nich, zwalnia pozostałego. Jednakże, pokreślić ponownie należy, że Sąd rozpoznający powództwo w trybie art. 10 u.k.w.h. nie jest władny do tego, aby dokonać określonego wpisu w księdze wieczystej polegającego na wykreśleniu hipoteki do określonej kwoty. Sąd rozpoznający przedmiotowe roszczenie nie prowadzi księgi wieczystej i nie może zamieścić żadnych wpisów w takiej księdze, co wynika z treści art. 23 zd. 1 u.k.w.h. Co więcej, jak już wspominano Sąd rozpoznający powództwo na podstawie art. 10 u.k.w.h. nie ma kompetencji do oceny roszczenia powoda na płaszczyźnie przepisów o pozbawieniu czy ograniczeniu wykonalności orzeczenia Sądu Okręgowego w Kaliszu w sprawie I C 1659/05. W tym przedmiocie powodowi przysługuje jedynie roszczenie o ograniczenie tytułu wykonawczego w oparciu o dyspozycję art. 840 k.p.c. Odnośnie do żądania powoda dotyczącego uzgodnienia treści księgi wieczystej nr (...) poprzez wykreślenie hipoteki umownej kaucyjnej do sumy 6.000.000,00 zł i hipoteki umownej kaucyjnej do 3.000.000,00 zł, należy wskazać co następuje. Hipoteki umowne kaucyjne ustanowione na rzecz pozwanego i wpisane do księgi wieczystej nr (...) były jedną z dwóch typów hipotek uregulowanych w ustawie z dnia 6 lipca 1982r. o księgach wieczystych i hipotece (tj.Dz.U.2001.124.1361) i mogły być ustanawiane w stanie prawnym istniejącym do dnia 19 lutego 2011r. Zgodnie z treścią art. 102 ust. 1 obowiązującej wówczas ustawy wierzytelności o wysokości nieustalonej mogą być zabezpieczone hipoteką do oznaczonej sumy najwyższej (hipoteka kaucyjna). Hipoteka kaucyjna może w szczególności zabezpieczać istniejące lub mogące powstać wierzytelności z określonego stosunku prawnego albo roszczenia związane z wierzytelnością hipoteczną, lecz nieobjęte z mocy ustawy hipoteką zwykłą (art. 102 ust. 2). Wierzyciel nie mógł się powołać na wpis hipoteki kaucyjnej w celu udowodnienia wierzytelności zabezpieczonej (art. 105 ustawy). Nowelizacja dokonana ustawę z dnia 26 czerwca 2009r. o zmianie ustawy o księgach wieczystych i hipotece oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 131, poz. 1075) zastąpiła dotychczasowe typy hipotek - zwykłą i kaucyjną, jednolitą hipoteką zabezpieczającą zarówno wierzytelności pieniężne o ustalonej wysokości, jak i wierzytelności nieokreślone i przyszłe. Model hipoteki uniwersalnej bliski jest konstrukcyjnie dotychczasowej hipotece kaucyjnej, która umożliwiała zabezpieczenie wierzytelności przyszłych przed nowelizacją. W myśl przepisu intertemporalnego art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 26 czerwca 2009r. o zmianie ustawy o księgach wieczystych i hipotece oraz niektórych innych ustawy (Dz.U. nr 131, poz. 1075) do hipotek kaucyjnych powstałych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy (tj. powstałych przed dniem 20 lutego 2011r.) , z zastrzeżeniem ust.2, stosuje się przepisy ustawy, o której mowa w art. 1 w brzemieniu nadanym niniejszą ustawą, z wyjątkiem przepisów o rozporządzaniu opróżnionym miejscem hipotecznym. Zatem, do hipotek kaucyjnych powstałych na rzecz pozwanego stosuje się przepisy aktualnie obowiązującej ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Hipoteka jest prawem rzeczowym ograniczonym, którego zadaniem jest zabezpieczenie wierzytelności. Jej cechą charakterystyczną jest akcesoryjność, wyrażana stwierdzenie, że nie istnieje hipoteka bez zabezpieczonej wierzytelności. Jednak od zasady akcesoryjności hipoteki istnieją wyjątki zrywające ten związek. W świetle przepisu art. 68 ust. 1 u.k.w.h. możliwe jest powstanie hipoteki mimo, że w chwili jej ustanawiania nie istnieje jeszcze wierzytelność, którą hipoteka ta zabezpiecza, przepis ten przewiduje bowiem możliwość hipotecznego zabezpieczenia wierzytelności przyszłej (innymi przytaczanymi w piśmiennictwie wyjątkami, przełamującymi ścisły związek hipoteki i zabezpieczonej wierzytelności inną wierzytelnością wierzyciela hipotecznego- art. 68 3 u.k.w.h., przelew wierzytelności hipotecznej bez zabezpieczającej ją hipoteki w wypadkach określonych w art. 79 1 i 79 2 u.k.w.h., zmiana wierzytelności hipotecznej przewidziana w art. 97 i w art. 98 ust. 1 u.k.w.h., taki charakter przepisuje się również często art. 74 i art. 77 u.k.w.h.). Według obowiązującego do 19 lutego 2011r. przepisu art. 102 u.k.w.h. dopuszczalne było zabezpieczenie hipoteczne wierzytelności mogących powstać z określonego stosunku prawnego. Zmieniony art. 68 ust. 2 u.k.w.h. wprost stanowi o możliwości zabezpieczenia wierzytelności przyszłej. Wprawdzie przepis ten należy odczytywać w powiązaniu z definiującym hipoteką art. 65 u.k.w.h. co oznacza, że zabezpieczona może być tylko oznaczona wierzytelność przyszła wynikająca z określonego (zindywidualizowanego) stosunku prawnego. Zgodnie z treścią art. 67 u.k.w.h. do powstania hipoteki konieczny jest wpis do księgi wieczyste, w konsekwencji czego wpisowi hipoteki przypisuje się konstytutywny charakter. Nie jest on jednak samodzielną podstawą powstanie hipoteki. Uprzednia w stosunku do wpisu jest właściwa podstawa materialnoprawna powstania hipoteki, a mianowicie umowa lub – w przypadku hipoteki przymusowej – orzeczenie sądu lub innego organu upoważnionego do stosowania tej formy zabezpieczenia roszczeń. Wpis nie sanuje wadliwości materialnoprawnej czynności lub orzeczenia będących źródłem powstania hipoteki. Wada źródła, z którego wynika hipoteka, w zależności od jej charakteru lub stopnia nasilenia, może spowodować, że hipoteka nie powstanie, mimo jej wpisania w księdze wieczystej. Ujawnienie hipoteki w księdze wieczystej nie przesądza zatem o istnieniu tego prawa (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 grudnia 1993r., sygn. akt I CRN 202/93, z 6 grudnia 2000r., III CKN 179/99, z najnowszego orzecznictwa: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 czerwca 2020r., sygn. akt I CSK 429/18, Lex). Akcesoryjny charakter hipoteki sprawia również, że do zrealizowania przez wierzyciela hipotecznego wynikającej z jej ustanowienia odpowiedzialności właściciela obciążonej nią nieruchomości może dojść tylko o tyle, o ile będzie istnieć zabezpieczona nim wierzytelność. Do obalenia domniemania ustalonego w art. 3 u.k.w.h. nie jest konieczne „obalenie” (wykreślenie) wpisu hipoteki, lecz wykazanie, że mimo ujawnienia hipoteki przez wpis prawo to nigdy nie powstało albo mimo powstania - wygasło. Z zasady akcesoryjności wynika, że hipoteka wygasa co do zasady wraz z wygaśnięciem zabezpieczonej wierzytelności (art. 94 u.k.w.h.). Skutek ten nie wymaga wpisu w księdze wieczystej, a jeśli wpis taki zostanie dokonany, nie ma on charakteru konstytutywnego, lecz jedynie deklaratywny (por. wyrok Sądu Najwyższego z 10 lutego 2012r., sygn. akt II CSK 325/11, i postanowienie SN z 4 lipca 2014r., sygn. akt II CSK 574/13). W świetle niniejszej sprawy materialnoprawną czynnością (stosunkiem prawnym) będącą źródłem powstania hipotek kaucyjnych do sumy 3.000.000,00 zł i do sumy 6.000.000,00 zł miały być umowy cesji nr (...) z dnia 19.06.2006r. Zgodnie z dyspozycją przepisu art. 509 § 1 i 2 k.c. wierzyciel może bez zgody dłużnika przenieść wierzytelność na osobę trzecią (przelew), chyba, że sprzeciwiałoby się to ustawie, zastrzeżeniu umownemu albo właściwości zobowiązania. Wraz z wierzytelnością przechodzą na nabywcę wszelkie związane z nią prawa, w szczególności roszczenie o zaległe odsetki, przy czym wierzytelność przechodzi na nabywcę w takim stanie, w jakim była w chwili zawarcia umowy o przelew. Nie ulega wątpliwości, iż wierzytelność, która ma stanowić przedmiot rozporządzenia powinna być dostateczny sposób oznaczona (zindywidualizowana). Dotyczy to przede wszystkim wyraźnego stosunku zobowiązaniowego, którego elementem jest zbywana wierzytelność, a zatem oznaczenia stron tego stosunku, świadczenia oraz przedmiotu świadczenia. Strony stosunku, świadczenie oraz przedmiot świadczenia muszą być oznaczone, bądź przynajmniej możliwe do oznaczenia (oznaczane) w momencie zawierania umowy przenoszącej wierzytelność (por. Kodeks cywilny. Komentarz pod red. A. Kidyby, Tom III, Zobowiązania – część ogólna, Lex 2010 r.). W okolicznościach niniejszej sprawy, na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego stwierdzić należy, że pomiędzy pozwanym a Z. S.

(2)i H. S.

(1)doszło do zawarcia dwóch umów cesji wierzytelności w rozumieniu art. 509 k.c. Umowy te jednak zostały zawarte pod warunkiem zawieszającym w rozumieniu art. 89 k.c., jakim była zapłata ceny przez podmiot (...) sp. z o.o. w (...) spółce (...) sp. z o.o. w Ż. z tytułu umowy sprzedaży wierzytelności łączącej pozwanego z tym podmiotem. Takie znaczenie należy bowiem nadać postanowieniu umownemu, w myśl którego pomiędzy wymienionymi ( (...) i ówczesnymi właścicielami nieruchomości położnej w S. - Z. S.

(2)i H. S.

(1)) umowa cesji wierzytelności z dnia 19 czerwca 2006r. dojdzie do skutku, jeżeli uprzednio nabywca wierzytelności (...) sp. z o.o. w W. zapłaci cenę za inne wierzytelności należące do pozwanego. Opisywane zastrzeżenie reguluje przepis art. 89 k.c., który stanowi, że z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianym albo wynikającym z właściwości czynności prawnej, powstanie lub ustanie skutków czynności prawnej można uzależnić od zdarzenia przyszłego i niepewnego (warunek). Dla skuteczności tego postanowienia strony nie muszą posłużyć się sformułowaniami ustawowymi, konieczne jest jednak, by z jego treści wynikała wola uzależnienia skutków prawnych całej czynności lub tylko niektórych jej elementów od wystąpienia określonego zdarzenia przyszłego i niepewnego, tak, jak to miało miejsce w rozpoznawanej sprawie. W ocenie Sądu, warunek zawarty przez

(2)i H. S.

(1)skoro wejście w życie obu umów cesji nr (...) z dnia 19.06.2006r. uzależniono od zapłaty na rzecz cedenta ceny z innej umowy zawartej przez pozwanego z (...) sp. z o.o. w W.. Do chwili ziszczenia się warunku zawieszającego wierzytelność wynikająca z dokonanej czynności prawnej ma charakter warunkowy, jest jedynie ekspektatywą wierzytelności jako prawa podmiotowego. Wierzytelność taka może być przedmiotem przelewu, przy czym zgodnie z dominującym poglądem judykatury przelew ekspektatywy wierzytelności wywołuje skutek w postaci przejścia wierzytelności do majątku cesjonariusza (art. 510 § 1 k.c.) dopiero z chwilą powstania tej wierzytelności (ziszczenia się warunku zawieszającego). Oznacza to, że rozporządzający skutek umowy przelewu wierzytelności przyszłej należy łączyć dopiero z chwilą powstania wierzytelności cedenta, który w dniu dokonywania cesji rozporządził jedynie wierzytelnością przyszłą, prawem wówczas jeszcze nieistniejącym (uchwała SN z 19.09.1997r., III CZP 45/97, OSNC 1998/2, poz. 22; wyroki SN z 26.09.2002r. III CKN 346/01, Lex nr 345523; z 8.08.2003r., VCK 169/02, OSP 2004/10, poz. 121; z 9.08.2005r., IV CK 157/05, Lex nr 346081; z 4.03.2010r., I CSK 439/09, Lex nr 577681). Reasumując dotychczasowe rozważania stwierdzić należy, że umowy cesji z dnia 19 czerwca 2006r. nazwane przez strony je zawierające numerami porządkowymi nr 1 i 2 miały skutek wyłącznie zobowiązujący (art. 510 § 1 in fine k.c.) W przypadku bowiem zawarcia umowy o podwójnym skutku pod warunkiem zawieszającym odnoszącym się do skutku rozporządzającego, skutki zobowiązujące następują natychmiast wraz z dokonaniem czynności prawnej, natomiast skutek rzeczowy (rozporządzający) uzależniony jest od spełnienia się warunku. Jak już wspominano, skutek ten następuje bezpośrednio w razie ziszczenia się zdarzenia określonego w warunku, bez konieczności składania kolejnych oświadczeń woli. Zatem, przedmiotowe umowy cesji nr (...) z dnia 19 czerwca 2006r. nie wywołały skutków prawnych rozporządzających w związku z nieziszczeniem się zastrzeżonego w nich warunku zawieszającego w postaci zapłaty ceny przez (...) sp. z o.o. w W.. Fakt zapłaty ceny w wysokości 16 mln zł na rzecz pozwanego winien wykazać pozwany, skoro czerpał z tego faktu skutki prawne (art. 6 k.c.). Pozwany nie udowodnił jednak, że warunek zawarty w obu umowach sprzedaży wierzytelności z dnia 19.06.2006r. nr 1 i 2 w postaci zapłaty ceny przez podmiot trzeci ziścił się. Gdyby bowiem doszło do zapłaty ceny 16 mln przez (...) sp. z o.o. w W., to doszłoby m.in. do zmian podmiotowych na liście wierzytelności sporządzonej w postępowaniu upadłościowym Przedsiębiorstwa Produkcyjnego (...) S.A. w K., co pociągałoby również zmiany podmiotowe po stronie wierzycieli hipotecznych obu omawianych hipotek kaucyjnych. W konsekwencji powyższego, stwierdzić należy, że hipoteka umowna kaucyjna do sumy 3.000.000,00 zł ustanowiona poprzez oświadczenie Z. S.

(2)i H. S.

(1)sporządzone w formie aktu notarialnego w dniu 19 czerwca 2006r., jak również hipoteka umowna kaucyjna do sumy 6.000.000,00 zł ustanowiona w tożsamy sposób, powstały w celu zabezpieczenia wierzytelności przyszłej - zapłaty ceny za przelane przez pozwanego wierzytelności przysługujące mu wobec Przedsiębiorstwa Produkcyjnego (...) S.A. w K.. Przedmiotowe wierzytelności przyszłe stanowiły więc wierzytelności hipoteczne, które zabezpieczały ustanowione hipoteki kaucyjne. Jednakże, wskutek nieziszczenia się warunku zawieszającego zawartego w umowie cesji nr (...), jak i w umowie cesji nr (...), wierzytelność hipoteczna ostatecznie nie powstała i - co kluczowe - już nigdy nie powstanie. Przesądzający o takim wniosku jest fakt, że upłynął już termin zapłaty ceny 16.000.000,00 zł przez (...) sp. z o.o. w W. z dniem 10 lipca 2007r. Podsumowując, obie umowy sprzedaży wierzytelności nr 1 i 2 z dnia 19.06.2006r. należy uznać za umowy całkowicie bezskuteczne, albowiem nie wywołały skutków prawnych w postaci przelania wierzytelności na cesjonariusza. Należy również dodać, że zgodnie z art. 99 1 ust. 1 u.k.w.h. jeżeli od dnia wpisu hipoteki upłynęło 10 lat, a nie powstała wierzytelność hipoteczna, lecz nadal może powstać, właściciel nieruchomości może żądać zniesienia hipoteki za odpowiednim wynagrodzeniem. Cytowany przepis dotyczy wierzytelności hipotecznej przyszłej, którą zabezpiecza hipoteka ustanowiona na nieruchomości dłużnika rzeczowego. W świetle niniejszej sprawy cytowany przepis nie mógłby znaleźć zastosowania. Aktualny właściciel nieruchomości – powód nie mógł skorzystać z tej drogi, albowiem wierzytelność hipoteczna w okolicznościach niniejszej sprawy mimo upłynięcia 10 lat od jej powstania, jeszcze nie powstała i (co najistotniejsze) już nie powstanie. Ponadto, za bezzasadne należało uznać twierdzenia powoda co do tego, że wyrok Sądu Okręgowego w Kaliszu z dnia 11 września 2006r. w sprawie I C 1659/05 rozstrzygnął kwestie nieistnienia hipoteki umownej kaucyjnej w kwocie 6.000.000,00 zł oraz hipoteki umownej kaucyjnej w kwocie 3.000.000,00 zł, co wynika z uzasadnienia tego orzeczenia. W ocenie Sądu wykładania umów sprzedaży wierzytelności nr 1 i 2 z dnia 19 czerwca 2006r., na podstawie których (ówcześni pozwani) Z. S.

(2)i H. S.

(1)domagali się oddalenia powództwa w sprawie I C 1659/05, dokonana przez Sąd Okręgowy nie jest objęta mocą wiążącą wyroku (art. 365 § 1 k.p.c.). Związaniem objęta jest w zasadzie jedynie sentencja wyroku, a nie jego uzasadnienie. W orzecznictwie zwraca się jednak uwagę na związanie również motywami wyroku w takich granicach, w jakich stanowią one konieczne uzupełnienie rozstrzygnięcia, niezbędne dla wyjaśnienia jego zakresu. Chodzi jednak tylko o elementy uzasadnienia dotyczące rozstrzygnięcia co do istoty sprawy, w których sąd wypowiada się w sposób stanowczy, autorytarny o żądaniu (wyroki SN z dnia 21 maja 2004r., sygn. akt V CK 528/03 oraz z dnia 21 września 2005r., sygn. akt V CK 139/05). Jednakże, nawet wnikliwa lektura uzasadnienia ww. wyroku Sądu Okręgowego nie może prowadzić do wniosku, że jednozdaniowe odniesienie się przez Sąd do ważności umów cesji nr (...) z dnia 19.06.2006r., stanowi taki element uzasadnienia, który wiązałby inne sądy w rozumieniu art. 365 §1 k.p.c. Z tych względów, uznając, że nie obowiązuje zasada wynikająca z wymienionego przepisu, Sąd orzekający poczynił własne ustalenia w tym przedmiocie. Nie zasługują również na aprobatę twierdzenia powoda, jakoby wykreślenie z dniem 27.03.2012r. z Krajowego Rejestru Sądowego Przedsiębiorstwa Produkcyjnego (...) S.A. w K. skutkowałoby wygaśnięciem wszelkich wierzytelności przysługujących wierzycielom wykreślonego podmiotu, w tym pozwanemu, a w konsekwencji wygaśnięciem również hipotek zabezpieczających te wierzytelności ( w tym wszystkich hipotek, których wykreślenia domaga się w niniejszym postępowaniu powód). Sąd orzekający aprobuje bowiem stanowisko wyrażone w judykaturze, zgodnie z którym, mimo utraty bytu prawnego przez dłużnika osobistego (w tym wypadku poprzez wykreślenie z KRS wskutek zakończenia likwidacji majątku spółki w postępowaniu upadłościowym), wierzyciel hipoteczny może dochodzić zaspokojenia z przedmiotu hipoteki (por. w szczególności postanowienie Sądu Najwyższego z 10 maja 2012r., IV CSK 369/2011, Lex nr 4940523, i przywołane tam wcześniejsze orzecznictwo sądowe; choć nietrafnie przyjęto, że utrata bytu prawnego przez dłużnika osobistego nie prowadzi do wygaśnięcia wierzytelności; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 czerwca 2014r., sygn. akt V CSK 440/13, Lex). Jest to bowiem przypadek, gdy zabezpieczająca funkcja hipoteki i jej cel, jakim jest zagwarantowanie zaspokojenia wierzyciela, gdy dłużnik osobisty nie może tego uczynić, przeważa nad ochroną właściciela wynikającą z akcesoryjności hipoteki względem zabezpieczanej wierzytelności. Tym samym właściciel nieruchomości nie może się powołać (na podstawie art. 73 u.k.w.h.) na fakt, że hipoteka wygasła na skutek ustania bytu prawnego przez dłużnika osobistego, ani też na tej podstawie żądać wykreślenia hipoteki z księgi wieczystej lub wystąpić z powództwem z art. 10 u.k.w.h. Innymi słowy dokument poświadczający wykreślenie – na skutek przeprowadzenia postępowania upadłościowego – z Krajowego Rejestru Sądowego dłużnika osobistego (spółki akcyjnej) wobec którego wierzytelności zostały zabezpieczone hipotekami na nieruchomości osoby trzeciej, nie stanowi podstawy uzasadniającej wykreślenie hipotek. O kosztach procesu orzeczono na podstawie art. 108 § 1 kpc w zw. z art. 98 § 1 – 3 kpc i art. 100 kpc oraz w oparciu o treść § 5 pkt 8 w zw. z § 2 pkt 9 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. 2015.1800 ze zm.) oraz art. 13 ust. 1 i art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. 2020.755 – j.t. ze zm.) i art. 1 ust. 1 pkt 2 i art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 16 listopada 2006r. o opłacie skarbowej (Dz. U. 2020.1546 – j.t. ze zm.). Z tych wszystkich względów orzeczono jak w sentencji wyroku.