k.c. Brak jest też relacji między tymi przepisami o charakterze przepis ogólny – przepis szczególny. Art. 36a u.k.k. dotyczy wszelkich pozaodsetkowych kosztów kredytu, zarówno tych, które są sformułowanymi w sposób jednoznaczny świadczeniami głównymi, jak i tych, które charakteru takiego nie mają. Z kolei abuzywność dotyczy wyłącznie tych świadczeń, które nie są głównymi sformułowanymi w sposób jednoznaczny. Zestawienie powyższych przepisów wskazuje na to, że pozaodsetkowe koszty będące świadczeniami głównymi, nawet jeśli są sformułowane jednoznacznie, nie mogą przekroczyć wartości określonych w treści przepisu art. 36a ust. 1 u.k.k., z kolei jeśli takimi świadczeniami nie są, to nie tylko nie mogą przekroczyć limitu z art. 36a ust. 1 u.k.k., lecz również nie mogą stanowić rozwiązań ocenianych negatywnie z punktu widzenia art.
k.c. Podkreślić trzeba, że przepis art. 36a ust. 1 u.k.k., w swoim założeniu miał pozytywnie wpłynąć na sytuację konsumenta poprzez wprowadzenie rozwiązań polepszających ochronę jego interesów jako podmiotu mniej uprzywilejowanego w stosunku do pożyczkodawców, będących z reguły wysoce sprofesjonalizowanymi uczestnikami obrotu gospodarczego. Wykładnia zmierzająca do wyłączenia stosowania art.
k.c. w sytuacji, gdy koszty mieszczą się w określonym art. 36a limicie, prowadziłby w gruncie rzeczy do sytuacji przeciwnej, a więc niezgodnej z pierwotną wolą ustawodawcy przy wprowadzeniu tej regulacji do krajowego porządku prawnego, jak i z celem dyrektywy Rady 93/13/EWG. Treść art. 36a ustawy o kredycie konsumenckim ma charakter semidyspozytywny (może zostać zmieniony w umowie na korzyść konsumenta), a zatem nie obejmuje go wyłączenie określone w art. 1 ust. 2 dyrektywy 93/13, które powinno być wykładane ściśle. Zagadnienie to stanowiło przedmiot wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 26 marca 2020 r. w sprawie C-779/18. Trybunał uznał, że z zakresu stosowania dyrektywy 93/13 nie jest wyłączony warunek umowny, w którym ustala się całkowite pozaodsetkowe koszty kredytu z poszanowaniem maksymalnego pułapu przewidzianego w przepisie krajowym, niekoniecznie biorąc przy tym pod uwagę rzeczywiście ponoszone koszty. Zgodnie z art.
k.c., postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Zgodnie z § 3 tego przepisu, nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Zgodnie z § 4 tego przepisu, ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje. Zaznaczyć trzeba, że w myśl art.,
k.c., jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie. Oznacza to, że wykluczone jest w takiej sytuacji stosowanie art. 58 § 1 i 3 k.c. (zob. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z 21 lutego 2013 r., I CSK 408/12, wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 28 maja 2014 r. I ACa 86/14). Art.
wprowadza sankcję bezskuteczności jedynie wobec niedozwolonych postanowień umownych. Sankcją tą objęte są wyłącznie te postanowienia, które mają charakter klauzul niedozwolonych, natomiast pozostała część umowy pozostaje skuteczna. Jednocześnie sąd nie może – stwierdzając bezskuteczność klauzuli jako niedozwolonej – zastąpić takiej klauzuli innym postanowieniem (por. Kodeks cywilny. Tom I. Komentarz (red. Gutowski), komentarz do art.
k.c., Legalis). Postanowienia niedozwolone nie wywierają skutków już od momentu zawarcia umowy. W ocenie Sądu Okręgowego nie można uznać, by opłata operacyjna wchodziła w zakres postanowień umowy określających główne świadczenia stron, a zatem podlegała ocenie pod kątem abuzywności. Zarówno w literaturze, jak też praktyce orzeczniczej został ugruntowany pogląd, że głównymi świadczeniami stron w umowie pożyczki są: udostępnienie środków finansowych do korzystania drugiej stronie w określonej danym stosunkiem wysokości (w przypadku pożyczkodawcy) oraz ich zwrot (w przypadku pożyczkobiorcy). Umowa pożyczki może mieć charakter odpłatny lub nieodpłatny. Umowa pożyczki, aby można było ją uznać za nienaruszającą zasad uczciwego obrotu, powinna określać, które opłaty i prowizje stanowią zysk pożyczkodawcy, a które są pobierane na pokrycie konkretnych kosztów ponoszonych przez niego w związku z zawartą umową i jej obsługą. Trafne jest stanowisko (zob. m.in. wyrok Sądu Okręgowego w Suwałkach z dnia 18 grudnia 2017 r. I Ca 452/17), że za niedozwolone klauzule umowne, w świetle art.
k.c., należy więc każdorazowo uznawać te postanowienia umowne, które pod postacią opłaty pobieranej formalnie na poczet pokrycia kosztów konkretnych czynności, w rzeczywistości stanowią dla pożyczkodawcy źródło dodatkowego zysku, ukryte przed konsumentem, pozwalając mu jednocześnie omijać przepisy dotyczące wysokości odsetek maksymalnych oraz niedopuszczalności kary umownej za niespełnienie świadczenia pieniężnego (art. 483 § 1 k.c.). Takie świadczenie nie stanowi świadczenia głównego stron (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 17 listopada 2011 r., III CSK 38/11, wyrok Sądu Antymonopolowego z dnia 30 września 2002 r., XVII Amc 47/01, wyrok Sądu Okręgowego w Suwałkach z dnia 18 grudnia 2017 r., I Ca 452/17). Klauzula dobrych obyczajów wymaga odwołania się oceny sędziego i jego poczucia aksjologicznego. Klauzula ta nawiązuje do wyobrażeń o uczciwych, rzetelnych działaniach stron. W literaturze wskazuje się, że istotą dobrych obyczajów jest szeroko rozumiany szacunek do drugiego człowieka, wskutek czego za sprzeczne z nim uznaje się działania wykorzystujące m.in. niewiedzę, brak doświadczenia drugiej strony, naruszanie zasady równorzędności stron (por. Zagrobelny [w:] Kodeks cywilny. Komentarz 2017 (red. Gniewek), wyd. 8, komentarz do art. 3851 k.c., Legalis). Sprzeczne z dobrymi obyczajami są takie działania, które zmierzają do niedoinformowania, dezorientacji, wywołania błędnego przekonania u klienta, wykorzystania jego niewiedzy lub naiwności, ukształtowania stosunku zobowiązaniowego niezgodnie z zasadą równorzędności stron (por. Popiołek [w:] Kodeks cywilny. Komentarz 2018 (red. Pietrzykowski) wyd. 9, tom I, komentarz do art. 385
W konsekwencji powyższego zmniejszeniu podlegała całkowita kwota do zapłaty przez D. K.. Uwzględnieniu podlegał kapitał pożyczki, a więc kwota faktycznie przekazana do dyspozycji pozwanej wraz z odsetkami umownymi. Stąd też Sąd Okręgowy, przeliczył wartość rat – w tym kapitału oraz odsetek należnych do zapłaty. Przy uwzględnieniu wysokości pożyczki, tj. 7.000 zł, wartości oprocentowania 10%, okresu kredytowania 40 miesięcy, przy jednoczesnym umownym postanowieniu, że raty są równe, spłata zobowiązania powinna zgodnie z umową następować: 1) 16 czerwca 2018 r. - wysokość zadłużenia 7.000 zł – rata 206,51 zł (w tym część kapitałowa 148,17 zł i część odsetkowa 58,33 zł), 2) 16 lipca 2018 r. - wysokość zadłużenia 6.851,83 – rata 206,51 zł (w tym część kapitałowa 149,41 zł i część odsetkowa 57,10 zł), 3) 16 sierpnia 2018 r. – wysokość zadłużenia 6.702,42 zł – rata 206,51 zł (w tym część kapitałowa 150,65 zł i część odsetkowa 55,85 zł), 4) 16 września 2018 r. – wysokość zadłużenia 6.551,77 zł – rata 206,51 zł (w tym część kapitałowa 151,91 zł i część odsetkowa 54,60 zł), 5) 16 października 2018 r. – wysokość zadłużenia 6.399,86 zł – rata 206,51 zł (w tym część kapitałowa 153,17 zł i część odsetkowa 53,33 zł), 6) 16 listopada 2018 r. – wysokość zadłużenia 6.246,69 zł – rata 206,51 zł (w tym część kapitałowa 154,45 zł i część odsetkowa 52,06 zł), 7) 16 grudnia 2018 r. – wysokość zadłużenia 6.092,24 zł – rata 206,51 zł (w tym część kapitałowa 155,74 zł i część odsetkowa 50,77 zł), 8) 16 stycznia 2019 r. – wysokość zadłużenia 5.936,50 zł – rata 206,51 zł (w tym część kapitałowa 157,03 zł i część odsetkowa 49,47 zł), 9) 16 lutego 2019 r. – wysokość zadłużenia – 5.779,47 zł – rata 206,51 zł (w tym część kapitałowa 158,34 zł i część odsetkowa 48,16 zł), 10) 16 marca 2019 r. – wysokość zadłużenia 5.621,12 zł – rata 206,51 zł (w tym część kapitałowa 159,66 zł i część odsetkowa 46,84 zł), 11) 16 kwietnia 2019 r. – wysokość zadłużenia 5.461,46 zł – rata 206,51 zł (w tym część kapitałowa 160,99 zł i część odsetkowa 45,51 zł), 12) 16 maja 2019 r. – wysokość zadłużenia 5.300,47 zł – rata 206,51 zł (w tym część kapitałowa 162,33 zł i część odsetkowa 44,17 zł), 13) 16 czerwca 2019 r. – wysokość zadłużenia 5.138,13 zł – rata 206,51 zł (w tym część kapitałowa 163,69 zł i część odsetkowa 42,82 zł), 14) 16 lipca 2019 r. – wysokość zadłużenia 4.974,44 zł – rata 206,51 zł (w tym część kapitałowa 165,05 zł i część odsetkowa 41,45 zł), 15) 16 sierpnia 2019 r. – wysokość zadłużenia 4.809,39 zł – rata 206,51 zł (w tym część kapitałowa 166,43 zł i część odsetkowa 40,08 zł), 16) 16 września 2019 r. – wysokość zadłużenia 4.642,97 zł – rata 206,51 zł (w tym część kapitałowa 167,81 zł i część odsetkowa 38,69 zł), 17) 16 października 2019 r. – wysokość zadłużenia 4.475,15 zł – rata 206,51 zł (w tym część kapitałowa 169,21 zł i część odsetkowa 37,29 zł), 18) 16 listopada 2019 r. – wysokość zadłużenia 4.305,94 zł – rata 206,51 zł (w tym część kapitałowa 170,62 zł i część odsetkowa 35,88 zł), 19) 16 grudnia 2019 r. – wysokość zadłużenia 4.135,32 zł – rata 206,51 zł (w tym część kapitałowa 172,04 zł i część odsetkowa 34,46 zł), 20) 16 stycznia 2020 r. – wysokość zadłużenia 3.963,27 zł – rata 206,51 zł (w tym część kapitałowa 173,48 zł i część odsetkowa 33,03 zł), 21) 16 lutego 2020 r. – wysokość zadłużenia 3.789,79 zł – rata 206,51 zł (w tym część kapitałowa 174,92 zł i część odsetkowa 31,58 zł), 22) 16 marca 2020 r. – wysokość zadłużenia 3.614,87 zł – rata 206,51 zł (w tym część kapitałowa 176,38 zł i część odsetkowa 30,12 zł), 23) 16 kwietnia 2020 r. – wysokość zadłużenia 3.438,49 zł – rata 206,51 zł (w tym część kapitałowa 177,85 zł i część odsetkowa 28,65 zł), 24) 16 maja 2020 r. – wysokość zadłużenia 3.260,64 zł – rata 206,51 zł (w tym część kapitałowa 179,33 zł i część odsetkowa 21,17 zł), 25) 16 czerwca 2020 r. – wysokość zadłużenia 3.081,30 zł – rata 206,51 zł (w tym część kapitałowa 180,83 zł i część odsetkowa 25,68 zł), 26) 16 lipca 2020 r. – wysokość zadłużenia 2.900,47 zł – rata 206,51 zł (w tym część kapitałowa 182,33 zł i część odsetkowa 24,17 zł), 27) 16 sierpnia 2020 r. – wysokość zadłużenia 2.718,14 zł – rata 206,51 zł (w tym część kapitałowa 183,85 zł i część odsetkowa 22,65 zł), 28) 16 września 2020 r. – wysokość zadłużenia 2.534,29 zł – rata 206,51 zł (w tym część kapitałowa 185,39 zł i część odsetkowa 21,12 zł), 29) 16 października 2020 r. – wysokość zadłużenia 2.348,90 zł – rata 206,51 zł (w tym część kapitałowa 186,93 zł i część odsetkowa 19,57 zł), 30) 16 listopada 2020 r. – wysokość zadłużenia 2.161,97 zł – rata 206,51 zł (w tym część kapitałowa 188,49 zł i część odsetkowa 18,02 zł), 31) 16 grudnia 2020 r. – wysokość zadłużenia 1.973,48 zł – rata 206,51 zł (w tym część kapitałowa 190,06 zł i część odsetkowa 16,45 zł), 32) 16 stycznia 2021 r. – wysokość zadłużenia 1.783,42 zł – rata 206,51 zł (w tym część kapitałowa 191,64 zł i część odsetkowa 14,86 zł), 33) 16 lutego 2021 r. – wysokość zadłużenia 1.591,77 zł – rata 206,51 zł (w tym część kapitałowa 193,24 zł i część odsetkowa 13,26 zł), 34) 16 marca 2021 r. – wysokość zadłużenia 1.398,53 zł – rata 206,51 zł (w tym część kapitałowa 194,85 zł i część odsetkowa 11,65 zł), 35) 16 kwietnia 2021 r. – wysokość zadłużenia 1.203,68 zł – rata 206,51 zł (w tym część kapitałowa 196,47 zł i część odsetkowa 10,03 zł), 36) 16 maja 2021 r. – wysokość zadłużenia 1.007,21 zł – rata 206,51 zł (w tym część kapitałowa 198,11 zł i część odsetkowa 8,39 zł), 37) 16 czerwca 2021 r. – wysokość zadłużenia 809,10 zł – rata 206,51 zł (w tym część kapitałowa 199,76 zł i część odsetkowa 6,74 zł), 38) 16 lipca 2021 r. – wysokość zadłużenia 609,33 zł – rata 206,51 zł (w tym część kapitałowa 201,43 zł i część odsetkowa 5,08 zł), 39) 16 sierpnia 2021 r. – wysokość zadłużenia 407,91 zł – rata 206,51 zł (w tym część kapitałowa 203,11 zł i część odsetkowa 3,40 zł), 40) 16 września 2021 r. – wysokość zadłużenia 204,80 zł – rata 206,51 zł (w tym część kapitałowa 204,80 zł i część odsetkowa 1,71 zł). Nie było przy tym kwestionowane, że pozwana do dnia 17 maja 2019 r. dokonała wpłat na poczet spłaty pożyczki w łącznej kwocie 4.964,06 zł. Spłaty następowały w następujących dniach: 22 czerwca 2018 r – 381, 51 zł, 26 lipca 2018 r. – 381,51 zł, 21 sierpnia 2018 r. – 381,51 zł, 05 października 2018 r. – 381,51 zł, 06 listopada 2018 r. – 381,51 zł, 30 listopada 2018 r. – 381,51 zł, 13 marca 2019 r. – 1.145 zł, 12 kwietnia 2019 r. – 765 zł, 17 maja 2019 r. – 765 zł. Zgodnie z umową pożyczki dokonane przez pożyczkobiorcę spłaty zaliczane są w pierwszej kolejności na pokrycie wymagalnych rat (począwszy od najdalej wymagalnych płatności), z zachowaniem następującej kolejności:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.