Sygn. akt III AUa 154/21 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 31 maja 2021 r. Sąd Apelacyjny w Szczecinie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia Beata Górska (spr.) Sędziowie: Gabriela Horodnicka-Stelmaszczuk Urszula Iwanowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 31 maja 2021 r. w S. sprawy P. J. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi we W. o świadczenie postojowe na skutek apelacji organu rentowego od wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 25 lutego 2021 r., sygn. akt VI U 2188/20 oddala apelację. Urszula Iwanowska Beata Górska Gabriela Horodnicka-Stelmaszczuk Sygn. akt III AUa 154/21 UZASADNIENIE Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział we W. decyzją z dnia 23.06.2020 roku odmówił ubezpieczonemu P. J. prawa do świadczenia postojowego. W odwołaniu od decyzji organu rentowego ubezpieczony podniósł, że w marcu 2020 roku osiągnął przychód w wysokości 47.940,87 zł, zaś od kwietnia do czerwca jego przychód wyniósł 0 zł, a wobec tego doszło do spadku przychodu w kwietniu przewyższający wymagane 15% i sytuacja ta w maju nie uległa zmianie. Wobec osiągnięcia zerowych przychodów (wynikających ze specyfiki działalności – branża turystyczno-rozrywkowa) w kwietniu oraz maju nie powinno być podstawą odmowy przyznania prawa do świadczenia postojowego. Mając na uwadze powyższą argumentację, ubezpieczony wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie świadczenia postojowego. W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie i powielił argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji, tj. że ubezpieczony nie spełnił warunku spadku przychodów w maju w stosunku do kwietnia o co najmniej 15%. Sąd Okręgowy w Szczecinie wyrokiem z 25.02.2020 roku zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał ubezpieczonemu prawo do świadczenia postojowego za kwiecień i maj 2020 roku. Sąd I instancji ustalił, że P. J. od 2016 r. prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą pod firmą (...) P. J.. W ramach prowadzonej działalności ubezpieczony zajmuje się organizowaniem oraz obsługą wielkich imprez na halach imprezowych oraz turystyką rodzinną. Prowadzona przez ubezpieczonego działalność nie została zawieszona. Ostatnia impreza zorganizowana przez ubezpieczonego w marcu 2020 r. przyniosła stratę, w kwietniu i maju ubezpieczony zmuszony został do odwołania trasy koncertowej w związku z ograniczeniami wprowadzonymi w celu zapobieżenia rozprzestrzenianiu się pandemii. Całość swoich wysiłków związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą skoncentrował w tym okresie na zminimalizowaniu strat. W tym okresie, z uwagi na epidemię działalność eventowa ze względu na bezpieczeństwo ogółu obywateli nie mogła być prowadzona. Wysokość przychodów wnioskodawcy z tytułu prowadzonej działalności wniosła: w styczniu 2020 r. kwotę 926.114,31 zł, w lutym 2020 r. kwotę 3.359,26 zł, w marcu 2020 r. kwotę 47.940,87 zł, w kwietniu 2020 r. kwotę 0,00 zł, w maju 2020 r. kwotę 0,00 zł, oraz w czerwcu 2020 r. kwotę 0,00 zł. W dniu 16.06.2020 r. ubezpieczony złożył w organie rentowym wniosek o świadczenie postojowe w związku z przeciwdziałaniem skutkom wywołanym COVID-19 dla osób prowadzących działalność gospodarczą za miesiąc kwiecień 2020 r. Składając wniosek ubezpieczony wskazał, iż przychód osiągnięty w dwóch ostatnich miesiącach poprzedzających miesiąc złożenia wniosku wyniósł w marcu 47.940,87 zł i w kwietniu 0,00 zł. Jednocześnie ubezpieczony złożył w ZUS wniosek o świadczenie postojowe za miesiąc maj 2020 r. Składając wniosek ubezpieczony wskazał, iż przychód osiągnięty w dwóch ostatnich miesiącach poprzedzających miesiąc złożenia wniosku wyniósł w kwietniu 0,00 zł i w maju 0,00 zł. Składając wnioski intencją ubezpieczonego było uzyskanie świadczenia postojowego za kwiecień i maj 2020 r. W oparciu o tak poczynione ustalenia faktyczne Sąd Okręgowy uznał, że odwołanie zasługiwało na uwzględnienie. Przywołując treść art. 15zq ust. 1 pkt 1, ust. 2, 3 i 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 374), podniósł, że w uzasadnieniu projektu nowelizacji, która dodała do cyt. ustawy między innymi art. 15zq–15zx, podkreślono, że osoby prowadzące działalność gospodarczą, opłacające składki same za siebie oraz osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, innej umowy o świadczenie usług, do których zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące umowy zlecenia, a także osoby wykonujące pracę na podstawie umowy o dzieło, są szczególnie narażone na niestabilność, a nawet całkowitą utratę przychodów z powodu pandemii COVID-19, ze względu na brak zleceń lub zamówień, czy rezygnację z realizowanych lub zawieranych umów. Rozwiązania legislacyjne obowiązujące już wcześniej (możliwość skorzystania z odroczenia terminu płatności składek, układu ratalnego, umorzenia należności składek) w obliczu pandemii spowodowanej COVID-19 w wielu przypadkach okazały się niewystarczające, aby uchronić określone grupy podmiotów przed zatorami płatniczymi i upadłością, jak również brakiem środków finansowych na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Powyższe założenie wymaga uwzględnienia wykładni celowościowej poniższych przepisów w kontekście oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji. Sąd Okręgowy podniósł, że organ rentowy odmawiając ubezpieczonemu prawa do świadczenia postojowego stanął na stanowisku, iż wnioskodawca nie spełnił ustawowo określonego w art. 15zq ust. 4 pkt 1 ustawy, gdyż wniosek złożył w czerwcu 2020 r. , a w kwietniu i maju nie osiągnął żadnego przychodu wobec czego nie spełnia warunku spadku przychodów w maju, o co najmniej 15% w stosunku do kwietnia. W ocenie Sądu Okręgowego, wnioskodawca wykazał jednak, że wystąpił spadek przychodów wymagany przez ustawodawcę. Podniósł, ze wykładnia art. 15zq ust. 4 pkt 1 dokonana przez ZUS nie uwzględniła przepisu art. 15zs ust. 7, że wnioski o świadczenie postojowe mogą być złożone do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych najpóźniej w terminie 3 miesięcy od miesiąca, w którym został zniesiony ogłoszony stan epidemii. Stan epidemii został wprowadzony rozporządzeniem Ministra Zdrowia z 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz.U. z 2020 r. poz. 491 ze zm.), zaczął obowiązywać od 20 marca 2020 r. i trwa nadal. W tym czasie wydano szereg przepisów zawierających różnego rodzaju ograniczenia, między innymi ograniczenia określonego sposobu przemieszczania się, obowiązek poddania się kwarantannie, jak i ograniczenia funkcjonowania określonych instytucji lub zakładów pracy, czasowe ograniczenie określonych zakresów działalności przedsiębiorców oraz obowiązek wykonania określonych zabiegów sanitarnych; zakaz organizowania widowisk i innych zgromadzeń ludności; nakaz udostępnienia nieruchomości, lokali i terenów przewidzianych planami przeciwepidemicznymi; czasowe ograniczenie korzystania z lokali lub terenów oraz obowiązek ich zabezpieczenia. Istniejące ograniczenia nie uniemożliwiały, w ocenie Sądu, złożenia przez wnioskodawcę wniosku o świadczenie postojowe w maju 2020 r., niemniej nie można tracić z pola widzenia szczególnej sytuacji w jakiej znalazł się ubezpieczony związanej z zakazem prowadzenia imprez eventowych i koniecznością odwoływania w kwietniu i maju zaplanowanych imprez celem minimalizacji strat. Sąd Okręgowy podniósł, że ustawodawca, wskazując na możliwość złożenia wniosków o świadczenie postojowe najpóźniej w terminie 3 miesięcy od miesiąca, w którym został zniesiony ogłoszony stan epidemii, nie uzależniał dotrzymania terminu od istnienia i wykazania przez wnioskodawcę przeszkód uniemożliwiających złożenie takiego wniosku w miesiącu bezpośrednio następującym po miesiącu, w którym spełniał przesłanki do uzyskania tego świadczenia. Tak więc nie da się nie zauważyć wewnętrznej sprzeczności przepisów. Nie można przy tym zakładać, że racjonalny prawodawca wprowadza przepis, który pozwala na złożenie wniosku o świadczenie postojowe po odwołaniu stanu epidemii, jednocześnie ustanawiając takie ograniczenia, które nie pozwalają w żadnym stanie faktycznym na uzyskanie świadczenia po złożeniu wniosku w tym czasie. Przy interpretacji dokonanej przez organ rentowy, przepis art. 15zs ust. 7 cytowanej ustawy pozostaje martwy. Sąd Okręgowy wskazał, że z uwagi na stanowisko organu rentowego, które nie zostało wprost wyartykułowane, można się jedynie można się domyślać, że ubezpieczony miał złożyć wniosek po terminie. Jednakże, konieczność wskazania przychodów za miesiące poprzedzające miesiąc złożenia wniosku nie musi dotyczyć miesięcy bezpośrednio poprzedzających miesiąc w którym wniosek ten został złożony. Z uwagi na powyższe, nie sposób traktować wniosku ubezpieczonego dotyczącego świadczenia postojowego za kwiecień 2020 r. jako złożonego po terminie. Należy jednak odwołać się do interpretacji przepisów zgodnej nie z jej literalnym brzmieniem, a celem w jakim zostały wprowadzone, bowiem w założeniu wprowadzenie świadczenia postojowego miało na celu zminimalizowanie negatywnych skutków ekonomicznych rozprzestrzeniania się COVID-19 występujących między innymi u osób fizycznych prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą poprzez rekompensatę utraty przychodów z wykonywanej działalności. Przysługuje ono, gdy w następstwie COVID-19 doszło do przestoju, obniżenia przychodów z działalności gospodarczej. W ten sposób ustawodawca zaproponował możliwość pomocy publicznej dla osób najbardziej dotkniętych epidemią (a więc niestabilnością gospodarczą). W oczywisty sposób przepis ten miał niejako „ratować” osoby wymienione w ustawie przed bankructwem, co z jednej strony miało chronić ich zabezpieczenie socjalne, a z drugiej strony ochraniać gospodarkę przed zapaścią. Jednocześnie zgodnie z § 5 pkt 1 ust 1 b rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 13 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego (Dz.U. 2020 r., poz. 433) wstrzymano ze skutkiem natychmiastowym prowadzenie działalności gospodarczej związanej m.in. z organizacją, promocją lub zarządzaniem imprezami, takimi jak targi, wystawy, kongresy, konferencje, spotkania. Sąd Okręgowy mając więc na uwadze fakt, iż podstawową regułą obowiązującą w demokratycznym państwie prawnym jest koncepcja racjonalnego ustawodawcy, a więc ustawodawcy, którego akty prawne uzupełniają się wzajemnie oraz nie wykluczają się, należy uznać, iż właściwą formą wykładni prawa w niniejszym wypadku nie będzie wykładnia literalna – ta bowiem prowadziłaby do sprzeczności, mając na uwadze z jednej strony brzmienie art. 15zq ustawy COVID, z drugiej zaś strony cel jej wprowadzenia, a ostatecznie przepisy przedstawione w rozporządzeniu Rady Ministrów) – lecz wykładnia funkcjonalna. Szczególnie pomocny charakter tejże wykładni, polega na ustalaniu znaczenia przepisu w oparciu o przesłanki, które decydują o funkcji danego przepisu. W toku tej wykładni należy odwołać się do celu jaki ma spełnić przepis. Szczególnym rodzajem wykładni funkcjonalnej jest wykładnia celowościowa, odwołująca się do skutku, jaki zgodnie z zamierzeniem ustawodawcy ma osiągnąć interpretowana norma. W ocenie Sądu Okręgowego jednoznacznym zamiarem ustawodawcy w ramach przedstawionego powyższej sporu prawnego było przyznanie pomocy publicznej (finansowej) dla osób prowadzących działalność gospodarczą, w tym w szczególności dla osób działających w branżach najbardziej poszkodowanych na skutek epidemii. Niewątpliwie, mając na uwadze brzmienie § 5 wspomnianego rozporządzenia Rady Ministrów, należy uznać branżę w której ubezpieczony prowadzi działalność za poszkodowaną w znacznym stopniu, bowiem zgodnie z tym aktem prawnym ustawodawca ograniczył możliwość prowadzenia działalności o tym – między innymi – charakterze, a więc de facto uniemożliwił wnioskodawcy oraz innym podmiotom osiąganie przychodów, i ostatecznie zaspokajania podstawowych potrzeb bytowych. Z rozstrzygnięciem Sądu Okręgowego nie zgodził się organ rentowy. Zaskarżył wyrok w całości. Rozstrzygnięciu zarzucił:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.