← Polska

I AGa 340/19

Niniejszy dokument nie stanowi doręczenia w trybie art. 15 zzs 9 ust. 2 ustawy COVID-19 (Dz.U.2021, poz. 1842) Sygn. akt I AGa 340/19 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 15 czerwca 2021 r.

§ 7

umowy Pozwanej nie wynika, aby prawo pierwszeństwa tam przewidziane zostało uregulowane zgodnie z zasadą prior tempore potior hire tj. aby Pozwany W. M. mógł nabyć całość udziałów w kapitale zakładowym (...)od (...) w wyniku złożenia, jako pierwszy ze wspólników Pozwanej, oświadczenia o przyjęciu oferty (...) z dnia 14 czerwca 2018 roku w całości, albo też względnie, że treść postanowień § 7 umowy Pozwanej, w związku z pozostałymi okolicznościami faktycznymi, nie powinna zostać w przedmiotowy sposób zinterpretowana, b.

§ 7

umowy Pozwanej nie wynika, że umowa sprzedaży udziałów pomiędzy wspólnikiem zbywającym a wspólnikiem uprawnionym w wykonaniu przysługującego temu ostatniemu prawa pierwszeństwa zostaje zawarta z chwilą złożenia przez wspólnika uprawnionego oświadczenia o przyjęciu oferty wspólnika zbywającego, albo też względnie, że treść postanowień § 7 umowy Pozwanej, w związku z pozostałymi okolicznościami faktycznymi, nie powinna zostać w przedmiotowy sposób zinterpretowana, c.

§ 7

umowy Pozwanej nie wynika, że 30 - dniowy termin na przyjęcie oferty wspólnika zbywającego został zastrzeżony wyłączenie w celu ustalenia okresu związania ofertą wspólnika zbywającego,

  1. art. 58 § 1, 2 i 3 k.c. polegające na jego niezastosowaniu, które doprowadziło do niestwierdzenia częściowej nieważności oferty (...) z dnia 14 czerwca 2018 roku w zakresie, w którym zmierzała ona do obejścia § 7 umowy Pozwanej, a także art. 255 § 1 k.s.h. poprzez próbę niedopuszczalnej zmiany umowy Pozwanej;
  2. art. 83 § 1 k.c. poprzez jego niezastosowanie, które doprowadziło do niestwierdzenia nieważności oświadczenia P. T. o przyjęciu oferty z (...) podczas, gdy oświadczenie to było pozorne i przede wszystkim w sposób ewidentny sprzeczne z zasadami współżycia społecznego jako, że zmierzało do obejścia postanowień § 7 umowy Pozwanej;
  3. art. 182 § 1 k.s.h. poprzez jego niezastosowanie, które doprowadziło do przyjęcia, że umowa Pozwanej nie przewiduje obowiązku podjęcia uchwały zgromadzenia wspólników w przedmiocie wyrażenia zgody na nabycie udziałów od dotychczasowego wspólnika przez podmiot trzeci, w sytuacji w której o tym obowiązku stanowi postanowienie § 16 ust. 2 pkt m) oraz postanowienie § 16 ust. 3 umowy Pozwanej, co doprowadziło do uznania - abstrahując od pozostałych zarzutów - iż Powód nie mógł skutecznie nabyć udziałów w kapitale zakładowym (...) od (...). W oparciu o powyższe zarzuty apelująca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, zniesienie postępowania przed Sądem I instancji w zakresie dotkniętym nieważnością i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego. Ewentualnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, wraz z orzeczeniem o kosztach procesu, Sądowi I Instancji lub też o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od Powoda na rzecz Pozwanego kosztów procesu za obie instancje według norm przepisanych. Powyższy wyrok w całości apelacją zaskarżyli również pozwani W. M. i M. M.

(2), zarzucając: I. naruszenie przepisów postępowania skutkujące jego nieważnością:
  1. art. 67 S 1 k.p.c. w zw. z art. 202 zd. trzecie k.p.c. (w brzmieniu obowiązującym do dnia 6 listopada 2019r.l w zw. z art. 214 S 1 k.p.c. w zw. z art. 253 5 2 k.s.h. poprzez ich błędne zastosowanie polegające na ustanowieniu kuratora dla spółki (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w K. (KRS: (...); dalej również jako „Pozwana 3", (...) albo „Spółka") a. w sytuacji, w której w toku postępowania przed Sądem I instancji Spółka posiadała (i posiada nadal) prawidłowo umocowany do jej reprezentacji organ (Zarząd), b. w sytuacji, w której nie wystąpiły przesłanki uniemożliwiające reprezentację Spółki przez jej Zarząd w postępowaniu przed Sądem I instancji określone w przepisach obowiązującego prawa, c. w oparciu o przepis prawa (art. 253 § 2 k.s.h.) nieznajdujący zastosowania do niniejszego postępowania jako, że jego przedmiot stanowi powództwo z art. 189 k.p.c., a nie powództwo o uchylenie lub stwierdzenie nieważności uchwały wspólników w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, względnie dokonanie niedopuszczalnej wykładni rozszerzającej dyspozycji art. 253 § 2 k.s.h., która doprowadziła do błędnego uznania, że przepis ten może znaleźć zastosowanie w sprawie, d. na oddaleniu wniosku o odroczenie rozprawy z dnia 16 września 2019 r. w celu doręczenia odpisu pozwu Zarządowi Pozwanej 3, co w konsekwencji doprowadziło do pozbawienia Pozwanej 3 prawa do obrony realizowanego przez jej uprawniony organ i tym samym do nieważności postępowania prowadzonego przez Sad I instancji na podstawie art. 379 pkt k.p.c. przy czym w ocenie skarżących, mając na uwadze art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw, zgodnie z którym w sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie tej ustawy zachowują moc czynności dokonane zgodnie z przepisami, w brzmieniu dotychczasowym, niniejszy zarzut winien dotyczyć naruszenia art. 202 zd. trzecie k.p.c. w brzmieniu obowiązującym do dnia 6 listopada 2019r. i tym samym również w dacie wydania skarżonego wyroku; w przypadku jednak przyjęcia przez Sąd II instancji stanowiska odmiennego - skarżący zaskarżonemu wyrokowi zarzucili naruszenie art. 67 § 1 k.p.c. w zw. z art. 202 k.p.c. w brzmieniu obowiązującym od dnia 7 listopada 2019r.l w zw. z art. 214 S 1 k.p.c. w zw. z art. 253 § 2 k.s.h.; II. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy:
  2. art. 233 § 1 k.p.c. w zw. art. 328 § 2 k.p.c. w brzmieniu obowiązującym do dnia 6 listopada 2019 r. poprzez:
(1)całkowite pominięcie wniosków wpływających z części materiału dowodowego przedstawionego przez Strony, pomimo niekwestionowania przez Sąd I instancji zgromadzonych w sprawie dowodów, co doprowadziło do braku ustalenia okoliczności faktycznych mających kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy - a które jednoznacznie przemawiają za koniecznością oddalenia niniejszego powództwa w całości - przy jednoczesnym nie tylko nieuzasadnieniu, ale nawet niewskazaniu przyczyn, dla których Sąd I instancji postanowił je pominąć,
(2)brak wszechstronnej analizy i oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego,
(3)brak wyjaśnienia przyczyn, dla których Sąd I instancji odmówił wiarygodności niektórym dowodom przeprowadzonym w toku przedmiotowego postępowania oraz
(4)sporządzenie uzasadnienia wyroku w sposób uniemożliwiający jego kontrolę instancyjną, które to uchybienia doprowadziły do nierozpoznania istoty sprawy na skutek powstania tego rodzaju braków rozstrzygnięcia w zakresie ustaleń faktycznych, że nie zostały przedstawione zasadnicze okoliczności wpływające na stosowanie prawa materialnego, a także z uwagi na charakter uzasadnienia skarżonego orzeczenia, które jednoznacznie wskazuję na brak odniesienia się przez Sad I instancji do meritum problemu poddanego pod jego osąd - wyrażające się przede wszystkim, lecz niewyłącznie, w: a. całkowitym pominięciu przy rozstrzygnięciu przez Sąd I instancji ustaleń faktycznych dotyczących pożyczki udzielonej przez Powoda P. T. - w tym w szczególności faktu, że Powód nie badał sytuacji finansowej P. T. - z których w sposób jednoznaczny wynika, że
(1)celem dokonania przedmiotowej czynności prawnej było tylko i wyłącznie zablokowanie nabycia udziałów w kapitale zakładowym Pozwanej 3 należących do (...) Izby Przemysłowo - Handlowej z siedzibą w K. (dalej jako: (...)) przez: Pozwanego W. M.,
(2)P. T. w rzeczywistości nigdy nie miał zamiaru nabycia udziałów Spółki od (...),
(3)złożenie przez P. T. oświadczenia o przyjęciu oferty (...) z dnia 14 czerwca 2018 roku miało charakter pozorny (i chociażby z tego względu - lecz niewyłącznie - nie mogło być skuteczne) oraz stanowiło jeden z elementów wykonania z góry powziętego planu P. T., R. R., (...) oraz Powoda, którego skutkiem miało być wprowadzenie Powoda do (...) jako jej wspólnika, co w konsekwencji doprowadziło do bezzasadnego uwzględnienia powództwa w całości, b. całkowitym pominięciu przy rozstrzygnięciu przez Sąd I instancji ustaleń faktycznych dotyczących poinformowania Powoda przez (...) co wynika z zeznań C. T., Prezydenta Zarządu (...) (protokół audio z rozprawy z dnia 16 września 2019 roku; czas 4:07:27; 4:10:18) - o okoliczności złożenia przez Pozwanego W. M. w dniu 15 czerwca 2018 roku oświadczenia o przyjęciu oferty (...) z dnia 14 czerwca 2018 roku w przedmiocie zbycia 1 650 udziałów w kapitale zakładowym Pozwanej 3, co w konsekwencji doprowadziło Sąd I instancji do przyjęcia, że Powód oraz P. T. odpowiednio w dacie zawierania pożyczki, o której mowa w lit. a) oraz składania przez P. T. oświadczenia o przyjęciu oferty (...) z dnia 14 czerwca 2018 roku nie wiedzieli o fakcie przyjęcia przez Pozwanego W. M. oferty (...) z dnia 14 czerwca 2018 roku już 15 czerwca 2018 roku i przejściu prawa własności przedmiotowych 1 650 udziałów na rzecz Pozwanego W. M. już w tej dacie i tym samym uznania, że działanie P. T. polegające na złożeniu oświadczenia o przyjęciu oferty (...) z dnia 14 czerwca 2018 roku nie stanowiło jedynie zablokowania nabycia udziałów Spółki należących do (...) przez Pozwanego W. M. oraz co najmniej Powód, (...) i P. T. nie działali ze z góry powziętym zamiarem wprowadzenia Powoda do (...) jako jej wspólnika, c. całkowitym pominięciu przy rozstrzygnięciu przez Sąd I instancji ustaleń faktycznych dotyczących spotkania z dnia 20 czerwca 2018 roku pomiędzy Pozwanym W. M., Pozwanym M. M.
(1)a Powodem, podczas którego Powód został poinformowany o okoliczności złożenia przez Pozwanego W. M. w dniu 15 czerwca 2018 roku oświadczenia o przyjęciu oferty (...) z dnia 14 czerwca 2018 roku w przedmiocie zbycia 1 650 udziałów w kapitale zakładowym Pozwanej 3, co doprowadziło do nieuwzględnienia przy rozstrzyganiu przez Sąd I instancji, że Powód w dacie zawierania pożyczki, o której mowa w lit. a), zawierania umowy sprzedaży 1 650 udziałów w dniu 20 sierpnia 2018 roku posiadał wiedzę o fakcie przyjęcia przez Pozwanego W. M. oferty (...) z dnia 14 czerwca 2018 roku już 15 czerwca 2018 roku i przejściu prawa własności przedmiotowych 1 650 udziałów na rzecz Pozwanego W. M. już w tej dacie i tym samym nie wzięcia pod uwagę, że co najmniej Powód, (...) i P. T. działali ze z góry powziętym zamiarem wprowadzenia Powoda do (...) jako jej wspólnika, d. całkowitym pominięciu przy rozstrzygnięciu przez Sąd I instancji ustaleń faktycznych dotyczących złożenia przez (...) Pozwanemu W. M., Pozwanemu M. M.
(1), P. T. i R. R. oświadczenia o zamiarze zbycia 1 650 udziałów w kapitale zakładowym (...) bez zachowania formy wymaganej dla oferty sprzedaży udziałów spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, to jest w formie zwykłej pisemnej zamiast w formie pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi, co doprowadziło do nieuwzględnienia przy rozstrzyganiu przez Sąd I instancji, że (...) działając ze z góry powziętym zamiarem i w porozumieniu z Powodem, P. T., R. R. od początku dążył do obejścia postanowień § 7 umowy Spółki oraz umożliwienia Powodowi nabycia należących do (...) udziałów nawet w przypadku wykonania prawa pierwszeństwa przez pozostałych wspólników (...), to jest Pozwanego W. M. i Pozwanego M. M.
(1), e. całkowitym pominięciu przy rozstrzygnięciu przez Sąd I instancji ustaleń faktycznych dotyczących okoliczności związanych ze sporem pomiędzy Pozwanym W. M. i Pozwanym M. M.
(1)z jednej strony, a (...), P. T. i R. R. z drugiej, które wskazują na pozostawanie przez (...), P. T. i R. R. w zmowie co do wprowadzenia Powoda do Pozwanej 3 jako wspólnika, a także podejmowanie przez te ostatnie osoby działań niezgodnych z interesem F., f. całkowitym braku wyjaśnienia z jakich względów Sąd I instancji odmówił dania wiary zeznaniom Pozwanego W. M. oraz Pozwanego M. M.
(1), co uniemożliwia przeprowadzenie kontroli instancyjnej w niniejszej sprawie, g. całkowitym braku wyjaśnienia z jakich przyczyn Sąd I instancji uznał za wiarygodne zeznania świadków P. T., R. R., C. T. oraz zeznania Powoda i to w sytuacji, w której zeznania te nie były ze sobą spójne przede wszystkim, lecz niewyłącznie, w zakresie poinformowania Powoda przez (...) o przyjęciu przez Pozwanego W. M. w dniu 15 czerwca 2018 roku oferty (...) z dnia 14 czerwca 2018 roku (zeznania Powoda, C. T., P. T., R. R.), co uniemożliwia przeprowadzenie kontroli instancyjnej w niniejszej sprawie, h. powoływania się przez Sąd I instancji w części uzasadnienia, zawierającej ocenę prawną, na argumentację Powoda oraz aprobowanie tejże argumentacji bez logicznego oraz precyzyjnego wyjaśnienia przyczyn przyjęcia przedmiotowego stanowiska, przy jednoczesnym braku wyjaśnienia z jakich względów Sąd I instancji nie podzielił argumentów przedstawianych w toku postępowania przez Pozwanego W. M. oraz Pozwanego M. M.
(1), co uniemożliwia przeprowadzenie kontroli instancyjnej w niniejszej sprawie, przy czym w ocenie skarżących, mając na uwadze art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 4 lipca 2019r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw, zgodnie z którym w sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie tej ustawy zachowują moc czynności dokonane zgodnie z przepisami, w brzmieniu dotychczasowym, niniejszy zarzut winien dotyczyć naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. w brzmieniu obowiązującym do dnia 6 listopada 2019r. i tym samym również w dacie wydania skarżonego wyroku; w przypadku jednak przyjęcia przez Sąd II instancji stanowiska odmiennego - skarżący zaskarżonemu wyrokowi zarzucili naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. w zw. art. 327 1 § 1 k.p.c. w brzmieniu obowiązującym od dnia 7 listopada 2019 roku :
  1. art. 189 k.p.c. poprzez przyjęcie, że: żądanie powództwa o ustalenie istnienia stosunku prawnego może dotyczyć nie tylko całości, ale też części tego stosunku prawnego i tym samym uznanie, że dopuszczalnym było wytoczenie przez Powoda powództwa o ustalenie nabycia 876 udziałów, w sytuacji w której umowa sprzedaży z dnia 20 sierpnia 2018 roku, stanowiąca podstawę przedmiotowego nabycia, dotyczyła łącznie 1 650 udziałów i w konsekwencji nieoddalenia pozwu, a. Powodowi w niniejszej sprawie przysługuje interes prawny oraz Powód ów interes prawny wykazał podczas, gdy o braku interesu prawnego po stronie Powoda świadczy fakt przysługiwania mu dalej idących roszczeń i tym samym środków ochrony swoich praw aniżeli niniejsze powództwo, jak chociażby wszczęcie postępowania o ustalenia nabycia przez niego 1 650 udziałów w kapitale zakładowym Pozwanej;
  2. art. 189 k.p.c. w zw. z art. 72 § 2 k.p.c. poprzez błędne przyjęcie, że w niniejszej sprawie po stronie pozwanej nie zachodzi współuczestnictwo konieczne i tym samym uznanie, że Powód nie był zobowiązany do pozwania - oprócz (...), M. M.
(1)oraz W. M. - również (...), R. R. i P. T., w konsekwencji czego w niniejszej sprawie wystąpił brak legitymacji procesowej łącznej obligujący Sąd I instancji do oddalenia powództwa;
  1. art. 224 § 1 k.p.c. poprzez jego niezastosowanie i zamknięcie rozprawy bez uprzedniego udzielenia głosu Stronom, co uniemożliwiło im zajęcie ostatecznego stanowiska co do wyników postępowania dowodowego; III. naruszenie prawa materialnego:
  2. art. 6 k.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na bezpodstawnym przerzuceniu ciężaru dowodowego w niniejszej sprawie na Pozwanych, bez krytycznej oceny stanowiska Powoda, to jest dokonanie przez Sąd I instancji oceny twierdzeń i dowodów przedkładanych wyłącznie przez skarżących, bez dokonania oceny twierdzeń i dowodów przedkładanych przez Powoda, podczas gdy Sąd I instancji winien był wpierw ocenić twierdzenia i dowody Powoda, a dopiero w dalszej kolejności skarżących;
  3. art. 255 § 1 k.s.h. poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, że umowa Pozwanej 3, jako umowa spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, mogła zostać zmieniona przedwstępną umową sprzedaży udziałów z dnia 21 maja 2018r. zawartą pomiędzy Powodem (osobą trzecią w stosunku do Pozwanej 3) oraz (...) (ówczesnym wspólnikiem Pozwanej 3, podczas gdy umowa spółki z ograniczoną odpowiedzialnością może zostać zmieniona wyłącznie uchwałą jej wspólników podjętą w odpowiedniej formie i trybie;
  4. art. 65 § 2 k.c. w zw. z art. 70 § 1 k.c. w zw. z art. 602 § 2 k.c. polegające na przyjęciu, iż: a.

§ 7

umowy Pozwanej spółki nie wynika, aby prawo pierwszeństwa tam przewidziane zostało uregulowane zgodnie z zasadą prior tempore potior iure tj. aby Pozwany W. M. mógł nabyć całość udziałów w kapitale zakładowym (...) od (...) w wyniku złożenia, jako pierwszy ze wspólników Pozwanej 3, oświadczenia o przyjęciu oferty (...) z dnia 14 czerwca 2018 roku w całości, albo też względnie, że treść postanowień § 7 umowy Pozwanej 3, w związku z pozostałymi okolicznościami faktycznymi, nie powinna zostać w przedmiotowy sposób zinterpretowana, b.

§ 7

umowy Pozwanej spółki nie wynika, że umowa sprzedaży udziałów pomiędzy wspólnikiem zbywającym a wspólnikiem uprawnionym w wykonaniu przysługującego temu ostatniemu prawa pierwszeństwa zostaje zawarta z chwilą złożenia przez wspólnika uprawnionego oświadczenia o przyjęciu oferty wspólnika zbywającego, albo też względnie, że treść postanowień § 7 umowy Pozwanej 3, w związku z pozostałymi okolicznościami faktycznymi, nie powinna zostać w przedmiotowy sposób zinterpretowana, c.

§ 7

umowy Pozwanej spółki nie wynika, że 30 - dniowy termin na przyjęcie oferty wspólnika zbywającego został zastrzeżony wyłączenie w celu ustalenia okresu związania ofertą wspólnika zbywającego,

  1. art. 58 § 1, 2 i 3 k.c. polegające na jego niezastosowaniu, które doprowadziło do niestwierdzenia częściowej nieważności oferty (...) z dnia 14 czerwca 2018 roku w zakresie, w którym zmierzała ona do obejścia § 7 umowy Pozwanej spółki a także art. 255 § 1 k.s.h. poprzez próbę niedopuszczalnej zmiany umowy Pozwanej spółki;
  2. art. 83 § 1 k.c. poprzez jego niezastosowanie, które doprowadziło do niestwierdzenia nieważności oświadczenia P. T. o przyjęciu oferty z (...) podczas, gdy oświadczenie to było pozorne i przede wszystkim w sposób ewidentny sprzeczne z zasadami współżycia społecznego jako, że zmierzało do obejścia postanowień § 7 umowy Pozwanej spółki;
  3. art. 182 § 1 k.s.h. poprzez jego niezastosowanie, które doprowadziło do przyjęcia, że: a. pomimo wykonania przez W. M. prawa pierwszeństwa do nabycia 1 650 udziałów w Spółce w odpowiedzi na ofertę (...) z dnia 14 czerwca 2018 roku, Powód był uprawniony do nabycia od (...) co najmniej 876 udziałów w kapitale zakładowym Spółki na podstawie umowy sprzedaży z dnia 20 sierpnia 2018 roku, co narusza wyżej wskazany przepis statuujący podstawę ograniczenia zbywalność udziałów w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością stosownymi postanowieniami umów spółek (jak w § 6-8 umowy spółki (...)); b. umowa Pozwanej spółki nie przewiduje obowiązku podjęcia uchwały zgromadzenia wspólników w przedmiocie wyrażenia zgody na nabycie udziałów od dotychczasowego wspólnika przez podmiot trzeci, w sytuacji w której o tym obowiązku stanowi postanowienie § 16 ust. 2 pkt m) oraz postanowienie § 16 ust. 3 umowy Pozwanej spółki, co doprowadziło do uznania - abstrahując od pozostałych zarzutów - iż Powód nie mógł skutecznie nabyć udziałów w kapitale zakładowym (...) od (...). W oparciu o powyższe zarzuty apelujący wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, zniesienie postępowania przed Sądem I instancji w zakresie dotkniętym nieważnością i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego. Ewentualnie wnieśli o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od Powoda na ich rzecz kosztów procesu za obie instancje według norm przepisanych. W odpowiedzi na apelację powód wniósł o odrzucenie apelacji pozwanej (...) sp. z o.o. z siedzibą w K., ewentualnie wniósł o jej oddalenie w całości oraz zasądzenie od pozwanej na jego rzecz kosztów postepowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacje pozwanych są zasadne, o ile doprowadziły do uchylenia zaskarżonego wyroku, zniesienia postępowania w sprawie i przekazania sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania z uwagi na nieważność postępowania wywołaną pozbawieniem pozwanej spółki możności obrony jej praw. W orzecznictwie Sądu Najwyższego jednolicie przyjmuje się, iż pozbawienie strony możności obrony swych praw w rozumieniu art. 379 pkt 5 k.p.c. zachodzi wówczas, gdy z powodu uchybienia przez sąd przepisom postępowania strona wbrew swojej woli została faktycznie pozbawiona możliwości działania w postępowaniu lub jego istotnej części, jeżeli skutków tego uchybienia nie można było usunąć przed wydaniem orzeczenia w danej instancji (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 kwietnia 2014 r., V CSK 285/13, LEX nr 1486992; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 lutego 2014 r., V CSK 189/13, LEX nr 1436183; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 listopada 2013 r., V CSK 544/12, LEX nr 1438426; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 lipca 2013 r., II CZ 19/13, LEX nr 1343967). Tak ujętą przyczyną nieważności postępowania może być również pozbawienie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością możności obrony jej praw, spowodowane reprezentowaniem jej w istotnej części postępowania przez ustanowionego dla niej kuratora, jeżeli nie zachodziły ku temu podstawy. Ma to miejsce niezależnie od faktycznego sposobu reprezentowania spółki przez kuratora, ponieważ istotą pozbawienia możności obrony praw strony procesu nie jest to, czy kurator reprezentował spółkę w sposób należyty, ale to, że w ogóle wykonywał reprezentację, gdy nie zachodziły przesłanki do jego ustanowienia i występowania w imieniu spółki. Zasadą jest bowiem, że spółkę reprezentuje zarząd jako organ wykonawczo – zarządzający (art. 201 § 1 k.s.h.), który zgodnie z obowiązującą teorią organów (art. 38 k.c.), podejmuje działania za spółkę. Reprezentacja przez inne podmioty, zarówno należące do struktury organizacyjnej spółki (likwidator, rada nadzorcza), jak i leżące poza tą strukturą (pełnomocnik, prokurent) musi opierać się na wyraźnej podstawie prawnej (art. 210 § 1 k.s.h., 253 § 2 k.s.h, 276 k.s.h.). Kompetencja tych podmiotów do działania w imieniu spółki może również wynikać z umocowania udzielonego im przez zarząd, wyjątkowo zaś inny organ (art. 210 § 1 k.s.h., 253 § 1 k.s.h.). Podstawą umocowania kuratora, na którą powołał się Sąd Okręgowy jest przepis art. 253 § 2 k.s.h., znajdujący jako przepis wyjątkowy zastosowanie wyłącznie w sprawach o uchylenie lub stwierdzenie nieważności uchwał wspólników. Przyjęte w nim rozwiązanie ma swoje źródło w specyficznym ujęciu legitymacji procesowej stron. Legitymację do wytoczenia powództwa o uchylenie lub stwierdzenie nieważności mają bowiem podmioty enumeratywnie wymienione w art. 250 k.s.h., w tym także zarząd oraz jego poszczególni członkowie, biernie legitymowana jest zaś spółka, co stanowi wyraz przełamania ogólnej zasady utożsamiania działań organu z działaniami osoby prawnej (art. 38 k.c.). Zasadą w tych sprawach jest, że spółkę reprezentuje zarząd (art. 201 § 1 i art. 253 § 1 in principio k.s.h.). Zgromadzenie wspólników może wyłączyć przyznaną zarządowi kompetencję do reprezentacji spółki przez ustanowienie pełnomocnika umocowanego do jej reprezentacji w toku postępowania o uchylenie lub stwierdzenie nieważności uchwały. Gdy zarząd nie może działać za spółkę, a wspólnicy nie powołali pełnomocnika do reprezentacji spółki w postępowaniu o uchylenie uchwały, spółkę reprezentuje kurator ustanowiony przez sąd właściwy do rozstrzygnięcia powództwa (art. 253 § 2 k.s.h.). Celem tego przepisu jest zatem zapewnienie ochrony interesu spółki w tego rodzaju sprawach, przed nadużyciami związanymi z kierowaniem się przez członków zarządu własnym interesem, mogącym pozostawać nawet w ewidentnej sprzeczności z interesem spółki. Przepis nie wymaga przy tym, aby sprzeczność taka rzeczywiście występowała, chodzi bowiem o potencjalną kolizję indywidualnych interesów piastunów zarządu z interesem samej spółki (uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 22 października 2009 roku, III CZP 63/09). Przepis ten nie mógł zatem stanowić podstawy ustanowienia kuratora w rozpoznawanej sprawie, w której przedmiotem procesu było ustalenie stosunku prawnego na podstawie art. 189 k.p.c., nawet jeżeli Sąd Okręgowy uznawał (choć brak w tym względzie jakiekolwiek stanowiska z uzasadnieniu zaskarżonego wyroku), że rola procesowa pozwanej spółki i dwóch pozwanych, będących członkami jej zarządu może powodować powstanie pomiędzy nimi konfliktu interesów. Powołanie przez Sąd pierwszej instancji oczywiście błędnej podstawy ustanowienia kuratora nie zwalnia Sądu Apelacyjnego, z dokonania oceny, czy okoliczności rozpoznawanej sprawy uzasadniały jego ustanowienie w oparciu o inne przepisy. W pierwszej kolejności wskazać należy na przepis art. 69 § 1 k.p.c. przewidujący możliwość ustanowienia przez sąd orzekający na wniosek strony przeciwnej, kuratora procesowego dla strony będącej osobą prawną, gdy w jej organie zachodzą braki uniemożliwiające jej reprezentację, przy czym w uzasadnionych przypadkach ustanowienie takiego kuratora może nastąpić z urzędu. Zakresem umocowania kuratora objęte są wszystkie czynności łączące się ze sprawą (art. 69 § 3 k.p.c.), za wyjątkiem czynności wywołujących skutki materialnoprawne, jak np. zrzeczenie się roszczenia, czy też zawarcie ugody sądowej lub ugody przed mediatorem, jeżeli ugoda taka wywierałaby skutki materialnoprawne dla strony zastępowanej przez kuratora. Z tego względu obowiązkiem sądu jest niezwłocznie zawiadomienie o ustanowieniu kuratora właściwy sąd rejestrowy, który powinien ustanowić kuratora materialnoprawnego na podstawie art. 42 § 1 k.c. i zawiadomić o tym sąd orzekający. W takim przypadku sąd cywilny odwołuje kuratora ustanowionego na podstawie art. 69 § 1 k.p.c., natomiast kurator powołany na podstawie art. 42 § 1 k.c. wstępuje w miejsce odwołanego kuratora. Przez brak w organie uniemożliwiający reprezentację osoby prawnej w rozumieniu art. 69 § 1 k.p.c. należy rozumieć nie tylko sytuację gdy organ jest niekompletny (kadłubowy), a więc gdy nastąpi zmniejszenie liczby członków tego organu poniżej minimum wymaganego przez ustawę lub umowę (statut) dla skutecznej reprezentacji, ale również taki stan, gdy wprawdzie organ jest obsadzony przewidzianą liczbą piastunów, lecz nie mogą oni reprezentować tej osoby, ponieważ są pozbawieni prawa reprezentowania lub z zakresu tego prawa wyłączona jest możliwość podejmowania skonkretyzowanego rodzaju działań, w tym występowania za tę osobę w ściśle określonym postępowaniu cywilnym lub oznaczonym rodzaju postępowań. Wbrew sugestiom powoda ta ostatnia sytuacja nie miała jednak miejsca w rozpoznawanej sprawie. Postanowieniem wydanym przez Sąd Okręgowy w K. w dniu 2 sierpnia 2018 roku w sprawie (...) w drodze zabezpieczenia roszczenia o stwierdzenie nieważności uchwał, wstrzymano zaskarżone uchwały, zawieszono postępowanie rejestrowe i zakazano członkom zarządu W. M. i M. M.

(1)prowadzenia spraw spółki i reprezentowania pozwanej spółki. Postanowienie to zostało jednak zmienione postanowieniem wydanym przez Sąd Apelacyjny w K. w dniu 28 września 2018 roku w sprawie(...)w ten sposób, że W. M. i M. M.
(1)zakazano jedynie podejmowanie w imieniu (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w K. czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu, zaś w pozostałej części oddalono wniosek uwzględniający zabezpieczenie udzielone przez Sąd pierwszej instancji. Samo pojęcie czynności zwykłego zarządu i przekraczających czynności zwykłego zarządu nie zostało zdefiniowane w kodeksie spółek handlowych, natomiast rozróżnienie to jest istotne przede wszystkim na gruncie przepisu art. 208 k.s.h., regulującego sferę wewnętrzną funkcjonowania spółki (prowadzenie spraw spółki). Przenosząc wypracowane na tym tle poglądy na zasady reprezentacji należy stwierdzić, że do czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu należy zaliczyć wszelkie sprawy o znacznym ciężarze gatunkowym, a więc z reguły stwarzające poważne ryzyko dla spółki, prowadzące do powstania nowych powiązań kapitałowych, obejmujące rozporządzenie prawem czy zaciągnięcie zobowiązań o znacznej wysokości. W doktrynie panuje pełna zgodność, że z pewnością czynnościami przekraczającymi zakres zwykłych czynności są te wszystkie, które na gruncie prowadzenia spraw spółki wymagają uchwały wspólników na podstawie art. 228 pkt 3-4, 5 k.s.h., art. 229 k.s.h., 230 k.s.h.) Z pewnością nie można do tej grupy zaliczyć podjęcia obrony w sądowym postępowaniu cywilnym, którego przedmiotem jest ustalenie istnienia stosunku prawnego lub prawa, mającego swe źródło w umowie sprzedaży przez wspólnika udziałów w spółce. W konsekwencji tych rozważań stwierdzić więc należy, że przepis art. 69 § 1 k.p.c. nie mógł stanowić podstawy ustanowienia dla pozwanej spółki kuratora do jej reprezentowania w rozpoznawanej sprawie. Odrębnego omówienie wymaga sygnalizowana wcześniej kwestia możliwości reprezentowania pozwanej spółki przez podmioty wymienione art. 210 § 1 k.s.h. - radę nadzorczą lub wspólnika ustanowionego przez zgromadzenie wspólników. Zgodnie z tym przepisem w umowie między spółką a członkiem zarządu oraz w sporze z nim spółkę reprezentuje rada nadzorcza lub pełnomocnik powołany uchwałą zgromadzenia wspólników. Przez pojęcie sporu, o którym mowa w tym przepisie, rozumie się wszelkie postępowania sądowe, zarówno procesowe, jak i nieprocesowe. W przypadku postępowania procesowego dotyczy to przede wszystkim sytuacji, gdy spółka i członek jej zarządu występują po przeciwnych stronach (powoda i pozwanego). Reprezentacja spółki kapitałowej przez członka jej zarządu jest jednak wyłączona również wtedy, gdy oba te podmioty są stronami jednego postępowania sądowego, w którym możliwa jest faktyczna kolizja ich interesów, niezależnie od tego, czy można ich uznać za przeciwników procesowych w klasycznym rozumieniu tego pojęcia. Celem tych przepisów jest ochrona interesu spółki (pośrednio także wspólników i wierzycieli spółki) w razie możliwości konfliktu interesu spółki z interesem członka zarządu. Ochrona ta realizuje się przez wyeliminowanie możliwości działania członka zarządu w podwójnej roli - reprezentanta interesów spółki i reprezentanta interesów własnych. Zapobiega ona przed nadużyciami, jakie mogą nastąpić w związku z kierowaniem się przez członka zarządu własnym interesem, mogącym pozostawać w sprzeczności z interesem spółki. Jak podkreśla się w piśmiennictwie prawniczym i orzecznictwie, nie jest konieczne, żeby sprzeczność interesów rzeczywiście występowała, chodzi tu bowiem o potencjalną kolizję interesów. Wyłączenie członka zarządu od reprezentowania spółki z ograniczoną odpowiedzialnością ze względu na jego „spór” ze spółką może więc wchodzić w grę nie tylko dlatego, że istnieje między nimi rzeczywisty spór, ale także dlatego, że w związku z określonym zdarzeniem zachodzi potrzeba podjęcia przez spółkę decyzji lub wyrażenia stanowiska mającego znaczenie prawne w sytuacji, w której interesy spółki i członka zarządu są sprzeczne (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 2002 r., IV CKN 1903/00, uchwała Sądu Najwyższego z dnia 22 października 2009 r., III CZP 63/09, uchwała Sądu Najwyższego z dnia 12 stycznia 2010 roku, III CZP 120/09). Dodać przy tym należy, że w sporze takim spółki nie może reprezentować także inny członek zarządu, niż ten, z którym spółka jest w sporze, nawet gdyby reprezentacja przez pozostałych członków zarządu była możliwa. Oznaczało to konieczność rozważenia przez Sąd Okręgowy, czy w rozpoznawanej sprawie istniał pomiędzy pozwanymi: spółką i członkami jej zarządu spór w rozumieniu art. 210 § 1 k.s.h. wymagający reprezentacji przez podmioty określone w tym przepisie. Niezależnie jednak od wyników takiego ustalenia nie ulega wątpliwości, że wykonywanie reprezentacji spółki przez kuratora było wadliwe i doprowadziło do nieważności postępowania. Podmiot ten z pewnością nie był bowiem uprawniony do reprezentowania spółki w toczącym się sporze. Aktualnie natomiast przesądzenie na tym etapie postępowania konieczności reprezentacji spółki przez podmioty wymienione w art. 210 § 1 k.s.h. jest przedwczesne i musi zostać pozostawione Sądowi Okręgowemu. Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd Apelacyjny na podstawie art. 386 § 2 k.p.c. uchylił zaskarżony wyrok, zniósł postępowanie w sprawie, począwszy od dnia 21 marca 2019 roku i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Kielcach, na podstawie art. 108 § 2 k.p.c. pozostawiając temu Sądowi rozstrzygniecie o kosztach postępowania apelacyjnego. SSO (del.) Bartosz Pniewski SSA Grzegorz Krężołek SSA Regina Kurek

🔗 Do źródła urzędowego

Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.