II Ca 1310/20

POSTANOWIENIE Dnia 2 lipca 2021 roku Sąd Okręgowy w Poznaniu Wydział II Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący: sędzia Tomasz Żak Sędziowie: Małgorzata Radomska-Stęplewska (spr.) Tomasz Józkowiak po rozpoznaniu w dniu 2 lipca 2021 roku w Poznaniu na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku M. R., J. R., M. S., J. S., L. S., J. N., D. N., K. S. przy udziale (...) Sp. z o .o. z siedzibą w T. o ustanowienie służebności przesyłu na skutek apelacji wniesionej przez wnioskodawców od postanowienia Sądu Rejonowego we Wrześni z dnia 5 sierpnia 2020 r. sygn. akt I Ns 270/15 postanawia:

1. uchylić zaskarżone postanowienie w punkcie
2. i w tym zakresie umorzyć postępowanie;
3. uchylić zaskarżone postanowienie w punktach
4. i
5. i sprawę przekazać Sądowi Rejonowemu we Wrześni do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego. Małgorzata Radomska-Stęplewska Tomasz Żak Tomasz Józkowiak UZASADNIENIE Wnioskiem z dnia 12 sierpnia 2014 r. wnioskodawcy: M. R., J. R., M. S., J. S., L. S., J. N., D. N. domagali się ustanowienia na należących do nich nieruchomościach na rzecz uczestniczki postępowania (...) Sp. z o. o. z siedzibą w W. ( obecnie w T.) służebności przesyłu, której treścią jest m. in. prawo swobodnego dostępu i dojazdu do gazociągu wysokiego ciśnienia DN 100 w pasie eksploatacyjnym o szerokości 50 metrów ze środkiem na osi gazociągu w celu dokonywania jego niezbędnych konserwacji, eksploatacji, modernizacji i napraw oraz ograniczenia prawa właściciela nieruchomości obciążonej do korzystania z niej w strefie kontrolowanej, za jednorazowym wynagrodzeniem oraz o zasądzenie od uczestnika na rzecz wnioskodawców kosztów postępowania. W odpowiedzi na wniosek uczestnik podniósł, że w przypadku ewentualnego ustalenia służebności przesyłu, kwestionuje szerokość pasa służebności wskazaną przez wnioskodawców, podając, że powinna ona wynosić 4 metry. Na rozprawie w dniu 6 lipca 2020 r. uczestnik podniósł zarzut zasiedzenia prawa służebności przesyłu z dniem 12 listopada 2008 r. Postanowieniem z dnia 5 sierpnia 2020 r. Sąd Rejonowy we Wrześni:
6. stwierdził, że (...) Sp. z o.o. nabyła przez zasiedzenie z dniem 12 listopada 2017 r. służebność gruntową odpowiadającą treści służebności przesyłu, obciążającą nieruchomości wnioskodawców, a dotyczącą przebiegającego tam gazociągu wysokiego ciśnienia polegającą na prawie swobodnego dostępu i dojazdu do posadowionego tam gazociągu wysokiego ciśnienia DN 100 w celu wykonywania prac budowlano-montażowych, eksploatacyjnych, konserwacyjnych, remontowych, wymiany przebudowy urządzeń i przewodów gazowych oraz usuwania ewentualnych awarii sieci gazowej oraz ograniczeniu prawa właściciela do korzystania z nieruchomości obciążonych po obu stronach osi gazociągu zgodnie z obowiązującymi przepisami o łącznej szerokości 4 m wzdłuż gazociągu (po 2 m licząc w każdą stronę od osi gazociągu), w którym nie będzie podejmowana działalność mogąca mieć negatywny wpływ na trwałość i prawidłową eksploatację gazociągu w przebiegu opisanym na mapie sporządzonej przez biegłego mgr inż. J. W.: karta 781,782, 783 akt;
7. oddalił wnioski o ustanowienie służebności przesyłu;
8. kosztami postępowania obciążył uczestniczkę postępowania w całości i szczegółowe rozliczenia tych kosztów zlecił referendarzowi sądowemu. W uzasadnieniu ww. postanowienia Sąd Rejonowy stwierdził, że oddalenie wniosku o ustanowienie służebności przesyłu nastąpiło z uwagi na uwzględnienie podniesionego przez uczestniczkę postępowania zarzutu zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej treści służebności przesyłu. W ocenie Sądu zostały spełnione przesłanki zasiedzenia, które nastąpiło z dniem 12 listopada 2017 r. ( 30-letni termin zasiedzenia liczony od 12.11.1987 r. – tj. od daty decyzji w sprawie budowy gazociągu na trasie S.-W.). Apelację od ww. postanowienia wnieśli wnioskodawcy, zaskarżając je w punktach 1 i 2, zarzucając mu:
9. naruszenie art. 321 k.p.c. poprzez jego niezastosowanie i orzeczenie w punkcie
10. postanowienia o stwierdzeniu nabycia przez uczestniczkę postępowania z dniem 12 listopada 2017 r. służebności gruntowej odpowiadającej treści służebności przesyłu w sytuacji, gdy przedmiotowe postępowanie dotyczyło wniosku o ustanowienie służebności przesyłu, a uczestniczka postępowania zgłosiła jedynie zarzut zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej treści służebności przesyłu;
11. art. 123 § 1 pkt 1 k.c. w zw. z art. 175 k.c.w zw. z art. 172 k.c. w zw. z art. 292 k.c. poprzez ich niezastosowanie i pominiecie okoliczności, iż wnioskiem z dnia 12 sierpnia 2014 r., którym zostało wszczęte niniejsze postępowanie, wnioskodawcy przerwali bieg terminu zasiedzenia, a do tej daty nie upłynął jeszcze bieg terminu zasiedzenia w złej wierze;
12. art. 64 oraz 21 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez uznanie istnienia ograniczonego prawa rzeczowego w postaci służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu, dla której nie ma potrzeby wyznaczania nieruchomości władnącej jako wynikającego z Kodeksu Cywilnego, a które może stanowić stałe ograniczenie prawa własności bez stosownego wynagrodzenia;
13. art. 8 Konstytucji RP poprzez brak bezpośredniego zastosowania art. 64 Konstytucji oraz zastosowanie przepisu art. 292 k.c. w zw. z art. 285 k.c. i art. 176 k.c. w sposób sprzeczny z przepisami art. 2, art. 21 ust 1-2, art. 31 ust. 2-3, art. 32 ust. 1-2, art. 37 ust. 1-2 i art. 64 ust. 1-3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, podczas gdy w przypadku naruszenia przez przepisy ustawy zasad zawartych w Konstytucji RP Sąd jest zobowiązany stosować przepisy Konstytucji w sposób bezpośredni;
14. art. 1 Protokołu Dodatkowego numer 1 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 17 ust. 1 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej poprzez niezgodne z prawem ograniczenie prawa własności skarżących i stwierdzenie, że art. 292 w zw. z art. 285 k.c. i art. 176 k.c. może stanowić podstawę do zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności bez ustalenia nieruchomości władnącej przesyłu bez należnego właścicielowi wynagrodzenia;
15. art. 244 k.c. oraz art. 305 1 - 305 4 k.c. w zw. z art. 285 - 295 k.c. poprzez naruszenie podstawowych zasad prawa cywilnego, tj. zasady numerus clausus praw rzeczowych, i przyjęcie istnienia ograniczonego prawa rzeczowego - służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu, która nie musi być ustanawiana na rzecz nieruchomości władnącej, a które nie zostało przewidziane w Kodeksie cywilnym, ani w innych ustawach;
16. art. 292 k.c. w zw. z art. 285 § 1 i 2 k.c. poprzez uznanie niniejszych przepisów za podstawę istnienia służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu w okresie przed 3 sierpnia 2008 r., podczas gdy dokonana wykładnia przepisów jest niezgodna z przepisem art. 2, art. 21 ust 1-2, art. 31 ust. 2-3, art. 32 ust. 1-2, art. 37 ust. 1-2 i art. 64 ust. 1-3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej;
17. art. 292 k.c. w zw. z art. 172 k.c. i art. 352 § 1 k.c. i 176 k.c. poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie i przyjęcie, że uczestniczka postępowania nabyła w drodze zasiedzenia służebność gruntową odpowiadającą służebności przesyłu w sytuacji niewykazania spełnienia wszystkich przesłanek niezbędnych do stwierdzenia zasiedzenia;
18. art. 6 k.c. poprzez uznanie, iż uczestniczka postępowania wykazała, iż nabyła prawo własności spornej infrastruktury oraz związaną z nią służebność, w sytuacji gdy nie znajduje to swojego potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym, a uczestniczka postępowania nie legitymuje się decyzją wydaną na podstawie art. 2 ust. 3 z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami i wywłaszczeniu nieruchomości (OSNCP 1967, Nr 2, poz. 24);
19. art. 245 k.c. w zw. z art. 348 k.c. poprzez przyjęcie, iż z dokumentów przedstawionych przez uczestniczkę postępowania wynika, iż przedmiotem czynności związanych z przekazaniem majątku spółce Skarbu Państwa było przeniesienie służebności na gruntach wnioskodawców, a w konsekwencji uznanie, że w niniejszej sprawie wykazane zostało przeniesienie służebności pomiędzy poprzednikami prawnymi uczestniczki postępowania;
20. art. 6 k.c. poprzez uznanie, iż uczestniczka postępowania sprostała obowiązkowi ciężaru udowodnienia faktu, z którego wywodzi skutki prawne, a więc iż udowodniła datę początku biegu terminu zasiedzenia, w sytuacji, gdy z zebranego materiału dowodowego nie wynika kiedy wybudowano na nieruchomości wnioskodawców przedmiotowe urządzenia, ani kiedy rozpoczęto ich eksploatację, ani kiedy prawo własności spornej nieruchomości lub urządzeń przeszło ze Skarbu Państwa na osoby trzecie, a tym samym mógł się rozpocząć ewentualny bieg terminu zasiedzenia, jak również, że wykazała, że korzystała z jawnego i widocznego urządzenia w zakresie dot. strefy wykonywania służebności w sytuacji gdy na żadnej mapie, ani w terenie strefy te nie zostały wyznaczone;
21. art. 233 § 1 k.p.c. poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów i przyjęcie przez Sąd na podstawie zebranego materiału dowodowego, iż na gruncie niniejszej sprawy doszło do spełnienia przesłanek niezbędnych do stwierdzenia zasiedzenia służebności, co nie znajduje potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym; W oparciu o powyższe zarzuty wnioskodawcy wnieśli o: I. zmianę zaskarżonego postanowienia w części dotyczącej żądania ustanowienia służebności przesyłu na rzecz uczestniczki postępowania poprzez uchylenie pkt 2 i 3 i zmianę pkt 1 poprzez ustanowienie służebności przesyłu zgodnie z wnioskiem z dnia 12 sierpnia 2014 r. za jednorazowym wynagrodzeniem w wysokości obliczonej przez rzeczoznawcę majątkowego przy uwzględnieniu pasa o szerokości 50 m ze środkiem na osi gazociągu; II. na podstawie art. 380 k.p.c. o rozpoznanie przez Sąd II instancji postanowienia Sądu Rejonowego we Wrześni z dnia 6 lipca 2020 r., uchylającego postanowienie z dnia 10 czerwca 2019 r. o przeprowadzenie dowodu z pisemnej opinii biegłego z zakresu szacowania nieruchomości na okoliczność uwzględnienia w wysokości wynagrodzenia z tytułu ustanowienia służebności przesyłu powierzchni pasów eksploatacyjnych wraz z obszarami oddziaływania urządzeń na przedmiotowe działki oraz oddalającego wniosek o przeprowadzenie dowodu z pisemnej opinii biegłego z zakresu szacowania nieruchomości na okoliczność uwzględnienia w wysokości wynagrodzenia z tytułu ustanowienia służebności przesyłu powierzchni pasów eksploatacyjnych wraz z obszarami oddziaływania urządzeń na przedmiotowe działki, oraz o przeprowadzenie tego dowodu przez Sąd II instancji na podstawie art. 382 k.p.c.; III. zasądzenie od uczestniczki postępowania na rzecz wnioskodawców kosztów postępowania przed drugą instancją, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych; Ewentualnie o: IV. uchylenie zaskarżonego postanowienia w zaskarżonej części i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania; V. zasądzenie od uczestniczki postępowania na rzecz wnioskodawców zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W odpowiedzi na apelację uczestnik postępowania wniósł o oddalenie apelacji i zasądzenie od wnioskodawców na rzecz uczestnika postępowania kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego przed Sądem II instancji. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja wnioskodawców okazała się uzasadniona. Zasadny okazał się zgłoszony w apelacji wnioskodawców zarzut naruszenia art. 321 § 1 k.p.c., polegającego na wydaniu przez Sąd Rejonowy w pkt
22. zaskarżonego postanowienia orzeczenia o stwierdzeniu zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej treści służebności przesyłu w sytuacji, gdy przedmiotowe postępowanie dotyczyło wniosku o ustanowienie służebności przesyłu, a uczestniczka postępowania zgłosiła jedynie zarzut zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej treści służebności przesyłu. W świetle art. 609 § 1 k.p.c. nie może budzić wątpliwości, że zasiedzenie sąd stwierdza wyłącznie na wniosek, do zgłoszenia którego uprawiony jest każdy zainteresowany ( por. także uchwałę