ustaleniami postępowania karnego prowadzonego przez Sąd Okręgowy w Gorzowie Wielkopolskim pod sygn. akt (...)oraz pod sygn. akt (...) w dniu 8 października 2013r. w miejscowości B. D. K., działając wspólnie i w porozumieniu między innymi z pracownikiem powoda – M. L.
Klauzulą Nr 1 (klauzula znajdowała się w OWU). (...) objęła ochroną ubezpieczeniową odpowiedzialność ubezpieczającego za szkody powstałe w przesyłce podczas parkowania (postój, zatrzymanie) środka transportu wraz z ładunkiem na parkingu strzeżonym, a jeżeli było to niemożliwe – w miejscu zapewniającym maksimum bezpieczeństwa, tj. na terenie trwale ogrodzonym, zamkniętym dozorowanym oraz oświetlonym lub znajdującym się na trasie przewozu parkingach przy motelu, hotelu, całodobowej stacji benzynowej, urzędzie celnym, przejściach granicznych oraz miejscach wyznaczonych przez odbiorców i nadawców. Powyższą umowę ubezpieczenia zawarto na podstawie Ogólnych Warunków Ubezpieczenia Odpowiedzialności Cywilnej Operatora Transportowego z dnia 25 września 2000r. wraz z Aneksem nr (...) (dalej jaki OWU).
6 OWU parking strzeżony to teren wydzielony, całodobowo dozorowany, oświetlony w porze nocnej, wyposażony w urządzenia blokujące wjazd i wyjazd, które uniemożliwiają wjazd i wyjazd pojazdu bez zezwolenia osoby dozorującej parking. Natomiast w § 2 ust. 9 OWU zdefiniowano rabunek (rozbój) – zabór mienia przez sprawcę w celu przywłaszczenia przy użyciu przemocy fizycznej lub groźby jej natychmiastowego użycia wobec ubezpieczającego, osób za które ponosi odpowiedzialność albo przez doprowadzenie ubezpieczającego lub tych osób do stanu nieprzytomności lub bezbronności. Następny ustęp (§ 4 ust. 2) stanowił, że przedmiotem ubezpieczenia była odpowiedzialność ubezpieczającego, którą ponosił on
przepisami Konwencji o Umowie Międzynarodowej P. (...) Towarów (zwanej dalej Konwencją CMR) za: 1/ szkody rzeczowe, które nastąpiły w czasie między przyjęciem przesyłki do przewozu a jej wydaniem, 2/ szkody finansowe powstałe w wyniku opóźnienia w dostawie – do wysokości kwoty przewoźnego,
art. 23 pkt. 5 Konwencji CMR. Z kolei w § 6 ust. 1 pkt 1 OWU wskazano, że (...) nie ponosiła odpowiedzialności za powstałe wskutek winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa ubezpieczającego, jego pracowników oraz osób, które działały na zlecenie, w imieniu lub na rzecz ubezpieczającego. W § 7 ust. 3 postanowiono, że ubezpieczający zobowiązany był do udzielenia (...) odpowiedzi na wszelkie pytania podane we wniosku lub skierowane do niego w innej formie oraz do podania wszystkich znanych mu okoliczności niezbędnych do oceny ryzyka, zakresu odpowiedzialności oraz mających wpływ na wysokość składki. Jeżeli ubezpieczający udzielił niezgodnych z prawdą odpowiedzi na pytania, o których mowa w zdaniu pierwszym, (...) nie ponosił odpowiedzialności za skutki okoliczności wynikłych z tego powodu. Jeżeli ubezpieczenie zostało zawarte na podstawie podanych przez ubezpieczającego umyślnie nieprawdziwych danych T. (...) nie ponosiła odpowiedzialności za szkodę. Z kolei
4 OWU kierowca powinien ze szczególną starannością zabezpieczyć pojazd wraz z przesyłką przed kradzieżą z włamaniem. W czasie postoju kierowca zobowiązany był pozostawić pojazd wraz z przesyłką na parkingu strzeżonym, a jeśli było to niemożliwe – w miejscu zapewniającym maksimum bezpieczeństwa, tj. na terenie trwale ogrodzonym, zamkniętym, dozorowanym oraz oświetlonym lub na znajdujących się na trasie przewozu parkingach przy motelu, hotelu, całodobowej stacji benzynowej lub urzędzie celnym. W postanowieniach końcowych OWU (§ 16 ust. 4) postanowiono, iż w odniesieniu do umów ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej przewoźnika drogowego w ruchu międzynarodowym zastosowanie miały postanowienia Konwencji o umowie międzynarodowego przewozu drogowego towarów (CMR) z dnia 19 maja 1956r., przepisy umowy europejskiej dotyczącej międzynarodowego przewozu drogowego towarów niebezpiecznych (ADR) z dnia 30 września 1957r. Na podstawie Klauzuli Nr 1 ust. 1 (...) udzieliła ochrony ubezpieczeniowej ubezpieczającemu z tytułu odpowiedzialności cywilnej za szkody rzeczowe powstałe wskutek rabunku (rozboju). Spółka jawna będąca poprzednikiem prawnym powoda przyjęła od (...) sp. z o.o. w dniu 4 października 2013r. zlecenie przewozu towaru (waga ładunku 5.500 kg) z (...) do (...) Towar – wysokowartościowa odzież – został odebrany 7 października 2013r. przez kierowcę spółki U. (...) sp. j. M. L.
art. 822 § 1 i 2 kodeksu cywilnego przez umowę ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej ubezpieczyciel zobowiązuje się do zapłacenia określonego w umowie odszkodowania za szkody wyrządzone osobom trzecim, wobec których odpowiedzialność za szkodę ponosi ubezpieczający albo ubezpieczony. Jeżeli strony nie umówiły się inaczej, umowa ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej obejmuje szkody będące następstwem przewidzianego w umowie zdarzenia, które miało miejsce w okresie ubezpieczenia. Wypadek ubezpieczeniowy jest zdarzeniem, które strony umowy ubezpieczenia określiły jako przyczynę uzasadniającą odpowiedzialność zakładu ubezpieczeń. Swoboda kształtowania stosunku umownego umożliwia ułożenie go w taki sposób, że ochroną ubezpieczeniową będzie objęta tylko odpowiedzialność cywilna ubezpieczającego powstała przy zachowaniu określonych wymagań dodatkowych. Zatem nie każde wystąpienie odpowiedzialności cywilnej ubezpieczonego będzie aktualizowało wystąpienie odpowiedzialności gwarancyjnej ubezpieczyciela, a jedynie takie, które jest skutkiem zdarzenia (wypadku ubezpieczeniowego) określonego przez strony w umowie ubezpieczenia, chyba że strony umówiły się inaczej. Odpowiedzialność cywilna powoda względem podmiotu trzeciego nie budziła wątpliwości i została stwierdzona wyrokiem Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 16 grudnia 2016r., w sprawie o sygn. akt (...), utrzymanym w całości w wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu w dniu 9 listopada 2017r. Sąd wskazał, że w myśl art. 827 § 1 k.c. ubezpieczyciel jest wolny od odpowiedzialności, jeżeli ubezpieczający wyrządził szkodę umyślnie; w razie rażącego niedbalstwa odszkodowanie nie należy się, chyba że umowa lub ogólne warunki ubezpieczenia stanowią inaczej lub zapłata odszkodowania odpowiada w danych okolicznościach względom słuszności. Z kolei
4 stanowiących integralną część Umowy stron Ogólnych Warunków Ubezpieczenia kierowca powodowej spółki powinien był ze szczególną starannością zabezpieczyć pojazd wraz z przesyłką przed kradzieżą z włamaniem. W czasie postoju kierowca zobowiązany był pozostawić pojazd wraz z przesyłką na parkingu strzeżonym, a jeśli było to niemożliwe – w miejscu zapewniającym maksimum bezpieczeństwa, tj. na terenie trwale ogrodzonym, zamkniętym, dozorowanym oraz oświetlonym lub na znajdujących się na trasie przewozu parkingach przy motelu, hotelu, całodobowej stacji benzynowej lub urzędzie celnym. Analogiczne postanowienie znajdowało się w polisie wystawionej dla powoda przez pozwany zakład ubezpieczeń. Ocena, czy zachodzi wypadek rażącego niedbalstwa w rozumieniu art. 827 § 1 k.c., a także w rozumieniu postanowień ogólnych warunków umów wiążących strony stosunku ubezpieczenia wymaga uwzględnienia obiektywnego stanu zagrożenia oraz kwalifikowanej postaci braku zwykłej staranności w przewidywaniu skutków, a więc uwzględnienia staranności wymaganej od działającej osoby, przedmiotu, którego działanie dotyczy oraz okoliczności, w których doszło do zaniechania pożądanych zachowań z jej strony (wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 21 lutego 2013r., sygn. akt VI ACa 1095/12, Lex nr 1362940).
4 OWU powód dla potrzeb postoju pojazdu wykonującego przewóz w pierwszej kolejności miał obowiązek pozostawienia samochodu na parkingu strzeżonym, a dopiero gdy to było niemożliwym, mógł zaparkować w innym miejscu zapewniającym maksimum bezpieczeństwa. Powód nie spełnił nałożonego na niego obowiązku kontraktowego określonego w umowie ubezpieczenia w postaci pozostawienia samochodu z towarem na parkingu strzeżonym, bowiem kierowca powoda miał możliwość zaparkowania na parkingu strzeżonym, choćby w Ś.. Innymi słowy nie zachodziły przesłanki usprawiedliwiające skorzystanie z innego niż strzeżony parking. W ocenie Sądu nie można uznać za miejsce zapewniające maksimum bezpieczeństwa parkingu niestrzeżonego, nieogrodzonego, nieobjętego monitoringiem, gdzie wjazd i wyjazd samochodów nie był odnotowywany. Pozostawienie samochodu z cennym ładunkiem w takim miejscu było działaniem nieodpowiedzialnym, bowiem każdy mógł mieć do niego dostęp, a wykrycie ewentualnych sprawców mogłoby być znacznie utrudnione z uwagi na brak odpowiedniego monitoringu. Odnosząc się do argumentacji powoda wskazującego, że niemożliwość zaparkowania przedmiotowego pojazdu na parkingu strzeżonym wynikała z prawnego obowiązki zrobienia pauzy (przerwy) przez kierowcę, podzielił stanowisko strony pozwanej, iż obowiązek wykonania przerwy ma charakter prawny, jest zatem okolicznością pewną, nie zaś niemożliwym do przewidzenia zdarzeniem. Możliwe było zatem poczynienie odpowiednich przygotowań w tym zakresie z właściwym wyprzedzeniem- tym bardziej, że na przedmiotowej trasie były dostępne parkingi strzeżone w stosunkowo nieodległych od B. miejscowościach, tj. w Ś. czy w Ś.. Przy tym obowiązek czynienia przerw w czasie pracy kierowców był już znany powodowi w momencie zawierania umowy ubezpieczenia, a więc to na powodzie jako profesjonaliście ciążył obowiązek takiego zaplanowania trasy przejazdu samochodu z ładunkiem, która pozwalałaby spełnić jednocześnie wymogi wynikające z przepisów powszechnie obowiązujących, jak i umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej przewoźnika drogowego w ruchu międzynarodowym. W ocenie Sądu uległa wyłączeniu odpowiedzialność ubezpieczeniowa pozwanego, ponieważ niedopełnienie obowiązku z §11 ustęp 4 OWU stanowiło przyczynę powstania szkody wynikającą z rażącego niedbalstwa strony powodowej (§6 ustęp 1 pkt 1 OWU). Nawet gdyby zaś uznać, że takie postępowanie kierowcy nie można uznać za przejaw rażącego niedbalstwa strony powodowej, to i tak należałoby przyjąć, że powód i pozwana umówili się, że w takim przypadku ochrona ubezpieczeniowa świadczona przez W. nie obejmuje przedmiotowej szkody –
punktem 1 rubryki 11 Polisy nr (...). Na marginesie Sąd wskazał, iż
OWU wniosek na podstawie, którego dochodziło do zawarcia umowy ubezpieczenia powinien zawierać dane dotyczące rodzaju przewożonego towaru. Jak wynika z polisy (rubryka 5) powód w ramach wskazania rodzaju przewożonych ładunków nie zadeklarował, że będzie przewoził odzież, a to właśnie wysokowartościowa odzież, którą przewoził w dniu 8 października 2013r. została skradziona. W treści polisy (k. 29) strony zawarły szczególne postanowienia odnoszące się do warunków udzielenia ochrony ubezpieczeniowej deklarowanych przewozów z założenia wartościowych towarów w postaci sprzętu elektronicznego i wyrobów tytoniowych Również zatem z powodu nie objęcia przedmiotową polisą przewozów odzieży w takim wypadku odpowiedzialność pozwanego uległa wyłączeniu (§ 7 ust. 3 OWU). Sąd podkreślił, że nie mógł uwzględnić powództwa na podstawie względów słuszności – jak postulował powód – bowiem w sprawie nie zachodziły szczególne przesłanki umożliwiające oparcie wyroku na względach słuszności. Trudno dopatrzeć się w realiach niniejszej sprawy jakiś wyjątkowych okoliczności faktycznych. Powód, decydując się na prowadzenie działalności gospodarczej, winien liczyć się z ryzykiem związanym z jej prowadzeniem – w tym kradzieżą przewożonych towarów. Zatem to powód powinien dochować należytej staranności w celu zapobieżenia takim zdarzeniom, które są oczywistym ryzykiem związanym z prowadzeniem działalności gospodarczej takiej jak powoda. Nadto to niedbalstwo powoda w przygotowaniu przebiegu trasy oraz punktów postojowych umożliwiło kradzież odzieży z samochodu. W związku z czym Sąd Okręgowy w pkt. 1 wyroku oddalił powództwo. O kosztach procesu Sąd orzekł w punkcie 2 wyroku na podstawie art. 98 § 1 k.p.c. Powyższy wyrok zaskarżyła w całości powódka zarzucając: 1/ naruszenie przepisów postępowania cywilnego mających istotne znaczenie na wynik sprawy a szczególności: a/ naruszenie art. 233 k.p.c. poprzez dowolną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego polegającego na daniu wiary i ustaleniu stanu faktycznego w przedmiotowej sprawie oraz wyciągnięciu wniosków prawnych z zeznań świadków R. S. i I. G. - przedstawicieli pozwanej na okoliczność oględzin parkingu w miejscowości B. jak i ustaleń co do innych parkingów strzeżonych, które miały być zlokalizowane w miejscowości Ś. i miejscowości Ś., jak i możliwości zaparkowania na nich pojazdu pozwanej, b/ naruszenie art. 233 k.p.c. poprzez dowolną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego polegającego na ustaleniu niezgodnym ze stanem rzeczywistym, a polegającym na błędnym uznaniu przez Sąd Okręgowy, że całodobowy parking dla samochodów ciężarowych w położonych w miejscowości B. (na którym miał miejsce wypadek ubezpieczeniowy) nie był monitorowany, gdy w rzeczywistości ów parking miał w czasie zdarzenia monitoring, który był wykorzystany w celach dowodowych w sprawie karnej przed Sądem Okręgowym w Gorzowie Wlkp. (sygn. akt: (...)), c/ naruszenie art. 233 k.p.c. w zw. z art. w zakresie braku zebrania całokształtu materiału dowodowego koniecznego do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego w sprawie poprzez nieprzeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z dziedziny transportu w szczególności na okoliczności powołane przez powoda w tezie dowodowej, a dotyczące czasu pracy powoda i możliwości kontynuowania jazdy oraz konieczności rozpoczęcia obowiązkowej przerwy w poruszaniu się pojazdem ciężarowym; 2/ błędy w ustaleniach faktycznych mające istotne znaczenie dla wyniku sprawy wynikające także z naruszenia wskazanych powyżej przepisów postępowania cywilnego a polegające na: a/ uznaniu, że pracownik powoda mógł i powinien zatrzymać się na pobliskim parkingu strzeżonym w miejscowości Ś., czy miejscowości Ś., w sytuacji, gdy takich parkingów wtedy nie było, a w miejscowości Ś. nie ma takiego parkingu do dnia dzisiejszego, b/ nieprzeanalizowaniu terminu dostarczenia ładunku i trasy jaka jeszcze pozostała do pokonania przez kierowcę pojazdu powoda w kontekście miejsca zaparkowania tegoż pojazdu w dniu zdarzenia ubezpieczeniowego, c/ błędnym uznaniu, że parking w miejscowości B. nie był parkingiem monitorowanym i wyciągniecie z tego faktu negatywnych dla powoda skutków prawnych; 3/ naruszenie przepisów prawa materialnego w postaci naruszenia: a/ art. 827 § 1 k.c. poprzez błędną wykładnię pojęcia rażącego niedbalstwa także poprzez zrównanie tego pojęcia z należytą starannością, jako podstawy oddalenia roszczenia powoda, b/ art. 827 § 1 k.c. poprzez niezastosowanie w sprawie względów słuszności jako także podstawy zasadności roszczenia powoda, c/ art. 822 § 1 k.c. w zw. z § 7 Ogólnych Warunków Ubezpieczenia obowiązujących w strony niniejszego sporu, poprzez błędne uznanie, że przewożony ładunek (odzież) nie był objęty ochroną ubezpieczeniową. Wskazując na powyższe, powódka wniosła o: 1/ zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie powództwa w całości, 2/ zasądzenie na rzecz powoda do pozwanej kosztów postępowania w tym postępowania apelacyjnego wraz z ewentualnymi kosztami zastępstwa procesowego wedle norm przepisanych, 3/ ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd Okręgowy. W odpowiedzi na apelację pozwany wniósł o jej oddalenie i zasądzenie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Sąd Apelacyjny zważył co następuje. Na wstępie zaznaczyć należy, że
art. 382 k.p.c. sąd drugiej instancji orzeka na podstawie materiału zebranego w postępowaniu w pierwszej instancji oraz w postępowaniu apelacyjnym. Oznacza to, że sąd drugiej instancji, jako sąd nie tylko odwoławczy, lecz także merytoryczny jest obowiązany poczynić własne ustalenia i ocenić je z punktu widzenia przepisów materialnych. Nie może poprzestać na zbadaniu zarzutów. Z faktów ustalonych przez Sąd I instancji podważane są w apelacji jedynie odnoszące się do sposobu zabezpieczenia parkingów w miejscowościach B., Ś. i Ś.. Skarżąca wywodzi bowiem, że parking w B. był monitorowany, zaś parkingi w Ś. i Ś. nie były parkingami strzeżonymi. Dla właściwej oceny zasadności i istotności tych twierdzeń konieczne było uzupełnienie niespornych ustaleń Sądu I instancji o dalsze wynikające ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego tym bardziej tylko, że pozwany już w odpowiedzi na pozew powołał się także na wyłączenie swojej odpowiedzialności na podstawie § 6 ust. 1 pkt.1 OWU (...) S.A. z uwagi na współsprawstwo kierowcy w przywłaszczeniu towaru. I tak, w toku postępowania karnego przeprowadzono badania mechanoskopijne zamka do kabiny kierowcy i kluczyków, w wyniku których stwierdzono brak śladów dowodzących „ siłowego” otwarcia zamka (śladów wskazujących na to, że bębenek wkładki zamka skutecznie obrócono za pomocą innego narzędzia niż oryginalne kluczyki), stwierdzono natomiast pozorowanie włamania przez siłowe wpychanie do zamka nieodpowiedniego narzędzia w celu jego zniszczenie (dowód – opinia Nr (...) z dnia 11 lutego 2014r. z akt sprawy karnej o sygn. (...) i z akt niniejszej sprawy k – 396 i nast.). Ustalono w oparciu o analizę połączeń telefonicznych, że kierowca pojazdu na całej trasie swojego przejazdu, w tym po powrotnym przekroczeniu granicy, kilkakrotnie łączył się telefonicznie z D. K. (dowód – wykazy połączeń z akt karnych (...)). Nadto, kierowca M. L.
1 pkt. 1 OWU stanowiących integralną część umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej przewoźnika drogowego w ruchu międzynarodowym (treść polisy Nr (...)), T. (...) nie ponosi odpowiedzialności za szkody powstałe wskutek winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa ubezpieczającego, jego pracowników oraz osób, które działają na zlecenie, w imieniu lub na rzecz ubezpieczającego. Jak wyjaśniono już w orzecznictwie, w dobrowolnych ubezpieczeniach OC dopuszczalne jest w świetle art. 805 k.c. ograniczenie odpowiedzialności ubezpieczyciela przez dookreślenie wypadku ubezpieczeniowego, w tym przez wprowadzenie do umowy tzw. klauzuli reprezentantów, wskazującej, czyje zachowania (działania lub zaniechania) są uznawane za zrównane w skutkach z zachowaniem samego ubezpieczającego (por. np. wyrok S.N. z dnia 20 grudnia 2019r., sygn. akt II CSK 501/18). M. L.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.