Sygn. akt III AUa 743/16 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 23 maja 2017 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący SSA Antonina Grymel Sędziowie SSA Gabriela Pietrzyk - Cyrbus SSA Lena Jachimowska (spr.) Protokolant Dawid Krasowski po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2017 r. w Katowicach sprawy z odwołania J. B. (J. B.) przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. o ustalenie ustawodawstwa właściwego na skutek apelacji ubezpieczonego J. B. od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach z dnia 14 marca 2016 r. sygn. akt XI U 3024/15 oddala apelację. /-/ SSA G. Pietrzyk-Cyrbus /-/ SSA A. Grymel /-/ SSA L. Jachimowska Sędzia Przewodniczący Sędzia Sygn. akt III AUa 743/16 UZASADNIENIE Decyzją z dnia 22 lipca 2015r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. stwierdził, że dla ubezpieczonego J. B. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej ma zastosowanie ustawodawstwo polskie od dnia 1 września 2012r. W odwołaniu od decyzji ubezpieczony domagał się jej uchylenia i uznania, że od dnia podjęcia pracy na Słowacji, podlega tamtejszemu ustawodawstwu względnie zwrotu akt organowi rentowemu. Ubezpieczony wskazał, że organ rentowy wydał zaskarżoną decyzję z rażącym naruszeniem prawa unijnego. Nie zostały poczynione należyte ustalenia, jak też nie nawiązano obligatoryjnie współpracy z właściwą instytucją słowacką. Nie przeprowadzono procedury konsultacyjnej. W zaistniałej sytuacji będzie podlegał dwóm systemom ubezpieczeń. Wykonywał bowiem pracę na Słowacji zgodnie z zawartymi umowami a legalność zatrudnienia potwierdziła przeprowadzona tam kontrola. Organ rentowy poprzestał na nieprawdziwej informacji słowackiej instytucji ubezpieczeniowej o rzekomej prawomocności decyzji, którą zaskarżył do Sądu Wojewódzkiego w Żylinie. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. w odpowiedzi na odwołanie wniósł o jego oddalenie i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Podniósł, że powziął wiadomość, że słowacka instytucja ubezpieczeniowa zakwestionowała podleganie przez ubezpieczonego ustawodawstwu na terenie Słowacji. W związku z tym wydała decyzję stwierdzającą, iż dla ubezpieczonego nie powstało ubezpieczenie społeczne z tytułu zatrudnienia na Słowacji. Powyższa decyzja została utrzymana w mocy przez organ II instancji. Sprawa była rozpoznawana przez Sąd Wojewódzki w Żylinie, który odwołanie odrzucił a decyzję utrzymał w mocy. Tym samym tymczasowe słowackie ustawodawstwo dla ubezpieczonego nie zostało przyjęte. Organ rentowy zaznaczył, że wstępnie ustalił, iż ubezpieczony podlega ustawodawstwu słowackiemu a ustalenie ma charakter tymczasowy. Słowacka instytucja ubezpieczeniowa nie podzieliła tego stanowiska po czynnościach kontrolnych. Wobec tego poinformowano ubezpieczonego o ustaleniu dla niego ustawodawstwa polskiego. Ponadto ubezpieczony nie przedstawił w toku postępowania formularza A1 potwierdzającego ustawodawstwo słowackie. Organ rentowy na poparcie swojego stanowiska przywołał przepisy prawa unijnego i ustawy systemowej. Wyrokiem z dnia 14 marca 2016r. Sąd Okręgowy w Katowicach - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w punkcie 1 oddalił odwołanie a w punkcie 2 zasądził koszty zastępstwa procesowego. Sąd pierwszej instancji ustalił, że ubezpieczony w dniu 20 marca 2013r. złożył wniosek o ustalenie właściwego ustawodawstwa, informując o podjęciu zatrudnienia na terenie Słowacji. Do wniosku został dołączony list rejestracyjny o zarejestrowaniu w systemie ubezpieczeń słowackim FO ubezpieczonego od 1 września 2012r., zaświadczenie o zatrudnieniu wystawione przez słowackiego pracodawcę, jak również umowę o pracę zawartą z pracodawcą słowackim (...) s.r.o. P. w C. wraz z aneksem. Z umowy tej wynikało, że ubezpieczony został zatrudniony od 1 września 2012r. na czas nieokreślony, na stanowisku promotora usług i produktów świadczonych przez pracodawcę albo klientów pracodawcy. Miejsce pracy zostało określone jako Republika Słowacka. Czas pracy strony ustaliły na 10 godzin miesięcznie a wynagrodzenie na 40 euro miesięcznie. Z dokonanych przez Sąd Okręgowy ustaleń wynika, że organ rentowy wzywał ubezpieczonego do przedłożenia formularza A1 ostatecznie pismem z dnia 21 maja 2013r. poinformował go, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej i zatrudnienia na Słowacji w zakresie ubezpieczeń społecznych podlega ustawodawstwu słowackiemu i że to ustalenie ma charakter tymczasowy i stanie się ostateczne w ciągu dwóch miesięcy od poinformowania słowackiej instytucji, jeżeli nie zgłosi ona zastrzeżeń. O powyższym ustaleniu poinformował słowacką instytucję ubezpieczeniową. Słowacka instytucja ubezpieczeniowa pismem z dnia 30 października 2014r. poinformowała, że w sprawie ubezpieczonego została wydana decyzja wyłączająca go z ubezpieczenia społecznego na Słowacji od 1 września 2012r. Słowacka instytucja ubezpieczeniowa decyzją z dnia 2 października 2012r. jako organ I instancji orzekła, że ubezpieczony nie został od dnia 1 września 2012r. objęty ubezpieczeniem chorobowym, emerytalnym i ubezpieczeniem na wypadek bezrobocia będąc zatrudniony u pracodawcy (...) s.r.o. P. w C.. Z kolei słowacka instytucja ubezpieczeniowa decyzją z dnia 22 stycznia 2014r. utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję. W sprawie Decyzji Centrali ubezpieczony złożył pozew do Sądu Wojewódzkiego w Żylinie a postępowanie sądowe nie zostało prawomocnie ukończone. Pismem z 3 lutego 2015r. organ rentowy zwrócił się do słowackiej instytucji ubezpieczeniowej w B. o udzielenie informacji, czy wobec ubezpieczonego J. B. w związku z odwołaniem od decyzji nr (...) postępowanie sądowe zostało prawomocnie zakończone. W odpowiedzi poinformowano, że słowacka instytucja ubezpieczeniowa jak organ odwoławczy odwołanie pracownika J. B. z dnia 25 listopada 2013r. oraz pracodawcy (...) z dnia 15 listopada 2013r. odrzuciła, a decyzję Socjalnej Poistovny Oddział C. utrzymała w mocy. Decyzja z dnia 22 stycznia 2014r., nr (...) uprawomocniła się 4 lutego 2014r. Organ rentowy pismem z dnia 18 maja 2015r. poinformował ubezpieczonego, że słowacka instytucja właściwa nie przyjęła określenia właściwego ustawodawstwa w zakresie zabezpieczenia społecznego od 1 września 2012r. wydając decyzję o niepowstaniu obowiązkowego ubezpieczenia na terenie Słowacji, a złożone odwołania zostały prawomocnie odrzucone. Odwołujący domagał się ustalenia, że podlega ustawodawstwu słowackiemu. Zaskarżoną decyzją z dnia 22 lipca 2015r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. stwierdził, że dla ubezpieczonego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej zastosowanie ma ustawodawstwo polskie od dnia 1 września 2012r. Odwołujący pod nazwą Przedsiębiorstwo Produkcyjno - Handlowo - Usługowe (...), od 1 kwietnia 2009r. prowadzi działalność gospodarczą w Polsce w zakresie pozostała sprzedaż detaliczna prowadzona poza siecią sklepową, straganami i targowiskami. W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy uznał, że odwołanie ubezpieczonego nie zasługiwało na uwzględnienie. Podniósł, iż bezspornym w sprawie jest, że ubezpieczony poza prowadzeniem działalności gospodarczej w Polsce, gdzie bezsprzecznie ma miejsce zamieszkania w okresie objętym sporem miał wykonywać pracę najemną na terenie Republiki Słowackiej. Zdaniem Sądu w sytuacji wejścia w stosunki transgraniczne ubezpieczenia istotne staje się ustalenie, któremu w tym przypadku wchodzących w rachubę ustawodawstw dwóch państw członkowskich z zakresu ubezpieczeń społecznych ubezpieczony podlega. Odnosząc się do spornej kwestii Sąd Okręgowy podniósł, że kluczowe znaczenie mają uprzednie decyzje właściwej instytucji słowackiej. Wynika z nich niewątpliwie, że od 1 września 2012r. z tytułu pracy najemnej na Słowacji ubezpieczony nie podlega ubezpieczeniu społecznemu w tym kraju. Decyzja ta w świetle informacji słowackiej instytucji ubezpieczeniowej stała się prawomocna. Zmiana zaskarżonej decyzji w kierunku oczekiwanym przez ubezpieczonego oznaczałaby, że nie podlegałaby ubezpieczeniu w żadnym państwie. Stosunek pracy powstały pomiędzy ubezpieczonym a pracodawcą słowackim (...) s.r.o. odnośnie tego czy był marginalny, czy faktycznie istniał podlegał ocenie słowackiej instytucji ubezpieczeniowej. Sąd orzekający w sprawie nie jest uprawniony do oceny charakteru zatrudnienia z tytułu wykonywania pracy najemnej przez ubezpieczonego na Słowacji i nie może podważać decyzji kompetentnej instytucji ubezpieczeniowej słowackiej, bez względu jakimi motywami kierowała się w ocenie skarżącego wydając nieprzychylną decyzję dla niego. Przeprowadzenie takiej oceny jest kwestionowane w orzecznictwie sądowym (vide: Sąd Apelacyjny w Katowicach wyrok z dnia 9 kwietnia 2015r., sygn. akt III AUa 775/14; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 czerwca 2013r., sygn. akt II UK 333/12, OSNP z 2014r., nr 3, poz. 147). Dokonując kwalifikacji prawnej Sąd Okręgowy wskazał, że przepisy prawa unijnego to jest rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004r. oraz rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009r., ustanawiają procedury zmierzające do koordynacji i wymiany informacji bezpośrednio pomiędzy instytucjami poszczególnych państw w przypadkach wykonywania działalności i pracy najemnej w co najmniej dwóch państwach członkowskich. Organ rentowy ani sądy nie mogą bowiem powodować sytuacji w której osoba prowadząca działalność i wykonująca pracę najemną w różnych państwach członkowskich Unii, nie będzie podlegała żadnemu ustawodawstwu lub że będzie podlegała ustawodawstwu więcej niż jednego państwa. Dlatego podstawowe znaczenie w niniejszej sprawie ma ustalenie, że słowacka instytucja ubezpieczeniowa prawomocną decyzją wyłączyła z ubezpieczenia społecznego w Republice Słowackiej z tytułu pracy wykonywanej na rzecz pracodawcy słowackiego (...) s.r.o. od 1 września 2012r. W ocenie Sądu pierwszej instancji okoliczności tej powodującej zmianę sytuacji ubezpieczonego nie można było pominąć. Nie jest bowiem kwestionowane, że faktycznie prowadzi działalność gospodarczą pozarolniczą na terenie Polski od 1 kwietnia 2009r. Skoro wyłączony jest z ubezpieczenia społecznego z tytułu pracy najemnej w Republice Słowackiej przez uprawnioną i kompetentną instytucję ubezpieczeniową tego państwa, to zgodnie z art. 6 ust 1 pkt 5 ustawy systemowej podlega obowiązkowo ubezpieczeniu społecznemu w Polsce. Odnosząc się do podnoszonej przez ubezpieczonego kwestii postępowania odwoławczego przed sądami powszechnymi na Słowacji od decyzji wyłączających go z ubezpieczenia społecznego w tym państwie, Sąd Okręgowy wskazał, że na datę wydania zaskarżonej decyzji ubezpieczony bezsprzecznie był wyłączony z ubezpieczeń społecznych. W sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych Sąd bierze pod uwagę stan z chwili wydania zaskarżonej decyzji a reguła wyrażona w art. 316 § 1 k.p.c. nakazująca uwzględniać stan z daty wyrokowania doznaje wyjątku (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 grudnia 2014r., II UK 76/14, LEX nr 1777882). Bezsprzecznie zaś na datę wydania decyzji ubezpieczony był wyłączony prawomocnymi decyzjami z systemu ubezpieczeń na Słowacji. W niniejszym postępowaniu ubezpieczony nie wykazał aby sytuacja ta uległa zmianie. Nadto pomimo stosownego wezwania ubezpieczony nie przedstawił żadnych dokumentów na okoliczność sądowego postępowania w Republice Słowackiej i jego przedmiotu. Poprzestał jedynie na stwierdzeniu, że złożył apelację do Sądu Najwyższego Republiki Słowackiej w B. jako Sądu II instancji od wyroku Sądu w Żylinie. Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy na podstawie art. 477 14 § 1 k.p.c. orzekł jak w sentencji. Wyrok apelacją zaskarżył ubezpieczony zarzucając: I. rażące naruszenie przepisów postępowania, a to art. 379 pkt 5 k.p.c. w związku z art. 477 11 § 2 k.p.c. poprzez prowadzenie postępowania dotkniętego nieważnością poprzez niewezwanie pracodawcy odwołującego się spółki (...) s.r.o. jako zainteresowanego podczas gdy w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stronami postępowania są ubezpieczony, inna osoba której praw i obowiązków dotyczy zaskarżona decyzja, organ rentowy i zainteresowany, a zainteresowanym jest zgodnie z paragrafem drugim art. 477 11 k.p.c. ten, czyje prawa lub obowiązki zależą od rozstrzygnięcia sprawy, zatem pracodawca odwołującego, się jako zobowiązany do opłacania składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne do słowackich instytucji właściwych z uwagi na zatrudnienie odwołującego na podstawie umowy o pracę winien brać udział bezwzględnie w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji, II. rażące naruszenie prawa materialnego mające wpływ na treść wydanego wyroku a to art. 13 ust. 3 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. U. L 200 z 7 czerwca 2004r.) zawierającego normę kolizyjną wskazującą na ustawodawstwo właściwe dla ubezpieczenia społecznego osoby normalnie wykonującej pracę najemną i pracę na własnych rachunek w różnych państwach członkowskich Unii, przez co wyłączona jest możliwość ustalenia prawa właściwego dla tego stosunku prawnego w inny sposób niż wskazany przez normę dotyczącą koordynacji ubezpieczeń społecznych, to oznacza, że organ rentowy miał bezwzględny obowiązek ustalić dla ubezpieczonego ustawodawstwo słowackie od dnia 1 września 2012r. a Sąd pierwszej instancji utrzymał ten stan niezgodny z prawem, III. rażące naruszenie prawa materialnego mające wpływ na treść wydanego wyroku, a to art. 16 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego poprzez podtrzymanie przez Sąd pierwszej instancji decyzji organu ubezpieczeniowego, która w swej treści nie uwzględnia treści art. 13 rozporządzenia nr 883/2004 oraz art. 14 rozporządzenia nr 987/2009, a zatem nie może być kwalifikowana jako decyzja w ogóle, IV. rażące naruszenie prawa materialnego mające wpływ na treść wydanego wyroku a to art. 5 rozporządzenia nr 987/2009 poprzez:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.