Sygn. akt III AUa 1291/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 4 stycznia 2017 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący SSA Maria Pierzycka - Pająk Sędziowie SSA Ewelina Kocurek - Grabowska SSO del. Beata Torbus (spr.) Protokolant Michał Eksterowicz po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2016 r. w Katowicach sprawy z odwołania I. K., S. P. i A. Z. (I. K., S. P., A. Z.) przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. przy udziale zainteresowanego Syndyka Masy Upadłości (...) Przedsiębiorstwa Produkcyjno- (...) Sp. z o.o. w upadłości w D. o ustalenie odpowiedzialności za składki na skutek apelacji ubezpieczonych I. K., S. P. i A. Z. od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach z dnia 14 kwietnia 2015r. sygn. akt XI U 461/12 1. zmienia częściowo zaskarżony wyrok w punkcie 1 i poprzedzające go decyzje organu rentowego w ten sposób, iż stwierdza, że S. P., I. K. i A. Z., jako członkowie zarządu (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w D. nie odpowiadają solidarnie ze spółką za jej zaległości, jako płatnika z tytułu należności składkowych w części obejmującej odsetki ustawowe od dnia 11 września 2008 r.; 2. zmienia zaskarżony wyrok w punkcie 2 w ten sposób, że koszty zastępstwa procesowego pomiędzy stronami wzajemnie znosi; 3. w pozostałym zakresie apelację oddala; 4. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. na rzecz odwołujących S. P., I. K. i A. Z. kwoty po 2172 zł (dwa tysiące sto siedemdziesiąt dwa złote) tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego. /-/SSA E. Kocurek-Grabowska /-/SSA M. Pierzycka-Pająk /-/SSO del. B. Torbus Sędzia Przewodniczący Sędzia UZASADNIENIE Decyzjami z dnia 30 grudnia 2011r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. stwierdził, że S. P., I. K. i A. Z. odpowiadają solidarnie , jako osoby trzecie za zaległości z tytułu składek i odsetek za zwłokę od tych składek płatnika składek oraz kosztów egzekucyjnych – (...) Sp. z o.o. z siedzibą w D., których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członków zarządu w/w Spółki, które na dzień wydania decyzji - łącznie z odsetkami wyliczonymi na dzień 30 grudnia 2011r. i kosztami egzekucyjnymi – wynosiły 2.200.610,48 zł, w tym: - na ubezpieczenia społeczne z tytułu składek za 01/2006-06/2006, 11/2006-04/2008, - na ubezpieczenia zdrowotne z tytułu składek za 06/2006, 08/2006, 11/2006-10/2007, 12/2007-04/2008, - na FP i FGŚP z tytułu składek za 04/2006, 06/2006, 08/2006, 11/2006-01/2007, 04/2007-04/2008. W uzasadnieniach w/w decyzji organ rentowy wskazał, iż w okresie od 31 października 2005r. do 31 maja 2010r. S. P., I. K. i A. Z. byli członkami zarządu Spółki i co najmniej na początku 2007r. wiedzieli o istnieniu przesłanki do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie jej upadłości, gdyż według informacji Naczelnika Urzędu Skarbowego w D. z dnia 16 listopada 2011r. suma zobowiązań Spółki już w bilansie za 2006r. wynosiła 4.813.142,15 zł i przekraczała wartość majątku w kwocie 2.249.059,34 zł. Podał także ZUS, iż postanowieniem z dnia 11 września 2008r., sygn. X GU 25/08/11 (potem sygn. X GUp 20/08/11) Sąd Rejonowy w Katowicach ogłosił upadłość Spółki, przy czym przed uwzględnionym wnioskiem z dnia 28 lutego 2008r. cztery razy zostały złożone wnioski o upadłość zwracane z powodu nieuzupełniania braków formalnych, co jest równoznaczne z brakiem wniesienia takiego wniosku. Organ rentowy zaznaczył również, iż wierzytelności uznane na liście wierzytelności wynoszą łącznie 5.762.803,15 zł, a według sprawozdania syndyka z dnia 31 marca 2011r. stan środków pieniężnych upadłej Spółki na rachunku bankowym wynosi 51.724,42 zł, a wraz z pozostałymi do ściągnięcia wierzytelnościami 460.778,07 zł. Natomiast uznane wierzytelności ZUS wynoszą 1.677.939,24 zł, w tym: 1.149.759,71 zł w II kategorii, w III kategorii 439.187,53 zł, w IV kategorii 88.992,00 zł. Zatem skoro kwota 211.169,92 zł zaspokoiłaby jedynie niewielką część wierzytelności II kategorii (w tym ZUS) - to egzekucja przeciw Spółce w odniesieniu do zaległości z tytułu składek okazała się bezskuteczna co najmniej w części. Nadto w sprawie nie występują przesłanki zwalniające ich z odpowiedzialności z art. 116 Ordynacji podatkowej. S. P., I. K. i A. Z. w odwołaniach od w/w decyzji domagali się ich zmiany. Podnieśli także zarzut przedawnienia zobowiązań za 2006r. na podstawie art. 118 § 1 Ordynacji podatkowej, stojąc na stanowisku, iż decyzja administracyjna jest wydana z chwilą jej doręczenia (tj. w niniejszej sprawie w dniu 2 stycznia 2012r.). W uzasadnieniach zarzucili również, iż brak jest decyzji stwierdzającej bezskuteczność egzekucji w całości lub w części, albowiem na dzień wydania zaskarżonych decyzji postępowanie upadłościowe nie zostało zakończone, a zatem nie jest możliwe wiążące ustalenie, czy majątek masy upadłości wystarczy na zaspokojenie ZUS i w jakiej części. Nadto, ich zdaniem, wniosek o ogłoszenie upadłości został złożony we właściwym czasie, gdyż sąd upadłościowy w innym przypadku nie wydałby postanowienia o ogłoszeniu upadłości. W odpowiedziach na odwołania organ rentowy wniósł o ich oddalenie oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego. Równocześnie odnosząc się do zarzutów strony odwołującej się wskazał, iż od 02/2007r. do 11 września 2008r. (tj. do ogłoszenia upadłości Spółki) prowadził postępowanie egzekucyjne wobec Spółki, w trakcie którego zajęto jej rachunki w (...) Bank (...) S.A., a w dniu 23 lutego 2007r. wierzytelności w kilku firmach. Wystąpił wówczas jednak zbieg egzekucji. Natomiast o zgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości we właściwym czasie nie świadczy samo ogłoszenie upadłości, gdyż sąd nie może oddalić w/w wniosku, gdy nie zachodzi sytuacja wskazana w art. 13 Prawa upadłościowego. Organ rentowy wyjaśnił również, iż pojęcie wydania decyzji nie obejmuje obowiązku jej doręczenia (zarzut naruszenie art. 118 § 1 Ordynacji podatkowej). Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach połączył sprawy odwołujących S. P., I. K. i A. Z. w celu ich łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia i wyrokiem z dnia 31 marca 2015r. oddalił odwołania oraz zasądził od odwołujących na rzecz organu rentowego kwotę 7.200 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Na podstawie dokumentów zawartych w aktach organu rentowego, aktach postępowań upadłościowych, umowy dzierżawy zawartej 26 stycznia 2006r. pomiędzy (...) a (...) S.A. w upadłości w Z. oraz zeznań odwołujących i syndyka masy upadłości (...) Sp. z o.o. w upadłości Sąd I instancji ustalił następujący stan faktyczny: W dniu 31 października 2005r. podjęta została uchwała o przekształceniu spółki jawnej (...) w D. w spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością (...). Równocześnie powołano na 5-letnią kadencję jej zarząd w składzie: prezes - A. Z., wiceprezes - S. P. oraz wiceprezes -I. K.. Powyższe osoby w dniu 31 maja 2010r. na Nadzwyczajnym Zgromadzeniu Wspólników złożyły oświadczenia o rezygnacji z pełnienia funkcji w zarządzie Spółki z dniem 31 maja 2010r., zatem niewątpliwie w okresie od 01/2006 do 04/2008 odwołujący się faktycznie pełnili obowiązki członków zarządu (...) Sp. z o.o. Przedmiotem działalności (...) Sp. z o.o. były roboty budowlano- montażowe prowadzone na terenie Polski i Niemczech, a także produkcja lin i drutu. W styczniu 2006r. Spółka wydzierżawiła od syndyka masy upadłości zorganizowaną część Zakładów (...) w Z.. Pierwsze jej problemy finansowe pojawiły się pod koniec 2005r., gdy zdrożała stal i cynk. Natomiast na początku 2006r. nadzór budowlany zamknął cynkownię. Zmniejszenie produkcji pociągnęło za sobą konieczność zmniejszenia zatrudnienia, a co za tym idzie wypłatę odpraw dla zwalnianych pracowników. Natomiast koszty remontu obiektu wyniosły około pół miliona złotych. Według sprawozdań finansowych (...) Sp. z o.o. w 2005r. zobowiązania krótkoterminowe spółki wyniosły 4.099.276,36 zł, a jej aktywa – trwałe 47.687,22 zł, obrotowe - 4.124.629,89 zł. Natomiast już w 2006r. zobowiązania krótkoterminowe wynosiły 4.813.142,15 zł i przekraczały wartość aktywów, gdyż aktywa trwałe wynosiły 28.000,96 zł, a obrotowe 2.221.058,38 zł. Pierwszy wniosek o ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację majątku Spółka złożyła w dniu 14 grudnia 2006r., jednakże z powodu braku wymienionych w nim dokumentów - zarządzeniem z dnia 18 grudnia 2006r., sygn. X GU 285/06/8 - Sąd Rejonowy w Katowicach dokonał jego zwrotu. Podobnie było też z drugim wnioskiem z dnia 4 stycznia 2007r. zwróconym zarządzeniem Sądu Rejonowego w Katowicach sygn. X GU 285/06/8 z dnia 15 lutego 2007r. (...) Sp. z o.o. nie posiadała nieruchomości, a posiadane przez nią ruchomości miały znikomą wartość, dyrektor Oddziału ZUS w S. Inspektorat w D. jako organ egzekucyjny wystawił zajęcia rachunków bankowych w (...) Bank (...) S.A., (...) S.A. (...) Bank (...) S.A. w dniu 14 lutego 2007r., w dniu 17 kwietnia 2007r., w dniu 6 czerwca 2007r., w dniu 26 maja 2008r. i w dniu 30 maja 2008r. Na rachunkach tych nastąpił zbieg egzekucji administracyjnej z sądową, a pismem z dnia 29 maja 2008r. (...) Bank (...) S.A. poinformował ZUS, iż nie prowadzi już rachunku dłużnika. Nadto w dniu 22 lutego 2007r. zostały wystawione zajęcia wierzytelności przysługujących Spółce w kilku firmach. W międzyczasie, w dniu 27 lutego 2007r. Spółka złożyła trzeci wniosek o ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację majątku, który z powodu braku wymienionych w nim dokumentów został jej zwrócony zarządzeniem Sądu Rejonowego Katowice - Wschód w Katowicach z dnia 21 maja 2007r., sygn. X GU 50/07/8. Postanowieniem z dnia 11 października 2007r., sygn. XIX Gz 429/07 Sąd Okręgowy w Katowicach oddalił zażalenie na zarządzenie Przewodniczącego Sądu Rejonowego Katowice - Wschód z dnia 21 maja 2007r. Czwarty wniosek o ogłoszenie upadłości Spółka złożyła dnia 29 stycznia 2008r. Ostatecznie skutecznie wniosek o ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację majątku (...) Sp. z o.o. złożyła dopiero w dniu 28 lutego 2008r. Po jego rozpoznaniu - postanowieniem z dnia 11 września 2008r., sygn. X GU 25/08/11 - Sąd Rejonowy Katowice - Wschód w Katowicach ogłosił upadłość obejmującą likwidację majątku dłużnika. Jako syndyka masy upadłości wyznaczono A. Ż.. W związku z tym najpierw w czerwcu 2008r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w Dąbrowie Górniczej zawiesił postępowanie egzekucyjne, a postanowieniem z dnia 28 listopada 2008r. umorzył je w całości w związku z uprawomocnieniem się postanowienia o ogłoszeniu upadłości. Z kolei postanowieniem z dnia 15 kwietnia 2010r., sygn. X GUp 20/08/2 Sąd Rejonowy Katowice - Wschód w Katowicach dokonał zatwierdzenia listy wierzytelności na łączną kwotę 5.762.803,76 zł, w tym organu rentowego kwocie 1.149.759,71 zł w II kategorii, 439.187,53 zł w III kategorii oraz 88.992,00 zł w IV kategorii. W toku niniejszego postępowania syndyk masy upadłości (...) Sp. z o.o. – A. Ż. poinformował Sąd Okręgowy, iż wartość zgromadzonych funduszy ze sprzedaży i ściągnięcia środków pieniężnych wynosi około 312.000,00 zł, natomiast dotychczasowe łączne koszty postępowania upadłościowego wyniosły około 307.000,00 zł. Do ściągnięcia pozostała wierzytelność zgłoszona w postępowaniu upadłościowym podmiotu niemieckiego prowadzonym przez Sąd w Niemczech wynosząca około 61.200,00 Euro. Jednakże z informacji uzyskanych od syndyka z Niemiec należy oczekiwać zaspokojenia wierzytelności w granicach około 23%. Z uwagi na toczące się procesy nie potrafił on jednak określić terminu faktycznej wpłaty. Na okoliczność ustalenia, czy zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłość Spółki (...) nastąpiło we właściwym czasie Sąd dopuścił dowód z opinii biegłego ds. wyceny i ustalania zdolności upadłościowej i układowej - J. P.. W opinii z dnia 26 września 2013r. biegły sądowy stwierdził, iż wniosek o ogłoszenie upadłości Spółki - złożony skutecznie dopiero w dniu 28 lutego 2008r. - nie został zgłoszony we właściwym czasie, gdyż przesłanki do jego zgłoszenia istniały co najmniej na dzień 31 grudnia 2006r., ponieważ wówczas miała ona ujemny kapitał własny, tzn. zobowiązania przewyższały jej majątek o kwotę 2.562.727,25 zł. Nadto, zdaniem biegłego, nawet w tej dacie (...) Sp. z o.o. nie dysponowała już takim majątkiem, z którego wierzyciele, w tym ZUS, mogliby uzyskać zaspokojenie całości swoich należności. Zakład Ubezpieczeń Społecznych w pełni zgodził się z wnioskami zawartymi w powyższej opinii, zwłaszcza, iż przesłanki do zgłoszenia wniosku o upadłość istniały co najmniej od 31 grudnia 2006r. Z kolei strona odwołująca się wnosiła o dopuszczenie dowodu z opinii uzupełniającej podnosząc, iż biegły przy wydawaniu opinii nie dysponował pełnym materiałem (aktami). Wnosiła także o dopuszczenie dowodu z opinii instytutu naukowego, następnie precyzując, iż chodzi o Katedrę Prawa Gospodarczego Uniwersytetu J.. W opinii uzupełniającej z dnia 22 lipca 2014r. biegły J. P. podtrzymał swoje stanowisko i analizy zaprezentowane w opinii z września 2013r. Sąd Okręgowy wskazał, że również ze złożonych na rozprawie w dniu 22 lipca 2014r. ustnych wyjaśnień J. P. wynika, iż - w jego ocenie - skuteczny wniosek o ogłoszenie upadłości Spółki nie został złożony w terminie przewidzianym prawem. Celem ostatecznego ustalenia, czy zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości dokonane zostało w czasie właściwym oraz czy odwołujący się pełniący funkcję członków zarządu zachowali należytą staranność w zgłaszaniu w/w wniosku Sąd I instancji dopuścić dowód z opinii Katedry Prawa Gospodarczego Uniwersytetu J. w K.. Z opinii z dnia 20 stycznia 2015r. wydanej przez prof. dr hab. W. P. oraz dr M. S. z Katedry Prawa Gospodarczego Prywatnego Uniwersytetu J. w K. – jednoznacznie wynika, iż Spółka spełniała przesłanki ogłoszenia upadłości już w pierwszej połowie 2006r., gdyż już wówczas nie wykonywała co najmniej wymagalnych zobowiązań z tytułu podatków i ubezpieczeń społecznych. W konsekwencji złożenie przez nią pierwszego wniosku o ogłoszenie upadłości dopiero w grudniu 2006r. naruszało terminy wskazane w art. 21 Prawa upadłościowego i naprawczego. Niewątpliwie też w dacie 14 grudnia 2006r. Spółka spełniała przesłanki do ogłoszenia upadłości, a tym samym wniosek z dnia 28 lutego 2008r. był spóźniony. W opinii wskazano również, iż w aktach sprawy brak danych co do wystąpienia okoliczności, które uniemożliwiłyby odwołującym się złożenie wniosku w terminie mimo ich wiedzy o niewykonywaniu wymagalnych zobowiązań przez Spółkę oraz wiedzy o obiektywnych przyczynach natury gospodarczej, które uniemożliwiły Spółce terminową spłatę długów. Organ rentowy zgodził się z w/w opinią. Z kolei strona odwołująca się – w piśmie z 24 lutego 2015r. przedstawiła swoje zarzuty do w/w opinii oraz wniosła o dopuszczenie dowodu z opinii uzupełniającej. Zdaniem pełnomocnika odwołujących się, punktem odniesienia dla opinii powinno być ustalenie, czy wnioski o ogłoszenie upadłości rzeczywiście były dotknięte brakami formalnymi skutkującymi niemożnością ich merytorycznego rozpoznania. Zwrócił też uwagę, iż według biegłego J. P. stan niewypłacalności Spółka osiągnęła z końcem listopada 2006r., a według ośrodka naukowo - badawczego pojawił się on już w pierwszej połowie 2006r. Sąd Okręgowy podał, że ustawa z dnia 28 lutego 2003r. Prawo upadłościowe i naprawcze (tekst jednolity: Dz. U. z 2015r., poz. 233) wyraźnie wskazuje jakie warunki formalne powinien spełnić wniosek dłużnika o ogłoszenie upadłości (art. 22 i art. 23 cyt. ustawy), a także konsekwencje złożenia wniosku niespełniającego wymogów określonych w ustawie lub nienależycie opłaconego (art. 28 ust. 1 cyt. ustawy). Argumentował Sąd, że zarządzeniem z dnia 18 grudnia 2006r., sygn. X GU 285/06/8 Sąd Rejonowy w Katowicach zwrócił wniosek Spółki o ogłoszenie upadłości z dnia 14 grudnia 2006r., a dłużnik nie zaskarżył powyższego zarządzenia. Na marginesie Sąd zauważył, że w uzasadnieniu postanowienia z dnia 11 października 2007r., sygn. XIX Gz 429/07 -oddalającego zażalenie dłużnika na zarządzenie Przewodniczącego Sądu Rejonowego Katowice - Wschód z dnia 21 maja 2007r. o zwrocie wniosku z dnia 27 lutego 2007r. - Sąd Okręgowy w Katowicach uznał, iż zwrot pierwszego wniosku był zasadny. Mając na uwadze powyższe oraz fakt, iż ze sporządzonych w niniejszej sprawie opinii jednoznacznie wynika, że Spółka stała się niewypłacalna w 2006r. Sąd oddalił wniosek pełnomocnika odwołujących się. Przechodząc do rozważań prawnych Sąd I instancji podniósł w pierwszej kolejności, iż nietrafny jest podnoszony przez odwołujących się zarzut przedawnienia zobowiązań za 2006r. oparty na art. 118 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (tekst jednolity: Dz. U. z 2012r., poz. 749), gdyż Sąd rozpoznający odwołanie od decyzji ustalającej odpowiedzialność członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością za zaległości składkowe tej spółki nie ma nie tylko obowiązku, ale i uprawnienia, do badania kwestii przedawnienia zobowiązania wynikającego z tej decyzji, albowiem wykracza to poza ramy przedmiotu sporu podanego mu pod osąd (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 grudnia 2009r., sygn. III UK 44/09, LEX nr 852263). Nadto zawyżywszy na to, że przepis art. 118 § 1 Ordynacji podatkowej, w zakresie odpowiedzialności za składki ma zastosowanie odpowiednie, a nie wprost (patrz art. 31 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych), wystarczającym do zachowania terminu, o którym mowa w art. 118 § 1, jest wydanie decyzji, niezależnie od tego czy decyzja ta stwierdza odpowiedzialność danego członka zarządu, czy go wyłącza (wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 16 września 2014r., III AUa 92/14, LEX nr 1515173). W konsekwencji Sąd I instancji uznał, że decyzja dotycząca składek za okres od 01/2006r. mogła zostać wydana aż do dnia 31 grudnia 2011r. W niniejszej sprawie zaskarżone decyzje zostały wydane przez organ rentowy w dniu 30 grudnia 2011r., zatem z zachowaniem terminu z art. 118 § 1 cyt. ustawy. Dalej Sąd wywodził, że kwestię odpowiedzialności za należności z tytułu składek osób trzecich, w tym członków zarządu spółek z ograniczoną odpowiedzialnością, reguluje ustawa z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa w związku z art. 31 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2015r., poz. 121). Sąd przytoczył treść art. 31 i 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 107 i 116 ust. 1 Ordynacji podatkowej i stwierdził, że do przesłanek obciążenia odpowiedzialnością członka zarządu zaliczyć należy: 1) nieskuteczność egzekucji z majątku spółki w całości lub w części (art. 116 § 1 cyt. ustawy) oraz 2) wykazanie, że zaległości składkowe dotyczą zobowiązań, które powstały w czasie pełnienia obowiązków członka zarządu (art. 116 § 2 cyt. ustawy). Sąd argumentował, że z zebranego materiału dowodowego wynika, iż w okresie 01/2006-04/2008 odwołujący się pełnili funkcję członków zarządu (...) Sp. z o.o. Natomiast odnośnie kwestii bezskuteczności egzekucji Sąd wskazał, że bezskuteczność egzekucji może być wykazana nie tylko na podstawie postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, ale także w inny sposób, który nie podaje w wątpliwość oceny, że środki majątkowe podmiotu, który wszczął procedurę upadłościową nie wystarczą na zaspokojenie istotnej części jego długów (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 czerwca 2014r., I UK 437/13, LEX nr 1483947). W niniejszej sprawie, w ocenie Sądu, dowodem na tą okoliczność jest pismo syndyka masy upadłości (...) Sp. z o.o. – A. Ż. z dnia 24 czerwca 2013r., z którego wynika, iż wartość zgromadzonych funduszy ze sprzedaży i ściągnięcia środków pieniężnych wynosi około 312.000,00 zł plus pozostała do ściągnięcia wierzytelność zgłoszona w postępowaniu upadłościowym podmiotu niemieckiego wynosząca około 61.200,00 Euro, natomiast dotychczasowe łączne koszty postępowania upadłościowego wyniosły około 307.000,00 zł. Zatem mając uwadze, iż zatwierdzona lista wierzytelności obejmuje łącznie kwotę 5.762.803,76 zł (w tym organu rentowego kwocie 1.149.759,71 zł w II kategorii, 439.187,53 zł w III kategorii oraz 88.992,00 zł w IV kategorii) oraz nie ma innego majątku pozwalającego na zaspokojenie długów składkowych Spółki w znacznej części, nie budziło wątpliwości Sądu, iż w przedmiotowym postępowaniu zaistniał stan bezskuteczności egzekucji z majątku lub masy upadłości Spółki. Jednocześnie Sąd nadmienił, że komentowany przepis art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej w punkcie 1 ppkt a i b oraz w punkcie 2 przewiduje sytuacje, w których wskazane w nim podmioty będą zwolnione od odpowiedzialności za zaległości składkowe spółki. Zaznaczył też Sąd, że zwrot przez sąd wniosku o ogłoszenie upadłości spółki z powodu nieuzupełnienia jego braków formalnych jest równoznaczny z brakiem takiego wniosku. Zatem zwolnienie członka zarządu od odpowiedzialności za zobowiązania spółki zależy od wykazania, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez jego winy (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 grudnia 2009r., sygn. III UK 51/09, LEX nr 578159). Zdaniem Sądu z zebranego materiału dowodowego, w tym opinii biegłego sądowego J. P. oraz Katedry Prawa Gospodarczego Prywatnego Uniwersytetu J. w K., wynika, iż skutecznie zgłoszony dopiero w dniu 28 lutego 2008r. wniosek o ogłoszenie upadłości (...) Sp. z o.o. był spóźniony, albowiem przesłanki do jego złożenia zaistniały już w 2006r. Równocześnie Sąd wskazał, że w toku niniejszej sprawy odwołujący się nie wykazali, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości we właściwym terminie nastąpiło bez ich winy, jak również nie wskazali mienia Spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie jej zaległości składkowych w znacznej części. Z przedstawionych wyżej względów Sąd Okręgowy nie znalazł podstaw do uwzględnienia odwołań i na mocy art. 477 14 § 1 k.p.c. orzekł jak w punkcie 1 sentencji. W punkcie 2 wyroku Sąd – działając w oparciu o art. 102 k.p.c. oraz § 5 i § 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu, zasądził od odwołujących się na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych kwotę 7.200 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, gdyż mając na uwadze okoliczności w jakich doszło do powstania zadłużenia z tytułu składek oraz jego wysokość – w ocenie Sądu – w niniejszej sprawie zaistniał wypadek szczególnie uzasadniony pozwalający na obciążenie strony przegrywającej jedynie częścią kosztów. Apelację od przedstawionego wyroku złożyli S. P., I. K. i A. Z.. Zaskarżając wyrok w całości, zarzucili: 1. naruszenie prawa materialnego wskutek: - błędnej wykładni art. 116 §1 Ordynacji podatkowej, polegające na przyjęciu, że w sprawie niniejszej zachodzi udowodniony stan bezskutecznej egzekucji z majątku spółki, - błędnej wykładni art. 116 § 1 ust. 1 lit. b Ordynacji podatkowej, polegające na przyjęciu wyłącznej winy odwołujących za niezłożenie wniosku o ogłoszenie upadłości spółki w czasie właściwym, - błędnej wykładni art. 118 § 1 Ordynacji podatkowej polegające na nieuwzględnieniu zarzutu przedawnienia zobowiązania wynikającego z decyzji o odpowiedzialności odwołujących za zobowiązania podatkowe spółki (...) Sp. z o.o. powstałe w roku 2006, 2. naruszenie prawa procesowego wskutek niezastosowania art. 286 k.p.c., polegające na oddaleniu wniosku odwołujących o dopuszczenie dowodu z uzupełniającej opinii ośrodka naukowo-badawczego na okoliczność wykazania, że składane przez odwołujących wnioski o ogłoszenie upadłości nie zawierały tak istotnych braków formalnych, uniemożliwiających rozpoznanie ich przez sąd upadłościowy oraz na okoliczność rażącej przewlekłości postępowania upadłościowego. Wskazując na powyższe zarzuty, apelujący wnosili o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez orzeczenie, że odwołujący nie odpowiadają za zobowiązania spółki Przedsiębiorstwo Produkcyjno- (...) Sp. z o.o. z tytułu zaległych składek oraz zasądzenie na rzecz odwołujących kosztów zastępstwa procesowego za obie instancje. W uzasadnieniu środka odwoławczego apelujący w pierwszej kolejności uzasadnili zarzut naruszenia art. 116 Ordynacji podatkowej. Podnosili, że sytuacja w której Zakład Ubezpieczeń Społecznych dochodzi zaspokojenia wierzytelności w stosunku do masy upadłości a niezależnie od tego dochodzi jej powtórnie od członków zarządu spółki, jest prawnie niedopuszczalna. W oczywisty sposób prowadzi do obejścia fundamentalnych zasad postępowania upadłościowego (m.in. art. 144 ust. 1 Prawa upadłościowego i naprawczego), w konsekwencji czego organ rentowy posiada dwa równorzędne tytuły do dochodzenia tej samej wierzytelności. Zważywszy na normatywne uprzywilejowanie organu rentowego jako wierzyciela w postępowaniu upadłościowym (wierzytelności ZUS są zaliczane do pierwszej oraz drugiej grupy wierzytelności upadłościowych), uzyskanie przez organ rentowy tytułu wykonawczego również w niniejszym postępowaniu w sposób nieuprawniony nie tylko uszczupli pozycję innych wierzycieli upadłego, ale przede wszystkim zniweczy cel i funkcję postępowania upadłościowego, sprowadzając je w niniejszej sprawie do roli całkowitej, jakkolwiek dosyć kosztownej fikcji. W drugiej kolejności skarżący zarzucili, że Sąd orzekł o odpowiedzialności odwołujących pomimo, że w sprawie nie zachodzi podstawowa przesłanka materialnoprawna do nałożenia odpowiedzialności za zobowiązania składkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością na osoby trzecie. Podkreślili, że organ rentowy nie tylko nie dysponuje formalnym orzeczeniem, na mocy którego umorzono postępowanie egzekucyjne z powodu jego bezskuteczności, ale także wydał decyzję o odpowiedzialności członków zarządu upadłej spółki w czasie gdy w stosunku do spółki toczy się postępowanie upadłościowe, przed sporządzeniem przez syndyka oraz zatwierdzeniem przez Sędziego Komisarza planu podziału masy. Decyzje ZUS, których wydanie w dniu 30 grudnia 2011r. determinował głównie upływ terminu przedawnienia zobowiązania składkowego za kolejny okres, jest orzeczeniem niewątpliwie przedwczesnym. Postępowania egzekucyjne w stosunku do spółki uległy umorzeniu z mocy prawa, lecz nie dlatego, że były bezskuteczne, lecz ze względu na ogłoszoną upadłość spółki (...) Sp. z o.o. Tym samym, pierwszym momentem dla wydania kwestionowanych decyzji ZUS byłaby dopiero prawomocność postanowienia sądu upadłościowego o umorzeniu postępowania, i to tylko przy założeniu, że ZUS nie uzyskałby całościowego lub częściowego zaspokojenia z masy upadłości. Ustalenia w jakim stopniu organ rentowy uzyska zaspokojenie z funduszy masy upadłości będzie możliwe najwcześniej po sporządzeniu przez syndyka planu podziału masy. Na chwilę obecną czynność ta nie została jeszcze dokonana, postępowanie upadłościowe wobec spółki (...) Sp. z o.o., począwszy od roku 2008 pozostaje nadal w toku. Apelujący nadmienili, że w niniejszej sprawie jedynym dowodem na okoliczność bezskuteczności egzekucji z majątku spółki (...) Sp. z o.o. jest oświadczenie A. Ż. - syndyka masy upadłości, złożone podczas przesłuchania na rozprawie. Podczas tego samego przesłuchania syndyk masy upadłości zeznał jednakże, że dotychczas nie sporządził planu podziału masy i nie jest w stanie ocenić, w jakim stopniu organ rentowy uzyska zaspokojenie roszczeń. Co więcej, dowód ten przeprowadzono dopiero w toku postępowania przed Sądem I instancji, przy czym nie istniał w dacie wydania przez organ zaskarżonych decyzji, jakkolwiek warunkiem legalności decyzji w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich jest udowodnienie stanu bezskuteczności jeszcze przed jej wydaniem. Pozostałe dowody na okoliczność bezskutecznej egzekucji wynikają jedynie z subiektywnego przekonania organu rentowego, przy czym nie zostało ono w żaden sposób formalnie potwierdzone. Argumentując zarzut naruszenia art. 116 § 1 ust. 1 lit. b Ordynacji podatkowej oraz niezastosowania art. 286 k.p.c. skarżący podnieśli, że skoro odpowiedzialność członka zarządu spółki za zobowiązania tego podmiotu ukształtowana jest na zasadzie winy, zaś brak winy stanowi przesłankę wyłączającą odpowiedzialność, to z tego punktu widzenia aktywność członków zarządu spółki (...) Sp. z o.o. w postępowaniach upadłościowych nie ograniczała się wyłącznie do ciągłego i zamierzonego składania wadliwych pod względem formalnym wniosków. Odwołujący prowadzili stałą korespondencję z sądem upadłościowym, wykonywali wszystkie wydane zarządzenia, a mimo to nie byli w stanie przebrnąć przez stale narastające formalizmy procesowe. Analiza akt upadłościowych, w ocenie apelujących, pozwala z łatwością uchwycić sekwencję wszystkich czynności procesowych, jakie na przestrzeni okresu grudzień 2006r. - wrzesień 2008r. zostały dokonane. Pozwoli także, według skarżących, fatalnie ocenić jakość pracy X Wydziału Sądu Rejonowego Katowice-Wschód w Katowicach. W każdej z zainicjowanych przez odwołujących spraw upadłościowych zachodziła oczywista przewlekłość postępowania, ukryta pod pozorem usuwania całkowicie nieraz nieracjonalnych braków formalnych pism procesowych. Wszystko to jednakże działo się w tle pogrążającej się z każdym dniem w coraz głębszą niemoc (...) Sp. z o.o. Dwuletni okres oczekiwania na ogłoszenie upadłości, sytuacji tej nijak nie poprawił. Co więcej, bilans dołączony do pierwszego wniosku o ogłoszenie upadłości najdosadniej pokazuje różnicę pomiędzy stanem majątku spółki w listopadzie 2006r. oraz w październiku 2008r. Na dzień złożenia pierwszego wniosku o ogłoszenie upadłości (grudzień 2006r.) zobowiązanie spółki na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych łącznie wynosiło kwotę 337.999,35 zł. Zobowiązanie to według stanu na dzień ogłoszenia upadłości (wrzesień 2008r.) wzrosło do kwoty 1.677.939,24 zł. Suma poniesionych kosztów postępowania upadłościowego według stanu na czerwiec 2013r. wyniosła ok. 307.000 zł. Z matematycznego zestawienia wynika, że gdyby odwołujący zaniechali realizacji swoich ustawowych obowiązków polegających na doprowadzeniu (finalnie) do ogłoszenia upadłości spółki, zaś posiadane fundusze zamiast zabezpieczyć na potrzeby przyszłej upadłości, przekazali do organu rentowego, wszelkie istniejące w tamtym czasie roszczenia uległyby zaspokojeniu. Odwołujący podnosili, że w postępowaniu przed Sądem I instancji próbowali naprowadzić Sąd na ten niezwykle delikatny wątek, jak poważny stopień winy za zaistniały stan rzeczy spoczywa na sądzie upadłościowym. Właśnie temu celowi służyć miał wniosek o przeprowadzenie dowodu z opinii instytutu naukowo-badawczego. Zarzucając naruszenie art. 118 § 1 Ordynacji podatkowej, apelujący podnieśli, że Sąd I instancji nie uwzględnił zarzutu częściowego przedawnienia roszczenia organu rentowego. W ocenie odwołujących organ rentowy już przy wydawaniu zaskarżonej decyzji naruszył art. 118 § 1 Ordynacji podatkowej uznając, że dla wydania decyzji nie jest konieczne doręczenie jej stronie. W konsekwencji zbyt późnego wydania spornej decyzji i doręczenia jej stronie po upływie ustawowego terminu, nastąpiło przedawnienie roszczenia w części dotyczącej zobowiązań składkowych spółki za 2006r. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja jest jedynie częściowo zasadna. Istota sporu w rozpatrywanej sprawie sprowadzała się do rozstrzygnięcia kwestii, czy odwołujący S. P., I. K. i A. Z. jako byli członkowie zarządu (...) Sp. z o.o. w D. ponoszą odpowiedzialność za obciążające wskazaną spółkę zaległości składkowe za okres od stycznia 2006r. do kwietnia 2008r. na FUS, FUZ, FP i FGŚP wraz z odsetkami i kosztami egzekucyjnymi. Kwestia ta musiała być oceniana, jak prawidłowo wskazał Sąd I instancji, przez pryzmat art. 116 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (tekst jednolity: Dz. U. z 2015r., poz. 613 ze zm.), zwanej dalej Ordynacją podatkową, który w odniesieniu do należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne znajduje zastosowanie na podstawie art. 31 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2016r., poz. 963), zwanej dalej ustawą systemową, zaś w oparciu o art. 32 tej samej ustawy - także do należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 15 października 2009r., II UZP 3/09, Biul. SN 2009, nr 10, poz. 28). We wskazanym powyżej zakresie Sąd Okręgowy przeprowadził prawidłowe postępowanie dowodowe. Ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd I instancji, Sąd Apelacyjny uznał za własne, co oznacza, iż zbędnym jest ich szczegółowe powtarzanie w uzasadnieniu wyroku Sądu odwoławczego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 listopada 1998r., sygn. I PKN 339/98, OSNAPiUS z 1999 r., z. 24, poz. 776). W myśl art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej – za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji, spółki akcyjnej lub spółki akcyjnej w organizacji odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu: 1. nie wykazał, że:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.