sygn. akt IX P 342/20 UZASADNIENIE Powódka W. K., w pozwie skierowanym przeciwko pozwanej A. R., domagała się zasądzenia na swoją rzecz kwoty 13.999,01 zł tytułem wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych za okres od lipca 2019 r. do lutego 2020 r. wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dat wskazanych w treści pozwu do dnia zapłaty. Ponadto, wniosła o zasądzenie kosztów postępowania. Uzasadniając swoje żądania, powódka podała, że była zatrudniona u A. R., prowadzącej działalność gospodarczą pod firmą (...), na stanowisku kasjerki. Strony łączyła umowa o pracę na czas nieokreślony. Powódka wskazała, że pracowała w sklepie spożywczym prowadzonym przez pozwaną około 16 godzin dziennie, w godzinach jego otwarcia, a rzeczywiste godziny jej pracy obrazują prowadzone przez nią notatki w kalendarzu. W toku postępowania powódka sprecyzowała, iż kwoty dochodzonej pozwem domaga się z tytułu dodatku za pracę w godzinach nadliczbowych, gdyż wynagrodzenie zasadnicze zostało jej wypłacone za każdą przepracowaną godzinę. W nakazie zapłaty wydanym w postępowaniu upominawczym w dniu 22 czerwca 2020 r. uwzględniono żądanie powódki (k. 29). W sprzeciwie od nakazu zapłaty pozwana A. R. wniosła o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powódki na rzecz pozwanej kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Wskazała, że wynagrodzenie należne W. K. zostało wypłacone w całości, przedstawione w treści pozwu wyliczenia są nieprawidłowe, a z przedstawionych przez pozwaną notatek sporządzonych przez powódkę wynika, że otrzymała już kwoty wyższe niż te, których zasądzenia się domaga. Dodatkowo, powołując się na treść przepisu z art. 151 1 k.p., podniosła, że powódce nie przysługuje dodatek za pracę w godzinach nadliczbowych w wysokości 100% za wszystkie przepracowane przez nią nadgodziny. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: A. R. prowadzi działalność gospodarczą pod firmą (...), w ramach której prowadzi osiedlowy sklep spożywczy przy ul. (...) w D.. Niesporne W. K. oraz A. R. łączył stosunek pracy od 12 czerwca 2019 r. W. K. została zatrudniona na stanowisku magazyniera - sprzedawcy na podstawie umowy na czas nieokreślony w pełnym wymiarze czasu pracy. W umowie o pracę wskazano, iż będzie ona otrzymywać wynagrodzenie zasadnicze w wysokości 2.250 zł. Niesporne, a nadto dowód: umowa o pracę na czas nieokreślony – nienumerowana karta cz. B akt osobowych powódki. Poprzednim właścicielem sklepu spożywczego przy ul. (...) w D., w którym pracowała W. K., był A. Ś.. Organizacyjnie sklep podzielony był na dwie części: spożywczą oraz zajmującą się sprzedażą papierosów. W czerwcu 2019 r. prowadzenie części spożywczej objęła A. R.. Podjęła ona decyzję o nawiązaniu współpracy z byłymi pracownikami A. Ś. (w tym z W. K.) na takich samych warunkach, które obowiązywały u poprzedniego pracodawcy. Niesporne, a nadto dowód : przesłuchanie w charakterze strony powódki W. K. – k. 186-187 w zw. z k.135-136, przesłuchanie w charakterze strony pozwanej A. R. – k. 187-188 w zw. z k. 136-137, zeznania świadka J. N. – k. 138-139, zeznania świadka D. M. – k. 140, zeznania świadka J. W. – k. 139-140, zeznania świadka V. S. – k. 184-185, zeznania świadka M. W. – k. 185-186. Strony nie ustaliły na piśmie systemu czasu pracy. Nie ustaliły obowiązującego okresu rozliczeniowego. Niesporne, nadto dowód : przesłuchanie w charakterze strony powódki W. K. – k. 186-187 w zw. z k.135-136, przesłuchanie charakterze strony pozwanej A. R. – k. 187-188 w zw. z k. 136-137. Sklep był otwarty od poniedziałku do soboty w godzinach od 6:00 do 21:15, a w niedziele od 8:00 do 20:00. Strony ustaliły następujące godziny pracy W. K.: od 5:30 do 21:30 od poniedziałku do soboty, a w niedziele od 7:30 do 20:30. W. K. pracowała średnio 3-4 dni w tygodniu (na zmianę z M. W.), co było jej rekompensowane dniami wolnymi w pozostałe dni tygodnia. Notatki dotyczące faktycznego czasu pracy W. K. prowadziła we własnym kalendarzu, w którym wpisywała godziny rozpoczęcia i zakończenia pracy. A. R. prowadziła ewidencję czasu pracy w formie list obecności, z których wynikało, niegodnie z prawdą, że powódka pracowała 8 godzin w ciągu dnia. Niesporne, nadto dowód: przesłuchanie w charakterze strony powódki W. K. – k. 186-187 w zw. z k.135-136, przesłuchanie w charakterze strony pozwanej A. R. – k. 187-188 w zw. z k. 136-137, kalendarz powódki – k. 9-26, listy obecności – k. 89-90. W. K. i A. R. ustnie umówiły się, że W. K. będzie przysługiwało wynagrodzenie określone stawką godzinową w wysokości 15,85 zł netto. Za pracę w dzień świąteczny (poza niedzielą) miała jej przysługiwać dodatkowa kwota 15,85 zł netto. Niesporne, a nadto dowód: przesłuchanie w charakterze strony powódki W. K. – k. 186-187 w zw. z k.135-136, przesłuchanie w charakterze strony pozwanej A. R. w charakterze strony pozwanej – k. 187-188 w zw. z k. 136-137 W skład ustalonego wynagrodzenia powódki stawką godzinową 15,85 zł netto nie wchodziły dodatki, w tym za pracę w godzinach nadliczbowych. Stawka godzinowa wynagrodzenia ustalana z pracownikami pozwanej obejmowała tylko wynagrodzenie zasadnicze. W. K. podczas zatrudnienia u A. R. nie wypłacono dodatku za pracę w godzinach nadliczbowych. Dowód: przesłuchanie w charakterze strony powódki W. K. – k. 186-187 w zw. z k.135-136, zeznania świadka J. N. – k. 138-139, zeznania świadka E. D. – k. 185, zeznania świadka V. S. – k. 184-185, częściowo zeznania świadka D. M. – k. 140. Wynagrodzenie było płatne W. K. w ostatnim dniu tygodnia, który był dla niej dniem pracującym. Powódka, tak jak pozostałe kasjerki, pobierała je sama z utargu z danego dnia. Należne wynagrodzenie obliczała mnożąc stawkę godzinową (15,85 zł netto) przez ilość przepracowanych godzin w tygodniu. Zgodnie z praktyką obowiązującą u pozwanej, W. K. prowadziła notatki, w których zapisywała wszystkie pobrane z utargu kwoty, w tym wypłacone w danym dniu wynagrodzenia, a następnie przesyłała zdjęcie sporządzonej notatki A. R.. Dowód: notatki k. 36-50, nagranie – k. 54, przesłuchanie w charakterze strony powódki W. K. – k. 186-187 w zw. z k.135-136, przesłuchanie w charakterze strony pozwanej A. R. w charakterze strony pozwanej – k. 187-188 w zw. z k. 136-137, zeznania świadka J. N. – k. 138-139, zeznania świadka V. S. – k. 184-185, zeznania świadka M. W. – k. 185-186, listy płac – k. 91-92 oraz k.148-172. W okresie od 1 lipca 2019 r. do 29 lutego 2020 r. W. K. przepracowała następującą ilość godzin nadliczbowych: - w lipcu 2019 r. 74 godziny nadliczbowe (w tym 58 godzin płatnych 50% i 16 godzin płatnych 100 %), a należny dodatek to 713,25 zł; - w sierpniu 2019 r. 77 godzin nadliczbowych (w tym 54 godzin płatnych 50% i 23 godzin płatnych 100 %), a należny dodatek to 618,15 zł; - we wrześniu 2019 r. 8 godzin nadliczbowych (wszystkie płatne 50%), a należny dodatek to 63,40 zł; - w październiku 2019 r. 58 godzin nadliczbowych (w tym 54 godzin płatnych 50% i 4 godzin płatnych 100 %), a należny dodatek to 491,35 zł; - w listopadzie 2019 r. 93 godzin nadliczbowych (w tym 54 godzin płatnych 50% i 39 godzin płatnych 100 %), a należny dodatek to 1046,10 zł; - w grudniu 2019 r. 58 godzin nadliczbowych (w tym 50 godzin płatnych 50% i 8 godzin płatnych 100 %), a należny dodatek to 523,05 zł; - w styczniu 2020 r. 45 godzin nadliczbowych (wszystkie płatne 50%) , a należny dodatek to 356,62 zł; - w lutym 2020 r. 58 godzin nadliczbowych (w tym 50 godzin płatnych 50% i 8 godzin płatnych 100 %), a należny dodatek to 523,05 zł Łącznie jest to kwota 5.439,81 zł. Dowód: kalendarz powódki – k. 9-26, opinia biegłego z zakresu naliczania wynagrodzeń G. D. k. 200-203, listy płac – k. 91-92 oraz k.148-172. Stosunek pracy łączący strony uległ rozwiązaniu z dniem 31 maja 2020 r. na skutek złożenia przez A. R. oświadczenia o rozwiązaniu umowy o pracę W. K. za wypowiedzeniem z zachowaniem jednomiesięcznego okresu wypowiedzenia. Niesporne, nadto dowód: oświadczenie o rozwiązaniu umowy z zachowaniem okresu wypowiedzenia z dnia 23 kwietnia 2020 r. - nienumerowana karta cz. C akt osobowych powódki. Sąd zważył co następuje: Powództwo co do zasady zasługiwało na uwzględnienie. Stan faktyczny w przeważającej części był między stronami postępowania niesporny. Pozwana nie kwestionowała czasu pracy wynikającego z notatek powódki, przyznając że pracowała ona w dni powszednie 16 godzin, zaś w niedziele 13. Okolicznością sporną między stronami było to, czy obowiązująca powódkę stawka godzinowa 15,85 zł netto obejmowała również dodatek za pracę w godzinach nadliczbowych oraz system czasu pracy, w którym pracowała W. K.. Powódka podniosła bowiem w toku procesu, że pracowała w podstawowym systemie czasu pracy. Analiza całokształtu materiału dowodowego zebranego w sprawie wskazuje, że brak jest podstaw do uznania, iż W. K. pracowała w podstawowym systemie czasu pracy, zgodnie z którym dobowy wymiar czasu pracy nie przekracza ośmiu godzin i przeciętnie 40 godzin w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy. W pierwszej kolejności wskazać należy, że u pozwanej nie obowiązywał żaden akt wewnętrzny określający system czasu pracy oraz wskazujący na okres rozliczeniowy obowiązujący pracowników. Tego rodzaju regulacje nie znalazły także odzwierciedlenia w postanowieniach umowy o pracę łączącej strony. Taki stan rzeczy A. R. potwierdziła podczas swojego przesłuchania w sprawie Pozwana wielokrotnie podkreślała, że organizacja pracy oraz warunki, na których pracę świadczyły kasjerki pozostała niezmienna i obowiązywała w takim kształcie, jaki ustalił poprzedni właściciel sklepu – (...). Tłumaczyła ona, że cały czas uczy się być pracodawcą. Z złożonych przez nią zeznań wynikało, że zatrudniając pracowników bazowała na doświadczeniu A. Ś. oraz zastanych praktykach, sama zaś nie miała świadomości podstawowych zasad prawa pracy. Obowiązkiem spoczywającym na pracodawcy jest ustalenie obowiązującego pracowników systemu czasu pracy. W myśl art. 150 k.p. systemy i rozkłady czasu pracy oraz przyjęte okresy rozliczeniowe czasu pracy ustala się w układzie zbiorowym pracy lub w regulaminie pracy albo w obwieszczeniu, jeżeli pracodawca nie jest objęty układem zbiorowym pracy lub nie jest obowiązany do ustalenia regulaminu pracy. Jak wskazano wyżej, u pozwanej nie obowiązywał żaden wymienionych aktów. Nie oznacza to jednak, że A. R., jako pracodawca, nie ustaliła w ramach przysługujących jej uprawnień żadnego systemu czasu pracy. Okoliczność, że W. K. świadczyła pracę 16 godzin (13 godzin w niedziele) 3-4 dni w tygodniu, co było jej rekompensowane dniami wolnymi w pozostałe dni pozostawała bezsporna. Jakkolwiek, przyjęcie obowiązującego systemu czasu pracy w sposób, w jaki uczyniono to w niniejszej sprawie (ustny) nie znalazł pisemnego odzwierciedlenia, to nieuprawniony jest wniosek, że takiego systemu czasu pracy w ogóle nie było. W praktyce, strony umówiły się co do tego, że W. K. będzie świadczyła pracę wedle wskazywanego schematu, który niezmiennie obowiązywał przez cały okres jej zatrudnienia u pozwanej. Sąd, wobec braku prawnych regulacji dotyczących systemu czasu pracy, przyjął, iż sposób, w jaki pracę świadczyła powódka, odpowiadał równoważnemu systemowi czasu pracy. Zgodnie z treścią art. 135 k.p., jeżeli jest to uzasadnione rodzajem pracy lub jej organizacją, może być stosowany system równoważnego czasu pracy, w którym jest dopuszczalne przedłużenie dobowego wymiaru czasu pracy, nie więcej jednak niż do 12 godzin, w okresie rozliczeniowym nieprzekraczającym 1 miesiąca. Przedłużony dobowy wymiar czasu pracy jest równoważony krótszym dobowym wymiarem czasu pracy w niektórych dniach lub dniami wolnymi od pracy. W szczególnie uzasadnionych przypadkach okres rozliczeniowy, może być przedłużony, nie więcej jednak niż do 3 miesięcy, zaś przy pracach uzależnionych od pory roku lub warunków atmosferycznych okres rozliczeniowy, może być przedłużony maksymalnie do 4 miesięcy. Z treści przywołanego przepisu wynika, że dopuszczalność przyjęcia równoważnego czasu pracy może być uzasadnione rodzajem pracy lub jej organizacją. O ile przesłanka odnosząca się do rodzaju pracy wydaje się być obiektywna, to wprowadzenie równoważnego czasu pracy z uwagi na jej organizację nie musi mieć charakteru wyjątkowego i może stanowić normalny element organizacji procesu pracy. Przywołany system czasu pracy wprowadza maksymalny 12 - godzinny wymiar czasu pracy. Co istotne, praca w systemie równoważnym powinna odbywać się według harmonogramu ustalającego dni pracy ze wskazaniem ilości godzin do przepracowania. W konsekwencji, pracą w godzinach nadliczbowych będzie ta, która wykracza poza wymiar wskazany w harmonogramie. Sąd stoi na stanowisku, iż mimo że pozwany pracodawca uchybił formalnemu obowiązkowi uregulowania w dokumentach pracowniczych rodzaju czasu pracy, to biorąc pod uwagę okoliczności faktyczne sprawy, należało przyjąć, że system ten był w istocie systemem równoważnym. W takiej sytuacji naliczanie dodatku za pracę w godzinach nadliczbowych już od 9 – tej godziny pracy byłoby nieadekwatne do faktycznie ustalonego pomiędzy stronami systemu czasu pracy. Należy zauważyć, ze powódka nigdy nie pracowała jedynie 8 godzin dziennie i zawsze było to 16 godzin w dniach od poniedziałku od piątku, a w ni niedziele 13 godzin i nie codziennie, lecz 3-4 razy w tygodniu w zamian za co w pozostałe dni tygodni korzystała z dni wolnych od pracy. Zgodnie z cytowanym powyżej przepisem art. 135 k.p. dopuszczalne przedłużenie dobowego wymiaru czasu pracy, nie mogło wynosić (mając na uwadze rodzaj pracy wykonywanej przez powódkę) więcej niż do 12 godzin, zatem dodatek za pracę w godzinach nadliczbowych winien być naliczany od 13 – stej godziny pracy. Reasumując należy wskazać, że z przedłożonych przez powódkę, a niekwestionowanych przez pozwaną, kalendarzy wynikało, że dobowy wymiar czasu pracy W. K. zawsze przekraczał 8 godzin, a dni w których pracowała niezmiennie 16 (bądź 13) godzin na dobę, były równoważone dniami wolnymi w pozostałe dni tygodnia, przy zachowaniu normy przeciętnie 40 godzin pracy w tygodniu, w okresie rozliczeniowym wynoszącym miesiąc. Tak ukształtowana organizacja pracy niewątpliwie odpowiada definicji równoważnego czasu pracy. Żądanie zapłaty wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych znajduje podstawę prawną w treści art. 151 § 1 k.p., art. 151 1 § 1 i § 2 k.p. Zgodnie z ww. przepisami praca wykonywana ponad obowiązujące pracownika normy czasu pracy, a także praca wykonywana ponad przedłużony dobowy wymiar czasu pracy, wynikający z obowiązującego pracownika systemu i rozkładu czasu pracy, stanowi pracę w godzinach nadliczbowych. Praca w godzinach nadliczbowych jest dopuszczalna w razie: 1) konieczności prowadzenia akcji ratowniczej w celu ochrony życia lub zdrowia ludzkiego, ochrony mienia lub środowiska albo usunięcia awarii, 2) szczególnych potrzeb pracodawcy. Za pracę w godzinach nadliczbowych, oprócz normalnego wynagrodzenia, przysługuje dodatek w wysokości: 1) 100 % wynagrodzenia - za pracę w godzinach nadliczbowych przypadających:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.