Sygn. akt III AUa 1851/17 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 3 października 2018 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku - III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: SSA M

§ 2kpc, czy odrzucenie odwołania, czy też wreszcie rozstrzygnięcie merytoryczne.

W odpowiedzi na apelację pozwany wniósł o jej oddalenie i o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu stanowiska wywodzono, że wnioskiem z dnia 23 stycznia 2017r. ubezpieczona wystąpiła o ponowne ustalenie wysokości pobieranej emerytury, poprzez doliczenie okresu pracy na podstawie zaświadczenia z dnia 19 stycznia 2017r. Organ rentowy przeliczył odwołującej świadczenie na podstawie art. 113 ustawy emerytalnej, doliczając jej do stażu pracy okres składkowy od 1 września 2016r. do 31 października 2016r. i okres nieskładkowy od 14 września 2016r. do 31 października 2016r., tj. zgodnie z przywołanym zaświadczeniem, wystawionym przez Przedsiębiorstwo (...). Dodano, że wprawdzie Z. R. pracowała w wyżej wymienionym przedsiębiorstwie także od 1 czerwca 2016r. do 31 października 2016r., ale ten okres został jej już uprzednio zaliczony do ogólnego stażu pracy w wymiarze 27 lat, 3 miesięcy i 20 dni. Dlatego też organ rentowy prawidłowo doliczył ubezpieczonej do ogólnego stażu pracy 2 miesiące. Data przeliczenia świadczenia również jest zgodna z obowiązującymi przepisami, ponieważ nastąpiło od 1 stycznia 2017r., zatem od miesiąca, w którym został zgłoszony wniosek. Odnosząc się do zarzutu ubezpieczonej wskazanego w apelacji, mimo iż nie dotyczy to treści zaskarżonej decyzji, a tym samym zaskarżonego wyroku, pozwany wyjaśnił, że zgodnie z art. 7 ust. 5 ustawy emerytalnej okresami nieskładkowymi są przypadające przed dniem nabycia prawa do emerytury lub renty okresy urlopu wychowawczego, urlopu bezpłatnego udzielonego na podstawie przepisów w sprawie bezpłatnych urlopów dla matek pracujących opiekujących się małymi dziećmi, innych udzielonych w tym celu urlopów bezpłatnych oraz okresy niewykonywania pracy - z powodu opieki nad dzieckiem:

1. a)w wieku do 4 lat - w granicach 3 lat na każde dziecko oraz łącznie bez względu na ilość dzieci - do 6 lat,
2. b)na które ze względu na jego stan fizyczny, psychiczny lub psychofizyczny przysługuje zasiłek pielęgnacyjny - dodatkowo w granicach do 3 lat na każde dziecko. Zatem ustawa stanowi o możliwości zaliczenia okresu opieki nad dzieckiem, na które przysługuje zasiłek pielęgnacyjny do 3 lat. Pozwany podkreślił, iż w takim tylko wymiarze mógł zostać zaliczony okres opieki nad synem ubezpieczonej R. (tj. od 1 listopada 1981r. do 30 października 1984r.). Brak możliwości zaliczenia opieki nad synem po tej dacie (tj. do 12/1985r. - jak żąda ubezpieczona). Ponadto do stażu pracy jako okresy nieskładkowe (wychowywanie dziecka) uwzględniono: okresy od 23 grudnia 1970r. do 10 kwietnia 1972r., od 1 marca 1973r. do 1 marca 1973r., od 5 maja 1976r. do 8 listopada 1976r., od 20 sierpnia 1977r. do 26 października 1977r., a ponadto dodatkowy okres 3 lat z tytułu opieki nad dzieckiem, któremu przysługuje zasiłek pielęgnacyjny od 1 listopada 1981r. do 30 października 1984r. Organ rentowy nie zgodził się z powołanymi w apelacji zarzutami i wskazał, że wyrok Sądu Okręgowego jest prawidłowy i zgodny z prawem, należy bowiem zgodzić się z Sądem, że w postępowaniu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych niedopuszczalne jest merytoryczne rozpoznanie żądań, które wykraczają poza podstawę faktyczną decyzji zaskarżonej odwołaniem (wyrok Sądu Najwyższego z 29 września 2000r. sygn. akt II UKN 759/99). W ocenie pozwanego, argumenty podniesione w apelacji stanowią w rzeczywistości polemikę z ustaleniami faktycznymi i oceną dowodów przestawioną w uzasadnieniu wyroku Sądu Okręgowego i stanowią wyłącznie wyraz niezadowolenia odwołującej z wyniku postępowania. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie, nie zawiera bowiem takich zarzutów pod adresem rozstrzygnięcia Sądu I instancji, które można by uznać za merytorycznie uzasadnione. W ocenie Sądu Apelacyjnego Sąd I instancji dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych w zakresie rozstrzygniętym zaskarżoną decyzją, wystarczających do wyrokowania i poprzedzonych trafną oceną zebranego w sprawie materiału dowodowego, a przy tym nie przekroczył granic swobodnej oceny dowodów zgodnie z treścią art. 233 § 1 kpc. Sąd Okręgowy przywołał także prawidłową podstawę prawną co do waloryzacji świadczeń, której w związku z tym nie trzeba ponownie przytaczać (tak postanowienie SN z dnia 22 kwietnia 1997r., II UKN 61/97; wyrok SN z dnia 5 listopada 1998r., I PKN 339/98). W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych przedmiot rozpoznania sprawy sądowej wyznacza decyzja organu rentowego, od której wniesiono odwołanie, względnie także wniosek, który ją wywołał (art. 477 9 i art. 477 14 kpc w związku z art. 116 ust. 1 ustawy emerytalnej) i tylko w tym zakresie podlega ona kontroli sądu zarówno pod względem jej formalnej poprawności, jak i merytorycznej zasadności. Postępowanie sądowe zmierza do kontroli prawidłowości lub zasadności zaskarżonej decyzji, a w związku z tym wykluczone jest rozstrzyganie przez sąd, niejako w zastępstwie organu rentowego, żądań zgłaszanych w toku postępowania odwoławczego, które nie były przedmiotem zaskarżonej decyzji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 22 lutego 2012r., II UK 275/11, Lex nr 1215286, wyrok Sądu Najwyższego z 9 września 2010r., II UK 84/10, Lex nr 661518). Przedmiot niniejszego postępowania wyznacza zaskarżona decyzja ZUS z dnia 2 marca 2017r., mocą której organ rentowy dokonał – w istocie w pełni zgodnie z wnioskiem ubezpieczonej z dnia 23 stycznia 2017r. – doliczenia na podstawie art. 113 ustawy emerytalnej dalszych okresów składkowych i nieskładkowych i skutkującego tym przeliczenia emerytury na podstawie art. 112 w związku z art. 129 ust. 1 ustawy emerytalnej od 1 stycznia 2017r., tj. od początku miesiąca, w którym złożono wniosek. Sąd Okręgowy wyjaśnił, z jakich przyczyn taki właśnie sposób przeliczenia emerytury uznał za zgodny z przywołanymi w uzasadnieniu wyroku przepisami, a w apelacji nie podnosi się żadnych merytorycznych zarzutów przeciwko rozstrzygnięciu Sądu I instancji. Zupełnie zatem niezrozumiały jest zarzut nierozpoznania istoty sprawy, tym bardziej, że Sąd Okręgowy wyraźnie zaznaczył, że ustalenia i rozważania dotyczące okresów wskazanych jako sporne w odwołaniu, a niebędących przedmiotem zaskarżonej decyzji, poczynił tylko na marginesie meritum rozstrzygnięcia. Sąd Apelacyjny w całości akceptuje stanowisko Sądu Okręgowego i nie widzi potrzeby jego uzupełniania, poza ewentualnie przywołaniem także art. 112 ustawy emerytalnej, wskazującego matematyczny sposób przedmiotowego przeliczenia świadczenia, notabene nie kwestionowany przez skarżącą, oraz art. 129 ust. 1 tej ustawy, wskazujący na datę podjęcia wypłaty świadczeń. Zgodnie z tymi przepisami jeżeli emeryt lub rencista zgłosi wniosek o ponowne ustalenie wysokości świadczenia przez doliczenie nieuwzględnionych dotychczas w wymiarze świadczenia okresów składkowych lub nieskładkowych, kwotę przysługującego świadczenia zwiększa się doliczając: 1) do kwoty emerytury, o której mowa w art. 53, lub renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy:
3. a)po 1,3% podstawy wymiaru, ustalonej w wyniku waloryzacji, za każdy rok okresów składkowych, o których mowa w art. 6,
4. b)po 0,7% podstawy wymiaru, ustalonej w wyniku waloryzacji, za każdy rok okresów nieskładkowych, o których mowa w art. 7; 2) do kwoty renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy oraz do kwoty renty rodzinnej część wzrostu, o którym mowa w pkt 1, ustaloną przy zastosowaniu wskaźnika procentowego, określonego odpowiednio w art. 62 ust. 2 lub w art. 73 ust. 1. (art. 112 ust. 1). Przy obliczaniu wzrostu, o którym mowa w ust. 1, okresy składkowe i nieskładkowe ustala się z uwzględnieniem pełnych miesięcy (art. 112 ust. 2). Świadczenia wypłaca się poczynając od dnia powstania prawa do tych świadczeń, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek lub wydano decyzję z urzędu (…) (art. 129 ust. 1). Nie mogły natomiast dotyczyć przedmiotu sprawy okoliczności i twierdzenia podnoszone w odwołaniu i następnie apelacji, dotyczące innych potencjalnych nieprawidłowości przy obliczaniu wysokości emerytury. Wynika to stąd, że okoliczności te nie stanowiły przedmiotu zaskarżonej decyzji organu rentowego, która dotyczyła wyłącznie przeliczenia emerytury wskutek konkretnie wskazanych we wniosku ubezpieczonej, a dotąd nieuwzględnionych okresów ubezpieczenia z 2016r., nie zaś wcześniejszych okresów, wskazanych dopiero w odwołaniu. Tym samym argumenty podnoszone przez skarżącą nie mogły być przedmiotem oceny Sądu, zarówno w postępowaniu w pierwszej instancji (co Sąd Okręgowy wyraźnie zaznaczył), jak i w postępowaniu odwoławczym. W tym zakresie, w którym odwołanie zawiera twierdzenia o nieobjętych wnioskiem z dnia 23 stycznia 2017r. innych dotąd nieuwzględnionych okresach, stanowi ono nowy wniosek, który – wobec braku podstaw prawnych do pominięcia etapu administracyjnego postępowania w sprawach o świadczenia z ubezpieczenia społecznego – podlegał przekazaniu organowi rentowemu na podstawie art.

§ 2

kpc („Jeżeli ubezpieczony zgłosił nowe żądanie, dotychczas nierozpoznane przez organ rentowy, sąd przyjmuje to żądanie do protokołu i przekazuje go do rozpoznania organowi rentowemu.”). Niezasadny był także zarzut nieważności postępowania. Nieważność postępowania zachodzi wówczas, gdy strona była rzeczywiście pozbawiona możności obrony i wskutek tego nie działała w postępowaniu. Znaczy to tyle, że nieważność postępowania występuje wtedy, gdy strona postępowania wbrew swej woli zostanie faktycznie pozbawiona możności działania w postępowaniu lub jego istotnej części. Wbrew wywodom apelacji, skarżąca nie została pozbawiona możliwości obrony swoich praw. Nie sposób nie zauważyć, że ubezpieczona nie stawiła się na rozprawie pierwszoinstancyjnej w dniu 10 sierpnia 2017r., a mimo to tego samego dnia sporządziła wniosek o uzasadnienie wyroku, w którym zawarła i uzasadniła kolejny wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu. Przy tym w piśmie tym ubezpieczona nie wskazała żadnych obiektywnych przeszkód w stawieniu się na rozprawie i podjęciu obrony swoich praw. Wprawdzie w postępowaniu międzyinstancyjnym ustanowiono dla ubezpieczonej radcę prawnego z urzędu, pomimo oddalenia wcześniejszego wniosku w tym przedmiocie, tym niemniej podstawą faktyczną drugiego wniosku (k.20) były okoliczności zupełnie nowe, a wynikające z przewidywanego pobytu ubezpieczonej w sanatorium w dniach od 16 sierpnia do 7 września 2017r. i następnie wyjazdu z Polski, czego skutkiem miał być brak osoby mogącej zająć się sprawą skarżącej. Należy podkreślić, że skarżąca nie tylko nie złożyła zażalenia na postanowienie o oddaleniu przez Sąd Okręgowy na rozprawie wniosku o przyznanie adwokata z urzędu, ale i w kolejnym omawianym tu wniosku w żaden sposób nie wskazywała, aby pełnomocnik z urzędy był jej niezbędny już w postępowaniu prowadzącym do wydania wyroku przez Sąd I instancji. Sama zaś odmowa ustanowienia przez sąd pełnomocnika z urzędu dla strony nie jest zdarzeniem prowadzącym do pozbawienia możności obrony jej praw, gdy strona ma możliwość podejmowania osobiście różnych działań w postępowaniu przed sądem zmierzających do ochrony własnych praw, niezależnie od tego, czy działa z pełnomocnikiem, czy samodzielnie. Wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu podlega zaś zawsze indywidualnej ocenie, a sąd uwzględnia go tylko wtedy, gdy udział pełnomocnika w sprawie uzna za potrzebny. Z opisanych względów apelacja podlegała oddaleniu na podstawie art. 385 kpc, zaś zawarty w odwołaniu nowy wniosek o przeliczenie emerytury – przekazaniu do rozpoznania przez organ rentowy na podstawie art.

§ 2kpc.

O kosztach zastępstwa procesowego za instancję odwoławczą orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i 3 kpc oraz art. 99 kpc. Ponieważ apelacja ubezpieczonej została oddalona, nieuiszczone koszty pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu przyznano radcy prawnemu E. S. ze Skarbu Państwa – w wysokości stawki minimalnej 120 zł powiększonej o podatek od towarów i usług, wynikającej z § 15 ust. 2 w związku z § 16 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. z 2016r. poz. 1715 ze zmianami) oraz w kwocie 84 zł tytułem zwrotu wydatków w postaci kosztów dojazdu pełnomocnika na rozprawę. SSA Iwona Krzeczowska-Lasoń SSA Michał Bober SSO del. Tomasz Koronowski