zasadą wyrażoną w art. 191 k.c. Zaznaczono, że w myśl art. 49 § 1 k.c. urządzenia przesyłowe nie należą do części składowych nieruchomości, jeżeli wchodzą w skład przedsiębiorstwa, a wejście w skład przedsiębiorstwa następuje z chwilą kiedy urządzenia stają się elementami sieci przedsiębiorstwa. Natomiast urządzenia wzniesione na nieruchomości uczestników nie są połączone z siecią wnioskodawczyni. Korzysta ona jedynie bezumownie z tych urządzeń. Następnie zaznaczono, że urządzenia posadowione na nieruchomości uczestników nie służą do doprowadzania i odprowadzania mediów przez przedsiębiorstwo zawodowo trudniące się tego rodzaju działalnością, a w związku z tym urządzeń tych nie można traktować jako „urządzeń służących do doprowadzania lub odprowadzania płynów, pary, gazu, energii elektrycznej oraz innych urządzeń podobnych”. W ocenie uczestników urządzenia posadowione na ich nieruchomości można traktować jako urządzenia wodne w rozumieniu art. 9 ust. 1 pkt 19 ustawy z dnia 18 lipca 2001 roku Prawo wodne. Niezależnie od powyższego uczestnicy podnieśli, że w wyniku realizacji przez wnioskodawczynię zadania „Regulacja P. P. z budową powierzchni retencyjnej, przepompowni, zastawki oraz rurociągów tłoczonych w Gminie G. część nieruchomości, stanowiącej współwłasność uczestników obejmujących i działki nr (...), została trwale zajęta na skutek wybudowania powierzchni retencyjnej, stacji pomp i przegrody ziemnej. Zadanie zostało zrealizowane w związku ze szkodami górniczymi wywołanym działaniem przedsiębiorstwa wnioskodawczyni. Zasady korzystania z przedmiotowej nieruchomości regulowało porozumienie (...) z dnia 27 października 2010 roku (umowa dzierżawy). Uczestnicy podnieśli, że nie odmawiali ustanowienia służebności przesyłu. Domagali się aby wynagrodzenie za jej ustanowienie było godziwe i zgodne z ustaleniami z porozumienia z dnia 27 października 2010 roku. Na rozprawie w dniu 8 maja 2014 roku (k.139) uczestnik R. K.
projektem budowlanym wykonane urządzenia stanowią urządzenia, o których mowa w art. 49 k.c., gdyż służą do przesyłu, czyli doprowadzania i odprowadzania oraz przepompowywania płynów, a konkretnie wody. Wnioskodawczyni podała, że nie ma wymogu, aby przedsiębiorstwo przesyłowe miało za jedyny przedmiot działalności przesył energii, paliw, płynów itp. Nadto wskazano, że wbrew twierdzeniom uczestników nie ma wymogu, aby urządzenia przesyłowe były połączone z siecią przedsiębiorstwa. Podkreślono, że uczestnicy nigdy wcześniej nie kwestionowali tego, że wykonane urządzenia stanowią własność wnioskodawczyni, ani nie podejmowali jakichkolwiek działań, które świadczyłyby o tym, iż uważają się za właścicieli urządzeń. Argumentowano również, że na potrzeby tego postępowania uczestnicy uważają się za właścicieli urządzeń, podczas gdy w innym postępowaniu nie kwestionują, iż to wnioskodawczyni jest właścicielem urządzeń, gdyż domagają się zapłaty wynagrodzenia za korzystanie z zajętej części nieruchomości. W piśmie z dnia 25 kwietnia 2016 roku Spółka (...) Spółka Akcyjna w B. wskazała, że doszło do nieodpłatnego zbycia kopalni KWK (...) na jej rzecz. Strony umowy postanowiły, że Spółka (...) wstępuje we wszystkie prawa i obowiązki nabytej kopalni, wynikające z ustawy z dnia 9 czerwca 2011 roku Prawo geologiczne i górnicze. Wobec tego Spółka (...) S.A. wchodzi do toczącej się sprawy jako ogólny następca procesowy (...) S.A. bez konieczności zezwolenia strony przeciwnej, czego wymagałby przepis art. 192 § 3 k.p.c. Pismem z dnia 4 maja 2016 roku (k.436-470) wnioskodawczyni zgłosiła wniosek ewentualny o ustanowienie za wynagrodzeniem na prawie własności nieruchomości uczestników postępowania, która położona jest w P. przy ul. (...) (działki (...)) dla której Sąd Rejonowy w Gliwicach prowadzi księgę wieczystą nr (...) służebności gruntowej na rzecz Spółki (...) S.A. w B., której sposób wykonywania został szczegółowo opisany w tym piśmie. Pismem z dnia 20 czerwca 2016 roku (k.471 i nast.) uczestnicy wnieśli o oddalenie ewentualnego wniosku o ustanowienie służebności gruntowej, podnosząc zarzut braku podstawy prawnej żądania ustanowienia służebności oraz zgłaszając problem stref ochronnych. W dalszym toku postępowania zainteresowani podtrzymywali swoje stanowiska. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: R. K.
pkt 4 porozumienia za korzystanie z przedmiotowych działek Kopalnia miała płacić czynsz dzierżawny w kwocie 7 740,10 zł miesięcznie.
pkt 7 porozumienia właściciele wyrazili zgodę na ustanowienie służebności przesyłu na rzecz Kopalni.
pkt 1 porozumienia cenę służebności przesyłu z tytułu utrzymywania na działkach właścicieli 4 rurociągów tłocznych oraz cenę rekompensaty z tytułu trwałego zmniejszenia wartości nieruchomości ustalono w wysokości 2 963,95 zł miesięcznie. /dowód: porozumienie z dnia 27 października 2010 roku k. 27-29, operaty szacunkowe k.36-118/ W dniu 14 marca 2011 roku pomiędzy (...) S.A. a Gminą G. doszło do zawarcia ugody nr (...)rok o naprawienie szkody spowodowanej ruchem zakładu górniczego. Przedmiotem ugody była regulacja potoku P. z budową powierzchni retencyjnej, przepompowni, zastawki oraz rurociągów tłocznych. W § 3 pkt 1 umowy ustalono, że naprawę szkody w postaci zaburzonego przepływu hydraulicznego wód w korycie potoku P. wykona (...) S.A. na własny koszt. /dowód: ugoda z dnia 14 marca 2011 r. k. 145-146/ Wojewoda (...) decyzją nr (...) z dnia 10 stycznia 2011 roku zatwierdził projekt budowlany i udzielił pozwolenia (...) S.A. Oddział KWK (...) na budowę przedmiotowych urządzeń. W dniu 6 kwietnia 2012 roku dokonano odbioru ostatecznego zadania inwestycyjnego pn.: „Regulacja potoku P. z budową powierzchni retencyjnej, przepompowni, zastawki oraz rurociągów tłocznych w gminie G.”. /dowód: dokumentacja administracyjna dotycząca wybudowania urządzeń na nieruchomości k. 147-213/ Po dokonaniu geodezyjnego podziału działek (...) obręb P., w celu ustalenia terenu faktycznie zajętego przez przedmiotowe urządzenia, na działki (...), Kopalnia pismem z dnia 1 października 2013 roku zwróciła się do R. i M. K.
treścią art. 305 1 k.c. nieruchomość można obciążyć na rzecz przedsiębiorcy, który zamierza wybudować lub którego własność stanowią urządzenia, o których mowa w art. 49 § 1 k.c., prawem polegającym na tym, że przedsiębiorca może korzystać w oznaczonym zakresie z nieruchomości obciążonej,
przeznaczeniem tych urządzeń (służebność przesyłu). W art. 305 2 k.c. ustawodawca uregulował sądowy tryb ustanowienia służebności przesyłu. Z wnioskiem takim może wystąpić zarówno przedsiębiorca, który jest właścicielem urządzeń o których mowa w art. 49 § 1 k.c. lub który zamierza wybudować takie urządzenia jak również właściciel nieruchomości, na której znajdują się lub mają być usytuowane urządzenia przesyłowe. Uczestnicy postępowania nie zgadzając się na ustanowienie służebności przesyłu, przebiegającej przez ich nieruchomość, podnieśli dwa zasadnicze zarzuty: braku legitymacji czynnej po stronie wnioskodawcy oraz nadużycia prawa podmiotowego przez wnioskodawczynię. W zakresie pierwszego zarzutu uczestnicy wskazywali w szczególności, że urządzenia posadowione na ich nieruchomości nie stanowią własności wnioskodawczyni, ale współwłasność uczestników, podnosili również, że urządzenia te nie służą do doprowadzania i odprowadzania mediów przez przedsiębiorstwo zawodowo trudniące się tego rodzaju działalnością. W tym miejscu należy powołać się na treść przepisu art. 49 § 1 k.c.,
którym urządzenia służące do doprowadzania lub odprowadzania płynów, pary, gazu, energii elektrycznej oraz inne urządzenia podobne nie należą do części składowych nieruchomości, jeżeli wchodzą w skład przedsiębiorstwa. W toku postępowania, na podstawie opinii biegłego sądowego do spraw budowlanych A. G., Sąd ustalił, iż urządzenia wybudowane przez (...) S.A. w K. Oddział KWK (...) (poprzednika prawnego wnioskodawczyni) na nieruchomościach stanowiących własność uczestników stanowią urządzenia przesyłowe w rozumieniu art. 49 k.c. Są to głównie urządzenia wodne (rurociągi, przegroda ziemna, przepompownia, powierzchnia retencyjna) i rzeczy ruchome (pompy). Wybudowane urządzenia służą do odprowadzenia wody, zbierającej się w obniżeniach terenu powstałych w wyniku działalności górniczej prowadzonej przez poprzednika prawnego wnioskodawczyni, do kanalizacji i naturalnych cieków wodnych na terenie Gminy G.. Urządzenia likwidują zagrożenia powodziowe na odcinku od ulicy (...) do ulicy (...). Ustawodawca w art. 49 k.c. opisał urządzenia służące do doprowadzania lub odprowadzania płynów, pary, gazu, energii elektrycznej w sposób przykładowy, a samo wyliczenie ma charakter otwarty o czym świadczy chociażby użycie w analizowanym przepisie zwrotu „oraz inne urządzenia podobne”. Przyjęto, że urządzenia mają służyć między innymi (skoro ustawodawca dopuszcza też inne urządzenia podobne) do celu jakim jest doprowadzenie lub odprowadzenie płynów, pary, gazu, energii elektrycznej. Przepis nie zawiera jednak żadnej przesłanki wskazującej na objęcie jego treścią tylko urządzeń służących do przesyłu komercyjnego, a więc dokonywanego z myślą o zysku przedsiębiorstwa przesyłowego. Takich zastrzeżeń nie zawiera również regulacja poświęcona służebności przesyłu ujęta w art. 305 1 – 305 4 k.c. W związku z powyższym należy uznać, że urządzenia wybudowane przez wnioskodawcę na nieruchomości uczestników odpowiadają ich dwojakiemu opisowi zastosowanemu przez ustawodawcę. Urządzenia te
opinią biegłego, mają służyć do odprowadzania substancji, którą jest woda. Uczestnicy postępowania podnosili, że posadowione na ich nieruchomości urządzenia można traktować, jako urządzenia wodne w rozumieniu art. 9 ust. 1 pkt 19 nieobowiązującej już ustawy z dnia 18 lipca 2001 roku Prawo wodne.
brzmieniem tegoż przepisu, który w obecnym stanie prawnym już nie funkcjonuje przez urządzenia wodne - rozumie się urządzenia służące kształtowaniu zasobów wodnych oraz korzystaniu z nich, a w szczególności: budowle: piętrzące, upustowe, przeciwpowodziowe i regulacyjne, a także poldery przeciwpowodziowe, kanały i rowy, zbiorniki, obiekty zbiorników i stopni wodnych, stawy rybne oraz stawy przeznaczone do oczyszczania ścieków, rekreacji lub innych celów, obiekty służące do ujmowania wód powierzchniowych oraz podziemnych, obiekty energetyki wodnej, wyloty urządzeń kanalizacyjnych służące do wprowadzania ścieków do wód lub urządzeń wodnych oraz wyloty urządzeń służące do wprowadzania wody do wód lub urządzeń wodnych, stałe urządzenia służące do połowu ryb lub do pozyskiwania innych organizmów wodnych, mury oporowe, bulwary, nabrzeża, pomosty, przystanie, kąpieliska, stałe urządzenia służące do dokonywania przewozów międzybrzegowych. Treść tego przepisu w zestawieniu z opinią biegłego sądowego A. G. daje jasny obraz, że urządzenia znajdujące się na nieruchomościach uczestników postępowania, są to urządzenia przesyłowe służące do odprowadzania wody wchodzące w skład przedsiębiorstwa wnioskodawczyni. W świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego nie ulega wątpliwości, że sporne w sprawie urządzenia zostały wybudowane przez poprzednika prawnego wnioskodawczyni i obecnie wchodzą w skład jej przedsiębiorstwa. Potrzeba wybudowania urządzeń ewidentnie ma związek z ruchem zakładu górniczego wnioskodawczyni (a wcześniej jej poprzedników prawnych) tj. nie jest możliwe prowadzenie ruchu zakładu górniczego bez działania przedmiotowych urządzeń i stałego zbierania, odprowadzania i przepompowywania wody, bowiem w przeciwnym wypadku doszłoby do zalania okolicznych terenów. Głównym celem posadowienia tych urządzeń była regulacja potoku P., aby naprawić powstałe szkody górnicze z tym związane i zapobiegać ich powstawaniu w przyszłości, w tym do przeciwdziałania powstania ewentualnego zjawiska powodziowego. W związku z powyższym z całą stanowczością należy uznać, że urządzenia te są ściśle związane z prowadzeniem przez wnioskodawczynię (a wcześniej jej poprzednika prawnego) przedsiębiorstwa. Co prawda wnioskodawczyni zawodowo trudni się wydobywaniem kopalin, jednak ich wydobycie zmusiło ją do posadowienia urządzeń służących do wypompowywania i odprowadzania wody. Wydobywanie kopalin oraz odprowadzanie wody, są więc ze sobą w tym konkretnym przypadku immanentnie związane. Odnosząc się do zarzutu uczestników postępowania, że przedmiotowe urządzenia nie są częściami składowymi nieruchomości uczestników, należy uznać ten zarzut za bezzasadny gdyż to (...) S.A., która była poprzednikiem prawnym wnioskodawczyni, na mocy pozwolenia na budowę własnym kosztem je posadowiła na gruncie, dokonywała ich naprawy, zawarła z przedsiębiorstwem energetycznym umowę dostarczania energii. Do chwili obecnej sporne urządzenia są wykorzystywane w celu zapobiegania szkodom pochodzenia górniczego. Uczestnicy postępowania zawierając z poprzednikiem prawnym wnioskodawczyni porozumienie (...) już wtedy mieli świadomość, że posadowione na ich nieruchomościach urządzenia przesyłowe wchodzą w skład przedsiębiorstwa wnioskodawczyni, o czym świadczy sama treść porozumienia. Wynika z niego niezbicie, że właściciele w dacie jego podpisania godzili się na ewentualne ustanowienie służebności przesyłu na rzecz Kopalni, co świadczy o tym, że akceptowali fakt, iż wybudowane przez poprzednika prawnego wnioskodawczyni urządzenia służące do wypompowywania wody i jej odprowadzania, są urządzeniami przesyłowymi wchodzącymi w skład przedsiębiorstwa przesyłowego. Biorąc pod uwagę wszystko powyższe należało uznać, że żaden z argumentów przytoczonych przez uczestników postępowania, nie uzasadniał oddalenia wniosku o ustanowienie na rzecz wnioskodawczyni na podstawie art. 305
e stanem prawnym nieruchomości, została wydana w następstwie pełnych procesów wyceny, obejmujących wszelkie czynności szacunkowe, konieczne do właściwego określenia wartości wynagrodzenia, a wyprowadzone przez biegłego wnioski są logiczne i uzasadnione. Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd orzekł jak w punkcie trzecim postanowienia wyznaczając termin zapłaty1 miesiąc od daty uprawomocnienia się postanowienia. Orzeczenie w punkcie czwartym uzasadnione jest treścią art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych,
którym kosztami sądowymi, których strona nie miała obowiązku uiścić lub których nie miał obowiązku uiścić kurator albo prokurator, sąd w orzeczeniu kończącym sprawę w instancji obciąży przeciwnika, jeżeli istnieją do tego podstawy, przy odpowiednim zastosowaniu zasad obowiązujących przy zwrocie kosztów procesu. W niniejszej sprawie do rozliczenia niepokrytych kosztów sądowych odpowiednie zastosowanie miał przepis art. 520 § 1 k.p.c., w konsekwencji Sąd nakazał pobrać od wnioskodawczyni na rzecz Skarbu Państwa Sądu Rejonowego w Gliwicach kwotę 348,35 zł tytułem części wydatków poczynionych w toku postępowania przez Skarb Państwa. Pozostałymi kosztami postępowania Sąd obciążył strony postępowania w zakresie przez nich poniesionym. Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd orzekł jak w sentencji. SSR Łukasz Zamojski
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.