Sygn. akt V AGa 38/21 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 maja 2021 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku – V Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Teresa Karczyńska - Szumilas (spr.) Sędziowie: SA Hanna Rucińska SA Wiesław Łukaszewski Protokolant: st. sekr. sądowy Wioletta Blach po rozpoznaniu w dniu 26 maja 2021 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy z powództwa (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w W. przeciwko (...) Spółce Akcyjnej w P. o zapłatę na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku z dnia 18 grudnia 2020 r. sygn. akt IX GC 147/19 I. oddala apelację; II. zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 4050 zł (cztery tysiące pięćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym. SSA Hanna Rucińska SSA Teresa Karczyńska – Szumilas SSA Wiesław Łukaszewski Na oryginale właściwe podpisy. Sygn. akt V AGa 38/21 UZASADNIENIE Powód (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w W. wniósł o zasądzenie od pozwanego (...) w P. kwoty 297.810,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 26 sierpnia 2018 r. do dnia zapłaty oraz kosztów procesu z tytułu umowy ubezpieczenia kombajnu zbożowego C. L. i heredu do zbioru zbóż. Powód wskazał, że suma ubezpieczenia maszyny została określona na kwotę 799.000 zł, zaś w przypadku szkody całkowitej odszkodowanie miało wynosić kwotę równą sumie ubezpieczenia. Maszyny uległy zniszczeniu, jednak pozwany wypłacił powodowi tytułem odszkodowania kwotę 475.990,00 zł, ustalając wartość zniszczonej maszyny na kwotę 501.190,00 zł oraz wartość pozostałości na kwotę 25.200,00 zł. W odpowiedzi na pozew pozwany wniósł o oddalenie powództwa oraz zasądzenie od powódki kosztów procesu, kwestionując wysokość należnego powodowi odszkodowania. Pozwany wskazał, że wartość rynkowa maszyny będącej przedmiotem ubezpieczenia na dzień szkody wynosiła 501.190,00 zł, zaś ochroną ubezpieczeniową objęta jest szkoda, a więc wartość uszczerbku majątkowego poniesionego przez powoda, natomiast suma ubezpieczenia stanowi górną granicę odpowiedzialności ubezpieczyciela. Sąd Okręgowy w Gdańsku wyrokiem z dnia 18 grudnia 2020 r. zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 297.810 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 26 sierpnia 2018 r. do dnia zapłaty oraz obciążył pozwanego kosztami postępowania. Sąd Okręgowy ustalił, że powód był właścicielem kombajnu zbożowego C. L. (...), rok produkcji 2010 z hederem do zbioru zbóż C. L. (...), rok produkcji 2010, która to ruchomość począwszy od roku 2010 roku objęta była ochroną ubezpieczeniową u pozwanego. W 2016 roku powód stwierdził, że suma ubezpieczenia ruchomości jest za niska, w związku z czym agent ubezpieczeniowy będący przedstawicielem pozwanego wskazał, że do podniesienia wartości ubezpieczenia niezbędna jest zgoda centrali pozwanego. Powyższa zgoda została uzyskana przez agenta, wskutek czego suma ubezpieczenia uległa podwyższeniu z kwoty 650.000 zł do 850.000 zł. W dniu 9 marca 2018 r. powód zawarł z pozwanym umowę ubezpieczenia (...), potwierdzoną polisą numer (...), będącą kontynuacją poprzedniego ubezpieczenia, na okres od dnia 12 kwietnia 2018 r. do dnia 11 kwietnia 2019 r. Umowa została zawarta w wariancie Premium i obejmowała ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej oraz autocasco. Suma ubezpieczenia od ognia i innych zdarzeń losowych została określona na kwotę 799.000 zł. Do powyższej umowy zastosowanie miały Ogólne Warunki Ubezpieczenia w pakiecie (...), zgodnie z którymi suma ubezpieczenia przedmiotu ubezpieczenia powinna odpowiadać wartości rynkowej przedmiotu ubezpieczenia, zaś jeżeli w okresie objętym umową nastąpiłby wzrost wartości przedmiotu ubezpieczenia, ubezpieczający mógł zgłosić ten fakt ubezpieczycielowi i za jego zgodą dokonać podwyższenia sumy ubezpieczenia (doubezpieczenia), opłacając dodatkową składkę (Rozdział II § 4 ust. 1, 2, 7). Ubezpieczyciel, na zasadach wskazanych w Ogólnych Warunkach Umowy w wariancie umowy Premium przyjmował sumę ubezpieczenia jako podstawę do określenia wartości przedmiotu ubezpieczenia w odniesieniu do szkód, które wystąpiły w okresie 12 miesięcy od początku okresu ubezpieczenia. Jednocześnie zastrzeżono, że w przypadku szkody całkowitej wysokość szkody będzie ustalona w kwocie równej wartości rynkowej przedmiotu ubezpieczenia tego samego rodzaju, typu, mocy i daty produkcji, ustalanej na dzień powstania szkody, przy czym w zależności od wybranego wariantu ubezpieczenia, w odniesieniu do szkód, które wystąpiły w określonym czasie od początku okresu ubezpieczenia, jako wartość przedmiotu ubezpieczenia ubezpieczyciel miał przyjmować wartość równą sumie ubezpieczenia. Ubezpieczyciel zastrzegł sobie jednocześnie uprawnienie do weryfikacji, czy suma ubezpieczenia przedmiotu ubezpieczenia nie przekracza wartości przedmiotu ubezpieczenia przyjętej do ubezpieczenia. Gdyby okazało się, że suma ubezpieczenia przekracza taką wartość, wartość przedmiotu ubezpieczenia miała być przyjęta w oparciu o taką sumę ubezpieczenia, jaka powinna była zostać prawidłowo określona. Ponadto, w przypadku szkody całkowitej polegającej na uszkodzeniu przedmiotu ubezpieczenia, wysokość szkody miała zostać umniejszona o wartość pozostałości, która obejmowała wartość nieuszkodzonych bądź uszkodzonych w niewielkim stopniu części, które przedstawiają wartość użytkową lub majątkową, a także całego przedmiotu ubezpieczenia lub jego podzespołów w stanie uszkodzonym, które mogą być przeznaczone do dalszego użytku lub sprzedaży (Rozdział II § 7 ust. 1, 2, 3, 4 OWU). W dniu 25 lipca 2018 r. kombajn wraz z hederem uległ całkowitemu zniszczeniu wskutek pożaru. W dniu 26 lipca 2018 r. powód zgłosił powstałą szkodę pozwanemu. Decyzją z dnia 20 sierpnia 2018 r. pozwany przyznał powodowi odszkodowanie w wysokości 475.990 zł netto przyjmując zaistnienie szkody całkowitej oraz wskazując, że wartość rynkowa maszyny przed szkodą wynosiła 501.190,00 zł, zaś w stanie uszkodzonym 25.200 zł. Z dalszych ustaleń poczynionych przez Sąd Okręgowy wynika, że agent ubezpieczeniowy nie miał możliwości wpisania w polisie sumy ubezpieczenia innej niż dopuszcza system funkcjonujący w zakładzie ubezpieczeń. Wartość przedmiotu ubezpieczenia kombajnu zbożowego C. L. (...), rok produkcji 2010 i hederu do zbioru zbóż C. L. (...) rok produkcji 2010 na dzień zawarcia umowy, to jest 9 marca 2018 r., wynosiła 640.800 zł. Okoliczności faktyczne Sąd Okręgowy ustalił w oparciu o zgromadzone dokumenty, przy czym dowód z przedłożonego przez powoda operatu szacunkowego potraktował jako uzupełnienie stanowiska powoda, przyjmując że prywatna ekspertyza nie jest dowodem z opinii biegłego sądowego w rozumieniu art. 278 k.p.c., lecz jedynie twierdzeniem samej strony, chociaż popartym wiedzą specjalną. Zeznania świadków J. P. i A. S. oraz przesłuchanie przedstawiciela powoda B. G. Sąd I instancji uznał za wiarygodne, gdyż były spójne i logiczne, a także znajdywały potwierdzenie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym. Sąd I instancji uznał również za w pełni wiarygodną opinię biegłego, choć ostatecznie ustalenia w niej poczynione okazały się nieistotne dla rozstrzygnięcia. W ocenie Sądu Okręgowego powództwo zasługiwało na uwzględnienie na mocy art. 805 k.c. Bezsporne pozostawało, że strony łączyła umowa ubezpieczenia oraz, że w okresie obowiązywania tej umowy doszło do zaistnienia zdarzenia ubezpieczeniowego, zaś istota sporu sprowadzała się do wysokości świadczenia należnego powodowi i oceny, czy powód miał prawo domagać się od pozwanego wypłaty odszkodowania w kwocie równej sumie ubezpieczenia określonej w zawartej umowie ubezpieczenia. Sąd Okręgowy przytaczając treść przepisów z art. 805 § 1 i 2 ust. 1 k.c., 821 k.c. oraz art. 415 k.c. stwierdził, że kombajn zbożowy wraz z hederem do zbioru zbóż ubezpieczone zostały w wariancie Premium, a suma ubezpieczenia została określona na 799.000 zł. Pozwany posłużył się przy zawarciu umowy ubezpieczenia Ogólnymi Warunkami Ubezpieczenia w pakiecie (...), w których znajduje się zapis uprawniający ubezpieczyciela do weryfikacji tego, czy suma ubezpieczenia nie przekracza wartości przedmiotu ubezpieczenia, zaś w sytuacji gdyby okazało się, że suma ubezpieczenia przekracza wartość przedmiotu ubezpieczenia, wartość ta miała zostać przyjęta w oparciu o taką sumę ubezpieczenia, jaka powinna zostać prawidłowo określona; postanowienie to stanowiło podstawę dokonanej przez pozwanego podczas postępowania likwidacyjnego weryfikacji wartości rynkowej kombajnu oraz hederu. Sąd I instancji doszedł do przekonania, że postanowienie to nie wiązało stron umowy, przy czy istotne znaczenie dla takiego wniosku miały zeznania świadka J. P. – pracownika pozwanego, w imieniu którego zawarł on z powodem umowę ubezpieczenia. Jak wynika zeznań tego świadka suma ubezpieczenia musiała zostać zaakceptowana przez centralę pozwanego, by mogła być wystawiona polisa. Przedstawił on też powodowi przy zawieraniu umowy informację, że ubezpieczony w wariancie Premium w przypadku szkody całkowitej otrzymywał odszkodowanie równe sumie ubezpieczenia, co znajduje potwierdzenie w treści przesłuchania przedstawiciela powoda. Uwzględniając powyższe Sąd Okręgowy przyjął, że postanowienie uprawniające ubezpieczyciela do zweryfikowania tego, czy suma ubezpieczenia nie przekracza wartości przedmiotu ubezpieczenia, to jest § 7 ust. 3 Rozdziału II Ogólnych Warunków Ubezpieczenia nie wiązało stron. Zawierając umowę ubezpieczenia autocasco i określając wzajemne zobowiązania strony ustaliły sumę ubezpieczenia na kwotę 799.000 zł oraz to, że w przypadku zaistnienia zdarzenia ubezpieczeniowego powód otrzyma odszkodowanie równe sumie ubezpieczenia. Ustalenia poczynione między stronami przy zawieraniu umowy przemawiały za uznaniem, że postanowienie § 7 ust. 3 Rozdziału II OWU zostało wyłączone ze stosowania przy tejże umowie. Wskazując na treść art. 65 k.c. i tzw. kombinowaną metodę wykładni oświadczenia woli Sąd I instancji stwierdził, że w przypadku oświadczeń woli składanych innej osobie pierwszeństwo przypisać należy znaczeniu rzeczywiście nadawanemu mu przez obie strony w chwili złożenia oświadczenia, przy czym to jak strony, składając oświadczenie woli, je rozumiały, można wykazywać zarówno za pomocą dowodu z przesłuchania stron, jak i innych środków dowodowych. Niezależnie od powyższego Sąd Okręgowy zważył, że nawet gdyby uznać, że postanowienie § 7 ust. 3 Rozdziału II Ogólnych Warunków Umowy nie zostało wyłączone przez strony, to pozostaje ono w sprzeczności z pozostałymi ich postanowieniami; szczegółowe zasady odpowiedzialności ubezpieczyciela wskazywały na przyjęcie sumy ubezpieczenia jako podstawy do określenia wartości przedmiotu ubezpieczenia. Sąd Okręgowy stwierdził nadto, że przedmiotowe postanowienie pozostaje także sprzeczne z naturą stosunku oraz zasadami współżycia społecznego w rozumieniu przepisu art. art. 353 1 k.c.. Ubezpieczający ma bowiem prawo wiedzieć, jaka jest dokładna podstawa wyliczenia wysokości odszkodowania, które otrzyma w przypadku zaistnienia ewentualnego zdarzenia ubezpieczeniowego. Nie ulega także wątpliwości, że zawarcie umowy w wariancie Premium oraz przy sumie ubezpieczenia określonej na 799.000 zł wiązało się z podwyższoną stawką ubezpieczeniową. Wobec tego nie można godzić się na narażenie ubezpieczającego na nagłą zmianę tejże podstawy poprzez zastrzeżenie możliwości weryfikacji ustalonej uprzednio sumy ubezpieczenia. O kosztach procesu Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 108 § 1 k.p.c. oraz art. 113 ust. 1 i art. 85 ust. 1 oraz art. 87 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Apelację od wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku wywiódł pozwany, zaskarżając go w części w zakresie zasądzenia od pozwanego na rzecz powoda kwoty przekraczającej 139.610 zł, tj. w odniesieniu do kwoty 158.200 zł oraz w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach procesu wobec konieczności ich stosunkowego rozdzielenia. Pozwany zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie: - art. 233 § 1 k.p.c. poprzez dokonanie błędnej oceny zeznań świadka J. P. i przyjęcie, że na podstawie indywidualnej decyzji agenta ubezpieczeniowego możliwe jest ustalenie warunków ubezpieczenia mienia w sposób sprzeczny z obowiązującymi przepisami prawa; - art. 824 § 1 k.c., art. 824
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.