k.c., zgodnie z którym roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże termin ten nie może być dłuższy niż dziesięć lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę. W myśl § 3 w razie wyrządzenia szkody na osobie, przedawnienie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Przesłanka wiadomości o szkodzie zostaje zrealizowana już w tej chwili, w której poszkodowany wie o istnieniu szkody w ogóle, gdy ma świadomość faktu powstania szkody (por.: wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 15 marca 2013 r. I ACa 1286/12, LEX nr 1312005). O "dowiedzeniu się o szkodzie" można mówić wtedy, gdy poszkodowany "zdaje sobie sprawę z ujemnych następstw zdarzenia wskazujących na fakt powstania szkody"; inaczej rzecz ujmując, gdy ma "świadomość doznanej szkody". Dopóki tak rozumiane dowiedzenie się o szkodzie nie nastąpi, dopóty bieg przedawnienia w ogóle nie może się rozpocząć (por.: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 października 2011 r. IV CSK 46/11, LEX nr 1084557). W ocenie Sądu, ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że powód o zakażeniu wirusem zapalenia wątroby typu C dowiedział się już w kwietniu 2007 r., kiedy to wykonano u powoda w trakcie diagnostyki bólów brzucha badania anty-HCV, które wyszło dodatnie. Powyższą okoliczność powód wskazał w wywiadzie lekarskim podczas przyjęcia na Oddział Zakaźny Zakładu Karnego w P., gdzie powód przebywał w dniach 9 lipca 2008 r. – 31 lipca 2008 r. Natomiast przed kwietniem 2007 r. (kiedy powód przebywał w Zakładzie Karnym we W.) powód nie był poddawany w jednostkach penitencjarnych badaniom na obecność wirusa WZW typu C. Powód nie zgłaszał w tym czasie dolegliwości bólowych dotyczących wątroby. Zatem uznać należało, że 3 letni termin przedawnienia roszczenia powoda minął w kwietniu 2010 r. Nie mniej przyjmując nawet za prawdziwe twierdzenia wskazane w pozwie, że powód o ww. zakażeniu dowiedział się podczas opuszczania jednostki penitencjarnej w dniu 16 września 2008 r., to i tak 3 letni termin przedawnienia minął z dniem 17 września 2011 r. Powód zaś reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika wniósł w niniejszej sprawie pozew dopiero w dniu 13 listopada 2013 r. W ocenie Sądu nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut pełnomocnika powoda, że w stosunku do powoda winien być brany pod uwagę 10 letni termin przedawnienia roszczenia, bo powód „nie posiadał wiedzy o osobie, która jest zobowiązana do naprawienia szkody”. Wskazać należy, że w art.
ustawodawca sformułował ogólne reguły określające termin przedawnienia roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym: przedawnienie następuje z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia (termin a tempore scientiae), jednakże termin ten nie może być dłuższy niż 10 lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę (termin a tempore facti). Jednocześnie ustawodawca określił dwa istotne odstępstwa od tych reguł: dla przedawnienia roszczeń deliktowych, jeżeli szkoda wynikła ze zbrodni lub występku (art.
k.c.), oraz dla roszczeń o naprawienie szkód na osobie (art.
Wskazać należy, że dla rozpoczęcia biegu terminu a tempore scientiae nie jest konieczne, aby poszkodowany, który dowiedział się o szkodzie, znał już rozmiar szkody (por.: uchwała SN
oznacza termin przedawnienia roszczeń w razie wyrządzenia szkody na osobie wyłącznie a tempore scientiae: przedawnienie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Dla oceny zarzutu przedawnienia istotne jest uzyskanie wiedzy o dwóch faktach, po pierwsze, o szkodzie, po drugie, o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Wymaganie ustalenia chwili, w której poszkodowany dowiedział się o osobie obowiązanej do naprawienia szkody, dotyczy przy tym konkretnej szkody i poszkodowanego. Chodzi oczywiście nie o chwilę, w której poszkodowany uzyskał jakąkolwiek wiadomość na temat sprawcy, lecz o chwilę uzyskania takich informacji, które - oceniając obiektywnie - pozwalają z wystarczającą dozą prawdopodobieństwa przypisać sprawstwo konkretnemu podmiotowi. Poszkodowany powinien przy tym zachować się w swoich sprawach w sposób zapobiegliwy i dołożyć starań o uzyskanie informacji istotnych z punktu widzenia przesłanek odpowiedzialności za doznaną szkodę (por.: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 kwietnia 2013 r. IV CSK 611/12 LEX nr 1365718). W ocenie Sądu brak świadomości powoda co do tego, w której ze wskazanych jednostek penitencjarnych doszło do ewentualnego zakażenia powoda, nie oznacza, że powód nie mógł w terminie 3-letnim od dnia opuszczenia zakładu karnego we wrześniu 2008 r. wytoczyć powództwa. Podkreślić należy, że powód swojej szkody upatruje w niezgodnym z prawem działaniu jednostek statio fisci Skarbu Państwa, a więc miał świadomość podmiotu ponoszącego ewentualną odpowiedzialność za zakażenie. Tym podmiotem zawsze jest Skarb Państwa. Kwestia ustalenia, określenia właściwej stationes fisci, leży w gestii sądu, który dopiero po przeprowadzeniu postępowania dowodowego może ocenić, z której działaniem bądź zaniechaniem jednostki penitencjarnej można wiązać odpowiedzialność Skarbu Państwa. Nie było zatem żadnych przeszkód, aby powód we wskazanym terminie wytoczył powództwo przeciwko Skarbowi Państwa wskazując jako statio fisci nawet wszystkie jednostki penitencjarne, w których dotychczas przebywał. Ustalenie bowiem, czy i gdzie nastąpiło zakażenie powoda wirusem zapalenia wątroby typu C wymaga bowiem przeanalizowania całej dostępnej dokumentacji medycznej z okresu osadzenia powoda w jednostkach penitencjarnych. W związku z powyższym brak było podstaw do ustalenia, że 3 letni termin przedawnienia roszczenia powoda nie minął. Wskazany 10 –letni termin przedawnienia nie przedłuża roszczeń o naprawienie szkody na osobie. W tym przypadku jak wskazano powyżej nie stosujemy przepisu art.
zdanie drugie, które tak de facto ograniczałoby prawo powoda do dochodzenia roszczeń na osobie do 10 lat od powstania szkody, niezależnie od tego kiedy powód dowiedziałby się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. W praktyce może bowiem zdarzyć się, że okoliczności wskazane w § 3 nastąpią później niż w ciągu 10 lat od dnia zdarzenia szkodzącego. Sąd nie podzielił także argumentów pełnomocnika powoda, że zarzut przedawnienia roszczenia godzi w zasady współżycia społecznego, że powód jest osobą niezaradną życiowo. Stosując art. 5 k.c. trzeba mieć na względzie szczególny charakter tego przepisu, wynikający z użycia w nim klauzul generalnych. Przy ocenie, czy zarzut przedawnienia stanowi nadużycie prawa, rozstrzygające znaczenie mają okoliczności konkretnego wypadku, zachodzące po stronie poszkodowanego oraz osoby zobowiązanej do naprawienia szkody. W szczególności ma znaczenie charakter uszczerbku, jakiego doznał poszkodowany, przyczyna opóźnienia w dochodzeniu roszczenia i czas jego trwania. Możliwość zastosowania art. 5 k.c. nie zawsze jednak musi być wiązana z negatywną oceną zachowania osoby zobowiązanej do naprawienia szkody, przejawiającego się w utrudnianiu wcześniejszego dochodzenia roszczenia przez poszkodowanego (por.: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 kwietnia 2013 r. IV CSK 611/12 LEX nr 1365718). Podkreślić należy, że zarzut przedawnienia stanowi prawo podmiotowe dłużnika, dlatego jedynie w wyjątkowych sytuacjach może nie zostać uwzględniony przez sąd i potraktowany jako nadużycie prawa na podstawie art. 5 k.c. W ocenie Sądu nie zachodziły w niniejszej sprawie żadne okoliczności, które ze względu na osobę powoda lub zachowanie pozwanego pozwalałyby uznać, że zachodzi wyjątek w rozumieniu art. 5 k.c. Z ustaleń Sądu wynika, że w okresie biegu przedawnienia roszczenia tj. od dnia 16 września 2008 r. do dnia 22 października 2011 r., powód przebywał na wolności, a zatem miał możliwość w tym okresie podjąć działania w celu wytoczenia powództwa przeciwko pozwanemu o zapłatę zadośćuczynienia. Okoliczność, że we wcześniejszym okresie lub późniejszym powód przebywał w warunkach izolacji penitencjarnej nie ma wpływu na niniejszą sprawę. Jednocześnie podkreślić należy, że z akt Sądu Rejonowego w W. (...)wynika, że powód jest osobą poradną życiowo, złożył wniosek o obrońcę z urzędu, formułuje wnioski dowodowe i wnioski procesowe stosownie do okoliczności sprawy. Ponadto powód reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika nie powołał żadnych dowodów, że stan zdrowia powoda z uwagi na zakażenie uniemożliwiało powodowi wcześniej przedsięwziąć odpowiednie kroki prawne. Mając na uwadze powyższe, Sąd oddalił powództwo jako przedawnione. O kosztach postępowania Sąd orzekł zgodnie mając na uwadze wynik sprawy i przepis art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c. i art. 11 ust 2 i 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa w zw. z § 6 pkt 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu. SSO Magdalena Horbacz
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.