k.c., zgodnie z którym postanowienia umowy zawieranej konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obwiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozowane postanowienia umowne) oraz, że za niedozwolone nie mogą zostać uznane postanowienia określające główne świadczenia stron, chyba że zostały one sformułowane w sposób jednoznaczny. Wyjaśnił, że oceny, czy postanowienie umowne jest niedozwolone dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy (uchwała Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2018r.; akt III CZP 29/17). Podkreślił, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego stwierdzano wielokrotnie, że mechanizm ustalania kursów waluty, który pozostawia bankowi swobodę, jest w sposób oczywisty sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumenta. Przyjął, że odwołanie się do tabeli kursowej banku oznacza naruszenie równowagi kontraktowej stron, a zastosowany w umowie mechanizm ustalania kursów waluty opierający się o niejednoznacznej treści klauzule indeksacyjne i pozostawiający Bankowi swobodę w kształtowaniu wysokości zobowiązań pozwanych jest w sposób oczywisty sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumenta. Postanowienia normujące taki mechanizm są niedozwolone w rozumieniu art.
W szczególności niedozwolone są klauzule zawarte w postanowieniach: § 1 pkt 1 i 7, §9 pkt 2 oraz §10 pkt 3 umowy. Respektowanie tych klauzul powodowałoby, że po kilkunastu latach spłacania kredytu, nawet pozostały do spłaty kapitał jest wyższy niż w dacie zawarcia umowy. Poza tym postanowienia te są na tyle nieczytelne, że ani kredytobiorcy, ani nawet Sąd nie są w stanie ustalić zasad, wedle których następowało ustalanie kursów CHF, a w konsekwencji rat kapitałowo odsetkowych oraz wyliczenie zadłużenia pozwanych. Sąd Okręgowy przyjął, że zgodnie z art.
- niedozwolone postanowienia umowy nie wiążą pozwanych. Wyjaśnił, że art.
implementuje do krajowego porządku prawnego dyrektywę 93/13 EWG z 5 kwietnia 1993r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, której jednym z podstawowych celów jest zapewnienie równowagi kontraktowej stron. Art. 6 ust. 1 przywołanej dyrektywy stanowi, że w razie uznania, że w umowie konsumenckiej znajdują się niedozwolone klauzule, to Sąd powinien wyłączyć je od stosowania, a następnie ocenić, czy po ich usunięciu umowa może być nadal wykonywana. Stosując te reguły, Sąd Okręgowy uznał, że usunięcie z łączącej strony umowy kredytu postanowień normujących mechanizmu waloryzacji i przeliczeń sumy kredytu i rat w oparciu o kursy CHF czyni niemożliwym określenie wysokości zobowiązania kredytobiorców. Umowa nie może więc nadal funkcjonować w obrocie prawnym - jest nieważna z mocy ar 58§ 1 k.c. Nadto, Sąd Okręgowy stwierdził, że powództwo nie zasługiwałoby na uwzględnienie z uwagi na brak rzetelnego wyliczenia dochodzonej pozwem kwoty (i kwoty wynikającej z dalszych pism zmieniających to żądanie). Wyliczenia powoda przedstawiające wysokość zobowiązań pozwanych zarówno we CHF jak i w PLN nie były klarowne, ani spójne z harmonogramem spłat. Nadto, powód nie wskazał sposobu wyliczenia odsetek, ani nie wskazał kursu, według którego naliczane były zaległe raty i zadłużenie pozwanych. Nie wyjaśnił dlaczego wartość dochodzonego pozwem kapitału kredytu wyrażona w CHF, pomimo spłacania przez pozwanych kredytu przez 9 lat, jest wyższa niż w dacie zaciągnięcia kredytu (o 1 269,32 CHF). Za stanowiące nadużycie prawa: sprzeczne z prawem i zasadami współżycia społecznego, uznał podwyższenie w drodze aneksów kapitału kredytu w związku z trudnościami pozwanych ze spłatą kredytu. Podkreślił, że takie działanie - zgodnie z art. 5 k.c. - nie może znaleźć ochrony prawnej. Powyższe konkluzje legły u podstaw oddalenia powództwa, jako bezzasadnego. Na podstawie art. 98 §1 k.p.c., Sąd Okręgowy obciążył stronę przegrywającą, czyli powoda kosztami procesu, zasądzając od niego na rzecz powodów poniesione przez nich koszty zastępstwa procesowego i obciążając powoda wydatkami sądowymi (kosztami opinii biegłej). Apelację od wyroku wniósł powód, domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania z uwagi na brak rozpoznania istoty sprawy. Alternatywnie wniósł o zmianę wyroku przez zasądzenie od pozwanych solidarnie 427 917,15zł oraz odsetek umownych za opóźnienie (karnych) wynoszących w dacie złożenia pisma modyfikującego żądanie apelacji 8,38%: - od kwoty 422 997,56zł od 13 listopada 2017r. do 27 listopada 2017r. - od kwoty 420 497,56zł od 28 listopada 2017r. do 27 grudnia 2017r. - od kwoty 417 997,56 zł od 28 grudnia 2017r. do 29 stycznia 2018r. - od kwoty 415 497,56 zł od 30 stycznia 2018r. do 27 lutego 2018r. - od kwoty 412 997,56 zł od 28 lutego 2018r. do 27 marca 2018r. - od kwoty 410 497,56 zł od 28 marca 2018r. do 27 kwietnia 2018r. - od kwoty 407 997,56 zł od 28 kwietnia 2018r. do 28 maja 2018r. - od kwoty 405 497,56 zł od 29 maja 2018r. do 28 czerwca 2018r. - od kwoty 403 497,56 zł od 29 czerwca 2018r. do 27 lipca 2018r. - od kwoty 401 497,56 zł od 28 lipca 2018r. do 3 października 2018r. - od kwoty 399 497,56 zł od 4 października 2018r. do 17 października 2018r. - od kwoty 397 497,56 zł od 18 października 2018r. do dnia zapłaty oraz odsetek ustawowych w wysokości równej dwukrotności sumy stopy referencyjnej NBP i 5,5 punktów procentowych od dnia wniesienia pozwu zarówno od odsetek umownych w wysokości 1.377,21 zł, jak i od odsetek za opóźnienie w wysokości 28.819,63zł. Wniósł również o zasądzenie kosztów procesu za obie instancje. Apelację oparł o zarzuty naruszenia prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 233§1 k.p.c. przez dowolną, a nie wszechstronną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i dokonanie ustaleń niewynikających z tego materiału, bądź pozostających z nim w sprzeczności przez ustalenie, że: - pozwani nie mieli wpływu na treść wzorca, a w konsekwencji, że umowa kredytu nie była z nimi negocjowana indywidualnie, podczas gdy kwestia indeksowania kredytu kursem CHF została z pozwanymi indywidualnie uzgodniona, co wynika wprost z treści wniosku pozwanych o udzielenie kredytu, w którym zwrócili się do poprzednika powoda o udzielenie im kredytu indeksowanego do waluty obcej; - Bank wprowadził do umowy postanowienia niejednoznaczne, umożliwiające mu dowolne wyznaczanie wysokości zobowiązania pozwanych i jednostronny rozkład ryzyka kursowego, podczas gdy w § 6 ust. 1 umowy wskazano, że tabela kursów Banku sporządzana jest w oparciu o kursy walut rynku międzybankowego z chwili sporządzania tabeli i po ogłoszeniu kursów średnich NBP; - postanowienia umowy dotyczące różnic kursowych są niedozwolone, podczas gdy nie wykazano, by naruszały one dobre obyczaje, bądź interesy konsumentów w sposób rażący, - aneksem nr (...) z 19 lipca 2010r. strony wprowadziły do umowy odesłanie do kursu średniego NBP zamiast kursu z tabeli bankowej, eliminując ewentualną abuzywność postanowień umownych odsyłających do bankowej tabeli kursów; - ustalenie nieważności umowy będzie korzystne dla pozwanych - powód nie wykazał wysokości zobowiązań kredytowych pozwanych, podczas gdy przedstawił szczegółowe rozliczenie przedstawiające jak kształtowała się wysokość zobowiązań kredytowych pozwanych, jak naliczane były odsetki i jak wzrastał kapitał po rozliczeniu kolejnych aneksów, a ponadto wysokość zobowiązań pozwanych wyliczyła biegła w złożonej w sprawie opinii. Powód podniósł także zarzuty naruszenia prawa materialnego, a mianowicie: - art. 65 § 1 i 2 k.c. w zw. z postanowieniami: §1 pkt. 1 i 7; § 9 ust. 2; § 6 pkt. 1; § 10 pkt. 3 umowy, a także art.
przez ich wadliwą wykładnię, wyrażającą się w przyjęciu, że przywołane postanowienia naruszały dobre obyczaje, a jednocześnie rażąco naruszały interes kredytobiorców, ponieważ pozwalały powodowi na dowolne kształtowanie kursów waluty, do której był indeksowany kredyt, podczas gdy mechanizm indeksacji przewidziany tymi postanowieniami wskazuje, że kursy w bankowej tabeli kursów kształtowane były w oparciu o rynek międzybankowy, zatem na podstawie czynników obiektywnych i niezależnych od powoda; - art. 65 § 1 i 2 k.c. w zw. z §9 ust. 2; §6 ust. 1 i §10 ust. 3 umowy przez ich wadliwą wykładnię, wyrażającą się w przyjęciu, że przywołane postanowienia umowy określają główne świadczenia stron, podczas gdy normują one jedynie dodatkowy, umowny mechanizm waloryzacyjny; - art. 58 § 1 i art.
przez ich niewłaściwe zastosowanie, wyrażające się w uznaniu, że skutkiem abuzywności postanowień w zakresie odesłania do bankowych tabel kursowych jest niemożność dalszego trwania umowy w ustalonym przez strony kształcie, czyli nieważność, podczas gdy taki skutek przez art.
nie jest przewidziany, a za hipotetycznie abuzywne może zostać uznane wyłącznie odesłanie do czynnika kompetencyjnego w postaci bankowej tabeli kursów; - art. 69 ust. 2 pkt. 2a) w zw. z art. 69 ust. 3 i art. 75 b) pr.bank. oraz art. 4 ustawy z 29 lipca 2011r. o zmianie ustawy Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw przez ich niezastosowanie, wskutek czego pomimo wejścia w życie powyższych przepisów postanowienia umowy utraciły charakter abuzywny w rozumieniu art.
pozwani mogli spłacać raty kredytu bezpośrednio we CHF, pozyskując je na akceptowalnych przez siebie zasadach i bez konieczności korzystania z pośrednictwa banku i oferowanych przezeń kursów wymiany; - art.
w zw. z art. 65 § 1 i 2 k.c. oraz art. 358 §1 i 2 k.c. w zw. z art. XLIX ustawy z 23 kwietnia 1964r. przepisy wprowadzające kodeks cywilny i art. 41 prawa wekslowego przez ich niezastosowanie do rekonstrukcji spornej umowy, która doprowadziłaby do utrzymania umowy, zgodnie z jej charakterem, w oparciu o przepis, który nie odsyła do ustalonych zwyczajów, za to realizuje postulat utrzymania umowy i to w kształcie nienaruszającym prawa wspólnotowego, wobec czego skutkiem abuzywności kursu tabelarycznego powoda, w miejsce tego kursu powinien być zastosowany kurs ustalony przez konstytucyjny organ kontroli państwowej i ochrony prawa, czyli NBP; - art. 5 k.c. przez jego bezzasadne zastosowanie z powodu błędnego uznania, że zawarcie przez strony aneksów, które między innymi wprowadziły odesłanie do kursu sprzedaży CHF ogłaszanego przez NBP, a także przewidywały karencję w spłacie zobowiązania, stanowiło nadużycie prawa; - art. 405 k.c. w zw. z art. 410 § 1 i 2 k.c. przez ich niezastosowanie w sytuacji, gdy Sąd uznał umowę za nieważną, podczas gdy zgodnie z powyższymi przepisami Sąd powinien w takim wypadku zasadzić na rzecz powoda kwotę wypłaconego kapitału na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu i świadczeniu nienależnym. Pozwani wnieśli o oddalenie apelacji jako bezzasadnej i zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego. Sąd Apelacyjny, zważył, co następuje: Wbrew wywodom apelacji ustalenia faktyczne poczynione w sprawie przez Sąd Okręgowy i przyjęte za podstawę rozstrzygnięcia były prawidłowe i znajdowały potwierdzenie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym. Podejmując je, Sąd Okręgowy nie naruszył w żadnej mierze przepisów procesowych, w szczególności art. 233 §1k.p.c., ponieważ nie uchybił regułom postępowania dowodowego, a oceniając jego wyniki nie naruszył zasad swobodnej oceny dowodów, w tym zasad logiki i doświadczenia życiowego. Ustalenia Sądu Okręgowego bazowały głównie na treści dokumentów (wniosku o kredyt i umowie o kredyt), których autentyczności żadna ze stron nie kwestionowała. Uzupełniały je spójne z tymi dokumentami i miarodajne dla rozstrzygnięcia zeznania pozwanych. Dlatego też zarzuty apelacji kontestujące ustalenia faktyczne, Sąd Apelacyjny uznał za niezasadne i przyjął za własne oraz w pełni podzielił ustalenia poczynione przez Sąd Okręgowy. Podzielił też ich ocenę prawną, prowadzącą do przyjęcia - w oparciu o art.
i art. 58 § 1 k.c. - że z uwagi na bezskuteczność abuzywnych klauzul waloryzacyjnych zawartych w 1 pkt. 1 i 7; § 9 ust. 2; § 6 pkt. 1; § 10 pkt. 3 umowy oraz braku możliwości wypełnienia luk w umowie powstałych po ich eliminacji - umowa kredytu jest nieważna. Umowa ta przewidywała: w § 1 pkt. 1, że: Bank udziela Kredytobiorcy kredytu w kwocie 212 885,11 zł indeksowanego kursem CHF. Przy założeniu, że uruchomiono całość kredytu w dacie sporządzania umowy równowartość kredytu wynosiłaby 106 655,87 CHF, rzeczywista równowartość zostanie określona po wypłacie ostatniej transzy kredytu. Kredytobiorca oświadcza, iż jest świadomy ryzyka kursowego, związanego ze zmianą kursu waluty indeksacyjnej w stosunku do złotego, w całym okresie kredytowania i akceptuje to ryzyko. w §1 pkt. 7, że: Całkowity koszt kredytu na dzień sporządzenia umowy kredytu wynosi 215 989,30 zł (podana kwota nie uwzględnia ryzyka kursowego). Ostateczna wysokość całkowitego kosztu kredytu uzależniona jest od zmian poziomu oprocentowania kredytu w całym okresie kredytowania. w § 6 pkt. 1, że: Bankowa tabela kursów walut dla kredytów oraz indeksowanych kursem walut, zwana Tabelą Kursów – sporządzana przez merytoryczną komórkę Banku na podstawie kursów obowiązujących na rynku międzybankowym w chwili sporządzania tabeli i po ogłoszeniu kursów średnich przez NBP, tabela sporządzana jest o godz. 16.00 każdego dnia roboczego i obowiązuje przez cały następny dzień roboczy. w § 9 pkt. 2, że: W chwili wypłaty kredytu lub każdej transzy kredytu kwota wypłaconych środków będzie przeliczana do CHF według kursu kupna walut określonego w Tabeli Kursów – obowiązującego w dniu uruchomienia środków. w § 10 pkt. 3, że: Wysokość zobowiązania będzie ustalana jako równowartość wymaganej spłaty wyrażanej w CHF – po jej przeliczeniu według kursu sprzedaży walut określonego w „Bankowej tabeli kursów walut dla kredytów dewizowych oraz indeksowanych kursem walut obcych” do CHF obowiązującego w dniu spłaty. Tak, jak to trafnie przyjął Sąd Okręgowy oceny uczciwego, a zarazem abuzywnego charakteru tych postanowień, zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2018r., III CZP 29/17 (OSNC 2019/1/2) i powołanego w niej orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz stosownie do art. 4 ust.1 oraz art. 3 ust. 1 wdrożonej do polskiego porządku prawnego Dyrektywy Rady 93/13/EWG z 5 kwietnia 1993r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, należy dokonać w odniesieniu do chwili zawarcia umowy o kredyt z uwzględnieniem wszystkich okoliczności, o których Bank wiedział lub mógł wiedzieć przy zawieraniu umowy i które mogły wpływać na jej późniejsze wykonanie. Ocena ta, wbrew wywodom apelującego, nie może zależeć od zdarzeń, które wystąpią po zawarciu umowy (w tym zmiany przepisów Prawa bankowego i Kodeksu cywilnego) i są niezależne od woli stron. Także inne okoliczności, które zaistniały po zawarciu umowy, nie mają znaczenia dla oceny abuzywności postanowień umowy. Kierując się tymi wskazówkami, Sąd Okręgowy prawidłowo, nie naruszając wskazanych w apelacji przepisów prawa materialnego uznał, że klauzule waloryzacyjne zawarte w postanowieniach § 1 pkt. 1 i 7; § 9 ust. 2; § 6 pkt. 1; § 10 pkt. 3 umowy są w świetle art.
k.c. nieuczciwe, a przez to niedozwolone (abuzywne), ponieważ: nie były indywidualnie uzgodnione; dotyczą sformułowanego niejednoznacznie głównego świadczenia; a ukształtowane nimi prawa i obowiązki stron rażąco naruszały interesy konsumenta oraz pozostawały w sprzeczności z dobrymi obyczajami. Odpierając zarzuty apelacji odnoszące się do pierwszej z w/w przesłanek abuzywności, wyjaśnić trzeba, że za indywidualnie uzgodnione można uznać jedynie te postanowienia wzorca umowy, które były przedmiotem negocjacji, bądź są wynikiem porozumienia lub świadomej zgody co do ich zastosowania. Postanowieniem indywidualnie uzgodnionym w myśl art. 385
konsekwencją uznania za abuzywne zawartych w umowie klauzul waloryzacyjnych jest stan niezwiązania stron umowy postanowieniami je normującymi i przystąpił do rozważenia, czy po wyeliminowaniu tych niedozwolonych klauzul, umowa kredytu może obowiązywać w pozostałym zakresie, czy też należy uznać ją - zgodnie z żądaniem pozwanych - za nieważną, w szczególności ze względu na brak któregoś z koniecznych elementów takiej umowy. Trafne w tej materii było przyjęcie, że usunięcie z umowy klauzul waloryzacyjnych ze skutkiem ex lege i ex tunc powoduje, że brak jest określenia w umowie jej elementów koniecznych przewidzianych w art. 69 pr.bank. Ich wyeliminowanie nie pozwoli bowiem obliczyć sumy, jaką pozwani zobowiązani są zwrócić powodowi z tytułu kredytu. Wbrew wywodom powoda, Sąd nie jest władny uzupełniać luk powstałych po wyeliminowaniu z łączącej strony umowy klauzul abuzywnych. Stanowiłoby to niedopuszczalną konwersję umowy, zwłaszcza, że wprowadzanie w miejsce ustalanego przez powoda kursu kupna i sprzedaży CHF jakiegokolwiek innego miernika wartości (kursu średniego NBP, czy innego) byłoby zbyt daleko idącą modyfikacją umowy. Wprowadzałoby do niej zupełnie nowy element. Ani art. 385
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.