X Ka 741/20

Sygn. akt X Ka 741/20 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 listopada 2020 r. Sąd Okręgowy w Warszawie w X Wydziale Karnym w składzie: Przewodniczący: SSO - Wanda Jankowska – Bebeszko Protokolant: prot sąd. Dominika Kryszkiewicz przy udziale Prokuratora Bogumiły Knap po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2020 r. sprawy A. M. oskarżonego o czyn z art. 209 § 1 k.k. z powodu apelacji wniesionej przez obrońcę oskarżonego od wyroku Sądu Rejonowego w Pruszkowie z dnia 6 marca 2020 roku sygn. akt II K 1931/18 orzeka:

1. uchyla zaskarżony wyrok i na podstawie art. 66 § 1 k.k., art. 67 § 1 k.k. postępowanie karne przeciwko A. M. o czyn z art. 209 § 1 k.k. warunkowo umarza na okres próby 2 ( dwóch ) lat, na podstawie art. 67 § 3 k.k. w zw. z art. 72 § 1 pkt 3 k.k. zobowiązuje oskarżonego do wykonywania ciążącego na nim obowiązku łożenia na utrzymanie dzieci – L. M. i G. M., z mocy art. 67 § 2 k.k. oddaje oskarżonego pod dozór kuratora,
2. zasądza od oskarżonego na rzecz Skarbu Państwa kwotę 430,04 ( czterysta trzydzieści złotych cztery grosze ) zł tytułem wydatków poniesionych przed sądem I instancji, kwotę 100 ( sto ) zł tytułem opłaty za obie instancje oraz kwotę 50 ( pięćdziesiąt ) zł tytułem wydatków poniesionych w postepowaniu odwoławczym. UZASADNIENIE Formularz UK 2 Sygnatura akt X ka 741/20 Załącznik dołącza się w każdym przypadku. Podać liczbę załączników: 1
3. CZĘŚĆ WSTĘPNA 1.
4. Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji Wyrok Sądu Rejonowego w Pruszkowie z dnia 6 marca 2020 r., sygn. akt II K 1931/18 Oskarżony A. M., czyn z art. 209 § 1 k.k. 1.
5. Podmiot wnoszący apelację ☐ oskarżyciel publiczny albo prokurator w sprawie o wydanie wyroku łącznego ☐ oskarżyciel posiłkowy ☐ oskarżyciel prywatny ☒ obrońca ☐ oskarżony albo skazany w sprawie o wydanie wyroku łącznego ☐ inny 1.
6. Granice zaskarżenia 1.3.
7. Kierunek i zakres zaskarżenia ☒ na korzyść ☐ na niekorzyść ☒ w całości ☐ w części ☐ co do winy ☐ co do kary ☐ co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia 1.3.
8. Podniesione zarzuty Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji ☒ art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu ☐ art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu ☒ art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia ☐ art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia ☐ art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka ☒ art. 439 k.p.k. ☐ brak zarzutów 1.
9. Wnioski ☒ uchylenie ☒ zmiana
10. Ustalenie faktów w związku z dowodami przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy 2.
11. Ustalenie faktów 2.1.
12. Fakty uznane za udowodnione Lp. Oskarżony Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi Dowód Numer karty A. M. Wywiązywanie się z obowiązku alimentacyjnego w okresie od lipca 2018 r. do 16 października 2020 r. w znacznie większym zakresie niż w okresie zarzutu Potwierdzenia przelewów za w/w okres j.w. Możliwość zatrudnienia oskarżonego w wojsku po odbyciu szkolenia oficerskiego Zaświadczenie z dnia 6.11.20 r. j.w. Oskarżony jest osobą niekaraną Informacja KRK 378 2.1.
13. Fakty uznane za nieudowodnione 2.
14. Ocena dowodów 2.2.
15. Dowody będące podstawą ustalenia faktów Lp. faktu z pkt 2.1.1 Dowód Zwięźle o powodach uznania dowodu potwierdzenia przelewów Brak podstaw do kwestionowania autentyczności dokumentów zaświadczenie Dokument wydany przez osobę do tego upoważnioną Informacja KRK Dokument urzędowy, nie kwestionowany. 2.2.
16. Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów (dowody, które sąd uznał za niewiarygodne oraz niemające znaczenia dla ustalenia faktów)
17. STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków Lp. Zarzut 1.rażącej obrazy przepisów prawa procesowego, tj. art. 17 § 1 pkt 10 k.p.k. poprzez niezastosowanie i nieumorzenie postępowania przeciwko A. M., podczas gdy Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w P. nie był uprawniony w dniu 3.04.2018 r. do złożenia zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa, co w konsekwencji winno doprowadzić do umorzenia postępowania, a nie skazania A. M., tym samym zaistniała bezwzględna przesłanka odwoławcza określona w art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k., ☐ zasadny ☐ częściowo zasadny ☒ niezasadny 2.rażącej obrazy przepisów prawa procesowego, tj. art. 17 § 1 pkt 10 k.p.k. poprzez niezastosowanie i nieumorzenie postępowania przeciwko A. M., podczas gdy po wpłynięciu aktu oskarżenia do Sądu brak było wniosku M. M. matki reprezentującej nieletnie dzieci o ściganie i ukaranie oskarżonego, co w konsekwencji winno prowadzić do umorzenia postępowania, a nie skazania A. M., tym samym zaistniała bezwzględna przesłanka odwoławcza w art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k., ☐ zasadny ☐ częściowo zasadny ☒ niezasadny 3.rażącej obrazy przepisów prawa procesowego, tj. art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 k.p.k. w zw. z art. 6 k.p.k. poprzez niezastosowanie i niewyłączenie sędziego prowadzącego postępowanie, podczas gdy zaistniała ewidentna przesłanka stronniczości sędziego w stosunku do M. M. reprezentującej nieletnie dzieci, co w konsekwencji winno doprowadzić do wyłączenia sędziego od prowadzenia sprawy i wyznaczenia nowego składu orzekającego w celu rozpoznania sprawy przy uwzględnieniu zasady bezstronności i prawa do obrony oskarżonego, a nie kontynuowania postępowania implikując niezasadnym skazaniem A. M.. ☐ zasadny ☐ częściowo zasadny ☒ niezasadny 4.rażącej obrazy przepisów prawa procesowego, tj. art. 410 k.p.k. poprzez niezastosowanie i pominięcie okoliczności faktycznych wynikających z wyjaśnień oskarżonego, karty rozliczeniowej komornika sądowego, zeznań M. M. z etapu postępowania rozwodowego, alimentacyjnego oraz sądowego, co doprowadziło do uznania, że A. M. nie łożył na dzieci, a w konsekwencji do błędów w ustaleniach faktycznych i niezasadnego skazania oskarżonego zamiast uniewinnienia, ☐ zasadny ☐ częściowo zasadny ☒ niezasadny 5.rażącej obrazy przepisów prawa procesowego, tj. art. 7 k.p.k. poprzez błędne zastosowanie i uznanie za wiarygodne zeznań M. M., podczas gdy nie korespondują ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym, co w konsekwencji doprowadziło do błędów w ustaleniach faktycznych i niezasadnego skazania oskarżonego, zamiast uniewinnienia, ☐ zasadny ☐ częściowo zasadny ☒ niezasadny 6.rażącej obrazy przepisów prawa procesowego, tj. art. 7 k.p.k. poprzez błędne zastosowanie i uznanie za niewiarygodne wyjaśnień oskarżonego w zakresie uiszczania alimentów na rzecz dzieci, problemów ze zdrowiem, pomimo iż korespondują z pozostałym zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym, co doprowadziło do błędów w ustaleniach faktycznych, a w konsekwencji do niezasadnego skazania oskarżonego, zamiast uniewinnienia, ☐ zasadny ☐ częściowo zasadny ☒ niezasadny 7.rażącej obrazy przepisów prawa procesowego, tj. art. 170 § 1 pkt 5 k.p.k. poprzez niezasadne zastosowanie i oddalenie wniosku dowodowego z opinii nowego biegłego ortopedy – traumatologa, podczas gdy opinia była niepełna, tj. nie zawierała całokształtu schorzeń oskarżonego, a w szczególności tych stwierdzonych przed czasookresem opisanym w zarzucie, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego uznania, że oskarżony był zdolny do pracy, mógł normalnie spełniać obowiązek alimentacyjny i na tej podstawie skazania, zamiast uniewinnienia. ☐ zasadny ☐ częściowo zasadny ☒ niezasadny 8.rażącej obrazy przepisów prawa materialnego, tj. art. 209 § 1 k.k. poprzez błędne zastosowanie i uznanie, że oskarżony dopuścił się ww. czynu, podczas gdy nie została spełniona przesłanka uchylania od obowiązku alimentacyjnego, co winno prowadzić do uniewinnienia oskarżonego od zarzucanego mu czynu, a nie skazania. ☐ zasadny ☐ częściowo zasadny ☒ niezasadny Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny Zarzuty z pkt 1 i 2 Wbrew stanowisku obrońcy, w niniejszej sprawie nie występuje negatywna przesłanka procesowa określona w art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. Bezwzględnej przyczyny odwoławczej obrońca upatruje w naruszeniu przez sąd meriti art. 17 § 1 pkt 10 k.p.k. poprzez nieumorzenie postępowania, w sytuacji gdy Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w P. nie był uprawniony do złożenia zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa oraz wniosku o ściganie, a M. M. reprezentująca małoletnie pokrzywdzone dzieci nie złożyła wniosku o ściganie po wpłynięciu aktu oskarżenia do sądu. Kwestia obowiązku powiadomienia organów ścigania o przestępstwie ściganym z urzędu uregulowana została w art. 304 k.p.k. (obowiązek społeczny - art. 304 § 1 k.p.k., obowiązek prawny - art. 304 § 2 k.p.k.). Stosownie do treści art. 304 § 2 k.p.k. instytucje państwowe i samorządowe, które w związku ze swą działalnością dowiedziały się o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu, są obowiązane niezwłocznie zawiadomić o tym prokuratora lub Policję. Z przepisu tego wynika więc nie tylko uprawnienie, ale i obowiązek instytucji państwowych i samorządowych do złożenia zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa ściganego z urzędu, o którym dowiedziały się w związku z prowadzoną działalnością. W niniejszej sprawie nie było konieczności uzyskania wniosku o ściganie, gdyż postępowanie mogło toczyć się z urzędu, wobec istnienia przesłanek z art. 209 § 3 k.k. Według powyższego przepisu, ściganie przestępstwa niealimentacji następuje z urzędu, jeśli pokrzywdzonemu przyznano świadczenia rodzinne lub świadczenia pieniężne wypłacane w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów. Wbrew stanowisku apelującego, warunkiem koniecznym tego trybu nie jest całkowita bezskuteczność egzekucji ani wydanie przez komornika postanowienia o bezskuteczności egzekucji. Jedynym warunkiem jest przyznanie i wypłacanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z akt sprawy wynika, że tego rodzaju świadczenia zostały przyznane L. i G. M. ( decyzja z dnia 2.10.2017 r. na okres od 1.10.2017 r. do 30.09.2018 r., akt komornicze Kmp (...), k-243 ). Ponieważ jednak następnie, decyzją z dnia 25 maja 2017 r., świadczenia przyznane za okres od października 2016 do 30 września 2017 r. uznane zostały za nienależne i M. M. zobowiązano do ich zwrotu ( k- 235 akt komorniczych ), wniosek o ściganie mógł dotyczyć tylko okresu od 1 czerwca 2017 r. do 30 września 2017 r. Niezłożenie przez przedstawicielkę ustawową małoletnich dzieci wniosku o ściganie oznaczałoby zatem jedynie ograniczenie czasokresu zarzutu. Nie ma jednak żadnych wątpliwości, że jej wola ścigania i ukarania oskarżonego za niealimentację w toku procesu była jednoznaczna, skoro zdecydowała się działać w charakterze oskarżycielki posiłkowej i uprawnienie to aktywnie realizowała. Poza tym, wniosek o ściganie M. M. złożyła ( przez pełnomocnika k- 260v, osobiście k-381 ). Nie ma znaczenia, na którym etapie postępowania wniosek taki jest składany, bowiem jest to możliwe do czasu przedawnienia karalności czynu. Zarzut z pkt 3 Czynności sędziego polegającej na zwróceniu się do pełnomocnika oskarżycielki posiłkowej o zajęcie stanowiska w kwestii wniosku o ściganie ( rozprawa z dnia 10 lutego 2020, k.260 v ), nie sposób rozważać jako przejaw braku jego bezstronności. Przypomnieć wypada, że – zgodnie z treścią art. 16 k.p.k., organ prowadzący postępowanie ma obowiązek pouczania uczestników postępowania o ich prawach i obowiązkach, nawet gdy ustawa takiego obowiązku nie stanowi wprost. Zarzuty z pkt 4 - 6 Nie zasługiwały na uwzględnienie zarzuty dotyczące sfery gromadzenia i oceny dowodów, jak i wywodzone z nich zarzuty błędnych ustaleń faktycznych. Wbrew stanowisku obrońcy, Sąd Rejonowy w sposób prawidłowy ocenił zebrany w sprawie materiał dowodowy, co z kolei pozwoliło mu na wyprowadzenie trafnych ustaleń faktycznych w zakresie sprawstwa oskarżonego A. M. w odniesieniu do przypisanego mu czynu, czemu dał wyraz w sporządzonym uzasadnieniu. Poczynione przez sąd meriti ustalenia faktyczne, także dotyczące przyjęcia, że oskarżony uchylał się od obowiązku alimentacyjnego, znajdują odpowiednie oparcie w zebranym materiale dowodowym, który został poddany należytej analizie oraz ocenie, respektującej wymogi art. 4 k.p.k., art. 7 k.p.k. oraz art. 410 k.p.k. Nie są więc trafne zawarte w apelacji zarzuty obrazy art. 410 k.p.k. oraz art. 7 k.p.k. Skuteczne postawienie zarzutu obrazy art. 7 k.p.k. wymaga od apelującego wykazania, jakich konkretnych uchybień w świetle wskazań wiedzy, doświadczenia życiowego i logicznego rozumowania dopuścił się sąd w dokonanej ocenie materiału dowodowego. Wymogom tym apelujący nie sprostał. Dążąc do zakwestionowania dowodów stanowiących podstawę wyroku, zanegował ocenę dowodów dokonaną przez sąd I instancji, nie wykazując przy tym skutecznie, by dokonujący tej oceny sąd dopuścił się błędów logicznych lub też nie uwzględnił zasad doświadczenia życiowego. Sąd Okręgowy nie stwierdził sprzecznej z dyspozycją art. 7 k.p.k. oceny zakwestionowanego w apelacji materiału dowodowego, przede wszystkim wyjaśnień oskarżonego oraz zeznań pokrzywdzonej M. M.. Podkreślić trzeba, że Sąd Okręgowy w pełni aprobuje przyjęte w judykaturze stanowisko, iż kontrola instancyjna oceny dowodów nie obejmuje sfery przekonania sędziowskiego, jaka wiąże się z bezpośredniością przesłuchania, sprowadza się natomiast do sprawdzenia, czy ocena ta nie wykazuje błędów natury faktycznej (niezgodności z treścią dowodu, pominięcia pewnych dowodów) lub logicznej (błędności rozumowania i wnioskowania) albo czy nie jest sprzeczna z doświadczeniem życiowym lub wskazaniami wiedzy. Tak więc dokonanie przez sąd odwoławczy nowej, odmiennej oceny dowodów jest uzasadnione tylko wówczas, gdy w wyniku kontroli odwoławczej stwierdzona zostanie dowolność oceny poczynionej przez sąd meriti (pomijając kwestię nowych dowodów), w przeciwnym wypadku nie ma podstaw do jej zakwestionowania. W realiach przedmiotowej sprawy nie sposób dopatrzeć się przekroczenia przez Sąd Rejonowy granic swobodnej oceny dowodów, ponieważ ocena ta nie wykazuje błędów natury faktycznej bądź logicznej, które stanowią podstawę sformułowanych zarzutów. Sąd Rejonowy wyjaśnił, dlaczego dał jedynie częściowo wiarę wyjaśnieniom oskarżonego, natomiast uznał za wiarygodne zeznania pokrzywdzonej M. M.. Brak jest wystarczających podstaw do podważenia wiarygodności zeznań oskarżycielki posiłkowej, także w kontekście argumentów wskazywanych w apelacji. Ponadto, zeznania te nie mają decydującego znaczenia dla ustalenia odpowiedzialności oskarżonego za czyn z art. 209 § 1 k.k. Obrońca zapomina, że penalizowane jest w powyższym przepisie jedynie uchylanie się od obowiązku alimentacyjnego przez osobę zobowiązaną do alimentacji. Sytuacja materialna matki dzieci, jej zarobki i dochody pozostają więc bez jakiegokolwiek wpływu na ustalenie sprawstwa oskarżonego. Okoliczności te mają natomiast znaczenie, gdy zarzutem jest czyn z art. 209 § 1a k.k. Zeznania M. M. miały więc związek z ustaleniem odpowiedzialności oskarżonego tylko pośrednio i w sposób ogólny, to jest w części, w której świadek odnosiła się do jego potencjalnych możliwości zarobkowych. Sytuacja materialna A. M. w okresie zarzutu nie była oskarżycielce dostatecznie znana, ponieważ w tym czasie mieszkali oni osobno, w różnych miejscowościach. Bez znaczenia z punktu odpowiedzialności karnej oskarżonego A. M. pozostaje również wielokrotnie podnoszona w apelacji okoliczność uzyskiwania przez pokrzywdzoną środków pieniężnych z tytułu wynajmu połowy mieszkania. Dla prawidłowego rozstrzygnięcia, czy doszło ze strony oskarżonego do uchylania się od obowiązku alimentacyjnego, czy też częściowe ich regulowanie było wynikiem okoliczności obiektywnych, uniemożliwiających pełne wywiązanie się z tego obowiązku, najistotniejsze znaczenie ma właściwa ocena jego wersji. To oskarżony bowiem przedstawiał powody zaistniałej sytuacji. Sąd Okręgowy nie dostrzegł błędów w ocenie powyższego dowodu, jaką przeprowadził sąd I instancji. W szczególności, zasadnie Sąd Rejonowy uznał, że oskarżony nie wykorzystywał możliwości, by znaleźć zatrudnienie, które pozwalałoby mu na regulowanie alimentów w znacznie wyższej wysokości. Obrońca nie zdołał natomiast w apelacji podważyć prawidłowości oceny wyjaśnień A. M.. Zauważyć należy, iż wyjaśnienia te – w przeważającej części – stanowią oskarżenia pod adresem M. M.. Oskarżony wywodził szeroko różnorakie pretensje pod jej adresem, również finansowe. Oskarżony zapomina przy tym, że w niniejszej sprawie pokrzywdzonymi są jego dzieci, a nie była żona. Koncentrując się na konflikcie z byłą żoną, na wytykaniu jej zachłanności, twierdzeniu, że jest ,,wrabiany”, by uzyskała ona jak najwięcej korzyści majątkowych ( k- 136 ), oskarżony wystawia sobie niechlubne świadectwo jako ojciec L. i G.. Ponadto, oskarżony, jednostronnie i samowolnie ,,zalicza” sobie na poczet alimentów kwotę 1200 zł z tytułu rzekomego wynajmu części wspólnego mieszkania ( sprawa o podział majątku wspólnego jest w toku ), utrzymując, że jeśli płaci do komornika kwoty kilkusetzłotowe, wyczerpuje to – łącznie - należność alimentacyjną. Tego rodzaju stanowisko jednoznacznie negatywnie definiuje jego stosunek do obowiązku alimentacyjnego. Negatywny stosunek do obowiązku alimentacyjnego potwierdza również postępowanie oskarżonego, który podejmował prace dorywcze, przez co ograniczał egzekucję alimentów do dobrowolnych własnych wpłat ( np. szybka rezygnacja z pracy w E.). Należy w pełni zgodzić się z argumentacją sądu I instancji, iż oskarżony, przy właściwej postawie i zaangażowaniu, bez wątpienia mógłby znaleźć zarówno stałe zatrudnienie, jak dodatkowe zajęcia, pozwalające na alimentowanie dzieci w znacznie wyższej, jeśli nie pełnej kwocie. Posiada on wyższe wykształcenie, mógłby pracować nie tylko w szkole jako nauczyciel w-f, ale i w klubach sportowych lub fitness, itp. ( okres zarzutu obejmował okres przed pandemią koronawirusa ). Mieszka w okolicy W., gdzie rynek pracy jest najszerszy w Polsce. Słusznie też Sąd Rejonowy uznał, opierając się na opinii biegłego, że nie istniały wówczas przeciwskazania zdrowotne do podejmowania przez A. M. tego rodzaju pracy, jak i innej. Skoro bowiem oskarżony starał się o pracę w służbach mundurowych, podejmował też dorywczo pracę w wojsku, to jest oczywistym, iż jego stan zdrowia nie mógł być tak zły, jak twierdził. Reasumując, omawiane zarzuty nie zdołały podważyć sądowej oceny materiału dowodowego. Obrońca, poza wyłącznie polemicznymi twierdzeniami o dowolnej ocenie dowodów, nie przedstawił przekonującej argumentacji mogącej świadczyć o popełnionym przez sąd I instancji przy ocenie zebranych w sprawie dowodów błędzie, skutkującym nieprawidłowym odtworzeniem stanu faktycznego. Odmienna ocena dowodów korzystna dla oskarżonego A. M. jest naturalnie jego prawem, nie wynika z niej jednak, by ocena dokonana przez sąd I instancji charakteryzowała się dowolnością. Zarzut z pkt 7 Nie doszło do obrazy ,,art. 170 § 1 ust. 5 k.p.k.” przez oddalenie wniosku obrońcy o przeprowadzenie dowodu z opinii ,,nowego biegłego ortopedy – traumatologa”. Po pierwsze, wniosek dotyczył dowodu z uzupełniającej opinii biegłego z zakresu chirurgii urazowej i ortopedii został, bowiem, oddalony przez Sąd Rejonowy (k- 259), po drugie, podstawę oddalenia tego wniosku stanowił art. 170 § 1 pkt 3 k.p.k., nie zaś art. 170 § 1 pkt 5 k.p.k. Wprawdzie podstawa prawna wskazana przez sąd I instancji jest niewłaściwa, gdyż, zgodnie z ugruntowanym stanowiskiem judykatury, kwestie związane z niepełnością opinii biegłego, a taki był zarzut obrońcy wobec opinii biegłego lekarza L. J.