W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 23 września 2021r. Sąd Okręgowy w Poznaniu Wydział XV Cywilny Odwoławczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia Joanna Andrzejak-Kruk po rozpoznaniu w
§ 1pkt 2,3,5, k.p.c.
w zw. z art. 227 k.p.c., art. 278 k.p.c. i art. 286 k.p.c. poprzez oddalenie wniosku pozwanego przeprowadzenie dowodu z uzupełniającej opinii biegłego z dziedziny techniki samochodowej, podczas gdy wniosek pozwanego zawarty w piśmie z 21.02.2020r. dotyczył faktów istotnych dla ustalenia wysokości należnego odszkodowania, tj. właściwej technologii naprawy pojazdu, co wymaga wiadomości specjalnych z zakresu technologii lakierowania pojazdów i nie mogło zostać zastąpione doświadczeniem życiowym Sądu; II. przepisów prawa materialnego, tj.: 1) art. 361 k.c. i art. 363 in fine k.c. w zw. z art. 822 k.c. i art. 34 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych /…/ poprzez błędną ich wykładnię i przyjęcie, że odszkodowanie z tytułu kosztów naprawy pojazdu jest należne bez uwzględnienia możliwości naprawy pojazdu we współpracy z pozwanym i rabatów na ceny części zamiennych i na materiały lakiernicze oferowanych przez pozwanego we współpracy z dystrybutorem części i materiałów, a koszt naprawy pojazdu w kwocie 6.493,63zł brutto jest celowy i uzasadniony oraz pozostaje w normalnym, adekwatnym związku przyczynowym ze zdarzeniem z 10.12.2018r.; 2) art. 354 § 2 k.c. poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że poszkodowanego nie obciążał obowiązek współdziałania z pozwanym przy wykonaniu zobowiązania i negatywne skutki braku takiej współpracy, podczas gdy wobec możliwości naprawy pojazdu we współpracy z pozwanym i nabycia części i materiałów lakierniczych po cenach wynegocjowanych przez pozwanego od dostawców oraz wobec braku zainteresowania poszkodowanego możliwością zminimalizowania w ten sposób szkody doszło do naruszenia obowiązku współpracy poszkodowanego przy wykonywania zobowiązania i należało przyjąć, że powoda obciążają negatywne skutki takiego zaniechania. Powód w odpowiedzi na apelację domagał się jej oddalenia oraz zasądzenia od pozwanego zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja zasługiwała na uwzględnienie jedynie w niewielkiej części. Zarzuty pozwanego, choć różnie ujęte, sprowadzały się w istocie do dwóch kwestii: 1) błędnego ustalenia wysokości szkody obejmującej koszty naprawy powypadkowej pojazdu stanowiącego własność powoda; 2) nieuwzględnienia, że na powodzie jako poszkodowanym spoczywa obowiązek minimalizacji szkody, a w ramach realizacji tego obowiązku miał on realną możliwości zakupu i powinien skorzystać z dostępu – we współpracy z pozwanym – do oryginalnych części zamiennych i do materiałów lakierniczych po cenach z wynegocjowanymi przez pozwanego rabatami i powinny go obciążać negatywne skutki zaniechania w tym zakresie. Odnośnie do pierwszej kwestii: Na podstawie opinii biegłego z dziedziny techniki samochodowej oraz wycen i kalkulacji napraw mgr inż. P. B.
(1)Sąd Rejonowy ustalił, że koszt naprawy uszkodzeń pojazdu powstałych w trakcie kolizji z 10.12.2018r., a więc wgnieceń w tylnych lewych drzwiach, wynosi, przy wykorzystaniu prawidłowej technologii naprawy, 6.493,63zł. Należy dodać, że powyższy koszt naprawy biegły oszacował przy założeniu, że drzwi pojazdu zostaną wymontowane w celu polakierowania ( przyjęte w kalkulacji pozwanego lakierowanie tego elementu na pojeździe biegły uznał za wątpliwe z punktu widzenia poprawności naprawy – s. 5 opinii złożonej 31.12.2019r. ), oraz przy zastosowaniu stawki roboczogodziny 135-140,-zł netto, stanowiącej w 2018r. średnią stawkę za prace blacharsko-lakiernicze w warsztatach autoryzowanych i nieautoryzowanych działających na terenie aglomeracji (...) ( s. 8 opinii 30.12.2019r. ). Pozwany w piśmie procesowym z 21.02.2020r. zakwestionował opinię biegłego m.in. w części dotyczącej technologii naprawy i wniósł w związku z tym o przeprowadzenie dowodu z opinii uzupełniającej, gdyż zdaniem pozwanego właściwe jest cieniowanie drzwi na pojeździe, bez konieczności ich wymontowania, co skraca czas naprawy i w konsekwencji także obniża jej koszty ( k.99-100 ). Sąd Rejonowy postanowieniem wydanym na rozprawie 4.09.2020r. oddalił wniosek pozwanego powołując jako podstawę art.
§ 1pkt 2, 3 i 5 k.p.c.
oraz uznając wniosek za „nieistotny, nieprzydatny do wykazania faktu i zmierzający do przedłużenia postępowania” ( k.111 ). Stanowisko Sądu Rejonowego było błędne, jak zasadnie zarzucono w apelacji. Sąd Rejonowy nie był z pewnością konsekwentny, gdyż najpierw uznał opinię biegłego za środek dowodowy służący ustaleniu faktów mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy ( art. 227 k.p.c., art.
§ 1pkt 2 k.p.c.
a contrario ) i jednocześnie przydatny dla wykazania tych faktów ( art.
§ 1pkt 3 k.p.c.
), a następnie nie uzyskał wyjaśnień do opinii, choć strona pozwana podniosła konkretne zastrzeżenia i domagała się uzupełnienia opinii. Niewątpliwie doszło w ten sposób do naruszenia art. 286 k.p.c. Stanowi on, że sąd może zażądać ustnego lub pisemnego uzupełnienia opinii lub jej wyjaśnienia, a także dodatkowej opinii od tych samych lub innych biegłych. Wprawdzie w świetle treści przepisu zażądanie wyjaśnienia opinii stanowi uprawnienie, a nie obowiązek sądu, natomiast Sąd Okręgowy przychyla się do kierunku wykładni, według którego wezwanie biegłego w celu wyjaśnienia opinii staje się obowiązkiem sądu, jeżeli wyraźnie domagają się tego strony, względnie gdy strony podnoszą zastrzeżenia wymagające wyjaśnień, bądź kiedy sam sąd zauważa braki w opinii ( por. np. wyrok SN z 17.03.2017r., III CSK 84/16 ). Brak uzyskania wyjaśnień stanowi wówczas uchybienie procesowe mogące mieć wpływ na wynik sprawy, gdyż może prowadzić do sprzeczności pomiędzy ustaleniami czynionymi w oparciu o zebrany materiał a stanem rzeczywistym. Pozwany trafnie także wytknął w apelacji, że uzyskanie wyjaśnień do opinii biegłego dotyczących spornego zagadnienia nie mogło zostać zastąpione odwołaniem do doświadczenia życiowego, jak uczynił to Sąd Rejonowy. Ustalenie właściwej technologii naprawy uszkodzeń pojazdu mechanicznego wymaga bowiem wiadomości specjalnych ( art. 278 § 1 k.p.c. ), a więc takich, które wykraczają poza wiedzę osoby ogólnie wykształconej. Za zasadne Sąd Okręgowy uznał ponadto zarzuty apelacji zmierzające do podważenia stanowiska Sądu Rejonowego co do wysokości kosztów naprawy powypadkowej przy uwzględnieniu możliwości jej przeprowadzenia także w autoryzowanej stacji obsługi ( (...) ). Według Sądu Rejonowego biegły dla wyliczenia średniej stawki roboczogodziny prawidłowo przyjął stawki w (...), gdyż warsztaty te również są podmiotami funkcjonującymi na rynku i każdy może korzystać z ich usług. Sąd Okręgowy nie podziela tej oceny. Jako utrwalone w orzecznictwie można uznać stanowisko, że skoro odszkodowanie pieniężne przysługujące od ubezpieczyciela ( art. 822 § 1 k.c. ) ma pełnić taką samą funkcję jak przywrócenie do stanu poprzedniego ( art. 363 § 1 k.c. ), to jego wysokość powinna pokryć celowe i ekonomicznie uzasadnione wydatki niezbędne do przywrócenia takiego stanu ( por. np. uchwałę
(7)SN z 12.04.2012r., III CZP 80/11, publ. OSNC 2012/10/112 czy postanowienie
(7)SN z 20.06.2012r., III CZP 85/11, publ. OSNC 2013/3/37 ). Zgodnie uznaje się także, że przywrócenie stanu poprzedniego ma miejsce, jeżeli stan pojazdu po naprawie pod każdym istotnym względem – stanu technicznego, zdolności użytkowania, części składowych, trwałości czy wyglądu estetycznego – odpowiada stanowi przed uszkodzeniem. Koszty tak rozumianego przywrócenia do stanu poprzedniego muszą być odnoszone do każdego indywidualnego przypadku z uwzględnieniem zasady niepogarszania położenia poszkodowanego. Rozpatrując ten indywidualny przypadek należy przyjąć, że dla osiągnięcia opisanego celu i tym samym naprawienia szkody wystarczające jest poddanie przedmiotowego pojazdu naprawie w warsztacie nieautoryzowanym. Z tabeli umieszczonej w opinii biegłego z 30.12.2019r. wynika, że stawki za roboczogodzinę prac blacharskich i lakierniczych różnią się znacząco – stawka najniższa ustalona przez biegłego wynosiła w 2018r. 100,-zł netto a stawka najwyższa 220,-zł netto ( k.78-79 ). Z kolei powód zeznał, że swojego samochodu nie serwisuje w (...), lecz w celu przeprowadzenia napraw eksploatacyjnych korzysta z usług nieautoryzowanych warsztatów (...)( k.51v-52 ). Po stronie powoda nie występowała i nie występuje ponadto obiektywna potrzeba skorzystania z usług (...), skoro w chwili kolizji jego pojazd miał 10 lat i nieudokumentowaną historię serwisową, nie był także na gwarancji. Z pewnością nie pogorszy zatem sytuacji powoda naprawa w warsztacie nieautoryzowanym, a spełniającym technologię producenta pojazdu. Mając to wszystko na uwadze Sąd Okręgowy w postępowaniu apelacyjnym zmienił postanowienie dowodowe Sądu Rejonowego ( art. 380 k.p.c. ) i dopuścił dowód z uzupełniającej opinii biegłego. W opinii z 17.06.2021r. biegły podtrzymał swoje stanowisko co do konieczność wymontowania drzwi dla dokonania ich prawidłowej naprawy. Wyjaśnił, że zastosowanie technologii lakierowania w postaci tzw. cieniowania wymaga przygotowania elementu do lakierowania, a więc jego oczyszczenia i szlifowania warstwy lakieru w celu poprawy przyczepności nowej powłoki, a przeprowadzenie tych czynności ułatwia wymontowanie danego elementu i zamocowane go w specjalnym uchwycie. Dlatego lakierowanie na pojeździe, które zakładał w swoim kosztorysie pozwany, biegły uznał za wątpliwe z punktu widzenia poprawności naprawy ( s. 4 opinii ). Z kolei średnią stawkę roboczogodziny za prace blacharsko-lakiernicze w warsztatach nieautoryzowanych, spełniających technologię producenta, działających na terenie aglomeracji (...) w 2018r. biegły ustalił na 110-115,-zł netto ( s. 7 opinii ). Ostatecznie wiec koszty naprawy w warsztacie nieautoryzowanym biegły określił na 6.204,-zł brutto ( s. 4 opinii z 16.08.2021r. ). Żadna ze stron nie zgłaszała uwag i zastrzeżeń do opinii uzupełniającej ( po jej korekcie przez biegłego z uwagi na – zasadnie wytknięty przez powoda – błąd biegłego polegając na przyjęciu niewłaściwej stawki podatku VAT w opinii z 17.06.2021r. ), nie budziła ona także wątpliwości Sądu Okręgowego. Należne powodowi odszkodowanie za szkodę w pojeździe wynosiło zatem 6.204,63zł, a ponieważ w postępowaniu likwidacyjnym pozwany wypłacił mu już 4.185,63zł, zasądzeniu na rzecz powoda podlegała dalsza kwota 2.018,37zł, a ponad tę kwotę powództwo nie było zasadne i należało je oddalić. Pozwany nie podnosił żadnych zarzutów co do rozstrzygnięcia o odsetkach ustawowych za opóźnienie, które Sąd Rejonowy zasądził od 22.12.2018r., a zatem rozstrzygnięcie to nie było przedmiotem badania w postępowaniu apelacyjnym ( arg. z art. 505 9 k.p.c., por uzasadnienie uchwały
(7)SN z 31.01.2008r., III CZP 49/07, publ. OSNC 2008/6/55 ). Odnośnie do drugiej kwestii: Można zgodzić się z pozwanym o tyle, że również w przypadku szkód komunikacyjnych na wierzycielu ( poszkodowanym ) spoczywa obowiązek podjęcia działań zmierzających do zapobiegania szkodzie i zmniejszenia jej rozmiarów. Obowiązek ten wynika zarówno z przepisów Kodeksu cywilnego ( art. 354 § 2, art. 362, art. 826 § 1 ), jak i ustawy z dnia 22.05.2003r. o ubezpieczeniach obowiązkowych /…/ ( art. 16 ust. 1 pkt 1 i 2 ). Brak działania minimalizującego szkodę nie może zwiększać zakresu obowiązku odszkodowawczego. Sąd Rejonowy nie poczynił ustaleń w tym zakresie, natomiast niewątpliwie miał na uwadze złożone przez pozwanego dokumenty, z których wynika, że pozwany zawarł w 2016r. umowy, na podstawie których on sam lub osoby przez niego wskazane mają możliwość zakupu z rabatem nowych oryginalnych części zamiennych oraz materiałów lakierniczych w celu ich wykorzystania w procesie likwidacji szkody w pojeździe ( k.37-40; zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. nie był zatem zasadny ). Jak wyjaśniono w odpowiedzi na pozew ( i co powtórzono w apelacji ), klientom zainteresowanym ich zakupem pozwany wskazuje dane warsztatu, w którym może on zakupić części i materiały lakiernicze z uzgodnionym rabatem i bez konieczności poniesienia kosztów dostawy czy wysyłki ( k.31-32 ). Powód nie dokonał naprawy powypadkowej pojazdu i nie poniósł związanych z tym kosztów, a zatem w okolicznościach sprawy trudno mu zarzucać, jak czyni to pozwany w apelacji, że nie podjął z nim kontaktu w celu uzyskania rabatów i tym samym nie wykazał zainteresowania możliwością zminimalizowania szkody. W związku z brakiem naprawy odszkodowanie było ustalane metoda kosztorysową, a biegły wykonał kalkulację naprawy w systemie A.. Jest to profesjonalny program stosowany na rynku ubezpieczeniowym oraz w zakładach naprawczych do szacowania wysokości kosztów naprawy przy wykorzystaniu technologii konkretnego producenta pojazdu. Posiada on w swojej bazie cennik i dane pochodzące od producentów pojazdów i producentów części zamiennych. Program opiera się zatem na średnich cenach, i podobnie biegły zastosował w swojej kalkulacji średnie stawki rbh w zakresie mechaniki pojazdowej i blacharstwa oraz w zakresie prac lakierniczych występujące na lokalnym rynku. Nie ma podstaw do przyjęcia, że ustalone w ten sposób odszkodowanie jest wyższe niż koszty naprawy wykonanej przy użyciu części zamiennych i materiałów lakierniczych zakupionych z rabatami przysługującymi pozwanemu i jego klientom na podstawie zwartych w 2016r. umów, jak prawidłowo uznał Sąd Rejonowy. Sąd ten nie wyraził bynajmniej przypisywanego mu w apelacji poglądu, że „odszkodowanie przysługuje poszkodowanemu niezależnie od dokonania naprawy i sposobu jej przeprowadzenia”, a „poszkodowany nie ma obowiązku zakupu części i materiałów w punktach wskazanych przez zakład ubezpieczeń”. Wręcz przeciwnie, Sąd podkreślił, że przy ustalaniu wysokości odszkodowania winny być uwzględniane zmiany powstałe od momentu wyrządzenia szkody do chwili orzekania, a wiec w przypadku, gdy pojazd został już naprawiony, należy kierować się wydatkami rzeczywiście poniesionymi przez poszkodowanego, jeśli mieszczą się one w granicach cen obowiązujących na lokalnym rynku, nie zaś brać pod uwagę hipotetyczne nakłady, których ustalaniu służy metoda kosztorysowa ( s. 4 uzasadnienia ). Sąd nie przyjął ponadto, że poszkodowany nie ma obowiązku współpracować z zakładem ubezpieczeń przy wykonaniu jego zobowiązania, a jedynie zwrócił uwagę, że materiał zaoferowany przez pozwanego nie pozwala przyjąć, aby ceny części zamiennych i materiałów lakierniczych wynikające z kosztorysu biegłego były wyższe niż ceny ich zakupu z rabatami u kontrahenta pozwanego. Z zawartych przez pozwanego umów wynika bowiem, że rabaty są naliczane od cen detalicznych obowiązujących w danym punkcie sprzedaży kontrahenta pozwanego, a owe ceny detaliczne nie są znane, w szczególności nie wiadomo, czy są to ceny tożsame z tymi, jakie przyjął biegły. Tylko zaś w takim wypadku można by szacować odszkodowanie przy uwzględnieniu rabatów. Jest to rozumowanie prawidłowe; nie można przecież wykluczyć sytuacji, że cena detaliczna obowiązująca w punkcie sprzedaży kontrahenta pozwanego jest na tyle wysoka, że nawet z udzielonym rabatem nie koszt zakup nie będzie niższy niż średnia cena przyjęta w systemie A.. Nie można w rezultacie uznać, aby zaskarżany wyrok zapadł z naruszeniem art. 354 § 2 k.c. W tym stanie rzeczy i na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. Sąd Okręgowy zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że obniżył zasądzone świadczenie główne wraz z odsetkami do kwoty 2.018,37zł, zaś w pozostałej części na podstawie art. 385 k.p.c. oddalił apelację pozwanego jako bezzasadną. Pomimo zmiany orzeczenia co do meritum nie zachodziła konieczność zmiany rozstrzygnięcia o kosztach zawartego w pkt II. i III. wyroku Sądu Rejonowego, gdyż obciążenie pozwanego całością kosztów postępowania uzasadniał art. 100 zd. 2 k.p.c. ( powództwo uwzględniono ostatecznie w niemal 90% ). O kosztach procesu w instancji odwoławczej Sąd Okręgowy orzekł również na podstawie art. 100 zd. 2 k.p.c., obciążając nimi pozwanego, gdyż powód uległ tylko w nieznacznej części swego żądania ( zasądzone świadczenie obniżono o niewiele ponad 10% ). Na tym etapie sprawy powód poniósł koszty zastępstwa procesowego – wynagrodzenie reprezentującego go pełnomocnika, którego wysokość ustalono na 450,-zł ( § 15 ust. 1 i 2 w zw. z § 2 pkt 3 i § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22.10.2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, t.j. Dz.U. 2018/265 ). Koszty te pozwany winien zwrócić powodowi. /-/ Joanna Andrzejak-Kruk