III AUa 643/18

Sygn. akt III AUa 643/18 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 grudnia 2018 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku - III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: SSA Jerzy Andrzejewski Sędziowie: SSA Iwona Krzeczowska-Lasoń (spr.) SSA Lucyna Ramlo Protokolant: sekr. sądowy Angelika Czaban po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2018 r. w Gdańsku sprawy W. J. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. o prawo do emerytury na skutek apelacji W. J. od wyroku Sądu Okręgowego we Włocławku IV Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 14 listopada 2017 r., sygn. akt IV U 417/17 oddala apelację. SSA Lucyna Ramlo SSA Jerzy Andrzejewski SSA Iwona Krzeczowska – Lasoń Sygn. akt III AUa 643/18 UZASADNIENIE Decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. z dnia 19 lipca 2017 r. odmówiono W. J. prawa do emerytury z tytułu pracy w warunkach szczególnych, ponieważ wnioskodawca na dzień 1 stycznia 1999 r. udowodnił 23 lata, 3 miesiące i 5 dni okresów składkowych, nieskładkowych i uzupełniających - wobec wymaganych 25 lat, w tym 15 lat i 5 miesięcy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. W. J. wniósł odwołanie od decyzji domagając się przyznania mu emerytury. Na rozprawie w dniu 5 października 2017 r. sprecyzował, że wnosi o przyznanie mu prawa do emerytury z uwzględnieniem okresu nauki w (...)Szkole (...) w B.. Organ rentowy podtrzymał zaskarżoną decyzję oraz wniósł o oddalenie odwołania. Pozwany wskazał, że okresy od dnia 14 maja 1975 r. do dnia 14 listopada 1975 r. i od dnia 14 maja 1977 r. do dnia 30 czerwca 1977 r. uznano za okresy pracy wnioskodawcy w gospodarstwie rolnym rodziców. Ostatecznie pełnomocnik organu rentowego na rozprawie w dniu 5 października 2017 r. zakwestionował także uznane wcześniej przez ZUS świadectwo wykonywania prac w warunkach szczególnych z dnia 18 kwietnia 2017 r. co do kwalifikacji charakteru pracy wnioskodawcy w okresie od dnia 10 stycznia 1983 r. do dnia 30 września 1992 r. Sąd Okręgowy we Włocławku IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 14 listopada 2017 r. w sprawie IV U 417/17 oddalił odwołanie. Podstawę tego rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia i rozważania Sądu pierwszej instancji. W. J. urodził się dnia (...) Podaniem z dnia 7 lutego 1975 r. W. J. zwrócił się do (...) (...) Związków (...) wB. koło W. o przyjęcie do nauki w zawodzie malarza. W dniu 14 maja 1975 r. została podpisana umowa o pracę, naukę zawodu lub przyuczenia do określonej pracy pomiędzy Przedsiębiorstwem (...) w B. koło W. a W. J., jako uczestnikiem (...). Umowa ta została zawarta na okres od dnia 14 maja 1975 r. do dnia 31 sierpnia 1977 r. W latach 1975-1977 W. J. otrzymywał kilkakrotnie urlopy bezpłatne na okoliczność pomocy rodzicom w prowadzeniu gospodarstwa rolnego. Pozytywnie rozpatrzonym podaniem z dnia 30 lipca 1975 r. wnioskował o zwolnienie go z (...). W dniu 1 lipca 1977 r. została zawarta umowa o pracę pomiędzy Przedsiębiorstwem (...) w B.koło W. a W. J., mocą której W. J. miał zgłosić się do pracy dnia 1 lipca 1977 r. i od tego czasu świadczyć pracę na stanowisku malarza w pełnym wymiarze czasu pracy. Umowa ta została zawarta na „czas nieokreślony po (...). W. J. był zatrudniony w Przedsiębiorstwie(...) w B. koło W. do dnia 28 lutego 1979 r. W okresach od dnia 1 maja 1979 r. do dnia 12 lipca 1979 r., od dnia 11 grudnia 1979 r. do dnia 21 lutego 1980 r., od dnia 21 marca do dnia 31 sierpnia 1980 r., od dnia 15 października 1980 r. do dnia 23 marca 1981 r. i od dnia 11 maja 1981 r. do dnia 31 grudnia 1982 r. W. J. zatrudniony był odpowiednio w Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w P. na stanowisku malarza, w Przedsiębiorstwie (...) we W. jako malarz, w Przedsiębiorstwie (...) w B. jako robotnik budowlany, w Przedsiębiorstwie Państwowym(...) jako malarz i ponownie w (...) w B.. Od dnia 10 stycznia 1983 r. do dnia 30 września 1992 r. W. J. był zatrudniony w Zakładach (...) we W. (późniejszy (...) SA) i w tym okresie od dnia 10 stycznia 1983 r. do dnia 31 stycznia 1984 r. i od dnia 1 kwietnia 1989 r. do dnia 30 września 1992 r. pracował jako szklarz, a w okresie od dnia 1 lutego 1984 r. do dnia 31 marca 1989 r. pracował jako blacharz – szklarz budowlany. W. J. zajmował się wówczas szkleniem okien (także dachowych) i drzwi. W razie potrzeby pomagał w pracach blacharskich i dekarskich – przede wszystkim przy montażu orynnowania, czasem przy układaniu papy dachowej. Zimą pomagał malarzom w pomieszczeniach socjalnych. Od dnia 1 października 1992 r. do dnia 31 grudnia 1998 r. W. J. zatrudniony był u tego samego pracodawcy jako aparatowy – pakowacz. W dniu 25 kwietnia 2017 r. W. J. wystąpił do pozwanego z wnioskiem o przyznanie emerytury. Jest on członkiem OFE i wniósł o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem ZUS, na dochody budżetu państwa. Sąd Okręgowy w rozważaniach prawnych odwołał się do treści art. 184 ust. 1 i 2 w zw. z art. 32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1270 ze zm., dalej ustawa emerytalna) w zw. z § 4 ust. 1 pkt 1 i 3 w zw. z § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 z późn. zm.; dalej rozporządzenie). W sprawie bezspornym było, że ubezpieczony osiągnął wiek 60 lat oraz że przystąpiwszy do Otwartego Funduszu Emerytalnego złożył wniosek o przekazanie zgromadzonych tam środków na dochody budżetu państwa. Okoliczności te nie były kwestionowane przez żadną ze stron, znajdując przy tym pełne potwierdzenie w treści niekwestionowanych dokumentów zgromadzonych w aktach organu rentowego. Spornym pozostawało natomiast, czy ubezpieczony na datę 1 stycznia 1999 r. legitymuje się wymaganym 25 – letnim - stażem ubezpieczeniowym w tym ostatecznie także, czy legitymuje się na tę datę wymaganymi okresami pracy w warunkach szczególnych – w rozumieniu powołanych przepisów (w wymiarze co najmniej 15 lat). W tym zakresie powyżej ustalony stan faktyczny Sąd oparł na materiale dowodowym zgromadzonym w trakcie trwania postępowania i ujawnionym na rozprawie, przede wszystkim w postaci dokumentów zebranych w aktach organu rentowego oraz aktach osobowych wnioskodawcy z okresu 1975-1979, a także w aktach osobowych wnioskodawcy dotyczących zatrudnienia w Zakładach (...) we W., w szczególności w odniesieniu do tych ostatnich tylko w zakresie dokumentów wytwarzanych w okresie od dnia 10 stycznia 1983 r. do dnia 30 września 1992 r. (nie podzielono jednak konkluzji świadectwa wykonywania prac w warunkach szczególnych z dnia 18 kwietnia 2017 r. co do kwalifikacji charakteru pracy wnioskodawcy w okresie od dnia 10 stycznia 1983 r. do dnia 30 września 1992 r.). Sąd Okręgowy nadał również co do zasady przymiot wiarygodności zeznaniom samego wnioskodawcy oraz świadków H. K. i M. B. - w takim jednak zakresie w jakim są one zgodne z konkluzjami płynącymi z analizy wiarygodnych i rzetelnych dokumentów zebranych w aktach osobowych wnioskodawcy z okresu 1975-1979, a także w aktach osobowych wnioskodawcy dotyczących zatrudnienia w Zakładach (...) we W.. Podkreślić jednak należy, iż - w pełni uzasadniony odległością czasową od relacjonowanych zdarzeń - brak precyzji w treści zeznań powołanych świadków, nie daje podstaw do odmiennych - niż wynikające z powołanych dokumentów - ustaleń. Brak przy tym spójności w zeznaniach samej strony i niekonsekwencja co do okresów ewentualnego wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym (w zestawieniu także z faktem, iż pisemne oświadczenia odnoszące się do tego okresu pozostają w częściowej sprzeczności z treścią nie tylko ostatecznych twierdzeń samej strony, ale nade wszystko z treścią dokumentów powstałych w latach 70 – tych oraz okoliczności wskazywanych przez ubezpieczonego w tym okresie – odnoszących się do zatrudnienia w ramach prac sezonowych) nie pozwalała na uznanie tego dowodu za wiarygodną podstawę do jednoznacznych ustaleń w tym zakresie. Sam wnioskodawca w swych zeznaniach przyznał, nie zdając sobie z pewnością sprawy ze znaczenia przedmiotowej okoliczności, że w okresie od dnia 10 stycznia 1983 r. do dnia 30 września 1992 r. zajmował się szkleniem okien i drzwi i jedynie pomagał w pracach blacharskich, a zimą pomagał malarzom w pomieszczeniach socjalnych. Owa relacja jest zgodna ze stanowiskami wnioskodawcy w Zakładach (...) w tym okresie, tj. szklarza i blacharza – szklarza budowlanego. Takie bowiem jego pracownicze zakwalifikowanie wynika jednoznacznie ze wszystkich dokumentów zgromadzonych w aktach osobowych wnioskodawcy dot. zatrudnienia w Zakładach (...) we W. wytworzonych w okresie od dnia 10 stycznia 1983 r. do dnia 30 września 1992 r. Jednocześnie zaznaczyć należy, iż Sąd miał na uwadze, że co prawda wnioskodawca legitymuje się świadectwem wykonywania prac w szczególnych warunkach z dnia 18 kwietnia 2017 r. dotyczącym m.in. kwalifikacji charakteru pracy wnioskodawcy w okresie od dnia 10 stycznia 1983 r. do dnia 30 września 1992 r. jednakże powołany dokument ma walor wyłącznie dokumentu prywatnego. Przedłożone przez wnioskodawcę świadectwo wykonywania prac w szczególnych warunkach z dnia 18 kwietnia 2017 r. dowodzi tylko i wyłącznie tego, że podpisująca ten dokument osoba złożyła oświadczenie o treści zawartej w ww. świadectwie. Nie znaczy to jednak, że dowodzi ono wskazanych w owym dokumencie okoliczności. O ile zatem – w świetle powołanych dowodów - nie budzą w sprawie wątpliwości okresy zatrudnienia ubezpieczonego poczynając od dnia 14 maja 1977 r. - w tym także stanowiska powierzone mu w okresie zatrudnienia w Zakładach (...) (następnie spółce (...)), o tyle spornym pozostaje kwestia okresu poprzedzającego powyższą datę – wskazaną jako początek zatrudnienia w treści świadectwa pracy z dnia 12 marca 1979 r. (o którego sprostowanie wnioskodawca – jak sam przyznał – nie występował), jak również kwestia oceny charakteru wykonywanej w Zakładach (...) pracy – pod kątem możliwości zakwalifikowania jej jako pracy wykonywanej w warunkach szczególnych. Odnosząc się do pierwszej z powołanych kwestii Sąd Okręgowy wskazał, iż co prawda przedstawiona została umowa z dnia 14 maja 1975 r. odnosząca się do zatrudnienia w celu nauki zawodu, jednakże w kontekście pozostałych zgromadzonych w aktach osobowych nadesłanych przez archiwum państwowej dokumentów (wniosków o zwolnienie i urlopy bezpłatne) brak jest podstaw do ustalenia rzeczywistych okresów zatrudnienia – nie znajdujących przy tym potwierdzenia w treści świadectwa pracy. W powyższym kontekście nie można także nie zauważyć, że wnioskodawca, chcąc zaliczenia okresu nauki w (...)Szkole (...) w B. w okresie od dnia 14 maja 1975 r. do dnia 30 maja 1977 r., zdaje się nie uwzględniać, iż część tego okresu przypadająca od dnia 14 maja 1975 r. do dnia 14 listopada 1975 r. i od dnia 14 maja 1977 r. do dnia 30 czerwca 1977 r. została uwzględniana przez ZUS za pracę w gospodarstwie rolnym rodziców i uznana jako okres uzupełniający (co jednak w kontekście powołanych okoliczności budzi obecnie istotne wątpliwości – i co nie zostało jednoznacznie udowodnione w toku niniejszego postępowania przez samego ubezpieczonego), zaś uwzględnienie nawet pozostałego wskazanego okresu nie powoduje łącznie osiągnięcia wymaganego 25 – letniego wymiaru okresów składkowych i nieskładkowych. Nawet bowiem w najkorzystniejszym dla ubezpieczonego wariancie (który jednak – w ocenie sądu - nie został w sprawie wykazany - z uwagi na powołane istotne niekonsekwencje w twierdzeniach i zeznaniach samego wnioskodawcy odnośnie korelacji jego nauki w (...) Szkole(...) w B. z pracą w gospodarstwie rolnym rodziców oraz treść dokumentów zebranych w aktach osobowych wnioskodawcy z okresu 1975-1979, (a w zasadzie z okresu 1975-1977) zaliczenie do stażu ogólnego pracy, tj. sumarycznego okresu składkowego, nieskładkowego i uzupełniającego, pozostałego czasu nauki w(...) Szkole (...) w B. w okresie od dnia 15 listopada 1975 r. do dnia 13 maja 1977 r. nie spowoduje – co trafnie wskazał organ rentowy - że wnioskodawca będzie legitymował się 25-letnim stażem pracy. W konsekwencji powyższego należy stwierdzić, że ZUS prawidłowo uznał, iż wnioskodawca na dzień 1 stycznia 1999 r. nie udowodnił stażu ogólnego w wymiarze wymaganych 25 lat, co automatycznie przesądzało o prawidłowości zaskarżonej decyzji. Jak już bowiem zaznaczono brak choćby jednej z przesłanej przyznania objętego wnioskiem świadczenia wyłączał możliwość jego uzyskania. Sąd Okręgowy uznając samodzielność jurysdykcyjną Sądu w zakresie ustalania przesłanek dochodzonego przez odwołującego świadczenia (sąd ubezpieczeń społecznych przyznając prawo do świadczenia z ubezpieczenia społecznego jest zobowiązany do samodzielnej weryfikacji przesłanek do uzyskania tego prawa, a obowiązek weryfikacji przesłanek do prawa do świadczenia istnieje także w sytuacji, gdy organ rentowy popełnił błąd nawet w kwestii, która nie była wcześniej przedmiotem sporu - wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 maja 2014 r., I UK 421/13), wzmacniając argumentację przemawiającą za prawidłowością zaskarżonej decyzji, wskazać także należy, że ubezpieczony nie wykazał nadto legitymowania się wymaganym okresem zatrudnienia w warunkach szczególnych - w rozumieniu ww. przepisów - przypadającym przed dniem 1 stycznia 1999 r. i wynoszącym minimum 15 lat. W tym zakresie najistotniejszą dla rozstrzygnięcia sprawy kwestią pozostaje faktyczny zakres wykonywanych przez ubezpieczonego w ramach zatrudnienia – przede wszystkim w okresie od dnia 10 stycznia 1983 r. do dnia 30 września 1992 r. - obowiązków, dla których ustalenia nie jest jednak wystarczające samo oznaczenie zajmowanego stanowiska. Podkreślić bowiem należy, iż już brak możliwości przypisania temu okresowi zatrudnienia charakteru pracy wykonywanej w warunkach szczególnych wyłącza możliwość osiągnięcia przez wnioskodawcę do dnia 1 stycznia 1999 r. wymaganego wymiaru pracy tak kwalifikowanej. Pozostały bowiem przypadający przed tą datą okres zatrudnienia w Zakładach (...) jest krótszy niż 15 lat. Dokonując zatem oceny zakresu czynności wnioskodawcy w powołanym powyżej okresie Sąd Okręgowy miał na uwadze, że W. J. był wówczas zatrudniony jako szklarz i blacharz – szklarz budowlany (co wynika z dokumentów zgromadzonych w aktach osobowych wnioskodawcy dotyczących zatrudnienia w Zakładach (...) we W. wytwarzanych w okresie od dnia 10 stycznia 1983 r. do dnia 30 września 1992 r.) i – jak sam przyznał - zajmował się szkleniem okien i drzwi, zakładał rynny, pomagał w pracach blacharskich, a zimą pomagał malarzom w pomieszczeniach socjalnych. Choć zatem wykonywał on wówczas również i prace dekarskie, to jednak brak jest podstaw do ustalenia, by wykonywał „stale i pełnym wymiarze czasu pracy” takie właśnie prace - określone w wykazie A, stanowiącym załącznik do rozporządzenia w dziale V, poz. 9. powołane prace – związane ze szkleniem okien i drzwi (stanowiące podstawowy zakres obowiązków ubezpieczonego), czy też pomoc malarzom w pomieszczeniach socjalnych, nie odpowiadały powyższej kwalifikacji zaś pozostałe zadania nie były tym samym wykonywane przez niego stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Inaczej mówiąc, wnioskodawca miał powierzony taki zakres obowiązków pracowniczych, który nie mógł być uznany za tożsamy z pracami dekarskimi. Jak zaś już zaznaczono, wykonywanie pracy w szczególnych warunkach stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy oznacza, że pracownik nie ma powierzonych innych obowiązków jak tylko te, które dotyczą pracy tak kwalifikowanej. W rozpoznawanej sprawie kwestią wymagającą oceny nie było zatem to, ile godzin wnioskodawca efektywnie świadczył prace dekarskie (nawet jeśli nie jest kwestionowanym, ze i taką w spornym okresie świadczył), ale o to, czy rodzaj świadczonej przez niego pracy odpowiadał definicji (istocie) pracy wykonywanej tylko i wyłącznie jako pracy dekarskiej. Doniosły był zatem zakres powierzonych mu obowiązków. Jeżeli zatem – jak przyznał sam wnioskodawca - zajmował się głownie szkleniem okien i drzwi, a jedynie dodatkowo zakładał rynny, pomagał w pracach blacharskich, czy pracował przy układaniu papy, a zimą pomagał malarzom w pomieszczeniach socjalnych, to oznacza, że nie była mu powierzona stale i wyłącznie praca dekarza. I to ustalenie Sądu Okręgowego miało decydujące znaczenie dla uznania, że wnioskodawca nie pracował w szczególnych warunkach w okresie od dnia 10 stycznia 1983 r. do dnia 30 września 1992 r. w rozumieniu § 2 ust. 1 rozporządzenia. W ocenie Sądu Okręgowego wnioskodawca nie wykazał również - nie tylko w postępowaniu przed organem emerytalnym, ale także w postępowaniu jurysdykcyjnym - żadnym wiarygodnym środkiem dowodowym, iż przez okres co najmniej 15 lat – do dnia 1 stycznia 1999 r. - pracował w szczególnych warunkach. Sam przy tym fakt zatrudnienia w Zakładach (...) nie daje podstaw do takiej kwalifikacji wykonywanej pracy. Przedstawiona wyżej argumentacja prowadzi do wniosku, iż W. J. nie spełnił nie tylko jednego, a aż dwóch z wymaganych łącznie niezbędnych warunków do przyznania mu tzw. emerytury w obniżonym wieku. Na marginesie Sąd Okręgowy dodał, iż wnioskodawcy nie należy się również emerytura na ogólnych zasadach, o których mowa w art. 24 ust. 1 ustawy emerytalnej, ponieważ nie spełnia wymogu posiadania określonego wieku emerytalnego. Mając na uwadze powyższe rozważania zgodnie z art. 477