1 k.p.c., a w przypadku nieuwzględnienia tego wniosku, o oddalenie odwołania na podstawie art. 477 14 § 1 k.p.c. Uzasadniając swe stanowisko organ rentowy wskazał, że ubezpieczony nie przedłożył dokumentacji, o której mowa w art. 1 ust. 2 i art. 2-5 ustawy o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących cywilnym niewidomym ofiarom działań wojennych. Ponadto, w toku postępowania został skierowany na badanie do lekarza orzecznika ZUS, który w orzeczeniu z 7 sierpnia 2019r. stwierdził, iż jest on trwale niezdolny do pracy oraz do samodzielnej egzystencji od 22 kwietnia 1980r. i niezdolność ta pozostaje w związku ze stanem narządu wzroku. Na podstawie tego orzeczenia została wydana zaskarżona decyzja. Poza tym, ubezpieczony nie wniósł sprzeciwu do komisji lekarskiej ZUS, co według Zakładu uzasadnia odrzucenie odwołania na podstawie art.
(odpowiedź na odwołanie z dnia 17 października 2019r., k. 4 a.s.). W piśmie procesowym z 27 listopada 2019r. W. Ł. sprecyzował, że wnosi o przyznanie uprawnienia dla cywilnej ofiary wojny z uwagi na to, że jest niewidomy. Wyjaśnił, że datą powstania jego kłopotów ze wzrokiem jest 4 sierpnia 1944r. Wówczas mieszkał przy ul. (...) w W.. Tego dnia Niemcy w odwecie dokonali egzekucji przy pomocy środków wybuchowych, a ubezpieczony w jej trakcie doznał urazu oczu, co spotęgowało infekcję, jakiej doznał podczas ucieczki przez kanały. Przez wiele miesięcy był pozbawiony jakiejkolwiek opieki medycznej. Od tamtego czasu wada wzroku postępowała aż do chwili obecnej, przyczyniając się do tego, że w 1976 roku ubezpieczony przeszedł na rentę (pismo procesowe ubezpieczonego z 27 listopada 2019r., k. 8-9 a.s.). W piśmie procesowym z 6 marca 2020r. pełnomocnik z urzędu, ustanowiony do reprezentowania ubezpieczonego, podtrzymał jego stanowisko. Dodatkowo wskazał, że decyzja odmowna jest wynikiem błędnej oceny oraz niewłaściwej interpretacji przepisów przez organ rentowy, a wskazanie przez lekarza orzecznika daty 22 kwietnia 1980r. jako daty powstania całkowitej niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji nie ma znaczenia w sprawie, gdyż nie jest to ustawowa przesłanka otrzymania świadczenia, o którym mowa w art. 2 ust. 4 pkt 1 ustawy o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących cywilnym niewidomym ofiarom działań wojennych. Ponadto, organ rentowy na żadnym etapie postępowania nie kwestionował oświadczenia ubezpieczonego odnośnie okoliczności, w których doznał urazu narządu wzroku. Powołując się na poglądy orzecznictwa, pełnomocnik ubezpieczonego zwrócił również uwagę, że tryb przyznawania świadczeń pieniężnych dla cywilnych niewidomych ofiar działań wojennych jest odformalizowany, co jest związane z faktem, iż ww. ustawa obowiązuje od 1 stycznia 2007r. Trudno byłoby zatem wymagać, aby osoba uprawniona, nawet jeśli dysponowała kiedyś źródłową dokumentacją medyczną, zachowała ją przez tak długi okres czasu (pismo procesowe pełnomocnika ubezpieczonego z 6 marca 2020r., k. 22-26 a.s.). Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: W. Ł. urodził się (...) (bezsporne). Jako dziecko wraz z rodziną mieszkał w W. przy ul. (...). W dniu 4 sierpnia 1944r. miała miejsca egzekucja ludności cywilnej dokonana przez Niemców. W. Ł., mający wówczas 2 lata, wraz z rodziną uciekł z miejsca zdarzenia kanałami, a następnie ukrywał się (zeznania ubezpieczonego, k. 126-127 a.s.). U ubezpieczonego występuje znacznie obniżona, resztkowa ostrość wzroku w obu oczach, wynikająca ze zmian zwyrodnieniowych siatkówki w następstwie wysokiej, degeneracyjnej krótkowzroczności o charakterze wrodzonym. Pogorszenie narządu wzroku występuje u niego od dzieciństwa. W październiku 1976r. Komisja Lekarska ds. Inwalidztwa i Zatrudnienia stwierdziła u ubezpieczonego znacznie obniżoną ostrość wzroku w obu oczach (oko prawe – 0,2, oko lewe – 0,01), w tym istotne pogorszenie wzroku w oku lewym (praktyczna jednooczność) i krótkowzroczność siatkówki obu oczu wysokiego stopnia ze zmianami zwyrodnieniowymi. Stwierdzono również, że krótkowzroczność występuje od 11 roku życia. Ubezpieczony został zakwalifikowany jako mogący wykonywać prace w warunkach specjalnych dla bardzo słabo widzących. Jednocześnie został zaliczony do II grupy inwalidów. W następnych latach stan narządu wzroku ulegał dalszemu pogorszeniu. W orzeczeniu z 23 października 1980r. Komisja Lekarska ds. Inwalidztwa i Zatrudnienia stwierdziła u ubezpieczonego krótkowzroczność ze zmianami zwyrodnieniowymi siatkówki i dna oczu, kwalifikując stan narządu wzroku ubezpieczonego jako praktyczną ślepotę obojga oczu. Stwierdzone przez Komisję pogorszenie stanu narządu wzroku ubezpieczonego skutkowało zaliczeniem go do I grupy inwalidów i stanowiło podstawę do podwyższenia przysługującej ubezpieczonemu renty inwalidzkiej, co nastąpiło w decyzji z 25 marca 1981r., znak: (...) (zaświadczenie o stanie zdrowia z 22 kwietnia 1980r. – akta rentowe, karta nienumerowana; orzeczenie KIZ z 23 października 1980r., k. 65 a.r.; decyzja ZUS z 25 marca 1981r., k. 83 a.r.; opinie biegłego sądowego okulisty: z 18 listopada 2020r., k. 67-68 a.s., z 18 maja 2021r., k. 100 a.s.). W związku ze stanem narządu wzroku, od 1 marca 1989r. ubezpieczony miał przyznane prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do samodzielnej egzystencji na stałe, zaś od 1 kwietnia 2000r. – rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy na stałe. Prawo do renty przysługiwało ubezpieczonemu do dnia przyznania mu emerytury z urzędu, tj. do 10 czerwca 2007r. (decyzje: ZUS z 20 marca 1998r., k. 267 a.r., z 10 kwietnia 2000r., k. 297 a.r.; z 10 czerwca 2007r., k. 527 a.r.; opinie biegłego sądowego okulisty: z 18 listopada 2020r., k. 67-68 a.s., z 18 maja 2021r., k. 100 a.s.). Aktualny stan narządu wzroku ubezpieczonego cechuje: ostrość wzroku obu oczu równa 0,02 z korekcją -16 dioptrii sferycznych, zniesione widzenie z bliska oraz brak istotnych zmian w odcinkach przednich oczu (rogówka, komora przednia, soczewka, tęczówka). W dnie obu oczu występują rozległe zaniki naczyniówki i siatkówki wokół tarczy nerwu wzrokowego i w tylnym biegu odpowiadające typowym, zaawansowanym zmianom zwyrodnieniowca krótkowzrocznego. W narządzie wzroku ubezpieczonego nie stwierdzano zmian pourazowych (opinie biegłego okulisty: z 18 listopada 2020r., k. 67-68 a.s., z 18 maja 2021r., k. 100 a.s.), W dniu 12 kwietnia 2019r. ubezpieczony zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. z wnioskiem o przyznanie świadczenia pieniężnego jako cywilnej niewidomej ofierze działań wojennych. Na zobowiązanie organu rentowego, w dniu 30 kwietnia 2019r. złożył w ZUS oświadczenie, w którym wskazał, że w następstwie egzekucji dokonanej w dniu 4 sierpnia 1944r. przy pomocy środków wybuchowych oraz spowodowanej tym zdarzeniem ucieczki kanałami do (...), doszło do infekcji oczu, którą leczył przez wiele lat po wojnie, co wpłynęło na pogorszenie wzroku trwające do dziś (wniosek z 12 kwietnia 2019r., k. 1-3 a.r.; oświadczenie ubezpieczonego, k. 11 a.r.). Rozpoznając powyższy wniosek organ rentowy skierował ubezpieczonego na badanie do lekarza orzecznika ZUS. W orzeczeniu z 7 sierpnia 2019r. lekarz orzecznik ustalił, że W. Ł. jest trwale całkowicie niezdolny do pracy oraz trwale niezdolny do samodzielnej egzystencji od 22 kwietnia 1980r., a niezdolności te pozostają w związku ze stanem narządu wzroku. Jednocześnie lekarz orzecznik stwierdził, że częściowa niezdolność do pracy istniała od dzieciństwa (orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z 7 sierpnia 2019r., k. 23 a.r.). Decyzją z 5 września 2019r., znak: (...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. odmówił ubezpieczonemu prawa do świadczenia pieniężnego przyznawanego cywilnym niewidomym ofiarom działań wojennych, powołując się na orzeczenie lekarza orzecznika z 7 sierpnia 2019r., w którym stwierdzono, że trwała, całkowita niezdolność do pracy powstała u W. Ł. w dniu 22 kwietnia 1980r. (decyzja ZUS z 5 września 2019r., k. 27 a.r.). Sąd Okręgowy ustalił powyższy stan faktyczny na podstawie powołanych dokumentów, a także opinii biegłego sądowego z zakresu okulistyki oraz częściowo w oparciu o zeznania ubezpieczonego. Dokumenty nie były kwestionowane przez strony sporu i dlatego Sąd nie miał podstaw, aby ich nie uwzględnić. Jedynym dokumentem, w oparciu o który Sąd nie czynił w sprawie ustaleń, jest zaświadczenie lekarskie z dnia 27 kwietnia 2020r. (k. 32 a.s.), złożone przez W. Ł. w toku postępowania. Przyczyny takiej oceny wskazanego dokumentu zostaną przedstawione w dalszej części. Opinie biegłego sądowego okulisty R. S. Sąd ocenił jako rzetelne i fachowe. Zostały one sporządzone w oparciu o badania przedmiotowe oraz z uwzględnieniem dokonanej przez biegłego analizy dokumentacji medycznej i zawierają ustalenia oraz wnioski przekonujące w świetle innych zgromadzonych w sprawie dowodów. Pełnomocnik ubezpieczonego zgłosił zastrzeżenia do obu opinii wydanych przez R. S. (k. 79 a.s., k. 93 a.s.), zarzucając biegłemu, iż sporządzone przez niego opinie są arbitralne i jednozdaniowe, a ponadto nie wskazują, na czym polegało badanie oka. Jednakże w ocenie Sądu wnioski biegłego odpowiadają zakresowi tezy dowodowej (k. 58 a.s.), zostały sformułowane w sposób jednoznaczny i konkretny, a ponadto są należycie uzasadnione. Natomiast opis badania ubezpieczonego znajduje się w protokole badań lekarskich dołączonych do akt sprawy (k. 65-66v a.s.). Niezależnie od wskazanych okoliczności - z uwagi na odwołanie się przez pełnomocnika ubezpieczonego do negatywnych opinii wyrażanych o R. S., jako lekarzu okuliście, na portalach internetowych – należy wskazać, iż tego rodzaju opinie nie mogą mieć wpływu na ocenę wydanej w sprawie opinii. Sąd ocenia bowiem walor dowodowy opinii biegłego z perspektywy rzetelności opiniowania w postępowaniu sądowym, nie zaś w oparciu o opinie o biegłym jako specjaliście. Ponadto, z racji tego, że opinie pacjentów, do których odwołała się strona odwołująca, są anonimowe bądź w oparciu o zamieszczone w intrenecie dane osób sporządzających je, brak jest możliwości ich weryfikacji, to nie są one przydatne w postępowaniu sądowym. Zdaniem Sądu, wskazanie na te opinie przez pełnomocnika ubezpieczonego służyło jedynie podważeniu rzetelności biegłego sądowego, ta jednak jest oceniana w oparciu o to, w jaki sposób biegły opiniował w tej konkretnej sprawie, a nie na podstawie przebiegu jego praktyki lekarskiej i ocen pacjentów. W rozpatrywanym przypadku R. S. przeanalizował dokumentację medyczną, która nie sięga okresu, kiedy wedle strony odwołującej się doszło do zdarzeń skutkujących późniejszymi problemami ubezpieczonego ze wzrokiem. W takiej jednak sytuacji, nie ma podstaw, aby zarzucać biegłemu sądowemu, że w wydanej opinii nie stwierdził tego, co strona odwołująca czyni podstawą zgłoszonego żądania, szczególnie że biegły sądowy swoją opinię konstruuje w oparciu o wyniki badania, jakie przeprowadza, oraz na podstawie przedstawionej mu dokumentacji medycznej. Dokumentacja medyczna nie wskazuje na wystąpienie u W. Ł. urazu narządu wzroku w okresie działań wojennych. Ta okoliczność nie wynika również z badania, jakie biegły przeprowadził. Jedyne co na taką okoliczność wskazywało to wyjaśnienia, jakie biegłemu zaprezentował ubezpieczony. One jednak nie znajdują potwierdzenia w dokumentacji i w wynikach badań, jakie biegły przeprowadził, dlatego opinia sporządzona przez R. S. nie odpowiada stanowisku ubezpieczonego. Mimo tego jest jednak rzetelna i zdaniem Sądu, z uwagi na zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, nie mogła być inna. Co prawda ubezpieczony przedstawił w toku postępowania zaświadczenie z dnia 27 kwietnia 2020r., ono jednak w zakresie, w jakim wskazuje na uraz narządu wzroku, nie mogło być podstawą wniosków biegłego z tych przyczyn, o których będzie mowa. Biegły zasadnie nie wziął pod uwagę również informacji, jakie w ww. zakresie przekazał mu ubezpieczony podczas wywiadu lekarskiego, informacje te nie mają bowiem potwierdzenia w dokumentacji medycznej oraz w badaniu przeprowadzonym przez biegłego. Pełnomocnik ubezpieczonego na rozprawie w dniu 28 października 2021r. wniósł, aby biegły sądowy okulista wydał opinię uzupełniającą po odebraniu zeznań od ubezpieczonego, który przedstawi, w jakich okolicznościach i w jaki sposób doszło u niego do powstania urazu narządu wzroku. Sąd, zgodnie z wnioskiem strony odwołującej się, przeprowadził dowód z przesłuchania W. Ł., ale zeznaniom ubezpieczonego dał wiarę jedynie częściowo, tj. w zakresie, w jakim ubezpieczony wskazał, iż wraz z rodziną uciekł z miejsca zamieszkania, gdzie 4 sierpnia 1944r. została przeprowadzona egzekucji ludności cywilnej. Jeśli chodzi zaś o opis przyczyn pojawienia się problemów z narządem wzoru w następstwie ww. zdarzeń, to Sąd zeznania ubezpieczonego ocenił jako ogólnikowe, niepoparte innymi dowodami, a więc w tej części niewiarygodne. Z uwagi na ww. okoliczności, Sąd ocenił, iż przeprowadzenie dowodu z uzupełniającej opinii biegłego sądowego okulisty było bezprzedmiotowe. Biegły tej specjalności wyjaśnił już wszystkie okoliczności, analizując dokumentację medyczną oraz przeprowadzając badanie ubezpieczonego. Ponowne przeprowadzenie badania w celu ustalenia okoliczności, na jakie wskazał pełnomocnik ubezpieczonego na rozprawie, było zdaniem Sądu zbędne, o czym jeszcze będzie mowa w rozważaniach prawnych. W związku z powyższym Sąd na podstawie art. 235 2 § 1 pkt 2 k.p.c. pominął wniosek ubezpieczonego o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii innego biegłego sądowego okulisty. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Świadczenie pieniężne dla cywilnych ofiar działań wojennych, o które wnioskował ubezpieczony, zostało przewidziane w przepisach ustawy z dnia 16 listopada 2006r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących cywilnym niewidomym ofiarom działań wojennych (tekst jedn. Dz. U. z 2021r., poz. 1820 – dalej jako ustawa o świadczeniu pieniężnym). Zgodnie z art. 1 ust. 2 tej ustawy, osobami uprawnionymi do świadczenia i uprawnień wymienionych w ustawie są obywatele polscy, posiadający stałe miejsce zamieszkania w Rzeczypospolitej Polskiej, którzy, nie wchodząc w skład formacji wojskowych, zmilitaryzowanych służb państwowych lub formacji zbrojnych ruchu oporu, doznali naruszenia sprawności organizmu powodującego całkowitą niezdolność do pracy, poprzez utratę wzroku w wyniku: 1) działań wojennych w okresie wojny 1939-1945; 2) eksplozji niewypałów lub niewybuchów pozostałych po wojnie 1939-1945, na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Jak stanowi art. 2 ww. ustawy, osobie uprawnionej przysługuje świadczenie pieniężne określone w ustawie, przyznawane na jej wniosek (ust. 1-2). Do wniosku, o którym mowa w ust. 2, należy dołączyć oświadczenie wnioskodawcy o korzystaniu ze zwolnienia uzyskiwanych dochodów z tytułu emerytury lub renty od podatku dochodowego, na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 100 ustawy z dnia 26 lipca 1991r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, wraz ze wskazaniem organu rentowego lub emerytalnego, będącego płatnikiem emerytury lub renty (ust. 3). W przypadku niekorzystania ze zwolnienia, o którym mowa w ust. 3, do wniosku należy dołączyć: 1) orzeczenie o uznaniu wnioskodawcy za inwalidę I lub II grupy w związku z utratą wzroku lub orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy w związku z utratą wzroku; 2) zaświadczenie o utracie przez wnioskodawcę wzroku z powodu urazu, wystawione przez lekarza okulistę; 3) dowody poświadczające okoliczności i skutki wypadku, który spowodował utratę wzroku, w tym dokumentację medyczną (ust. 4). W przypadku braku dokumentu, o którym mowa w ust. 4 pkt 1, o niezdolności do pracy, dacie jej powstania oraz związku tej niezdolności ze stanem narządu wzroku orzeka lekarz orzecznik Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ust. 5). W przedmiotowej sprawie bezsporne jest, że W. Ł. jest całkowicie i trwale niezdolny do pracy w związku z utratą wzroku. Stan zdrowia ubezpieczonego uzasadniał zaliczenie go przez Komisję Lekarską ds. Inwalidztwa i Zatrudnienia do I grupy inwalidów (orzeczenie z 23 października 1980r.) w związku z praktyczną ślepotą obojga oczu, a w konsekwencji przyznanie mu prawa do renty inwalidzkiej (w późniejszym okresie – renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy). Organ rentowy, pomimo istnienia takiego orzeczenia, w trybie art. 2 ust. 5 ustawy skierował ubezpieczonego na badanie do lekarza orzecznika ZUS, który uznał ubezpieczonego za trwale, całkowicie niezdolnego do pracy oraz niezdolnego do samodzielnej egzystencji od 22 kwietnia 1980r. w związku ze stanem narządu wzroku, jednocześnie stwierdzając, że częściowa niezdolność do pracy istnieje od dzieciństwa. Organ rentowy wydał następnie decyzję odmowną, przyjmując że ubezpieczony nie wykazał, by utrata wzroku nastąpiła wskutek okoliczności, o których mowa w art. 1 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym. Od orzeczenia lekarza orzecznika ZUS, które poprzedziło wydanie przez ZUS decyzji odmownej, W. Ł. nie wniósł sprzeciwu do Komisji Lekarskiej ZUS, co zdaniem organu rentowego powinno być podstawą odrzucenia odwołania na podstawie art.
Wymieniony przepis stanowi, że Sąd odrzuci odwołanie w sprawie o świadczenie z ubezpieczeń społecznych, do którego prawo jest uzależnione od stwierdzenia niezdolności do pracy lub niezdolności do samodzielnej egzystencji albo stwierdzenia stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu, jeżeli podstawę do wydania decyzji stanowi orzeczenie lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a osoba zainteresowana nie wniosła sprzeciwu od tego orzeczenia do komisji lekarskiej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i odwołanie jest oparte wyłącznie na zarzutach dotyczących tego orzeczenia. Jeżeli odwołanie opiera się także na zarzucie nierozpatrzenia wniesionego po terminie sprzeciwu od tego orzeczenia, a wniesienie sprzeciwu po terminie nastąpiło z przyczyn niezależnych od osoby zainteresowanej, sąd uchyla decyzję, przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania organowi rentowemu i umarza postępowanie. W takim przypadku organ rentowy kieruje sprzeciw do rozpatrzenia do komisji lekarskiej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W przedmiotowej sprawie, jak zostało już wskazane, zasady przyznawania świadczenia pieniężnego, którego domaga się W. Ł., reguluje ustawa z dnia 16 listopada 2006r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących cywilnym niewidomym ofiarom działań wojennych. W art. 13 tej ustawy przewidziano, że w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zarazem cytowany art. 2 ust. 5 ustawy wskazuje, że w przypadku braku dokumentu, o którym mowa w ust. 4 pkt 1 (orzeczenie o uznaniu wnioskodawcy za inwalidę I lub II grupy w związku z utratą wzroku lub orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy w związku z utratą wzroku), o niezdolności do pracy, dacie jej powstania oraz związku tej niezdolności ze stanem narządu wzroku orzeka lekarz orzecznik Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W przypadku W. Ł. nie zachodziła okoliczność wskazująca na potrzebę skierowania sprawy do lekarza orzecznika ZUS, ponieważ ubezpieczony w 1980r. uzyskał orzeczenie o zaliczeniu do I grupy inwalidów z uwagi na praktyczną ślepotę obu oczu. Orzeczenie to, zdaniem Sądu, jest takim, na jakie wskazuje art. 2 ust. 4 pkt 1 ustawy o świadczeniu pieniężnym, a skoro tak, to procedura orzecznicza nie musiała być wdrożona, tym samym – mimo, że do jej wdrożenia doszło – ubezpieczony, choć nie skorzystał z prawa do złożenia sprzeciwu, nie powinien ponieść negatywnych konsekwencji w postaci odrzucenia jego odwołania. Przesłanki z art. 477
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.