Zasadne było więc zasądzenie części dochodzonej pozwem kwoty, to jest sumy 32.624,47 zł, obejmującej niespłacony kapitał pożyczki -30.000 zł, prowizji w kwocie 2.624,47 zł oraz sumy odsetek umownych i za opóźnienie 1750,44 zł. Natomiast nieuprawnione było domaganie się zasądzenia opłaty z tytułu ubezpieczenia grupowego, w świetle regulacji zawartej w art.
Zgodnie z przepisem art.
k.c., postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Rozpatrując przewidziane w treści powyższej regulacji przesłanki uznania zapisów umowy łączącej strony za klauzule niedozwolone, należało dojść do wniosku, że umowa pożyczki została zawarta przez poprzednika prawnego powoda w ramach prowadzonej działalności gospodarczej z pozwanym, jako konsumentem w rozumieniu art. 22 1 k.c. Jeśli chodzi o drugą z przesłanek wymienionych w dyspozycji omawianego przepisu, to ustawodawca nie określił, co oznacza zawarte w treści art.
2 k.c. sformułowanie „główne świadczenia stron”. Pojęcie to należy jednak rozumieć wąsko i odnieść do essentialia negotii umowy, a więc takich jej elementów konstrukcyjnych, bez których uzgodnienia nie doszłoby do zawarcia umowy pożyczki. Innymi słowy chodzi o klauzule regulujące świadczenia typowe dla danego stosunku prawnego, stanowiące te jego elementy, które konstytuują istotę danego porozumienia. Zgodnie z przepisem art. 61 ust. 1 prawa bankowego - przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. Te właśnie wskazane w ustawie essentialia negotii umowy kredytu należy uznać za główne świadczenia stron, tym samym bezsprzecznie nie należy do nich obowiązek zapłaty przez kredytobiorcę opłaty z tytułu ubezpieczenia grupowego, które w badanej sprawie wyniosła 19.970,20 zł. Nie ulega również wątpliwości, że zapisy umowy nakładające na kredytobiorcę obowiązek zapłaty ww. opłat, nie zostały z pozwaną indywidualnie uzgodnione. Przesłanka braku indywidualnego uzgodnienia została przez ustawodawcę bliżej określona w zapisie art.
k.c., który nakazuje uznać za nieuzgodnione indywidualnie te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W piśmiennictwie przyjmuje się, że nie są postanowieniami indywidualnie uzgodnionymi klauzule sporządzone z wyprzedzeniem, w sytuacji, gdy konsument nie miał wpływu na ich treść, nawet, jeżeli są one zawarte we wzorcu. Przy czym wiedza kontrahenta o istnieniu klauzul nienegocjowanych czy też możliwość zapoznania się z nimi przed zawarciem umowy i nawet zrozumienie ich treści nie stanowi okoliczności wyłączającej uznanie tych klauzul za narzucone, kryterium istotnym jest tu, bowiem możliwość wpływania, oddziaływania na kształtowanie ich treści. W konsekwencji postanowieniami indywidualnie uzgodnionymi będą tylko takie, które były w sposób rzeczywisty negocjowane lub włączone do umowy wskutek propozycji zgłoszonej przez samego konsumenta (A. Rzetecka - Gil, Kodeks cywilny. Komentarz do art.
. Zobowiązania część ogólna, Lex 2011). Za indywidualnie uzgodnione nie można przy tym uznać takich postanowień umowy, gdzie konsument dokonał wyboru jednej z kilku możliwości przedstawionych przez przedsiębiorcę. W realiach przedmiotowej sprawy zapisy umowy przewidujące obowiązek zapłaty w/w opłat nie były indywidualnie uzgodnione z pozwaną. Przedmiotowa opłata została określone we wzorcu umowy i przedłożona stronie pozwanej do podpisu. Warto przy tym zauważyć, że - stosownie do art.
- ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje. Zatem to na stronie powodowej spoczywał ciężar wykazania, że omawiane postanowienia umowy zostały uzgodnione w sposób indywidualny ze stroną pozwaną. W ocenie Sądu Okręgowego, powód nie sprostał powyższemu obowiązkowi. Kolejnym warunkiem uznania za abuzywne danego postanowienia umownego w rozumieniu art.
jest kształtowanie przez sporne postanowienie umowne praw i obowiązków konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, przy czym na skutek tej sprzeczności musi dojść do rażącego naruszenia jego interesów. W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że istotą dobrego obyczaju jest szeroko rozumiany szacunek do drugiego człowieka, sprzeczne z dobrymi obyczajami będą, więc takie działania, które zmierzają do niedoinformowania, dezinformacji, wykorzystania naiwności lub niewiedzy klienta. Z kolei termin „interesy” konsumenta proponuje się rozumieć szeroko, nie tylko, jako interes ekonomiczny (na co wskazuje dodatkowo forma liczby mnogiej), ale również przy uwzględnieniu aspektu zdrowia konsumenta i jego bliskich oraz dyskomfortu konsumenta, spowodowanego takimi czynnikami, jak strata czasu, dezorganizacja życia, niewygoda, nierzetelne traktowanie, przykrości, naruszenie prywatności, doznanie zawodu, itd. Zdaniem Sądu II instancji, obciążenie pozwanej dodatkową opłatą z tytułu ubezpieczenia grupowego, która w łącznej wysokości sięgała 66,6% kwoty przekazanego kapitału jest rażącym naruszeniem dobrych obyczajów, rzetelności kupieckiej i uczciwości. W świetle zasad doświadczenia życiowego i reguł obrotu gospodarczego nie sposób przyjąć, że prowadzona rzetelna, zgodna z prawem działalność gospodarcza, mogłaby przynosić dodatkowy zysk na takim poziomie. W szczególności zwrócić uwagę należy na fakt, iż ochrona ubezpieczeniowa obejmowała między innymi przypadki utraty pracy i stałego źródła dochodu, co w świetle realiów kontrolowanej sprawy - pozwana w momencie zawierania umowy była emerytką - należy ocenić jako działanie wyjątkowo nieuczciwe. Samo pojęcie sprzeczności z dobrymi obyczajami rozumiane powinno być w ten sposób, że postanowienie umowne jest z nimi sprzeczne wówczas, gdy za jego pomocą bank kształtuje prawa i obowiązki stron umowy nie uwzględniając słusznych interesów konsumenta. Oceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, biorąc pod uwagę jej treść i okoliczności zawarcia (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 22.12.2020 r, I ACa 766/19). Jak wykazano powód oferując produkt w postaci ubezpieczenia grupowego, który w zasadzie nie był pozwanej potrzebny z przyczyn wskazanych w poprzednim akapicie stanowił jawne naruszenie dobrych obyczajów w relacji z konsumentem. Natomiast pojęcie "interesów konsumenta" należy rozumieć szeroko, zarówno w kategoriach interesu prawnego, jak i ekonomicznego, w tym na gruncie umowy kredytowej, powinna uwzględniać aspekt bezpieczeństwa finansowego. W związku z tym jako "rażące naruszenie interesów konsumenta" należy rozumieć jako nieusprawiedliwioną dysproporcję praw na jego niekorzyść w określonym stosunku obligacyjnym (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 20.11.2020r., I ACa 291/19). Niewątpliwie zatem i ta przesłanka została w niniejszej sprawie spełniona. W tym zakresie należy podkreślić, że skutkiem uznania klauzuli za abuzywną nie może być jej częściowa bezskuteczność ani „miarkowanie" abuzywności. Brak mocy wiążącej dotyczy w całości klauzuli niedozwolonej, nie jest więc dopuszczalne uznanie, że jest ona skuteczna w zakresie, w jakim nie naruszałaby kryterium określonego w przepisie art.
W szczególności wniosek o częściowej bezskuteczności postanowień uznanych za abuzywne nie wypływa z art.
Przepis ten przewiduje jedynie, że jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie. Prawidłowa wykładnia powołanego przepisu prowadzi do wyeliminowania całej klauzuli, a nie ograniczeniu zakresu jej obowiązywania (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 13 lipca 2018r., V ACa 542/17, LEX nr 2531759). Trzeba podkreślić, że sąd krajowy jest zobowiązany do zbadania z urzędu, czy dane warunki umowy wchodzące w zakres stosowania dyrektywy 93/13 z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich mają nieuczciwy charakter, a także do tego, aby dokonawszy takiego badania, zniwelować brak równowagi między konsumentem a przedsiębiorcą, o ile sąd ów posiada niezbędne ku temu informacje dotyczące stanu prawnego i faktycznego (zob. podobnie wyroki: z dnia 21 kwietnia 2016r., R. i R., C 377/14, EU: C:2016:283, pkt 52 i przytoczone tam orzecznictwo; z dnia 21 grudnia 2016r., G. N. i in., C 154/15, C 307/15 i C 308/15, EU: C:2016:980, pkt 58). W przypadku cesji wierzytelności, warunkiem otrzymania należności przez nabywcę długu jest udowodnienie, że takie prawo przysługiwało pierwotnemu wierzycielowi (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 lipca 2006 r., V CSK 187/06). W tych warunkach wszelkie skutki zawarcia umowy z klauzulami abuzywnymi obciąża również obecnego wierzyciela. Reasumując przedstawione rozważania należy stwierdzić, że postanowienie umowy pożyczki zawartej z pozwaną nakładające obowiązek zapłaty opłaty za objęcie ubezpieczeniem grupowym w łącznej kwocie 19.970,20 zł, stanowi niedozwolone postanowienie umowne w rozumieniu przepisu art.
k.c. i nie wiąże pozwanej. W rezultacie zmianie uległo rozstrzygnięcie w zakresie odsetek i tak odsetki umowne od zasądzonej kwoty wyniosły 1.008,77 zł, natomiast odsetki za opóźnienie 741,67 zł - razem więc Sąd obniżył zasądzoną w punkcie I.2 wyroku kwotę z 2.576,68 zł do 1750,44 zł. Z opisanych względów Sąd Okręgowy zmienił na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. zaskarżony wyrok, o czym orzekł w pkt I., oddalając apelację w pozostałej części na podstawie art. 385 k.p.c. Wydanie wyroku reformatoryjnego skutkowało również zmianą rozstrzygnięcia o kosztach procesu, które Sąd na podstawie art. 100 zd. I k.p.c. rozdzielił stosunkowo. Powód wygrał w 62,22%, wobec tego powinien ponieść koszty w części, w jakiej przegrał proces tj. w 37,78%. Koszty sądowe objęły opłatę od pozwu oraz wydatki na wynagrodzenia biegłych w kwotach - 436 zł, 460 zł i 522,24 zł - poniesionych tymczasowo przez Skarb Państwa. Koszty wynagrodzenia biegłych stosunkowo rozdzielone wyniosły 535,81 zł (1.418,24 zł x 37,78%), a pozostałe koszty sądowe to kwota 1.043,86 (2.763 zł x 37,78%), pomniejszona o uiszczoną opłatę w wysokości 691 zł, czyli 352,86 zł (1.043,86 zł – 691 zł). W rezultacie Sąd nakazał pobrać od powoda na rzecz Skarbu Państwa Sądu Rejonowego dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi kwotę 888,67 zł (535,81 zł + 352,86 zł). Z tytułu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu pozwanej, od powoda należało zasądzić kwotę 1.672,90 zł (4.428 zł x 37,78%), a pozostałą część wynagrodzenia pełnomocnika wypłacić ze Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi tj. kwotę 2.755,10 zł (4.428 zł – 1.672,90 zł). O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na tożsamej zasadzie. Powód w II instancji wygrał w 62,31%, więc powinien ponieść koszty w 37,69%. Na koszty apelacyjne złożyły się: opłata od apelacji w kwocie 2.759 zł oraz wynagrodzenie biegłej w kwocie 565,66 zł oraz 207,59 zł. Zatem Sąd nakazał pobrać od powoda na rzecz Skarbu Państwa Sądu Rejonowego dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi kwotę 1039,86 zł (2.759 zł x 37,69%) tytułem części nieuiszczonej przez pozwaną opłaty od apelcaji, a z tytułu kosztów wynagrodzenia biegłego kwotę 291,43 zł (773,25 zł x 37,69%) na rzecz Skarbu Państwa Sądu Okręgowego w Łodzi. Wynagrodzenie pełnomocnika z urzędu pozwanej za instancję odwoławczą wyniosło 2.214 zł brutto, które Sąd ustalił w oparciu o § 8 pkt. 6 w zw. z § 16 ust. pkt.1 oraz § 4 ust. 3 - Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3.10.2016 r w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U.2019, poz.18). Powód obowiązany był pokryć kwotę 834,46 zł (2.214 zł x 37,69%), a pozostałą część w kwocie 1.379,54 zł Sąd nakazał wypłacić pełnomocnikowi pozwanej ze Skarbu Państwa Sądu Rejonowego dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.