3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 03 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (t. j. Dz. U z 2016 r., poz. 1715). Apelację od wyroku złożył pozwany, zaskarżając go w całości, zarzucając: obrazę przepisów praw materialnego, tj. art. 123 § 1 pkt 1 k.c. w zw. z art. 124 k.c. - przez jego błędną wykładnię i w konsekwencji uznanie, że nadanie klauzuli wykonalności zarówno na rzecz poprzednika prawnego pozwanego, jak i pozwanego nie ma przymiotu „działania bezpośredniego” w celu zaspokojenia roszczenia i wobec tego nie przerywa biegu termin przedawnienia roszczenia stwierdzonego tytułem egzekucyjnym. Apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa w całości, rozstrzygnięcie o kosztach postępowania za I instancję oraz zasądzenie kosztów postępowania za drugą instancję według norm przepisanych, ewentualnie wniósł o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do Sądu Rejonowego do ponownego rozpoznania oraz, stosownie do art. 108 § 2 k.p.c., pozostawienie temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania odwoławczego. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja okazała się zasadna. Na wstępie należy zaznaczyć, że ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Rejonowy są prawidłowe, a Sąd Okręgowy przyjmuje je za własne. Zważywszy na zarzuty apelacji, stan faktyczny należy uznać za bezsporny. Sąd Okręgowy uznał za trafny zarzut apelacji naruszenia przepisów prawa materialnego tj. art. 123 § 1 pkt 1 k.c. w zw. z art. 124 k.c.. Sąd pierwszej instancji dokonał błędnej wykładni wskazanych przepisów, uznając, że nadanie klauzuli wykonalności zarówno na rzecz poprzednika prawnego pozwanego, jak i pozwanego nie ma przymiotu „działania bezpośredniego” w celu zaspokojenia roszczenia w rozumieniu art. 123 § 1 pkt 1 k.c. i wobec tego nie przerywa biegu terminu przedawnienia roszczenia stwierdzonego tytułem egzekucyjnym. Sąd Rejonowy w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wyraził pogląd, ze wniosek o nadanie tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności nie przerywa biegu przedawnienia, gdyż nie jest to czynność przedsięwzięta bezpośrednio w celu zaspokojenia roszczenia. Sąd odwołał się przy tym do prezentującego takie zapatrywanie orzecznictwa Sądu Najwyższego. W istocie, takie stanowisko wynikało z wcześniejszych orzeczeń Sądu Najwyższego. Dodać trzeba jednak w tym miejscu, że jeśli chodzi o skutek złożenia wniosku o nadanie tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności dla biegu przedawnienia, to stanowisko Sądu Najwyższego nie było jednolite, a nadto zauważyć należy, że aktualnie orzeczenia wskazują na utrwalenie odmiennego poglądu od podzielonego w rozpoznawanej sprawie przez Sąd Rejonowy. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 5 listopada 2004 r., sygn. akt: II CK 478/03, w którym odwołuje się także do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 16 stycznia 2004 r., sygn. akt III CZP101/03 (Biul. SN 2004/17) przyjął odmienną od dotychczasowej wykładnię art. 123 § 1 pkt 1 k.c., uznając, że wniosek o nadanie tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności przerywa bieg terminu przedawnienia. Argumentował przy tym, że przedawnienie roszczeń majątkowych – jak się powszechnie przyjmuje – ma chronić dłużnika przed stanem niepewności wynikającej z bezczynności wierzyciela, dlatego uprawnienie do uchylenia się od spełnienia świadczenia traci aksjologiczną podstawę, jeżeli wierzyciel podejmuje działanie konieczne do jego przymusowej realizacji (art.776 k.p.c.) i – co należy dodać – nie może w okresie postępowania o nadanie klauzuli wykorzystać innych środków zmierzających do ich zaspokojenia. W takim wypadku zaliczenie omawianej czynności do kategorii „przygotowawczej” i odmówienie jej przymiotu „działania bezpośredniego” byłoby sprzeczne z istotą sądowego dochodzenia roszczeń i zaspokajania ich w drodze egzekucji, charakteryzującego się określoną w ustawach sekwencją czynności stron oraz organów wymiaru sprawiedliwości i egzekucyjnych. W uzasadnieniu wyroku z dnia 30 maja 2019 r., sygn. akt V CSK 204/18 (Legalis 1973202) Sąd Najwyższy wskazał, że z uwagi na istniejące rozbieżności w orzecznictwie, dotyczące skutków wniesienia do sądu wniosku o nadanie klauzuli wykonalności w kontekście biegu terminu przedawnienia, w uchwale z dnia 16 stycznia 2004 r. (III CZP 101/03, OSNC 2005, nr 4, poz. 58) Sąd Najwyższy stwierdził, że wniosek o nadanie klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu przerywa bieg przedawnienia, gdyż jest to czynność, o której mowa w art. 123 § 1 pkt 1 k.c.. Zaakcentował jednocześnie, że ten pogląd dotyczy każdego wniosku o nadanie klauzuli wykonalności bez względu na to, czy chodzi o sądowy, czy pozasądowy tytuł egzekucyjny. W uzasadnieniu odniósł się do przyjętej w orzecznictwie liberalnej wykładni pojęcia „czynność przedsięwzięta w celu dochodzenia roszczenia”, którą jest nawet wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych złożony przed wytoczeniem powództwa. Uznał, że wprowadzenie do art. 123 § 1 pkt 1 k.c. wymagania „bezpośredniości” było reakcją na krytykę zaliczania do kręgu czynności przerywających bieg przedawnienia aktów niekoniecznych – z punktu widzenia właściwych przepisów proceduralnych – do dochodzenia roszczenia, a nie zamierzeniem ustawodawcy wyeliminowania z hipotezy tego przepisu wniosku o nadanie klauzuli wykonalności. Stanowi on bowiem – poza przypadkami nadawania takiej klauzuli z urzędu – conditio sine qua non zaspokojenia roszczenia. Do czasu ukończenia postępowania wywołanego tym wnioskiem uprawniony nie może podjąć innej czynności mogącej też przerwać bieg przedawnienia. Stąd złożenie tego wniosku nie tylko powoduje przerwanie biegu przedawnienia, ale też jego zawieszenie aż do czasu ukończenia postępowania wywołanego tym wnioskiem (art. 124 § 2 k.c.). Uregulowanie to odpowiada fundamentalnemu założeniu instytucji przedawnienia, wyrażanemu w orzecznictwie, według którego termin przedawnienia nie może biec, jeżeli uprawniony nie ma możliwości realizowania roszczenia. Takie też stanowisko zostało wyrażone w kolejnych orzeczeniach, w których słusznie wskazano, że literalna wykładnia art. 123 § 1 pkt 1 k.c., od której Sąd Najwyższy w powołanej uchwale odstąpił, prowadziłaby do przypisania ustawodawcy nieracjonalnego działania. Niepodobna bowiem przyjąć, by jego wolą było dopuszczenie do przedawnienia roszczenia w czasie postępowania klauzulowego, na czas trwania którego wierzyciel nie ma wpływu. Postępowanie to może ulegać wydłużeniu, zwłaszcza w razie wniesienia środka odwoławczego. Wykładnia literalna stanowiłaby też wyłom od zasady, według której przedawnienie nie może biec, jeżeli uprawniony nie ma możliwości realizowania roszczenia (zob. np. wyroki SN: 17 grudnia 2004 r., II CK 276/04, niepubl., z dnia 22 stycznia 2008 r., V CSK 386/07, niepubl., z dnia 23 listopada 2011 r., IV CSK 156/11, niepubl., z dnia 12 stycznia 2012 r., II CSK 203/11, niepubl.). Sąd Najwyższy w przywołanym wyroku z dnia 30 maja 2019 r., sygn. akt V CSK 204/18 również przychylił się do tego poglądu, odwołując się do motywów wyrażonych w powołanej uchwale z dnia 16 stycznia 2004 r.. Wskazał nadto, że bez znaczenia pozostaje przy tym, czy wniosek o nadanie klauzuli wykonalności określonemu tytułowi egzekucyjnemu został uwzględniony (w całości lub w części), czy oddalony w całości. O charakterze czynności jako przedsięwziętej bezpośrednio w celu dochodzenia roszczenia nie decyduje merytoryczne rozstrzygnięcie sądu. Jeżeli określona czynność procesowa nie wywołuje skutków prawnych, ustawodawca na to wskazuje, np. w odniesieniu do zwróconego pozwu (art. 130 § 2 zd. 2 k.p.c.). Poza tym, przyjmując koncepcję wyrażoną w skardze kasacyjnej, należałoby przyjąć, że sąd mógłby ocenić, czy określona czynność wywołała skutek, o którym mowa w art. 123 § 1 pkt 1 k.c., dopiero wówczas, gdy zostałaby poddana merytorycznej kontroli ze strony sądu, która może trwać pewien okres czasu (jak to miało miejsce w tym stanie faktycznym), a do tego czasu strony pozostawałyby w niepewności co do swojej sytuacji prawnej. Taka wykładnia omawianego przepisu nie ma uzasadnienia. Reasumując, Sąd Najwyższy wskazał, że skuteczne wniesienie do sądu wniosku o nadanie klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu wystawionemu przeciwko następcom prawnym dłużnika przerywa bieg terminu przedawnienia roszczenia banku przeciwko tym osobom, nawet jeżeli wniosek ten został prawomocnie oddalony. Sąd Okręgowy orzekający w rozpoznawanej sprawie w całości podziela pogląd wynikający z przywołanych powyżej orzeczeń Sądu Najwyższego. Przenosząc przytoczoną argumentację na grunt przedmiotowej sprawy należało stwierdzić, że wnioski o nadanie klauzuli wykonalności zarówno na rzecz poprzednika prawnego pozwanego (opatrzenie nakazu zapłaty z dnia 6 marca 2001 r. sygn. akt VI Nc 129/01 klauzulą wykonalności w dniu 25 sierpnia 2010 r.), jak i pozwanego (wniosek z dnia 14 czerwca 2018 r., opatrzenie nakazu zapłaty klauzulą wykonalności w dniu 4 lipca 2018 r.) stanowiły „działania bezpośrednie” w celu zaspokojenia roszczenia i wobec tego przerywały bieg terminu przedawnienia roszczenia stwierdzonego tytułem egzekucyjnym. W tej sytuacji, wbrew stanowisku Sądu Rejonowego, roszczenie powoda w zakresie należności głównej, wynikającej z tego nakazu nie przedawniło się, gdyż bieg terminu przedawnienia roszczenia stwierdzonego tytułem egzekucyjnym został przerwany przez wnioski o nadanie klauzuli wykonalności zarówno na rzecz poprzednika prawnego pozwanego, jak i pozwanego. Natomiast trafnym pozostaje stanowisko Sądu Rejonowego, że wynikające z prawomocnego nakazu zapłaty odsetki ustawowe za opóźnienie mają charakter świadczenia okresowego, w związku z czym – w myśl art. 125 k.c. – przedawniają się z upływem trzech lat. Trzyletni okres przedawnienia rozpoczyna bieg od chwili, gdy orzeczenie sądu lub innego organu powołanego do rozpoznawania spraw danego rodzaju, albo orzeczenie sądu polubownego, stanie się prawomocne. W rozpoznawanej sprawie przedawnieniu uległy odsetki za opóźnienie od daty 21 marca 2001 r. do 3 lipca 2015 r. i tylko w takim zakresie powództwo o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności podlegało uwzględnieniu. W ocenie Sądu Okręgowego wobec likwidacji akt sprawy sygn. akt I Nc 129/01 i braku możliwości ustalenia w oparciu o akta, kiedy nakaz zapłaty z dnia 6 marca 2001 r. uprawomocnił się, za taką datę należało przyjąć 21 marca 2001 r., jako wynikającą z uwzględnienia upływu dwóch tygodni do złożenia sprzeciwu od daty wydania nakazu zapłaty. Dzień następny, czyli 21 marca 2021 r. stanowił więc początek biegu terminu przedawnienia roszczenia o odsetki. Data 3 lipca 2015 r., to dzień poprzedzający nadanie klauzuli wykonalności tytułowi egzekucyjnemu na rzecz powoda jako następcy prawnego. Sąd Okręgowy w konsekwencji przyjętego i przedstawionego w poprzedzającej części uzasadnienia poglądu, podzielając zarzut apelacji odnośnie braku przedawnienia roszczenia w zakresie należności głównej wynikającej tytułu egzekucyjnego i części odsetek za opóźnienie, na podstawie art. 386 § 1 pkt 1 k.c., zmienił zaskarżony wyrok, orzekając jak w punkcie I.1.wyroku. W pozostałym zakresie powództwo podlegało oddaleniu (punkt I. 2. wyroku). O kosztach procesu orzeczono na podstawie art. 102 k.p.c., zważywszy na fakt, że rozstrzygnięcie o roszczeniu powódki stanowiło konsekwencję przyjętego poglądu prawnego w zakresie wykładni przepisu art. 123 § 1 pkt 1 k.c., a nadto mając na uwadze sytuację majątkową powódki. O wynagrodzeniu za pomoc prawną udzieloną w urzędu powódce orzeczono na podstawie §
3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (t. j. Dz. U z 2016 r., poz. 1715). Sąd Okręgowy nie obciążył powódki kosztami postępowania apelacyjnego, stosując zasadę wynikająca z art. 102 k.p.c., biorąc pod uwagę tożsame przyczyny, jak przy orzeczeniu o kosztach procesu. O wynagrodzeniu za pomoc prawną udzieloną w urzędu powódce w postępowaniu apelacyjnym orzeczono na podstawie §16 ust.1 pkt 1) w zw. z §
3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 03 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (t. j. Dz. U z 2016 r., poz. 1715).
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.