k.p.c., założenie księgi wieczystej następuje z chwilą dokonania pierwszego wpisu – czyli w postępowaniu o wpis do księgi wieczystej. Stosownie do § 19 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 września 2001 r. w sprawie prowadzenia ksiąg wieczystych i zbiorów dokumentów (Dz. U. z 2001 r., nr 102, poz. 1122, ze zmianami), założenie księgi wieczystej dla nieruchomości jest dokonywane na podstawie wniosku zawierającego m. in. oznaczenie nieruchomości i wymienienie wszystkich uprawnionych, na których rzecz własność ma być wpisana, a także powołanie tytułu własności. Według § 10 ust. 2 rozporządzenia, przy pierwszym dokonanym wpisie zamieszcza się na początku tekst: „Założono księgę wieczystą.” Do wniosku o założenie księgi wieczystej powinny być dołączone dokumenty stwierdzające nabycie własności nieruchomości określonej we wniosku oraz dokumenty stanowiące podstawę oznaczenia nieruchomości (§ 20 ust. 1 rozporządzenia). Założenie księgi wieczystej następuje zatem w postępowaniu o wpis, a wniosek o wpis do księgi wieczystej, która jeszcze nie istnieje, jest implicite wnioskiem o założenie księgi wieczystej. Sąd Rejonowy prawidłowo wskazał, że wątpliwości budzi tożsamość działki objętej wnioskiem inicjującym postępowanie, opisanej w dokumentacji geodezyjnej wydanej przez Starostę (...) (k. 4), z gruntem określonym w pozostałych dokumentach dołączonych do wniosku, z których miałoby wynikać prawo własności nieruchomości – aktach notarialnych oraz księdze hipotecznej „Kamienna H.. (...)”. Skarżąca trafnie podnosi w apelacji, że dokumenty te mogłyby, co do zasady, stanowić podstawę założenia księgi wieczystej - jednak ich treść musiałaby przesądzać o identyczności nieruchomości wymienionej we wniosku z gruntami opisanymi w księdze hipotecznej i przedłożonych aktach notarialnych. Opis i wyrys z mapy ewidencyjnej oraz wypis z ewidencji gruntów wskazują na współczesne położenie działki nr (...) o powierzchni 0,0497 ha, zawierają też ogólną adnotację, że działce tej odpowiada nieruchomość o takiej powierzchni, opisana w aktach notarialnych: Rep. A Nr (...) z dnia 30 czerwca 1968 r. (k. 7 - 8) i Rep. A Nr (...) z dnia 26 września 1968 r. (k. 9 - 10), która pochodzi z księgi „Kamienna H.. (...)”. Dokumenty te nie odnoszą się natomiast do faktu, iż księga wieczysta „Kamienna H.. (...)” była prowadzona dla szeregu gruntów, które stanowiły własność różnych osób. Nie jest przy tym możliwe stanowcze, pewne stwierdzenie, że wymienione dokumenty dotyczą nieruchomości tożsamej geodezyjnie z „północną połową nieruchomości”, której właścicielami, zgodnie z wpisami w tej księdze, mieli być M. i J. N.. Wiadomo tylko, iż grunty te były objęte księgą wieczystą „Kamienna H.. (...)”, tak jak wiele innych działek geodezyjnych, sukcesywnie wyodrębnianych z tej księgi wieczystej. Potwierdza to pismo Naczelnika Wydziału Geodezji, Kartografii, Katastru i (...) Starostwa Powiatowego w S., w którym wprost zaznaczono, że Starosta (...) nie ma kompetencji do wydania wypisu z rejestru ewidencji gruntów i budynków wraz z wyrysem z mapy ewidencyjnej, zawierającego informację, iż obecna działka nr (...) odpowiada północnej połowie nieruchomości, która stosownie do wpisów w księdze hipotecznej H. (...) stanowiła własność J. i M. N.
k.p.c., rozpoznając wniosek o wpis do księgi wieczystej, sąd bada jedynie treść i formę wniosku, dołączonych do wniosku dokumentów oraz treść księgi wieczystej. Przepis ten wyznacza możliwy zakres kognicji sądu w postępowaniu wieczystoksięgowym, która jest znacznie zawężona, bowiem została zredukowana do analizy wyraźnie wymienionych elementów, co wynika z celu postępowania wieczystoksięgowego - prawidłowego ustalenia stanu prawnorzeczowego nieruchomości. Przepis art.
określa także zakres kognicji sądu drugiej instancji rozpatrującego apelację. Takie stanowisko jest ugruntowane w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. np. postanowienie z dnia 5 października 2005 r., II CK 781/04, LEX nr 187020; postanowienie z dnia 27 kwietnia 2001 r., III CKN 354/00, OSNC 2001/12/183; postanowienie z dnia 6 października 2006 r., V CSK 214/06, LEX nr 327887). Oznacza to, że również Sąd odwoławczy rozstrzyga wyłącznie, czy wpis (lub jego odmowa) pozostaje w zgodzie z prawem tylko w świetle treści zgłoszonego wniosku, treści i formy przedłożonych dokumentów, stanowiących podstawę wpisu oraz treści księgi wieczystej. Kontrola zaskarżonego orzeczenia (wpisu lub jego odmowy) dokonywana przez sąd drugiej instancji na skutek wniesionej apelacji powinna być zatem ograniczona do tego, czy dokumenty załączone do wniosku i którymi dysponował sąd pierwszej instancji, dawały podstawę do dokonania bądź odmowy wpisu, zgodnie z wnioskiem o wpis (tak Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 31 stycznia 2014 r., II CSK 225/13, LEX nr 1460722). Sąd drugiej instancji, przy rozstrzyganiu sprawy, nie może brać pod uwagę dokumentów dołączonych dopiero do apelacji, gdyż przedmiotowy zakres kontroli wniosku wyznacza treść żądania wnioskodawcy i dołączonych do wniosku dokumentów. Art.
stanowi przeszkodę do prowadzenia przez sąd drugiej instancji postępowania dowodowego wykraczającego poza wskazane we wniosku o wpis dokumenty, jeżeli miałyby one stanowić podstawę uwzględnienia wniosku, bądź podejmowania z urzędu działań w celu ustalenia rzeczywistego stanu prawnego nieruchomości (por. też uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia 2009 r., III CZP 80/09, OSNC 2010/6/84; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 2013 r., III CSK 171/12, LEX nr 1314358; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 stycznia 2015 r., IV CSK 314/14, LEX nr 1656514). Sąd wieczystoksięgowy nie jest również uprawniony do dokonania wpisu w księdze wieczystej, jeżeli wnioskodawca we wniosku jako jego podstawę powołał dokument znajdujący się w innej księdze wieczystej, chociażby obie księgi były prowadzone przez ten sam sąd i dotyczyły nieruchomości stanowiących własność tych samych osób, a dokument pozwalał na dokonanie analogicznego wpisu jak w księdze, w której był już podstawą wpisu (por. przywołane wcześniej postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2014 r., II CSK 225/13, LEX nr 1460722; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 listopada 2011 r., II CSK 538/10, LEX nr 1129097). W postanowieniu z dnia 30 stycznia 2015 r., III CSK 145/14, OSNC 2016/2/22, Sąd Najwyższy wprost wskazał, że art.
ma zastosowanie także wtedy, gdy postępowanie wieczystoksięgowe zmierza do założenia księgi wieczystej przez dokonanie pierwszego wpisu. Rolą sądu wieczystoksięgowego jest takie rozstrzyganie wniosków - nawet w granicach wąsko zakreślonej kognicji - które następuje zgodnie z obowiązującym prawem i realizuje główny cel, w jakim są tworzone księgi wieczyste – ustalenie stanu prawnego nieruchomości (art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece - tekst jednolity Dz. U. z 2019 r., poz. 2204). W rezultacie uwzględnienia wniosku przez sąd nie może dojść do sytuacji, w której wpis nie odzwierciedlałby rzeczywistego stanu prawnego nieruchomości. Nie jest zasadne stanowisko skarżącej, że dokumenty – umowa darowizny z dnia 7 lipca 1928 r. oraz postanowienie Sądu Powiatowego w K. z dnia 22 marca 1968 r., sygn. akt I Ns 20/68, zostały wymienione, jako stwierdzające określone fakty, w akcie notarialnym Rep. A Nr (...) z dnia 30 czerwca 1968 r. – umowie zobowiązującej do przeniesienia własności nieruchomości. Z treści tego aktu notarialnego wynika jedynie, że miało miejsce zawarcie umowy darowizny czy też wydanie przez sąd postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku. Natomiast czynność prawna stanowiąca podstawę wpisu powinna być badana przez sąd nie tylko pod kątem formalnoprawnym, lecz także pod względem jej skuteczności materialnoprawnej (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 22 marca 1955 r., II CO 116/54, OSNCK 1956/1/15; z dnia 25 lutego 1963 r., III CR 177/62, OSNC 1964/2/36; z dnia 16 lipca 2009 r., I CSK 497/08, LEX nr 1396363; z dnia 7 grudnia 2011 r., II CSK 604/10, LEX nr 1103623). Oznacza to, że sąd musi analizować, czy czynność ta uzasadnia powstanie, zmianę lub wygaśnięcie prawa, które ma być wpisane do księgi wieczystej, a w odniesieniu do orzeczenia sądu – czy jest ono prawomocne i rzeczywiście dowodzi okoliczności, na które powołuje się wnioskodawca. Z tych przyczyn, dla wykazania faktów wynikających z dokumentów odzwierciedlających poszczególne czynności czy okoliczności mające znaczenie prawne nie wystarcza przedłożenie innego dokumentu, nawet urzędowego, jakim jest akt notarialny, który jedynie odwołuje się do nich i został wydany na podstawie oceny, że wywołały one skutki prawne. Takie wnioskowanie - wiążące inne sądy i organy na podstawie art. 365 § 1 k.p.c. – należy do wyłącznej kompetencji sądu. Przepis art.
wymaga przedstawienia dokumentów zaświadczających wszystkie czynności prawne konieczne do przejścia czy powstania prawa (por. też art. 34 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece – tekst jednolity Dz. U. z 2019 r., poz. 2204), czego nie może zastąpić złożenie dokumentów pośrednio nawiązujących do wykazywanych okoliczności. Skarżąca twierdzi, że umowa darowizny z dnia 7 lipca 1928 r., z uwagi na obowiązujące wówczas przepisy, musiała być ujawniona w księdze hipotecznej „Kamienna H.. (...)”, jednak nie precyzuje, gdzie takie ujawnienie miałoby nastąpić (nie podaje numerów kart ani numerów wpisów). Również sądy obu instancji nie odnalazły w tej księdze wpisu opartego na wymienionej czynności prawnej. Praktyka dokonywania wpisów w księgach wieczystych wskazuje, że zwłaszcza w okresie przed drugą wojną światową i bezpośrednio po wojnie nie wszystkie wpisy, które powinny być ujawnione w księgach hipotecznych rzeczywiście znajdowały w nich odzwierciedlenie. Także w rozpoznawanej sprawie, w akcie notarialnym Rep. A Nr (...) z dnia 26 września 1968 r. został zawarty wniosek o urządzenie księgi wieczystej dla nieruchomości zbywanej w tym akcie, natomiast wniosek o założenie księgi wieczystej A. M.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.