Sygn. akt I AGa 112/21 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 29 czerwca 2021 r. Sąd Apelacyjny w Poznaniu, I Wydział Cywilny i Własności Intelektualnej w składzie: Przewodniczący Sędzia Elżbi

§4

zdanie 2 k.p.c.; - pozwany powinien był uzyskać uprzednią zgodę na złożenie pisma przygotowawczego, którego nie mógł złożyć z góry wraz z takim wnioskiem, podczas gdy wymóg uzyskania uprzedniej zgody (tj., poprzedzającej pismo) nie wynika w żaden sposób z art. 205 3 § 1,2 k.p.c., a nadto sprzeciwia się treść art.

§4

k.p.c., obligującego strony do przedstawienia wszelkich twierdzeń i dowodów w zawitym terminie dwóch tygodni od powstania potrzeby ich powołania, co zakłada konieczność złożenia w tym terminie stosownego pisma przygotowawczego, nawet bez uprzedniej zgody sądu; 3. art. 227 k.p.c.. w zw. z art. 235 2 §1 pkt 1-3, 5-6 k.p.c. w zw. z art.

§1zw.

z art. 327 f § 1 k.p.c. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i oddalenie wniosku pozwanego o przesłuchanie świadka J, M. na fakty wskazane w odpowiedzi na pozew oraz piśmie pozwanego z 21 września 2020 r., a także wniosków dowodowych pozwanego zawartych w piśmie z 21 września 2020 r. oraz 8 grudnia 2020 r.: - wobec błędnego uznania, że nie mają one znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, co było skutkiem błędnej wykładni art. 15 ust. 1 pkt 4 uznk przytoczonej w ramach pierwszego zarzutu apelacji w sytuacji, gdy wskazane środki dowodowe zmierzały do wykazania faktów istotnych dla sprawy - w tym tego, że usługi pozwanego były rzeczywiście świadczone i że z ich świadczenia powód odnosił konkretne korzyści - czy to poprzez wzrost sprzedaży jego towarów, czy też promowania jego towarów oraz marki wśród co najmniej kilkudziesięciu tysięcy potencjalnych klientów; - wskutek błędnego przyjęcia, że wskazane dowody powinny zostać zgłoszone już w odpowiedzi na pozew, choć potrzeba ich zgłoszenia powstała w związku ze stanowiskiem zajętym przez powódkę m.in. w replice na odpowiedź na pozew; - choć sąd ani na rozprawie, ani w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia nie wyjaśnił, dlaczego oddalił wnioski dowodowe również na podstawie art. 235 2 § 1 pkt i,3,5-6 k.p.c., przez co w tym zakresie uzasadnienia wyroku nie poddaje się kontroli instancyjnej.

1. art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 229 k.p.c. w zw. z art. 327 1 §1 pkt. 1 k.p.c. poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę dowodów co polegało na: - przyjęciu, że powód w zamian za uzgodnione wynagrodzenie nie otrzyma! jakiegokolwiek świadczenia od pozwanego, podczas gdy z innych elementów uzasadnienia wynika, że fakt świadczenia usług przez pozwanego był w zasadzie bezsporny pomiędzy stronami, co zresztą potwierdziła strona powodowa na rozprawie w dniu 26 stycznia 2021 r. odnosząc się do wniosku pozwanego z 8 grudnia 2020 r. - przez co treść uzasadnienia nie pozwala na jednoznaczne ustalenie, jakie było ostateczne stanowisko Sądu Okręgowego w Poznaniu w tym zakresie (tj. czy usługi pozwanego w jego ocenie były wykonywane, czy też nie), choć jest to istotna, wręcz fundamentalna okoliczność dla tej spraw). - błędnym i dowolnym przyjęciu, że powód nie mógł i nie negocjował treści spornych usług, ani też nie miał wpływu na to, w jaki sposób były wykonywane, podczas gdy temu zaprzecza chociażby korespondencja e-mailowa złożona do akt sprawy, do której Sąd Okręgowy w Poznaniu w żaden sposób nie odniósł się w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia; - błędnym i dowolnym przyjęciu, że powódka nie mogła odnieść jakichkolwiek korzyści z raportu prof. S., bo dotyczył on zachowania konsumentów, a z nimi - według sądu - powód nie handluje, podczas gdy nie wiadomo na jakiej podstawie sąd dokonał takich ustaleń, skoro nie były one przedmiotem postępowania dowodowego, a mimo tego na takiej podstawie uznał usługę pozwanego za pozorną;
2. zarzuty błędnego zastosowania art. 15 ust. 1 pkt 4 uznk w zw. z art. 6 k.c. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, i w konsekwencji: - błędne przyjęcie - a limine - że usługi pozwanego w postaci dodatkowej ekspozycji towarów, promowania powoda przez umieszczenie linku do strony internetowej na stronie pozwanego, czy też sporządzenie i wydanie powodowi raportu prof. S. wypełniały hipotezę art. 15 ust. 1 pkt 4 uznk, co nie miało podstaw, w szczególności wobec nieprzedstawienia przez powoda jakichkolwiek dowodów na to, że usługi nie były wykonywane, powód nie miał wpływu na ich treść, bądź by nie przynosiły korzyści powodowi lub uzgodnione wzajemne wynagrodzenie było nieekwiwalentne, - błędne przyjęcie błędne że ww. usługi pozwanego i uzyskane za nie wynagrodzenie mogą podlegać hipotezie art. 15 ust. 1 pkt 4 uznk w sytuacji, gdy zostały one wspólnie uzgodnione przez strony, powódka brała udział w ich wykonaniu, usługi zostały rzeczywiście wykonane przez pozwanego, a ustalone za nie wynagrodzenie było ekwiwalentne do wykonanych usług, co wynikało m.in. za bezzasadnie oddalonych przez sąd I instancji wniosków dowodowych pozwanego, czego dotyczy drugi zarzut apelacji;
3. art. 18 ust. 1 pkt 5 uznk w zw. z art. 405 k.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, co było konsekwencją wszystkich w/w zarzutów i co polegało na przyjęciu, że powódce przysługuje względem pozwanej roszczenie o zwrot bezpodstawnie uzyskanych korzyści w wysokości odpowiadającej uzyskanemu przez pozwaną wynagrodzeniu, podczas gdy pozwana nie popełniła czynu nieuczciwej konkurencji opisanego w art. 15 ust.1 pkt 4 uznk.
4. art. 442 1 k.c. w zw. z art. 18 ust. 1 pkt 5 uznk poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że roszczenie powoda przedawnia się na zasadach określonych w art. 442 1 k.c., podczas gdy powód nie dochodził w tej sprawie roszczeń odszkodowawczych, których dotyczy ten przepis, ale roszczeń o wydanie bezpodstawnie uzyskanych korzyści;
5. art. 554 kc w zw. z art. 18 ust. 1 pkt 5 uznk poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i pominięcie, iż uznanie wynagrodzenia pozwanego za tzw. opłaty półkowe takim stanem rzeczy, iż oświadczenia pozwanego o potrąceniu tych opłat z roszczeniem powódki o zapłatę ceny sprzedaży było bezskuteczne i co w konsekwencji oznaczałoby, że powódce przysługuje nie roszczenie o wydanie bezpodstawnie uzyskanych korzyści (których pozwany nie uzyskał), ale o zapłatę pozostałej (nieskutecznie potrąconej) części ceny za sprzedane towary; takie zaś roszczenie przedawnia się zgodnie z art. 554 k.c. z upływem dwóch lat, i co prowadziłoby do wniosku, że roszczenie powódki co do kwoty 23.985 zł jest przedawnione;
6. art. 18 ust. 1 pkt 5 uznk w zw. z art. 405 k.c. w zw. z art. 6 k.c. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i błędne przyjęcie , że to pozwany nie udowodnił zarzutu zawyżenia roszczenia powoda o kwotę podatku VAT, podczas gdy to powód powinien był udowodnić, że pozwany jest w tym zakresie wzbogacony względem powoda (a nie jest, bo pozwany musiał zapłacić ww. podatek VAT do urzędu skarbowego), a powód jest z kolei zubożony o kwotę podatku VAT zapłaconego pozwanemu w ramach wynagrodzenia za wyświadczone usługi, tj. że nie mógł kwoty tego podatku odliczyć od podatku należnego, przez co faktycznie poniósł jego ekonomiczny ciężar. Na podstawie powyższych zarzutów wniósł o zmianę wyroku w zaskarżonej części poprzez oddalenie powództwa w pozostałej części w stosunku do pozwanego oraz zasądzenie od powódki na rzecz pozwanego kosztów procesu za pierwszą instancję, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie; zasądzenie od powódki na rzecz pozwanego zwrotu kosztów procesu za postępowanie przed sądem II instancji, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. W zakresie postępowania dowodowego wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów niezasadnie oddalonych przez sąd I instancji, a zgłoszonych odpowiednio w odpowiedzi na pozew (tj. w zakresie ograniczenia tezy dowodowej dla świadka J. M.), piśmie przygotowawczym z 21 września 2020 r. i wniosku dowodowym z 8 grudnia 2021 r. a także o następcze wyrażenie zgody na złożenie pisma przygotowawczego pozwanego z 21 września 2020 r. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje Apelacja w części okazała się zasadna. Sąd odwoławczy podzielił bowiem argumenty pozwanego odnoszące się do błędnej oceny materiału dowodowego i w konsekwencji naruszenia prawa materialnego art. 15 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (t.j. Dz.U. z 2003 r. Nr 153, poz. 1503 ze zm., dalej (...)) w odniesieniu do jednej z usług pozwanego. W pozostałej zaś części Sąd Okręgowy na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych, które sąd odwoławczy przyjął za własne. W ramach przeprowadzonej kontroli instancyjnej Sąd II instancji nie dostrzegł uchybień, które winny być uwzględnione z urzędu. W konsekwencji, dalsza argumentacja Sądu Apelacyjnego koncentrować się będzie na tych zagadnieniach, które wyeksponowane zostały w apelacji. Jeśli chodzi o zarzuty naruszenia prawa procesowego odnoszące się do nieudzielenia przez Sąd I instancji zgody na złożenie dalszego pisma procesowego oraz oddalenia wniosków dowodowych to okazały się one bezpodstawne. Słuszna była decyzja Sądu o zwrocie pisma pozwanego z dnia 21 września 2020 r, które zostało złożone bez zarządzenia (art. 205 3 § 5 k.p.c.) . Twierdzenie apelującego, że złożenie dupliki z dnia 21 września 2020 r. na replikę powoda było wywołane potrzebą odniesienia się do twierdzeń i dowodów zgłoszonych przez powoda w replice do odpowiedzi na pozew było pozbawione racji. Replika powoda do odpowiedzi na pozew, nie zawierała bowiem żadnych nowych twierdzeń i dowodów, których to powód nie przedstawił w pozwie Wszystkie twierdzenia i dowody, które pozwany chciał zgłosić w piśmie z dnia 21 września 2021 r. znane były pozwanemu już w momencie składania odpowiedzi na pozew. Nie pojawiły się żadne nowe okoliczności, które uzasadniałyby potrzebę złożenia kolejnego pisma )art.

§ 4

k.p.c.) Brak zobowiązania pozwanego do złożenia kolejnego pisma procesowego był równoznaczny z wnioskiem, że termin do powołania twierdzeń i dowodów upłynął pozwanemu wraz z wniesieniem odpowiedzi na pozew. Wnioski dowodowe zgłoszone przez pozwanego w piśmie z dnia 8 grudnia 2020 r. były spóźnione, pozwany był obowiązany powołać wszystkie dowody i twierdzenia w odpowiedzi na pozew (art.

§ 1k.p.c.). Nic nie stało na przeszkodzie by dowody z dokumentów przedstawić już przy odpowiedzi na pozew. Świadek J. M.

§ 1k.p.c.

Częściowo zasadny okazał się zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. w odniesieniu do przyjęcia, że powód w zamian za uzgodnione wynagrodzenie nie otrzymał (w sensie ekwiwalentnym, ekonomicznie uzasadnionym) świadczenia od pozwanego za wszystkie zaproponowane usługi, o czym mowa będzie poniżej. Rację ma pozwany, że w ramach swobody zawierania umów (art. 353 1 k.c.) dopuszczalne jest ustalenie w umowie między dostawcą, a podmiotem dokonującym odsprzedaży towaru określonych świadczeń pieniężnych ze strony dostawcy, jeżeli mają one odpowiednik w konkretnych świadczeniach niepieniężnych uzyskiwanych z tego tytułu przez dostawcę (por. stanowisko Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów co do interpretacji nowelizacji ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, Dz.Urz. UOKiK z 2003 r. Nr 1, poz. 240). Gdy strony zastrzegają w umowie określone usługi, które mają być świadczone przez kupującego na rzecz sprzedawcy, konieczne jest jednak każdorazowo badanie, czy in casu były one rzeczywiście świadczone na rzecz dostawcy (sprzedawcy) i nie miały fikcyjnego charakteru, a także czy wysokość zastrzeżonych z tego tytułu opłat w zestawieniu z kosztami ponoszonymi przez odbiorcę towaru lub potencjalnymi korzyściami dostawcy nie wskazuje, że de facto sprzedawca został obciążony opłatami, których pobieranie stanowi czyn nieuczciwej konkurencji (por. np. w nowszym orzecznictwie wyroki Sądu Najwyższego z dnia 17 marca 2016 r., V CSK 436/15, z dnia 28 marca 2018 r., V CSK 217/17, z dnia 13 czerwca 2018 r., IV CSK 262/17, i z dnia 15 czerwca 2018 r., I CSK 494/17). Sąd Okręgowy przyjął, że pobieranie innych niż marża handlowa opłat za przyjęcie towaru do sprzedaży stanowi czyn nieuczciwej konkurencji bez konieczności dowodzenia, że zachowanie pozwanego skutkowało utrudnieniem dostępu do rynku powodowi. Tym samym odwołał się do dominującego w orzecznictwie stanowiska, że do oceny czynu z art. 15 ust. 1 pkt 4 (...)) wystarczające jest ustalanie, że miało miejsce pobranie opłat dodatkowych, a zatem bez konieczności zbadania, czy pobieranie ich powodowało naruszenie dostępu do rynku i czy było związane z otrzymaniem w zamian świadczenia ekwiwalentnego przez dostawcę, co pozwany w swojej apelacji zakwestionował. Zagadnienie związane z rozkładem ciężaru dowodu w odniesieniu do art. 15 ust. 1 (...)) w orzecznictwie Sądu Najwyższego nadal nie jest jednolicie postrzegane. W wyrokach Sądu Najwyższego z dnia 28 marca 2018 r. V CSK 217/17, z dnia 21 marca 2017 r., I CSK 303/16) zostało stwierdzone, że przypadku art. 15 ust. 1 (...) nie ma wyłączenia stosowania art. 6 k.c. W związku z tym ciężar dowodu, że określone świadczenie miało inny charakter niż marża handlowa i jednocześnie spowodowało utrudnienie dostępu do rynku, spoczywa na powodowym przedsiębiorcy. Nie zostało przewidziane jakiekolwiek domniemanie naruszenia prywatnego prawa konkurencji. W przypadku zatem twierdzenia, że narzucone dostawcy jednostronnie opłaty w istocie nie dotyczyły usług marketingowych, promocyjnych, reklamowych czy innych, bowiem takie usługi nie były w rzeczywistości wykonane, albo stwarzano jedynie pozór świadczenia, czy też że nie miały ekonomicznej wartości dla dostawcy, na powodzie spoczywa ciężar wykazania, że takie zachowanie wypełniało hipotezę art. 15 ust. 1 pkt 4 (...) Natomiast w wyroku z dnia 7 listopada 2019 r. I CSK 433/18 Sąd Najwyższy uznał, że w tych wszystkich sytuacjach, gdy czyn nieuczciwej konkurencji wynika wprost z jednego z przypadków wskazanych w punktach od 1 do 5 ust. 1 art. 15 (...) powód nie musi udowadniać, że utrudnia mu to jednocześnie dostęp do rynku. W tym wypadku dowód przeciwny obciąża pozwanego. Sytuacja kształtuje się odmiennie wówczas, gdy określony czyn nieuczciwej konkurencji nie jest stypizowany w jednym z punktów art. 15 ust. 1 (...). Wówczas powoda obciąża dowód nie tylko tego czynu, ale i faktu, że w wyniku jego dopuszczenia się, wystąpiło utrudnienie w dostępie do rynku. W sprawie nie było jednak potrzeby zajmowania konkretnego stanowiska w odniesieniu do rozkładu ciężaru dowodowego, ponieważ w świetle zgromadzonego materiału dowodowego zaistniały przesłanki do przyjęcia, że pozwany dopuścił się czynu nieuczciwej konkurencji w rozumieniu art. 15 ust. 1 pkt 4 (...) (poza opłatą pobraną za udostępnienie linku do strony internetowej powoda na stronie pozwanego – o czym będzie poniżej i umieszczeniu nazwy powoda w urodzinowej karcie okolicznościowej- nieuznanej przez Sąd za czyn nieuczciwej konkurencji). Nie zostało podważone ustalenie, że powód był zobowiązany do ponoszenia opłat, pomimo tego, że nie uzyskiwał żadnego nowego świadczenia ze strony pozwanego. Dodatkowe opłaty pozostawały bez związku z umową sprzedaży towarów i było nieuzasadnione kosztowo. Według powoda warunki umowy zawierające kwestionowane postanowienia zostały narzucone, bez możliwości ich jakiejkolwiek negocjacji. Potwierdzały to również zeznania świadka J. M.