Sygn. akt III AUa 1414/19 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 października 2021 r. Sąd Apelacyjny w Poznaniu III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: sędzi
§ 1k.p.c.) Natomiast w punkcie 7 wyroku, Sąd Okręgowy na podstawie art. 477
(14)§ 1 k.p.c. i przepisów prawa materialnego oddalił odwołanie T. M.
(1)od decyzji z dnia 15.02.2007 r., znak: (...), zmienionej decyzją z dnia 07.08.2007 r., znak: (...). Kosztami postępowania w stosunku do W. D. i W. G. Sąd Okręgowy obciążył odwołujących w zakresie przez nich poniesionym, mając na uwadze, iż odwołania zostały uwzględnione w połowie (art. 98 k.p.c.), natomiast w stosunku do T. M.
(1)o kosztach postępowania Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 98 k.p.c. i w zw. § 6 pkt. 6 i § 12 ust. 1 pkt. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie. Apelację od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu z 10.10.2019 r. złożył Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P. zaskarżając go w części, tj. w zakresie pkt 1,2,3,4,5 i 6 zarzucając mu naruszenie art.
§ 1i § 2 k.p.c.
zgodnie z którym sąd oddala odwołanie, jeżeli nie ma podstaw do jego uwzględnienia, a w przypadku uwzględniania odwołania sąd zmienia w całości lub w części zaskarżoną decyzję organu rentowego lub zaskarżone orzeczenie wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności i orzeka co do istoty sprawy. Wskazując na powyższe organ rentowy wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w ten sposób, aby Sąd oddalił odwołania od zaskarżonych decyzji z dnia 15.02.2007 r. zmienionych decyzjami z 07.08.2007 r. oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Żaden z odwołujących nie złożył odpowiedzi na apelację organu rentowego. Sąd Apelacyjny zważył co następuje: Wniesiona przez organ rentowy apelację okazała się bezzasadna. W ocenie Sądu Apelacyjnego, Sąd I instancji wydając zaskarżony wyrok, wyjaśnił wszystkie istotne okoliczności sprawy, przeprowadził wyczerpujące postępowanie dowodowe oraz dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych w granicach zasad logiki formalnej i doświadczenia życiowego, zgodnie ze swobodną oceną dowodów w myśl art. 233 § 1 k.p.c. Sąd orzekający wskazał w pisemnych motywach wyroku, jaki stan faktyczny oraz prawny stał się podstawą jego rozstrzygnięcia oraz podał, na jakich dowodach oparł się przy jego ustalaniu, stosując przy tym prawidłową wykładnię przepisów prawnych mających zastosowanie w niniejszej sprawie. Sąd I instancji nie wykroczył zatem poza ramy swobodnej oceny dowodów, a dokonana przez niego ocena nie pozostaje w sprzeczności z zebranym w sprawie materiałem dowodowym. Przedmiotem niniejszej sprawy było ustalenie tego, czy organ rentowy zasadnie przeniósł odpowiedzialność za nieuiszczone przez (...) S.A. z siedzibą w P. składki na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych na W. D., W. G. i T. M.
(1). W pierwszej kolejności zwrócić uwagę należy, że organ rentowy w apelacji zaskarżył pkt 2 i 5 wyroku Sądu I instancji, w której to Sąd oddalił odwołania W. D. i W. G. (w pozostałym zakresie). Mamy zatem do czynienia z sytuacją, w której organ rentowy skarży punkt 2 i 5 wyroku, które to punkty zawierają orzeczenie zgodne z rozstrzygnięciem zaskarżonej decyzji, jak i wcześniej prezentowanym w toku postępowania stanowiskiem organu rentowego. Procesowa kwalifikacja powyższego stanu rzeczy prowadzi do wniosku, iż w istocie organ rentowy nie ma interesu prawnego (gravamen) w zaskarżeniu tej części wyroku, bowiem orzeczenie Sądu w tym zakresie pokrywa się z żądaniami organu rentowego. W orzecznictwie oraz doktrynie przeważa pogląd, do którego przychyla się Sąd Apelacyjny, iż warunkiem zaskarżalności orzeczenia jest posiadanie interesu skarżącego w takim zaskarżeniu (posiadanie gravamen). Brak gravamen w zaskarżeniu orzeczenia lub jego części wyklucza dopuszczalność zaskarżalności orzeczenia. Prościej rzecz ujmując środek zaskarżenia jest dopuszczalny w zasadzie tylko od orzeczenia niekorzystnego dla strony. Trudno zaś przyjąć, iż organ rentowy dysponuje gravamen w sytuacji, gdy skarży korzystne dla siebie rozstrzygnięcie i domaga się zmiany, która w istocie polega na akceptacji tego orzeczenia (części zaskarżonej decyzji). W zakresie przyjętego przez Sąd Apelacyjny wymogu posiadania gravamen wypada odesłać do miarodajnego orzecznictwa Sądu Najwyższego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 02.07.2009 r. III PZ 4/09 LEX nr 560868; postanowienia z dnia 13.08.1997 r., I CKN 207/97, niepubl., z dnia 05.09.1997 r., III CKN 152/97, LEX nr 50615; z dnia 26.11.2004 r., V CZ 129/04, niepubl.; z dnia 24.08.2005 r., II CZ 74/05, niepubl.; z dnia 27.04.2005 r., I CK 62/05, niepubl.; z dnia 06.07.2007 r., V CSK 171/07, niepubl.; z dnia 29.01.2008 r., III CSK 577/07, niepubl.; z dnia 23.01.2009 r., II CSK 594/08, niepubl. oraz wyrok z dnia 20.05.1999 r., I CKN 1139/97, OSNC 2000, nr 1, poz. 6). Mając na uwadze powyższe Sąd Apelacyjny w pkt 1 wyroku odrzucił apelację organu rentowego od rozstrzygnięcia zawartego w punkcie 2 i 5 zaskarżonego wyroku. Jak się zdaje w istocie organ rentowy miał wolę zaskarżenia nie tej części orzeczenia (pkt 2 i 5 wyroku), lecz w istocie apelacja zmierzała do przyjęcia, iż również w pozostałym okresie objętym zaskarżoną decyzją, a nieuwzględnionym przez Sąd I instancji (od czerwca 2003r. do sierpnia 2003 r.) odwołujący W. D. i W. G. powinni odpowiadać całym swoim majątkiem solidarnie ze spółką (...) S.A. z siedzibą w P. za zobowiązania (...) S.A. z siedzibą w P. z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Organ rentowy nie przedstawił natomiast merytorycznych zarzutów do tej części wyroku w tym zakresie. W swojej apelacji organ rentowy zarzucił Sądowi I instancji naruszenie art.
§ 1
i § 2 k.p.c., zgodnie z którym sąd oddala odwołanie, jeżeli nie ma podstaw do jego uwzględnienia (§ 1), a w przypadku uwzględnienia odwołania sąd zmienia w całości lub w części zaskarżoną decyzję organu rentowego lub zaskarżone orzeczenie wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności i orzeka co do istoty sprawy (§ 2). I choć powyższy zarzut okazał się trafiony, to pozostaje bez wpływu na prawidłowość wyroku Sądu I instancji. Zgodzić się należy z organem rentowym, że w pkt 1 i 4 zaskarżonego wyroku z Sąd I instancji użył niefortunnego sformułowania (wadliwie skonstruował sentencję) – w ten sposób, że (w pkt 1) zmienił zaskarżoną decyzję w stosunku do W. D. i stwierdził, iż odwołujący W. D. odpowiada całym swoim majątkiem solidarnie ze spółką (...) S.A. z siedzibą w P. i z członkiem zarządu spółki W. G. za zobowiązania (...) S.A. z siedzibą w P. z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od września 2003 r. do grudnia 2003 r., (w pkt 4) zmienił zaskarżoną decyzję w stosunku do W. G. i stwierdził, iż odwołujący W. G. odpowiada całym swoim majątkiem solidarnie ze spółką (...) S.A. z siedzibą w P. i z członkiem zarządu spółki (...) za zobowiązania (...) S.A. z siedzibą w P. z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, fundusz pracy i fundusz gwarantowanych świadczeń pracowniczych za okres od września 2003 r. do grudnia 2003 r., kiedy do prawidłowe sformułowanie sentencji wyroku zgodnie z art. 477
(14)k.p.c. powinno brzmieć następująco: - zmienia zaskarżoną decyzję w stosunku do W. D. i stwierdza, iż odwołujący W. D. nie odpowiada całym swoim majątkiem solidarnie ze spółką (...) S.A. z siedzibą w P. i z członkiem zarządu spółki W. G. za zobowiązania (...) S.A. z siedzibą w P. z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od czerwca 2003 r. do sierpnia 2003 r., a w pozostałym zakresie odwołanie oddala, - zmienia zaskarżoną decyzję w stosunku do W. G. i stwierdza, iż odwołujący W. G. nie odpowiada całym swoim majątkiem solidarnie ze spółką (...) S.A. z siedzibą w P. i z członkiem zarządu spółki W. D. za zobowiązania (...) S.A. z siedzibą w P. z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od czerwca 2003 r. do sierpnia 2003 r., a w pozostałym zakresie odwołanie oddala. Sąd Apelacyjny zaznacza natomiast, że wyrok wykładany jest zgodnie z treścią uzasadnienia, które stanowi integralną część wyroku, z kolei z uzasadnienia wyroku Sądu I instancji wynika niewątpliwie, że jego intencją właśnie było zwolnienie odwołujących W. D. i W. G. z solidarnej odpowiedzialności za zobowiązania spółki (...) S.A. za okres od 06.2003r. do 08.2003 r. Sąd Apelacyjny przypomina, że odpowiedzialność członków zarządu spółki kapitałowej za jej zaległości podatkowe reguluje w szczególności art. 116 § 1 ustawy o ordynacji podatkowej, zgodnie z którym za zaległości podatkowe tych spółek odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się bezskuteczna w całości lub w części, a członek zarządu nie wskazał, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości albo niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegające ogłoszeniu upadłości nastąpiło bez jego winy; niewskazanie mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części. Zgodnie z art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych do składek na ubezpieczenia społeczne mają odpowiednie zastosowanie enumeratywnie wymienione przepisy Ordynacji podatkowej. Stosownie natomiast do treści art. 32 cyt. ustawy do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne. Przy tym, do należności z tytułu składek stosuje się odpowiednio przepisy regulujące odpowiedzialność osób trzecich za zobowiązania podatkowe. Pozytywnymi przesłankami odpowiedzialności członków zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością za zobowiązania podatkowe są:
- istnienie zaległości podatkowej (składkowej),
- wykazanie bezskuteczności egzekucji przeciwko samej spółce,
- powstanie zobowiązania podatkowego (składkowego) w czasie pełnienia przez daną osobę obowiązków członka zarządu. Należy zwrócić uwagę, iż zasadniczą rolą regulacji art. 116 ustawy o ordynacji podatkowej jest ochrona interesów wierzycieli. Charakter prawny funkcji członka zarządu oznacza nie tylko obowiązek wykonywania czynności zarządzających, ale też zwiększony zakres odpowiedzialności, w tym odpowiedzialności za skutki działań kierowanej spółki. Stąd członkowie zarządu będąc uprawnieni i zobowiązani do kontrolowania stanu finansów i majątku spółki, w sytuacji, gdy spółka nie jest w stanie zaspokoić wszystkich swych zobowiązań mają obowiązek zgłoszenia wniosku o upadłość lub otwarcie postępowania układowego. Jeżeli członek zarządu nie wykona tego obowiązku, aby uwolnić się od odpowiedzialności za zobowiązania spółki, powinien wykazać, że pomimo zachowania należytej staranności, obiektywnie zaistniały przyczyny, które uniemożliwiły mu podjęcie działań zmierzających do wszczęcia postępowania upadłościowego lub układowego. O subsydiarnej odpowiedzialności członka zarządu spółki za zaległości składkowe spółki można mówić w sytuacji, gdy powstaną w czasie pełnienia funkcji, a egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna. Jest to tzw. przesłanka pozytywna odpowiedzialności subsydiarnej. Natomiast jeśli członek zarządu wykaże, że we właściwym czasie zgłosił wniosek o ogłoszenie upadłości, bądź wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe), albo że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości/niewszczęcie postępowania układowego nastąpiło bez jego winy, albo też wskaże mienie spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części, to podlega zwolnieniu z tej odpowiedzialności. Jest to tzw. przesłanka negatywna odpowiedzialności, jednak inicjatywa dowodowa w zakresie jej wykazania, spoczywa na osobie pociągniętej do odpowiedzialności subsydiarnej. Sąd Apelacyjny zwraca uwagę także na opinię biegłej M. J., sporządzonej na potrzeby niniejszego postępowania, z której wynika, że na dzień 31.12.2003 r. w (...) S.A. wystąpił ujemny kapitał własny, który świadczy o jej niewypłacalności i jako jeden z warunków obliguje do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości. Przesłanki do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki wystąpiły jednak znacznie wcześniej. Analizując zestawienie zobowiązań na dzień 15.05.2004 r. według terminów płatności można zauważyć istotny wzrost wartości zobowiązań wymagalnych począwszy od miesiąca czerwca 2003 r. jak i w następnych okresach (do grudnia 2003 r.) w porównaniu do miesięcy styczeń-maj 2003 r., natomiast na dzień 30.11.2003 r. zobowiązania przeterminowane powyżej 3 miesięcy stanowiły ponad 10% majątku jednostki. Istotną kwestią jest brak regulowania zobowiązań publicznoprawnych, które ze względu na swój szczególny charakter powinny być opłacane na bieżąco. (...) S.A. od czerwca 2003 r. nie regulowała składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz FP i FGSP. W związku z powyższym najwcześniejszą datą, jaką biegły może wskazać, w której wystąpiły przesłanki do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości jest 15.10.2003 r., tj. 3 miesiące od 15.07.2003 r. - terminu płatności czerwcowych składek. W kolejnych okresach sytuacja Spółki się tylko pogarszała, na co wskazują przyrosty nierozliczonych zobowiązań, jak również fakt dalszego nieopłacania zobowiązań w stosunku do ZUS. Powyższe potwierdza wnioski biegłego, iż nieregulowanie zobowiązań przez (...) S.A. miało charakter trwały. Sąd Apelacyjny podkreśla, że organ rentowy nie kwestionował opinii biegłej, nie zgłaszał co do tej opinii zastrzeżeń, jednocześnie wskazał, że zgadza się z wnioskiem biegłej tj. że najwcześniej data w której wystąpiła przesłanka do wystąpienia z wnioskiem o ogłoszenie upadłości to 15.10.2003 r. Sąd I instancji wydając zaskarżony wyrok oparł się właśnie na opinii biegłej M. J., którą organ rentowy nie kwestionował. Co również istotne, nikt z odwołujących nie wniósł apelacji od wyroku Sądu Okręgowego; organ rentowy poza podniesieniem w apelacji zarzutu naruszenia art.
§ 1i 2 k.p.c.
nie wskazał innych merytorycznych zarzutów w zakresie wydanego wyroku. Organ rentowy zaskarżył również pkt 3 i 6 wyroku w jakim Sąd I instancji orzekł o kosztach postępowania. Sąd Apelacyjny przyznaje, że powyższe punkty wyroku również zostały wadliwie sformułowane (skonstruowane), albowiem mając na uwadze częściowe uwzględnienie i jednocześnie częściowe oddalenie odwołanie prawidłowe sformułowanie punktu wyroku dotyczącego rozstrzygnięcia o kosztach powinno brzmieć następująco: „koszty postepowania znosi wzajemnie”, a nie „kosztami postępowania obciąża odwołujących w zakresie poniesionym”, z kolei z treści wyroku oraz uzasadnienia do wyroku wynika, że intencją Sądu I instancji było rozdzielenie kosztów postępowania po połowie (albowiem odwołania zostały uwzględnione tylko w części). Mając na uwadze powyższe, apelacja organu rentowego – w pozostałym zakresie (co do pkt 1,3,4 i 6), jako nieuzasadniona, podlegała oddaleniu z mocy art. 385 k.p.c., o czym Sąd Apelacyjny orzekł w pkt 2 wyroku. sędzia Marta Sawińska