← Polska

III AUa 301/21

Sygn. akt III AUa 301/21 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 25 stycznia 2022 r. Sąd Apelacyjny w Poznaniu III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: sędzia Mar

§ 2k.p.c.

zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznał odwołującej prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy na okres od dnia 01.01.2018 r. do dnia 30.06.2020 r. (pkt 1 wyroku). W pozostałym zakresie odwołanie R. B. – jako niezasadne w świetle dokonanych ustaleń fatycznych i prawnych – Sąd Okręgowy oddalił na podstawie art.

§ 1k.p.c.

(pkt 2 wyroku). Apelację od powyższego wyroku wywiodła odwołująca R. B. zaskarżając go w zakresie pkt 2 wyroku (w jakim nie uwzględnia on odwołania). Zaskarżonemu wyrokowi apelująca zarzuciła: 1. naruszenie przepisów postępowania:

  1. a)art. 3 k.p.c. w zw. z art. 232 k.p.c. i 233 k.p.c. przez naruszenie zasad kontradyktoryjności oraz inicjatywy stron w przedstawianiu twierdzeń i dowodów, poprzez rozstrzygnięcie sporu w oparciu o podstawy prawne niewskazywane przez żadną ze stron, przeprowadzenie postępowania dowodowego w całości z inicjatywy sądu i na rzecz oraz na korzyść strony ekonomicznie, organizacyjnie i merytorycznie silniejszej;
  2. b)art. 321 k.p.c. oraz art. 477 9 k.p.c. poprzez nieuzasadnione rozpoznanie sprawy poza jej granicami oraz wyjście poza przedmiot (podstawę faktyczną i rzeczywistą podstawę prawną) zaskarżonej decyzji organu rentowego i wydanie rozstrzygnięcia w oparciu o okoliczności oraz przepisy prawne niepowiązane z wydaniem zaskarżonej decyzji;
  3. c)art. 156 2 k.p.c. poprzez brak uprzedzenia przez sąd stron o możliwości rozstrzygnięcia sprawy na innych podstawach prawnych niż przez nie wskazywane, a następnie arbitralne rozpoznanie sprawy w oparciu o samodzielnie dobrane podstawy prawne;
  4. d)art.

§ 21 k.p.c.

poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji, gdy decyzja organu rentowego obniżająca świadczenie została wydana z rażącym naruszeniem przepisów o postępowaniu przed organem rentowym, bez podstawy prawnej ani nawet zawiadomienia strony o wszczęciu postępowania;

  1. e)art. 233 k.p.c. oraz 327 1 § 1 pkt. 2 k.p.c. poprzez dowolność Sądu w zakresie przyjmowania faktów na podstawie wyjaśnień organu rentowego i akt rentowych, których prowadzenie było obarczone licznymi błędami, nieuzasadnione przyjęcie niewiarygodnych wyjaśnień dotyczących statusu dokumentów ZUS z 18.01.2018 r. i 19.01.2018 r., jak również niewyjaśnienie w uzasadnieniu wyroku dlaczego wyjaśnieniom i dowodom w tym samym przedmiocie, a pochodzącym od powoda, odmówiono wiarygodności i mocy dowodowej;
  2. f)art. 232 k.p.c. w zw. z art. 6 k.c. w zw. z art. 71a ust. 2 ustawy z dnia 13 .10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: „u.s.u.s.”) poprzez orzekanie w sprawie w taki sposób, jakby w toku postępowania przeprowadzony został dowód doręczenia powodowi dokumentu z 19.01.2018 r., w sytuacji, gdy takiego dowodu nie przeprowadzono, dokument ten nigdy nie został doręczony, a w przypadku sporu ciężar dowodu wykazania doręczenia obciąża ZUS, któremu to ciężarowi ZUS nie sprostał;
  3. g)art. 327 1 § 1 pkt. 2 k.p.c. poprzez niewyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa, a ograniczenie się jedynie do ogólnego wskazania na art. 114 ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: „u.e.r.”) jako jednej z możliwych podstaw rozstrzygnięcia, w sytuacji, gdy artykuł ten przewiduje sześć odrębnych podstaw uchylenia lub zmiany decyzji organu rentowego (art. 114 ust. 1 pkt. 1-6 u.e.r.), co prowadzi do pozbawienia strony rzeczywistej możliwości zakwestionowania rozstrzygnięcia na drodze apelacyjnej kontroli wyroku. 2. naruszenie prawa materialnego:
  4. a)art. 107 u.e.r. poprzez jego nieuzasadnione zastosowanie, w sytuacji, gdy do zakresu zastosowania wyrażonej w nim normy należą okoliczności, w których dochodzi do ustalenia zmiany stopnia niezdolności do pracy, jej braku lub ponownego powstania, natomiast ze zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału wynika, iż nie miał miejsca żaden z tych przypadków, a stan zdrowia czy zdolności do pracy powoda nie ulegał zmianie;
  5. b)art. 114 ust. 1 pkt. 1 u.e.r. poprzez jego nieuzasadnione zastosowanie, w sytuacji gdy do zakresu zastosowania wyrażonej w nim normy należą okoliczności, w których zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono nowe okoliczności istniejące przed wydaniem prawomocnej decyzji, natomiast materiał dowodowy w niniejszej sprawie dotyczył jedynie okoliczności, które miały miejsce i były w całości znane jeszcze przed wydaniem decyzji z 13.07.2017 r., wobec czego wskazany przepis nie dawał podstawy do wzruszenia przedmiotowego rozstrzygnięcia;
  6. c)art. 114 ust. 1 pkt. 1g u.e.r. poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji, gdy uchylenie lub zmiana decyzji z 13.07.2017 r. wiązała się z nadmiernym obciążeniem dla powoda, ze względu na jego sytuację osobistą i materialną, wiek, stan zdrowia oraz inne okoliczności. W oparciu o powyższe zarzuty odwołująca wniosła o: 1. zmianę zaskarżonego wyroku poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu rentownego z dnia 13.07.2017 r. przyznającej powodowi prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy do dnia 30.06.2020 r.; 2. ewentualnie, na wypadek nieuwzględnienia powyższego żądania - uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez sąd I instancji; 3. zasądzenie od organu rentowego na rzecz odwołującej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu przed Sądem II instancji w sześciokrotnej wysokości, według norm przepisanych. W odpowiedzi na apelację odwołującej organ rentowy wniósł o oddalenie apelacji odwołującej R. B. i zasądzenie od odwołującej na rzecz organu rentowego kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym według norm przepisanych. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Wniesioną przez odwołującą apelację uznać należało za bezzasadną, odwołująca nie jest osobą całkowicie niezdolną do pracy. Zasadne były jedynie niektóre zarzuty podniesione w apelacji (o czym mowa szerzej w dalszej treści uzasadnienia). Na wstępie Sąd Apelacyjny przypomina, że decyzja Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 27.06.2017 r. została zakwestionowana w ramach nadzoru zwierzchniego nie z przyczyn medycznych, a z powodów formalnych — w opinii Lekarz Orzecznik ZUS orzekł dalszą częściową niezdolność do pracy odwołującej do czerwca 2020 r., natomiast w orzeczeniu wydanym tego samego dnia na podstawie tej opinii wpisał dalszą całkowitą niezdolność do pracy w tym samym czasokresie, omyłkowo, gdyż orzeczenie to nie zgadza się z treścią i wnioskami jego opinii, ponadto odwołująca nigdy nie miała orzekanej całkowitej niezdolności do pracy. Komisja Lekarska ZUS, w wyniku przekazania jej sprawy do rozpatrzenia w ramach wszczętej procedury nadzoru nad wykonywaniem orzecznictwa, po zbadaniu odwołującej R. B. stwierdziła w orzeczeniu z 27.10.2017r., że jest ona zdolna do pracy. Ww. orzeczenie Komisji Lekarskiej ZUS stało się podstawą wydania skarżonej przez ubezpieczoną decyzji z 29.11.2017r., wstrzymującej wypłatę renty z tytułu niezdolności do pracy od dnia 01.12.2018r. Ze stanowiskiem tym nie zgodziła się ubezpieczona, wnosząc odwołanie od powyższej decyzji do Sądu. W odwołaniu podnosiła zasadniczo, że decyzja z 29.11.2017r. została wydana z naruszeniem prawa, gdyż postępowanie w zakresie nadzoru zwierzchniego Prezesa ZUS nad wykonywaniem orzecznictwa wszczęte zostało po upływie 14 dni, w związku z czym decyzja z 13.07.2017r., przyznająca jej prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy na okres do 30.06.2020r., wydana na podstawie orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z 27.06.2017r. stała się prawomocna. Odwołująca wskazywała także (również podnosząc ten zarzut w apelacji), iż pozwany organ - w zaistniałej sytuacji – nie zachował procedury dotyczącej wzruszalności prawomocnej decyzji. Sąd Apelacyjny wskazuje na uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z 06.02.2014 r., II UK 292/13 (LEX nr 1620567), w którym, badając zakres dopuszczalności ingerencji przez zwierzchni nadzór Prezesa ZUS, stwierdzono, że nadzór sprawowany w trybie art. 14 ust. 4 i 5 ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie jest zastrzeżony jakimkolwiek terminem i ma samoistny charakter obok przewidzianego w art. 14 ust. 2d „zarzutu wadliwości orzeczenia lekarza orzecznika” składanego przez Prezesa ZUS w terminie 14 dni od dnia wydania orzeczenia. Z uwagi na treść art. 14 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, instytucja ta ma na celu eliminowanie wadliwych orzeczeń, zanim stwierdzony w ten sposób stan zdrowia ubezpieczonego po upływie wskazanego terminu stanie się podstawą do wydania decyzji w sprawie świadczeń, do których prawo jest uzależnione od stwierdzenia niezdolności do pracy. Innymi słowy, tryb ten ma na celu eliminowanie wadliwego orzecznictwa o niezdolności do pracy, zanim dojdzie do wydania decyzji organu rentowego przyznających świadczenia na podstawie błędnie ustalonego stanu faktycznego co do stanu zdrowia ubezpieczonego. Z kolei nadzór nad wykonywaniem orzecznictwa o niezdolności do pracy wynikający z art. 14 ust. 4 i 5 ustawy emerytalnej przewiduje sytuację, kiedy w trybie art. 14 ust. 2d tej ustawy nie zostanie wyeliminowane wadliwe orzecznictwo lekarzy orzeczników. Zawarte w przywołanym orzeczeniu Sądu Najwyższego argumenty dostatecznie potwierdzają legalność podjętych czynności, nakierowanych na weryfikację uprawnień do przyznanego świadczenia. Prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy przysługuje dopóty, dopóki ubezpieczony spełnia warunki ustawowe, o których mowa w art. 12 ust. 1 i 3 w związku z art. 13 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (wyrok Sądu Najwyższego z 17.04.2014 r., I UK 378/13, LEX nr 1477427). Z kolei rozpoznając skargę kasacyjną w wyroku z dnia 30.10.2018 r. I UK 361/17 Sąd Najwyższy wyjaśnił, że zarzut skargi kasacyjnej, kwestionujący możliwość weryfikacji, w indywidualnej sprawie, uprawnień do renty z tytułu niezdolności do pracy dokonywanej w trybie ogólnego nadzoru Prezesa ZUS nad wykonywaniem orzecznictwa o niezdolności do pracy przez lekarzy orzeczników i komisje lekarskie, jest uzasadniony. Można podzielić wątpliwości skarżącego co do dopuszczalności wszczynania z urzędu postępowania weryfikującego indywidualne uprawnienia do renty z tytułu niezdolności do pracy bezpośrednio na podstawie art. 14 ust. 5 ustawy emerytalnej, ponieważ przepis ten - odnoszący się do ogólnego nadzoru nad orzecznictwem lekarzy orzeczników i komisji lekarskich o niezdolności do pracy - nie może być sam w sobie podstawą prawną wszczęcia z urzędu postępowania służącego weryfikacji indywidualnych uprawnień konkretnego ubezpieczonego do świadczeń uzależnionych od niezdolności do pracy, już po wydaniu decyzji stwierdzającej te uprawnienia. Taka możliwość kończy się dla Prezesa ZUS z chwilą wydania przez organ rentowy decyzji (art. 14 ust. 3 ustawy emerytalnej). Stwierdzenie to nie oznacza jednak braku możliwości, dopuszczalności i podstaw prawnych weryfikowania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy w okresie pobierania tego świadczenia przez ubezpieczonego. Prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy zależy od ustalenia stanu zdrowia ubezpieczonego i jego wpływu na zdolność do zarobkowania. Czynnik ten ma charakter zmienny (zarówno stan zdrowia, jak i możliwość podjęcia pracy zarobkowej mogą ulegać zmianie na przestrzeni miesięcy i lat pobierania renty). Uzasadnia to wprowadzenie mechanizm korygującego przewidzianego w art. 107 ustawy emerytalnej, a także znajduje odzwierciedlenie w innych przepisach tej ustawy. Artykuł 134 ust. 1 ustawy emerytalnej stanowi, że wypłatę świadczenia wstrzymuje się w dwóch przypadkach - po pierwsze, w razie ustania prawa (odpadnięcia któregokolwiek z warunków wymaganych do jego uzyskania - art. 101 pkt 1 ustawy emerytalnej), po drugie, jeśli okaże się, że prawo nie istniało. W obu wypadkach okazuje się, że - odpowiednio wtórnie albo pierwotnie - świadczenie jest nienależne (art. 138 ust. 1 i ust. 2 ustawy emerytalnej). W tym kontekście zrozumiałe staje się wyposażenie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w prerogatywę kontrolną, obejmującą przekazanie sprawy do rozpoznania przez komisję lekarską, jeśli w trakcie kontroli stwierdzono brak zgodności orzeczenia lekarza orzecznika lub komisji lekarskiej (na podstawie których przyznano świadczenie) ze stanem faktycznym lub zasadami orzecznictwa o niezdolności do pracy (art. 14 ust. 4 i ust. 5 pkt 3 ustawy emerytalnej). Trzeba jednak wyraźnie zaznaczyć, że uprawnienie to nie dotyczy wtórnych zmian w stanie zdrowia ubezpieczonego, które nastąpiły już po wydaniu decyzji przyznającej świadczenie, co wynika z językowej wykładni tego przepisu. Podobnie tryb nadzorczy, określony w art. 14 ust. 4 w związku z art. 14 ust. 5 pkt 1 i 3 ustawy emerytalnej, nie jest odpowiedni w sytuacji, gdy po wydaniu prawomocnej decyzji stan zdrowia ubezpieczonego nie uległ zmianie, ale zachodzi podejrzenie, że decyzja przyznająca prawo, na skutek błędnego orzeczenia lekarza orzecznika (komisji lekarskiej), była od samego początku nieprawidłowa. W takim przypadku, instrumentem umożliwiającym skorygowanie błędu jest uruchomienie procedury określonej w art. 114 ust. 1 ustawy emerytalnej (por. wyroki Sądu Najwyższego: z 22.07.2014 r., III UK 194/13, LEX nr 1539478; z 09.10.2014 r., II UK 13/14, LEX nr 1540631). Uprawnienia nadzorcze Prezesa ZUS w indywidualnej sprawie kończą się w dniu wydania decyzji przez organ rentowy (art. 14 ust. 3 ustawy emerytalnej). Nie oznacza to, że organ rentowy nie ma innych środków umożliwiających weryfikowanie przyznanego uprawnienia rentowego. Służy temu celowi art. 107 albo art. 114 ustawy emerytalnej. Nie oznacza to jednak, że stan zdrowia ubezpieczonego nie mógł zostać zweryfikowany przez organ rentowy „z urzędu”. Wprost przeciwnie, mogło to nastąpić - co do zasady - w trybie art. 107 albo art. 114 ustawy emerytalnej. Zasada, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych przedmiot rozpoznania sprawy sądowej wyznacza decyzja organu rentowego, od której wniesiono odwołanie (por. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z 22.02.2012 r., II UK 275/11, LEX nr 1215286; z 02.03.2011 r., II UZ 1/11, LEX nr 844747; z 18.02.2010 r., III UK 75/09, OSNP 2011, nr 15-16, poz. 215; z 03.02.2010 r., II UK 314/09, LEX nr 604214), nie daje podstaw do twierdzenia, że sąd ubezpieczeń społecznych jest związany materialnoprawną podstawą wskazaną w decyzji organu rentowego (por. wyroki Sądu Najwyższego: z 02.10.2008 r., I UK 88/08, OSNP 2010, nr 7-8, poz. 100; z 24.05.2012 r., II UK 264/11, LEX nr 1227968; z 11.12.2013 r., III UK 15/13, LEX nr 1467152; z 15.10.2015 r., I UK 461/14, LEX nr 1818224). Kontrola zaskarżonej decyzji nie ogranicza się do zbadania prawidłowości kwalifikacji prawnej przyjętej przez organ rentowy, lecz polega na zbadaniu materialnoprawnej podstawy rozstrzygnięcia. W rezultacie, sąd ubezpieczeń społecznych nie jest związany błędną kwalifikacją prawną czy wadliwym uzasadnieniem zaskarżonej decyzji (wyrok Sądu Najwyższego z 24.10.2017 r., I UK 220/17, OSNP 2018, Nr 8, poz. 109). W przypadku decyzji wydawanych z urzędu znaczenie ma treść rozstrzygnięcia, a deklarowana przez organ rentowy podstawa prawna (lub jej brak, tak jak w rozpoznawanej sprawie) nie niweczy merytorycznej oceny decyzji przez sąd. Przeciwne stanowisko pozostaje w opozycji do funkcji jurysdykcyjnej sądu. Skoro sąd drugiej instancji nie jest związany błędną podstawą prawną rozstrzygnięcia sprawy przyjętą przez sąd pierwszej instancji, to tym bardziej sąd ubezpieczeń społecznych nie może być związany błędną podstawą prawną wydanej decyzji (por. wyrok Sądu Najwyższego z 02.10.2008 r., I UK 88/08, OSNP 2010, nr 7-8, poz. 100). Niezdolność do pracy, jako przesłanka prawa do świadczeń, jest ściśle związana ze zdrowiem ubezpieczonego (stopniem naruszenia sprawności organizmu) oraz z rokowaniem co do odzyskania przez niego zdolności do pracy zarobkowej (art. 12 ust. 1 oraz art. 13 ust. 1 ustawy emerytalnej). Jest stanem, który może ulegać zmianom. Nawet orzeczenie o niezdolności do pracy na okres dłuższy niż 5 lat nie jest orzeczeniem stwierdzającym tę niezdolność na zawsze, lecz tylko prognozą, zgodną ze stanem wiedzy medycznej, że wcześniej nie zajdą zmiany zdrowia badanego, uzasadniające zmianę oceny niezdolności do pracy (art. 13 ust. 2 i 3 ustawy emerytalnej). Zmienności stanu niezdolności do pracy jako przesłanki (ryzyka) ubezpieczenia rentowego odpowiadają przepisy prawa materialnego, które wprowadzają zasady aktualizowania decyzji ustalających prawo do świadczeń w relacji do stanu faktycznego. Obecnie w polskim systemie świadczeń z ubezpieczenia społecznego z tytułu niezdolności do pracy nie jest znana instytucja renty dożywotniej, tj. prawa do renty, które jest niezależne od możliwej zmiany okoliczności istniejących w chwili jej przyznania, nie można więc twierdzić ani o swoistej niewzruszalności prawa do renty, ani o niepoddawaniu tego prawa jakiejkolwiek weryfikacji. Nie można również posługiwać się argumentacją o prawach nabytych albo o niezgodnym z Konstytucją „odebraniu” uprawnień wcześniej przyznanych. Zakład Ubezpieczeń Społecznych może zweryfikować niezdolność do pracy (w tym ponownie zlecić badanie lekarskie) nawet ubezpieczonego, który pobiera rentę stałą przyznaną mu prawomocnym wyrokiem sądu (por. uchwałę Sądu Najwyższego z 12.12.2011 r., I UZP 7/11, OSNP 2012, nr 9-10, poz. 123). Naturalną konsekwencją konstytucyjnego prawa do zabezpieczenia społecznego w razie niezdolności do pracy ze względu na chorobę lub inwalidztwo (art. 67 ust. 1 Konstytucji) jest wyposażenie organów rentowych w uprawnienie do badania czy nadal zachodzą niezbędne warunki przyznania tego prawa. Stosownie do art. 107 ustawy emerytalnej, prawo do świadczeń uzależnionych od niezdolności do pracy oraz wysokość tych świadczeń ulega zmianie, jeżeli w wyniku badania lekarskiego, przeprowadzonego na wniosek lub z urzędu, ustalono zmianę stopnia niezdolności do pracy, brak tej niezdolności lub jej ponowne powstanie (por. wyroki Sądu Najwyższego: z 28.11.2002 r., II UKN 519/01, LEX nr 577472 i z 19 kwietnia 2006 r., II UK 143/05, OSNP 2007, nr 11-12, poz. 166). Oznacza to, że dopuszczalne jest przeprowadzenie badania lekarskiego na wniosek lub także z urzędu w celu ustalenia zmiany stopnia niezdolności do pracy, braku tej niezdolności lub jej ponownego powstania. Stosunki prawne ubezpieczenia społecznego oparte na spełnieniu się ryzyka niezdolności do pracy są oparte na regule, że zmiana okoliczności zawsze otwiera drogę do ponownego rozpoznania sprawy. Co do zasady więc, w stosunkach ubezpieczeń społecznych warunki prawa do świadczeń mogą być badane w każdym czasie, a od wyniku tego badania zależy albo nabycie prawa do świadczeń w nowej sytuacji faktycznej, albo wstrzymanie prawa do czasu ustalenia dalszego spełniania warunków, albo ustanie prawa. Możliwe jest także - bez względu na powagę rzeczy osądzonej - wzruszanie ustaleń stanowiących podstawę prawomocnych orzeczeń przyznających prawo do świadczeń w drodze nowej decyzji organu rentowego, obecnie na podstawie art. 114 ustawy emerytalnej (w odniesieniu do poprzednio obowiązującego stanu prawnego por. uchwałę Sądu Najwyższego z 03.10.1996 r., II UZP 18/96, OSNAPiUS 1997, Nr 7, poz. 117, poprzednio uchwałę Sądu Najwyższego z 20.09.1978 r., II UZP 7/78, OSNCP 1979, Nr 3, poz. 48; postanowienie Sądu Najwyższego z 19.01.1984 r., II URN 131/83, OSNCP 1984, Nr 10, poz. 177; wyrok Sądu Najwyższego z 08.10.1986 r., II URN 182/86, OSNCP 1987, Nr 12, poz. 212; postanowienie Sądu Najwyższego z 14.01.1997 r., II UKN 50/96, OSNAPiUS 1997, Nr 17, poz. 328 i wyrok Sądu Najwyższego z 05.08.1999 r., II UKN 231/99, OSNAPiUS 2000, Nr 19, poz. 734). Kwestia możliwości weryfikacji uprawnień do każdej renty została przesądzona uchwałą składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 26.01.2006 r., III UZP 2/05 (OSNP 2006, nr 11-12, poz. 187, z glosą J. Jankowiaka, OSP 2006, nr 7-8, poz. 78), stanowiącą, że osoba, która przed 01.09.1997 r. była nieprzerwanie od 10 lat inwalidą i z tego tytułu pobierała rentę, może być skierowana przez organ rentowy na badania lekarskie w celu ustalenia jej niezdolności do pracy jako przesłanki prawa do renty (art. 107 ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych). Sąd Najwyższy w składzie powiększonym poddał krytyce zapatrywanie o dopuszczalności wypłacania rent przyznanych na stałe, niezależnie od trwania lub ustania niezdolności do pracy, wywodząc, że przepisy nie gwarantują w takim wypadku prawa do świadczeń nawet w przypadku ponad dziesięcioletniego okresu ich wypłacania. Zaniechania kontroli i weryfikacji niezdolności do pracy nie można pogodzić z art. 101 pkt 2 ustawy emerytalnej, przewidującym ustanie prawa do świadczeń wraz z ustaniem któregokolwiek z warunków wymaganych do uzyskania tego prawa, oraz z art. 107 tej ustawy, zgodnie z którym prawo do świadczeń uzależnionych od niezdolności do pracy oraz wysokość tych świadczeń ulega zmianie, jeżeli w wyniku badania lekarskiego, przeprowadzonego na wniosek lub z urzędu, ustalono zmianę stopnia niezdolności do pracy, brak tej niezdolności lub jej ponowne powstanie. W aktualnym stanie prawnym badania kontrolne rencistów prowadzone są według zasad wydanego na podstawie art. 14 ust. 6 ustawy o emeryturach i rentach z FUS rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 14.12.2004 r. w sprawie orzekania o niezdolności do pracy (Dz. U. Nr 273, poz. 2711). Stwierdzenie w orzeczeniu lekarza orzecznika braku niezdolności do pracy (odzyskania zdolności do pracy przez osobę poprzednio niezdolną do pracy) zobowiązuje organ rentowy do wydania decyzji o zmianie prawa do świadczeń uzależnionych od niezdolności do pracy. Prawo do renty przysługuje dopóty, dopóki spełniane są warunki, od których ustawodawca uzależnia prawo do tego świadczenia. Uprawniony musi więc wykazywać, że spełnia je nadal, między innymi poddając się badaniom lekarskim (art. 126 ustawy emerytalnej). Nie ma podstawy prawnej do zachowania renty z tytułu niezdolności do pracy przez osobę, która nie wykazuje niezdolności do pracy. Nie może ulegać wątpliwości, że organ rentowy jest uprawniony do inicjowania - także z urzędu - przeprowadzenia badania przez lekarza orzecznika ZUS w celu ustalenia dalszego trwania (utrzymywania się) niezdolności do pracy ubezpieczonego jako niezbędnej przesłanki prawa do renty (wyrok Sądu Najwyższego z 19.04.2006 r., II UK 143/05, OSNP 2007, nr 11-12, poz. 166). Bezpośrednią podstawę prawną do inicjowania takiej weryfikacji stanowi art. 107 ustawy emerytalnej. Sąd Apelacyjny przypomina z kolei, że argumentacja odwołującej opiera się, między innymi, na nieuprawnionym założeniu, że następuje swoista niewzruszalność prawa do renty ustalonego w ostatecznej (niezaskarżonej) decyzji organu rentowego, bez możliwości korygowania tego prawa stosownie do zmieniającego się stanu faktycznego. Tymczasem niezdolność do pracy jest w oczywisty sposób stanem rzeczy, który może ulegać zmianom, skoro jest ściśle związana, po pierwsze, ze stanem zdrowia ubezpieczonego (stopniem naruszenia sprawności organizmu) i po drugie, z rokowaniami co do odzyskania zdolności do pracy zarobkowej (art. 12 ust. 1 ustawy emerytalnej). Dynamicznej specyfice stanu niezdolności do pracy jako przesłanki ubezpieczenia rentowego odpowiadają przepisy prawa materialnego, które - inaczej niż to zakłada odwołująca - wprowadzają zasady aktualizowania decyzji ustalających prawo do świadczeń w relacji do stanu faktycznego. Należy zwrócić uwagę na art. 101 oraz art. 107 ustawy emerytalnej. Według pierwszego z tych przepisów, prawo do świadczeń ustaje, między innymi, „gdy ustanie którykolwiek z warunków wymaganych do uzyskania tego prawa” (w tym także ustanie stan niezdolności do pracy). Naturalną konsekwencją zasady ustania prawa w razie ustania jego warunków jest wyposażenie organów rentowych w uprawnienie do badania czy nadal zachodzą niezbędne warunki tego prawa. W kontekście tych regulacji, z których wynika obowiązek weryfikacji, także z urzędu, rent z tytułu niezdolności do pracy, należy uznać, że właściwe oddziały ZUS uprawnione są do inicjowania badania lekarskiego przeprowadzanego przez lekarza orzecznika lub komisję lekarską ZUS. Jeżeli zatem ubezpieczony został poddany badaniu lekarskiemu przez lekarza orzecznika z powołaniem się na wydane w tym przedmiocie polecenie naczelnego lekarza ZUS (§ 13 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 14.12.2004 r. w sprawie orzekania o niezdolności do pracy), to przeprowadzone badanie lekarskie było uprawnionym postępowaniem w przedmiocie weryfikacji prawa do renty uzależnionego od niezdolności do pracy. Utrwalona jest także linia orzecznicza Sądu Najwyższego wyrażająca pogląd, zgodnie z którym zaniechania kontroli niezdolności do pracy nie można pogodzić nie tylko z art. 101 pkt 2 ustawy emerytalnej, przewidującym ustanie prawa do świadczeń z ustaniem któregokolwiek z warunków wymaganych do uzyskania tego prawa, lecz także z art. 107 ustawy emerytalnej (uchwała Sądu Najwyższego z 03.10.1996 r., II UZP 18/96, OSNAPiUS 1997, nr 7 poz. 117; uchwała Sądu Najwyższego z 20.09.1978 r., II UZP 7/78, OSNCP 1979, nr 3 poz. 48; postanowienie Sądu Najwyższego z 19.01.1984 r., II URN 131/83, OSNCP 1984, nr 10 poz. 177; wyrok Sądu Najwyższego z 08.10.1986 r., II URN 182/86, OSNCP 1987, Nr 12, poz. 212; postanowienie Sądu Najwyższego z 14.01.1997 r., II UKN 50/96, OSNAPiUS 1997, nr 17 poz. 328 i wyrok Sądu Najwyższego z 05.08.1999 r., II UKN 231/99, OSNAPiUS 2000, nr 19 poz. 734). W polskim systemie świadczeń z ubezpieczenia społecznego z tytułu niezdolności do pracy nie jest znana instytucja renty niezależnej od zmiany okoliczności istniejących w chwili jej przyznania, nie można więc twierdzić ani o swoistej niewzruszalności prawa do renty, ani o ochronie praw nabytych, ani o braku podstaw do poddania tego prawa jakiejkolwiek weryfikacji (por. wyroki Sądu Najwyższego: z 28.11.2002 r., II UKN 519/01, LEX nr 577472 i z 19.04.2006 r., II UK 143/05, OSNP 2007, nr 11-12, poz. 166). Oznacza to, że dopuszczalne jest przeprowadzanie badania lekarskiego na wniosek lub z urzędu w celu ustalenia zmiany stopnia niezdolności do pracy, braku tej niezdolności lub jej ponownego powstania. W licznych wyrokach Sąd Najwyższy przyjął, że prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy przysługuje dopóty, dopóki spełniane są warunki, od których ustawodawca uzależnia prawo do tego świadczenia (por. wyroki Sądu Najwyższego z 18.05.2006 r., II UK 177/05, LEX nr 1001300; z 13.06.2006 r., II UK 195/05, LEX nr 1001303; z 13.06.2006 r., II UK 212/05, LEX nr 1001305; z 13.06.2006 r., II UK 215/05, LEX nr 1001307; uchwała Sądu Najwyższego z 12.12.2011 r., I UZP 7/11, OSNP 2012, nr 9-10, poz. 123). Możliwość zastosowania art. 107 ustawy emerytalnej dotyczy także rent przyznanych na czas określony (wyrok Sądu Najwyższego z 28.04.2016 r., III UK 120/15, LEX nr 2057361). Organ rentowy nie tylko jest uprawniony do takiej weryfikacji, lecz także ma obowiązek ustalania, czy niezdolność do pracy ma charakter trwały, czy okresowy, czy też nastąpiło odzyskanie zdolności do pracy (wyrok Sądu Najwyższego z 06.02.2014 r., II UK 292/13, LEX nr 1620567). Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że zarzuty odwołującej w jakim wskazywała na brak uprawnień organu rentowego do dokonania tzw. „trybu nadzoru” decyzji o rentę, nie zasługują na uwzględnienie. Organ rentowy uprawniony jest do badania zasadności decyzji przyznającej odwołującej prawo do renty w każdym czasie – nie zaś jak wskazywała odwołująca tylko w ciągu 14 dni od wydania. Za zasadne w ocenie Sądu Apelacyjnego należało uznać zarzuty odwołującej w zakresie w jakim zarzuciła Sądowi I instancji błędnie przyjęcie, jakby w toku postępowania przeprowadzony został dowód doręczenia odwołującej dokumentu z 19.01.2018 r. (decyzji zmieniającej decyzję z dnia 29.11.2017 r. w zakresie daty wstrzymania wypłaty renty), w sytuacji, gdy takiego dowodu nie przeprowadzono, dokument ten nigdy nie został doręczony, a w przypadku sporu ciężar dowodu wykazania doręczenia obciąża ZUS, któremu to ciężarowi ZUS nie sprostał. Odwołująca podniosła też, że organ rentowy nie miał podstaw do zmiany decyzji z 29.11.2017 r. na jej niekorzyść, tym bardziej że odwołująca wniosła wcześniej odwołanie. Zgodnie z art. 477 13 § 1 k.p.c. zmiana przez organ rentowy zaskarżonej decyzji lub wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności zaskarżonego orzeczenia przed rozstrzygnięciem sprawy przez sąd - przez wydanie decyzji lub orzeczenia uwzględniającego w całości lub w części żądanie strony - powoduje umorzenie postępowania w całości lub w części. Poza tym zmiana lub wykonanie decyzji lub orzeczenia nie ma wpływu na bieg sprawy. Sąd Apelacyjny przypomina także, że od momentu wniesienia odwołania od decyzji organu rentowego do właściwego sądu, który to moment jest wyznaczony dniem wniesienia odwołania do organu rentowego, jakim jest jednostka organizacyjna ZUS, która wydała decyzję, sprawa staje się sprawą cywilną w rozumieniu art. 1 i 2 k.p.c., podlegającą rozstrzygnięciu wedle reguł właściwych dla tej kategorii spraw i dopiero po zakończeniu postępowania przed sądem powszechnym wraca do postępowania administracyjnego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27.04.2010 r., II UK 336/09, LEX nr 604222). Zatem po wydaniu decyzji, od której wniesiono odwołanie, organ rentowy może weryfikować swoje decyzje tylko w dwóch przypadkach: - po pierwsze, w razie uwzględnienia słuszności odwołania przed przekazaniem sprawy do sądu (art. 83 ust. 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i odpowiednio art. 477 9 § 2 k.p.c.), gdyż w takim wypadku uchylenie lub zmiana decyzji czyni odwołanie bezprzedmiotowym, co uzasadnia odstąpienie od nadania mu dalszego biegu, - po drugie, w sytuacji wydania przez ZUS w toku sądowego postępowania odwoławczego decyzji uwzględniającej w całości lub w części żądanie strony, co powoduje umorzenie postępowania sądowego w całości lub w części z uwagi na zbędność jego dalszego prowadzenia (art. 477 13 k.p.c.). Żadne inne zmiany decyzji organu rentowego, a także jej wykonanie nie mają wpływu na bieg postępowania w sprawie (art. 477 13 zdanie drugie k.p.c.). Przywołany art. 477 13 § 1 k.p.c. stanowi zatem, że zmiana przez organ rentowy zaskarżonej decyzji przed rozstrzygnięciem sprawy przez sąd - przez wydanie decyzji lub orzeczenia uwzględniającego w całości lub w części żądanie strony - powoduje umorzenie postępowania w całości lub w części. Wskazana w art. 477 13 k.p.c. „zmiana zaskarżonej decyzji” nie musi polegać na wydaniu nowej decyzji zmieniającej zaskarżoną, ale na wydaniu takiej decyzji, której skutkiem jest uwzględnienie w całości lub w części żądania strony objętego przedmiotem zaskarżonej decyzji (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 24.06.2015 r. III AUa 246/15, LEX nr 1746823). W judykaturze Sądu Najwyższego przyjmuje się także, iż co do zasady decyzja, o której stanowi art. 477 13 k.p.c., to nie tylko decyzja zmieniająca, ale każda forma decyzji anulującej decyzję wcześniejszą, a więc także decyzja uchylająca, byleby z niej wynikało, że rozstrzyga o przedmiocie tej wcześniejszej decyzji i to zgodnie z żądaniem odwołania (por. postanowienia z dnia 05.05.2000 r., II UKN 191/00, OSNAPiUS 2002 Nr 4, poz. 96 i z dnia 16.07.1998 r., II UKN 138/98, OSNAPiUS 1999 Nr 13, poz. 440 oraz wyrok z dnia 14.07.2011 r., III UK 196/10, OSNP 2012 nr 17-18, poz. 222). Z uwagi na powyższe rozważania, Sąd Apelacyjny wskazuje, że ZUS niezasadnie w przedmiotowej sprawie w dniu 19.01.2018r. (po złożeniu odwołania przez R. B. od decyzji z 27.11.2017r.) zmienił decyzję z dnia 29.11.2017r. w ten sposób, że w miejsce zdania „(…) Zakład Ubezpieczeń Społecznych z dniem 01.12.2018r. wstrzymuje wypłatę renty z tytułu niezdolności do pracy” powinno być: „(…) z dniem 01.01.2018r. wstrzymuje wypłatę renty z tytułu niezdolności do pracy”. Organ rentowy nie powinien zmieniać decyzji, od której wniesiono już odwołanie, w sytuacji, gdy organ zmieniając decyzję, nie orzekł na korzyść strony wnoszącej odwołanie. Z uwagi na powyższe ustalenia Sąd I instancji w wyroku z dnia 25.01.2021 r. również nie miał podstaw do przyjęcia, że decyzja z 29.11.2017 r. została skutecznie zmieniona decyzją z 19.01.2018 r., tym bardziej, że jak wielokrotnie podnosiła odwołująca R. B. nie otrzymała ona decyzji z 19.01.2018 r. oraz nie odwoływała się od tej decyzji. Odwołanie wniosła tylko od decyzji z 29.11.2017 r., w której organ rentowy wstrzymał R. B. z dniem 01.12.2018r. wypłatę renty z tytułu niezdolności do pracy. W orzecznictwie Sądu Najwyższego zgodnie przyjmuje się, że w sprawie z odwołania od decyzji organu rentowego, jej treść wyznacza przedmiot i zakres rozpoznania oraz orzeczenia sądu pracy i ubezpieczeń społecznych (por. między innymi wyrok Sądu Najwyższego z dnia 02.10.2008 r. I UK 88/08, OSNP 2010 nr 7-8, poz. 100; postanowienie Sądu Najwyższego z 13.05.1999 r., II UZ 52/99, OSNAPiUS 2000 Nr 15, poz. 601). Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd Apelacyjny (w punkcie 1 wyroku) uchylił zaskarżony wyrok w punkcie 1 w części dotyczącej decyzji z dnia 19.01.2018 r. i umorzył postępowanie oraz sprostował rubrum wyroku w ten sposób, że po słowach „z odwołania od decyzji z dnia 29 października 2017 r. znak (...)skreślił słowa: „zmienionej decyzją z 19 stycznia 2018 r. Sąd Apelacyjny przypomina, że renta z tytułu niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, który został uznany za niezdolnego do pracy, jeżeli spełni on warunek tzw. czasu zajścia ryzyka (niezdolności do pracy) oraz posiada wymagany staż ubezpieczeniowy. Zgodnie z art. 12 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych określa, że niezdolną do pracy jest osoba, która całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu. Z kolei art. 12 ust. 2 definiuje całkowitą niezdolność do pracy jako utratę zdolności do wykonywania jakiejkolwiek pracy, zaś art. 12 ust. 3 jako częściową niezdolność do pracy wskazuje utratę zdolności do pracy powodującą w znacznym stopniu utratę zdolności do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji. Z kolei art. 13 wyżej wymienionej ustawy określa kryteria oceny stopnia i trwałości niezdolności do pracy oraz rokowań co do odzyskania tej zdolności. Są to: stopień naruszenia sprawności organizmu oraz możliwości przywrócenia niezbędnej sprawności w drodze leczenia i rehabilitacji, możliwość wykonywania dotychczasowej pracy lub podjęcia innej pracy oraz celowość przekwalifikowania zawodowego, biorąc pod uwagę rodzaj i charakter dotychczas wykonywanej pracy, poziom wykształcenia, wiek i predyspozycje psychofizyczne. Zgodnie z art. 57 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, renta z tytułu niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, który spełnił łącznie następujące warunki: 1) jest niezdolny do pracy, 2) ma wymagany okres składkowy i nieskładkowy, 3) niezdolność do pracy powstała w okresach, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1 i 2, pkt 3 lit. b, pkt 4, 6, 7 i 9, ust. 2 pkt 1, 3-8 i 9 lit. a, pkt 10 lit. a, pkt 11-12, 13 lit. a, pkt 14 lit. a i pkt 15-17 oraz art. 7 pkt 1-3, 5 lit. a, pkt 6 i 12, albo nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania tych okresów. Z kolei art. 61 cytowanej ustawy stanowi, że prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy, które ustało z powodu ustąpienia niezdolności – podlega przywróceniu, jeżeli w ciągu 18 miesięcy od ustania prawa do renty, ubezpieczony stał się ponownie niezdolny do pracy. W rozpoznawanej sprawie spór ograniczał się do ustalenia, czy schorzenia ubezpieczonej R. B. powodują u niej w jakimkolwiek stopniu, czy to częściową lub całkowitą niezdolność do pracy (czy odwołująca nadal jest osobą niezdolną do pracy). Sąd Apelacyjny podkreśla, że zarzuty podniesione przez odwołującą w apelacji (dotyczące jej stanu zdrowia oraz tego że jest ona osobą całkowicie niezdolna do pracy) jako nietrafione nie zasługiwały na uwzględnienie. Apelacja odwołującej w tym zakresie stanowiła wyłącznie polemikę z prawidłowymi ustaleniami Sądu I instancji oraz w głównej mierze sprowadzała się do powielania przestawionych już wcześniej ogólnych zarzutów dotyczących opinii biegłych, a także przedstawienia własnej subiektywnej oceny zdrowia odwołującego. Sąd Apelacyjny wskazuje, że ocena niezdolności do pracy z medycznego punktu widzenia wymaga wiadomości specjalnych (art. 278 § 1 k.p.c.) Sąd powinien w tym zakresie dopuścić dowód z opinii biegłych, a tym samym nie może - wbrew opinii biegłych - opierać ustaleń w tym zakresie ani na własnym przekonaniu ani na przekonaniu strony (por. wyroki Sądu Najwyższego z 14.03.2007r., III UK 130/06, OSNP 2008 nr 7-8, poz. 113; z 08.05.2008 r., I UK 356/07, OSNP 2009 nr 17-18, poz. 238; z 14.05.2009 r., II UK 211/08). Z kolei zgodnie z art. 278 § 1 k.p.c. w wypadkach wymagających wiadomości specjalnych Sąd może wezwać jednego lub kilku biegłych w celu zasięgnięcia opinii. Nie budzi wątpliwości, że w sprawie, której przedmiotem jest prawo do renty, warunkująca powstanie tego prawa ocena niezdolności do pracy - w zakresie wymagającym wiadomości specjalnych musi znaleźć oparcie w dowodzie z opinii biegłych posiadających odpowiednią wiedzę medyczną adekwatną do rodzaju schorzeń ubezpieczonego (wyroki SN z: 12.04.2000 r., II UKN 498/99, OSNAP 2001 nr 19, poz. 597; 07.07.2005 r., II UK 277/04, OSNP 2006 nr 56, poz. 97). W błędzie pozostaje apelująca wywodząc, że powołani w sprawie biegli nie ocenili jej schorzeń całościowo oraz że nie uwzględnili poziomu wykształcenia, wieku i predyspozycji psychofizycznych odwołującej. Uwypuklić trzeba, że Sąd I instancji dopuścił dowód z opinii biegłego sądowego psychologa, endokrynologa, kardiologa, ortopedy, neurologa, gastroenterologa. Biegli opiniujący w tej sprawie: psycholog – mgr R. L., endokrynolog – dr n. med. L. P., kardiolog – dr J. P., ortopeda – dr B. S., neurolog – dr A. G. i gastroenterolog – dr H. K. rozpoznali u odwołującej: przewlekły zespół bólowy korzeniowy szyjny i lędźwiowy z objawową obustronną radikulopatią szyjną i lędźwiową u osoby ze zmianami zwyrodnieniowo-dyskopatycznymi kręgosłupa, przede wszystkim odcinków szyjnego i lędźwiowo-krzyżowego, osteopenię, napięciowe bóle głowy, naczyniopochodne zawroty głowy, nadciśnienie tętnicze, zaburzenia rytmu wywiadzie, przewlekłe zapalenie trzustki, stan po cholecystektomii, stan po wirusowym zapaleniu wątroby (...) sprawność umysłową w granicach normy z cechami wtórnego obniżenia ogólnej sprawności umysłowej na podłożu czynnościowym, sytuacyjnym; zaburzenia adaptacyjne; zaburzenia sfery emocjonalnej; cechy nieprawidłowej osobowości; przewlekłe zapalenie tarczycy typu H. bez zaburzeń funkcji tarczycy. W uzasadnieniu opinii biegli neurolog i ortopeda stwierdzili, że nie znajdują elementów poprawy stanu zdrowia odwołującej w porównaniu z orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 16.07.2012 r. (odwołującej przyznano rentę na okres 5 lat do 2017 r.) U odwołującej występują nadal wielokrotnie i często nawracające epizody zaostrzeń zespołów bólowych z szyjnego i lędźwiowego odcinka kręgosłupa połączone z klinicznymi objawami radikulopatii szyjnej i lędźwiowej oraz z objawami dysfunkcji ruchowej tych odcinków kręgosłupa, co dobrze koresponduje z wielopoziomowymi zmianami zwyrodnieniowo-dyskopatycznymi zarówno szyjnego jak i lędźwiowego odcinka kręgosłupa. Nadto biegli podkreślili, że w odcinku szyjnym kręgosłupa istnieją cechy odcinkowej bezwzględnej stenozy kanału kręgowego. Biegli z dziedziny neurologii i ortopedii przychylili się do decyzji Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 27.06.2017 r. również uznając odwołującą za nadal nieprzerwanie częściowo niezdolną do pracy od daty wstrzymania świadczeń rentowych do końca czerwca 2020 r. z powodu schorzeń i dolegliwości ze strony narządu ruchu i układu nerwowego. Biegły kardiolog w swojej opinii wskazał, iż analiza dostępnej dokumentacji medycznej pozwala na stwierdzenie, że nadciśnienie tętnicze, pomimo długoletniego przebiegu, nie doprowadziło do powikłań narządowych. Nie stwierdzono cech choroby niedokrwiennej serca ani cech niewydolności krążenia. Stwierdzane w rozpoznaniach zaburzenia rytmu serca mają charakter nieutrwalony, nie są dobrze udokumentowane. Biegły stwierdził, że odwołująca z przyczyn kardiologicznych nie jest obecnie i nie była w przeszłości całkowicie ani częściowo niezdolna do pracy. Biegły gastroenterolog wskazał, że dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego z nasileniem w 2013 i 2014r. są aktualnie bez zasadniczego wpływu na stan ogólny i funkcje trawienne; nie dają one podstaw do orzekanie długotrwałej niezdolności do pracy. Biegły ww. specjalności podzielił opinie i kwalifikację orzeczniczą biegłych neurologa i ortopedy. W ocenie biegłego sądowego psychologa w sprawie brak jestdostatecznych podstaw do wnioskowania o niezdolności do pracy odwołującej z przyczyn psychopatologicznych. Biegły podkreślił, że w obrazie klinicznym dominują zaburzenia sfery emocjonalnej na podłożu czynnościowym, w przebiegu przewlekłych sytuacji stresogennych i schorzeń somatycznych, które w ocenie psychologicznej dezintegrują funkcje poznawcze ujawniając ich pozorną deteriorację (rozumianą jako znaczne obniżenie sprawności poznawczej). Biegły nie stwierdził objawów otępiennych, ani progresji zaburzeń w zakresie funkcjonowania poznawczego. W opinii biegłego endokrynologa u odwołującej stwierdza się postać limfocytarnego zapalenia tarczycy bez zaburzeń funkcji tarczycy. Nie może to jednak powodować żadnych dolegliwości. Rozpoznanie nadczynności tarczycy przy poziomie (...) było - według biegłego - nieuzasadnione, dlatego też stwierdził on, że odwołująca, z przyczyn endokrynologicznych, nie była dotąd ani nie jest obecnie osobą niezdolną do pracy. W opinii uzupełniającej wszyscy opiniujący w sprawie biegli zapoznali się ze stanowiskiem organu rentowego wyrażonym w opinii lekarskiej Przewodniczącego Komisji Lekarskich ZUS w P. (k. 154) oraz ze stanowiskiem odwołującej zawartym w jej piśmie procesowym z dnia 30.10.2018 r. (k. 162-164). Biegli jeszcze raz przeanalizowali całość dostępnej obszernej dokumentacji medycznej i orzeczniczej odwołującej. Reasumując, wszyscy biegli w łącznej, zgodnej i wspólnej końcowej opinii uzupełniającej stwierdzili, że w całości podtrzymują treść swojej opinii sądowej - dalsza nieprzerwana częściowa niezdolność do pracy od daty wstrzymania świadczeń rentowych do końca czerwca 2020r. głównie z powodu ograniczenia funkcji narządu ruchu i układu nerwowego. W ocenie biegłym sądowych odwołująca nie jest osobą całkowicie niezdolną do pracy. Podkreślić należy jednocześnie, że dla wyjaśnienia przedmiotowej sprawy rozstrzygające znaczenia miały właśnie opinie wszystkich powołanych w sprawie biegłych sądowych tj. psychologa, endokrynologa, kardiologa, ortopedy, neurologa, gastroenterologa. W ocenie Sądu Apelacyjnego opinie te są wiarygodne, a oparte na tym dowodzie rozstrzygnięcie jest prawidłowe. Sfera merytoryczna opinii kontrolowana jest w zasadzie tylko w zakresie zgodności z zasadami logicznego myślenia, doświadczenia życiowego i wiedzy powszechnej. Przez odwołanie się do tych kryteriów Sąd Apelacyjny uznał wnioski opinii biegłych za przekonujące. Nie można pomijać, że o niezdolności do pracy nie decyduje sam fakt występowania schorzeń, lecz ocena, czy i w jakim zakresie wpływają one na utratę zdolności do pracy zgodnej z posiadanymi kwalifikacjami (wyrok Sądu Najwyższego z 01.12.2000 r., II UKN 113/00, OSNP 2002/14/343). Jednocześnie Sąd Apelacyjny zwraca uwagę odwołującej, że wpis Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 27.06.2017 r. o całkowitej niezdolności do pracy spowodowany był - jak się wydaje - zwykłą pomyłką pisarską, bo z analizy treści wszystkich zapisów Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 27.06.2017 r. w dokumentacji ZUS wynika, że orzekał on o częściowej okresowej niezdolności do pracy. Nadto powołani w sprawie przez Sąd I instancji biegli sądowi w swojej opinii ustalili, że odwołująca jest nadal częściowo niezdolna do pracy (wniosek odwołującej o dalszą rentę z dnia 01.06.2017r.), albowiem poprzednie prawo do renty organ rentowy przyznał odwołującej na(...) lat, tj. do (...)r. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że odwołująca od dnia 16.07.2012r. jest oraz w dniu 27.06.2017 r. była nadal częściowo niezdolna do pracy. Biegli zgodnie stwierdzili, że u odwołującej nie występuje całkowita niezdolność do pracy, natomiast jest ona częściowo niezdolna do pracy. W związku z przytoczoną argumentacją, w ocenie Sądu Odwoławczego, Sąd I instancji nie wykroczył również poza ramy swobodnej oceny dowodów. Ocena dowodów dokonana przez Sąd Okręgowy jest swobodna, ale nie dowolna. Nie przekracza granic zakreślonych przez art. 233 § 1 k.p.c. Tylko w przypadku, gdy brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami lub gdy wnioskowanie sądu wykracza poza schematy logiki formalnej albo, wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia jednoznacznych praktycznych związków przyczynowo-skutkowych, to przeprowadzona przez sąd ocena dowodów może być skutecznie podważona (wyrok SA w Lublinie III AUa 758/12, Lex nr 1223279). Zatem zarzut naruszenia art. 233 k.p.c. okazał się nieuzasadniony. W wyniku przeprowadzonego postępowania dowodowego (w szczególności opinii biegłych sądowych) ustalono, że odwołująca nie jest całkowicie niezdolna do pracy, natomiast jest nadal osobą częściowo niezdolną do pracy (była również niezdolna do pracy w dniu badania 27.06.2017r. i wydania decyzji 13.07.2017r.) do dnia 30.06.2020 r. Sąd I instancji zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że w zaskarżonym wyroku przyznał odwołującej prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy począwszy od dnia 01.01.2018 r. na okres od 30.06.2020 r. oraz w punkcie 2 wyroku odwołanie w pozostałym zakresie oddalił. W związku z tym, że przedmiotem zaskarżenia była decyzja z 29.11.2017 r. należałoby odnosić się jedynie do okresu od 01.12.2018 r. (nie zaś od 01.01.2018 r.). Nie jest jednak możliwa ingerencja Sądu Apelacyjnego w tym zakresie. Sąd Apelacyjny zwraca uwagę na art. 384 k.p.c. z którego wynika, że sąd nie może uchylić lub zmienić wyroku na niekorzyść strony wnoszącej apelację, chyba że strona przeciwna również wniosła apelację. Przepis ten statuuje zakaz reformationis in peius, który rozumiany jest tradycyjnie jako zakaz pogarszania położenia tej strony procesowej, która zaskarżyła orzeczenie, jeżeli druga strona nie wniosła środka odwoławczego. Opisany w ww. przepisie zakaz reformationis in peius ma to znaczenie, że stwarza skarżącemu gwarancję procesową, iż wywiedziona przez niego apelacja od nawet błędnego wyroku nie pociągnie za sobą niekorzystnego dla niego rozstrzygnięcia Sądu II instancji. Gwarancja ta ma doniosłe znaczenie dla skarżącego albowiem umożliwia mu w sposób swobodny na korzystanie ze środków odwoławczych Zakaz reformationis in peius obok zasady orzekania w granicach zaskarżenia (art. 378 § 1 k.p.c.), jest instytucją ograniczającą zakres kognicji sądu drugiej instancji, uniemożliwiając wydanie rozstrzygnięcia niekorzystnego dla strony wnoszącej apelację, chociażby stwierdzone zostały uchybienia Sądu I instancji uzasadniającego tego typu rozstrzygnięcie. Gwarancja ta jest istotą instytucji zakazu reformationis in peius, umożliwiającym stronie swobodne korzystanie ze środków odwoławczych. Do naruszenia tego zakazu może dojść nie tylko przez orzekanie co do istoty sprawy, ale również przez uchylenie wyroku na niekorzyść strony wnoszącej apelację, jeżeli strona przeciwna nie wniosła apelacji (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10.02.2017 r., V CNP 50/16: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 09.03.2017 r., I UZ 66/16, Legalis). Oznacza to, że jeśli na skutek apelacji strony skarżącej nie jest możliwe wydanie korzystniejszego dla niej wyroku niż wydał Sąd I instancji, jak w niniejszej sprawie - to apelacja podlega oddaleniu. Mając na uwadze powyższe Sąd Apelacyjny na podstawie art. 385 k.p.c. w pozostałym zakresie apelację oddalił (pkt 2) – w zakresie przyznania prawa o rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Odwoławczy orzekł na podstawie art. 98 § 1 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c. oraz § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22.10.2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. Mając powyższe na względzie, tytułem zwrotu kosztów procesu (kosztów zastępstwa procesowego) zasądzono od odwołującej R. B. na rzecz organu rentowego kwotę 240 zł – punkt 3 wyroku. sędzia Marta Sawińska

🔗 Do źródła urzędowego

Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.