nie ogranicza zobowiązania inwestora do zapłaty wynagrodzenia podwykonawcy jedynie do wysokości wynagrodzenia wykonawcy z umowy głównej. Na wypadek uznania bezzasadności roszczenia na podstawie art.
Powodowie podnieśli nadto, że aneks do umowy podwykonawczej został zawarty i był wykonywany przez generalnego wykonawcę, zaś pozwany posiadał wiedzę dotyczącą zawarcia Aneksu nr (...) i wyrażał zgodę na jego postanowienia . W piśmie procesowym z dnia 4 lutego 2014 r. (k. 3786-3791) Skarb Państwa – Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad zarzucił, że na roszczenia powodów mają wpływ Zasady Układu spółki (...) Ltd. przyjętego w toku restrukturyzacji tej spółki. Propozycje układowe stanowią pełne i ostateczne rozliczenie wszystkich zobowiązań spółki (...) Ltd wobec wierzycieli. Powodowie nie wykazali, że skutecznie zakwestionowali odnoszące się do nich Zasady Układu. Jeżeli powodom nie przysługuje wierzytelność wobec spółki będącej generalnym wykonawcą, to tym bardziej nie mogą dochodzić jej od inwestora . Odnosząc się do wskazanego stanowiska pozwanego powodowie w piśmie procesowym z dnia 9 marca 2015 r. (k. 4088-4102) wskazali, że w ramach postępowania upadłościowego (...) Ltd nie zrzekli się dochodzonego roszczenia, a wręcz zastrzegli prawo dochodzenia tego roszczenia w niezaspokojonej części. Ponadto zarówno treść zawartego układu, jak też prawa irlandzkiego i polskiego nie wyklucza solidarnej odpowiedzialności inwestora . Pozwany w piśmie procesowym z dnia 24 lipca 2015 r. (k. 4410-4412) wskazał, że Inżynier Kontraktu określił wartość robót na łączną kwotę 59.800.408,15 zł, inwestor zapłacił 27.114.645,18 zł, w konsekwencji nierozliczonej zaliczki w wysokości 34.000.000 zł oraz nadpłaty ze strony pozwanego na kwotę 989.957,04 zł po stronie powodów występuje nadwyżka w wysokości 2.304.194,07 zł . W odpowiedzi powodowie w pismach z 27 lipca 2015 r. (k. 4421-4425) i z 19 kwietnia 2016 r. (k. 4791-4812) podnieśli, że podmiotami wyłącznie uprawnionymi do potrącenia zaliczki z faktur były spółki (...), które z tego uprawnienia nie skorzystały oraz że na skutek dokonanego przez powodów potrącenia wierzytelności w/w spółek o zwrot zaliczki w kwocie 34.000.000 zł i z tytułu innych wierzytelności w łącznej kwocie 1.425.434,77 zł z przysługującymi powodom wierzytelnościami o zapłatę kary umownej, odszkodowania z tytułu nienależytego wykonania umowy podwykonawczej i wynagrodzenia za wykonane roboty budowlane, nastąpiło umorzenie roszczenia o zwrot zaliczki. Powodowie wskazali także, że w toku postępowania upadłościowego spółka (...) uznała wierzytelność powodów w kwocie 3.129.178 Euro, nie wskazując jednak tytułu uznania, a w dniu 31 marca 2014 r. powodowie otrzymali od (...) płatność w wysokości 653.732,28 zł . Natomiast pozwany w piśmie procesowym z dnia 4 marca 2016 r. (k. 4690-4695) podniósł, że § 6 ust. 16 umowy podwykonawczej nie tworzył po stronie wykonawcy obowiązku składania odrębnego oświadczenia o potrąceniu zaliczki, wskazał, że brak jest też podstaw do sięgnięcia po instytucję potrącenia ustawowego z 498 k.c. oraz zakwestionował zasadność i skuteczność oświadczenia podwykonawcy w przedmiocie potrącenia . W kolejnym piśmie procesowym z dnia 3 czerwca 2016 r. (k. 16231-16237) pozwany zarzucił przedawnienie roszczenia powodów wywodzonego na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu w odniesieniu do kosztów, które zostały poniesione w okresie poprzedzającym trzy lata od daty złożenia w Sądzie pisma procesowego powodów z dnia 16 maja 2016 r. Pozwany wskazał również, że zarzut rozliczenia zaliczki nie jest zarzutem osobistym generalnego wykonawcy i jako dłużnik solidarny na podstawie art. 375 § 1 k.c. może bronić się zarzutami, które ze względu na sposób powstania lub treść zobowiązania są wspólne wszystkim dłużnikom. W odpowiedzi powodowie w piśmie procesowym z dnia 28 czerwca 2016 r. (k. 16317-16326) wskazali na bezzasadność zarzutu przedawnienia roszczenia wywodzonego z przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu, wskazując, że to roszczenie wywiedli już w piśmie procesowym z dnia 23 października 2013 r. Pismem procesowym z dnia 20 października 2020 r. (k. 17184-17213) (...) Ltd zgłosił interwencję uboczną po stronie Skarbu Państwa – Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad, wnosząc o oddalenie powództwa w całości. Interwenient uboczny zarzucił w interwencji ubocznej, że: roszczenie powodów o zapłatę kwoty 68.656.296,97 zł nie istnieje, podwykonawca nie rozliczył się z zaliczki, lecz również z kosztów jakie poniósł na jego rzecz wykonawca (wartość roszczeń wykonawcy wobec podwykonawcy wynosiła 41.850.668,51 zł), Aneks nr (...) do umowy podwykonawczej nigdy nie został podpisany, oświadczenie podwykonawcy o odstąpieniu od umowy było bezskuteczne, bowiem to podwykonawca był dłużnikiem wykonawcy, nieskuteczne było oświadczenie podwykonawcy o potrąceniu zaliczki z nieistniejącymi roszczeniami podwykonawcy z tytułu kar umownych wobec wykonawcy, postanowienia umowy podwykonawczej dotyczące kary umownej na rzecz podwykonawcy są nieważne, bowiem dotyczyły zobowiązania pieniężnego, wynagrodzenie podwykonawcy powinno być pomniejszone o kwotę 34.000.000 zł z tytułu zaliczki, która została wypłacona tytułem wynagrodzenia za roboty i o kwotę 7.850.668,50 zł z tytułu kosztów poniesionych przez generalnego wykonawcę na rzecz podwykonawcy. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: W dniu 13 lipca 2009 r. spółki (...) Ltd z siedzibą w D., (...) S.A. z siedzibą w W., (...) S.A. z siedzibą w W., (...) S.A. z siedzibą w W., zawarły umowę konsorcjum w celu opracowania i złożenia wspólnej oferty na realizację zamówienia pn. „Budowa autostrady (...) na odcinku od węzła K. do węzła D.-P. km 502+796,97 do około 537+550” oraz do wspólnego wykonania i realizacji kontraktu, w przypadku, gdy wybrana zostanie wspólna oferta złożona przez uczestników konsorcjum. W umowie konsorcjum uzgodniono, że liderem konsorcjum uprawnionym do reprezentacji uczestników konsorcjum będzie (...) Ltd. Każdy z członków konsorcjum udzielił liderowi konsorcjum nieodwołalnego w czasie obowiązywania umowy konsorcjum pełnomocnictwa do działania w jego imieniu jako członka konsorcjum. W umowie uzgodniono, że w ramach współpracy uczestnicy konsorcjum wykonają: (...) zakres robót odpowiadający 50% wartości kontraktu, (...) S.A., (...) S.A. i (...) S.A. – zakres robót odpowiadający 50% wartości kontraktu ( umowa konsorcjum 13.07.2009 r. – k. 1542-1546v.). W dniu 7 lipca 2010 r. Skarb Państwa – Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad, jako zamawiający, i konsorcjum firm (...) Ltd z siedzibą w D., (...) S.A. z siedzibą w W., (...) S.A. z siedzibą w W. i (...) S.A. z siedzibą w W., jako wykonawca, zawarli w trybie zamówienia publicznego Umowę numer (...), na podstawie której wykonawca zobowiązał się do wykonania robót polegających na „Budowie autostrady (...) T.-R. na odcinku od węzła K. do węzła D. P. km 502+796,97 do około 537+550” (zwaną dalej również jako „umowa główna” lub „kontrakt”). Integralną część kontraktu stanowiły: Umowa, Szczególne Warunki Kontraktu, „Warunki kontraktu na budowę dla robót budowlanych i inżynieryjnych projektowanych przez zamawiającego” - tłumaczenie wydania (...) 1999, Instrukcja dla wykonawców – tom I Specyfikacji Istotnych Warunków Zamówienia, Specyfikacje techniczne wykonania i odbioru robót budowlanych, oferta wykonawcy wraz z załącznikami i wniosek o dopuszczenie do udziału w postępowaniu wraz z formularzem „Potencjał kadrowy” oraz załącznikiem do formularza. Zaakceptowana kwota kontraktowa, zgodnie z ofertą wykonawcy, określona została na 1.750.408.749,72 zł brutto ( Umowa nr (...) z dnia 07.07.2010 r. – k.1753-1755, 16287-16288, Ogólne Warunki Kontraktu – k. 16238-16274, Szczególne Warunki Kontraktu – k. 16290-16308). W ramach kontaktu wykonawca zobowiązany był m.in. do wybudowania estakady (...) w ciągu autostrady (...) w km 533+160 nad rzeką W.. Za wykonanie estakady (...) wykonawca przewidział w kosztorysie ofertowym kwotę łączną 214.973.959,05 zł netto ( Wyszczególnienie elementów rozliczeniowych dot. estakady (...) – kosztorys wykonawcy – k. 1756-1780). W związku z faktem, że Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w K. negatywnie zaopiniował wykonanie estakady (...) poprzez budowę tymczasowych podpór w korycie rzeki W., wykonawca wybrał technologię przekroczenia cieku bez konieczności ingerencji w koryto rzeki, tj. technologię betonowania nawisowego dla wykonania przęsła nurtowego estakady. Technologia taka została zaakceptowana przez projektanta, Inżyniera Kontraktu i zamawiającego (pismo Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w K. – k. 2418, pismo wykonawcy z 05.10.2010 r. – k. 2420, karta nadzoru autorskiego z 13.04.2011 r. – k. 2422, pismo Inżyniera Kontraktu z 21.04.2011 r. – k. 2424, pismo GDDKiA z 19.04.2011 r. – k. 2425). W dniu 17 stycznia 2011 r. (...) Sp. z o.o., (...) Sp. z o.o. i (...) S.A. zawarli umowę konsorcjum w celu realizacji kontraktu na wykonanie prac przy budowie estakady (...) w ramach inwestycji pn. „Budowa autostrady (...) T.-R. na odcinku od węzła K. do węzła D. P. km 502+796,97 do około 537+550”. W umowie konsorcjum ustanowiono spółkę (...) S.A. liderem konsorcjum, upoważniając lidera do podpisania umowy z wykonawcą i reprezentowania uczestników konsorcjum w związku z realizacją umowy ( umowa konsorcjum z 17.01.2011 r. wraz z załącznikami – k. 1547-1555v.). W dniu 17 grudnia 2012 r. (...) S.A., (...) Sp. z o.o. i (...) Sp. z o.o. podpisały oświadczenie, iż zgodnym celem partnerów konsorcjum i celem umowy konsorcjum z dnia 17 stycznia 2011 r. było, aby wierzytelności solidarne o zapłatę wynagrodzenia uzyskanego przez partnerów konsorcjum na podstawie umów związanych z budową autostrady (...) na odcinku od węzła K. do węzła D. P. km 502+796,67 do koło 537+550, a więc umowy nr (...) z dnia 3 lutego 2011 r., zawartej z (...) Ltd, (...) S.A., (...) S.A. i (...) S.A. i umowy nr (...) z dnia 20 lipca 2012 r. zawartej ze Skarbem Państwa – Generalnym Dyrektorem Dróg Krajowych i Autostrad, dzieliły się między poszczególnych partnerów konsorcjum w sposób następujący: (...) S.A. – 75,97%, (...) Sp. z o.o. – 18,94%, (...) Sp. z o.o. – 5,08% ( oświadczenie z 16.12.2012 r. – k. 845). Pismem z dnia 28 stycznia 2011 r. generalny wykonawca zgłosił Inżynierowi Kontraktu konsorcjum spółek (...) S.A., (...) Sp. z o.o. i M. Sp. z o.o. jako podwykonawcę na przedmiotowej inwestycji w zakresie robót przy budowie obiektu mostowego (...). Do zgłoszenia wykonawca załączył wzór umowy podwykonawczej, w którym nie była wpisana wysokość wynagrodzenia podwykonawcy. Nie dołączono również do zgłoszenia załącznika do umowy podwykonawczej, w którym znajdowało się określenie stawek jednostkowych za poszczególne elementy robót składających się na umowę podwykonawczą. Zamawiający wyraził zgodę na zawarcie przez wykonawcę umowy podwykonawczej z (...) S.A., (...) Sp. z o.o. i (...) Sp. z o.o. uznając, że zabezpieczeniem jego interesów w zakresie odpowiedzialności za zapłatę wynagrodzenia podwykonawcy jest zapis wzoru umowy podwykonawczej, ograniczający odpowiedzialność zamawiającego za zapłatę wynagrodzenia podwykonawcy do wysokości stawek jednostkowych zawartych w kosztorysie ofertowym wykonawcy stanowiącym część oferty (który we wzorze umowy został zawarty w jej § 6 ust. 8). Kierownik Projektu działający w imieniu inwestora wyraził zgodę na zawarcie umowy podwykonawczej, o czym Inżynier Kontraktu w piśmie z dnia 9 marca 2011 r. poinformował generalnego wykonawcę (pismo wykonawcy z 28.01.2011 r. wraz z dołączonym wzorem umowy podwykonawczej – k. 1738-1751, pismo Inżyniera Kontraktu z 09.03.2011 r. – k. 243, zeznania świadków: K. B. – k. 3701-3708, J. T. – k. 4141-4144, J. Ż. – k. 4337-4339, M. S.
wynagrodzenia za roboty budowlane wykonane na podstawie przedmiotowej umowy podwykonawczej. Pismem z dnia 26 kwietnia 2012 r. (...) S.A. wezwała (...) do zapłaty w ramach solidarnej odpowiedzialności inwestora kwoty 10.287.972,20 zł wynikającej z faktur VAT nr: (...), (...), (...) i (...) ( pismo (...) S.A. z 26.04.2012 r. – k. 176). W związku z powyższym wezwaniem, w dniu 21 maja 2012 r. GDDKiA wypłaciła (...) S.A. łączną kwotę 7.839.882,80 zł, w trzech przelewach na kwoty: 219.899,15 zł, 956.083,27 zł i 6.663.900,38 zł ( potwierdzenia przelewów – k. 177-179). Pismem z dnia 20 czerwca 2012 r. (...) S.A. wezwała (...) do zapłaty w ramach solidarnej odpowiedzialności inwestora kwoty 27.640,847,81 zł wynikającej z faktur VAT nr: (...), (...), (...), (...), (...) ( pismo (...) S.A. z 20.06.2012 r. – k. 180). W związku z powyższym wezwaniem, w dniu 16 sierpnia 2011 r. GDDKiA wypłaciła (...) S.A. łączną kwotę 19.274.762,38 zł, w trzech przelewach na kwoty: 2.350.580,78 zł, 540.633,58 zł i 16.383.548,02 zł ( potwierdzenia przelewów – k. 194-196). W kolejnym piśmie z dnia 30 października 2012 r. (...) S.A. wezwała GDDKiA do zapłaty w terminie 7 dni kwoty 52.473.457,71 zł z tytułu wynagrodzenia podwykonawcy objętego fakturami VAT nr: (...), (...), (...), (...), (...), (...), (...) (pismo K. z 30.10.2012 r. – k. 197, pismo GDDKiA z 10.05.2012 r. – k. 244-245, pismo GDDKiA z 17.05.2012 r. – k. 246 – 247v., pismo K. z 14.06.2012 r. – k. 252- 837, pismo K. z 24.05.2012 r. – k. 838-838v.). Wypłaty należności na rzecz podwykonawców przez GDDKiA w ramach odpowiedzialności solidarnej inwestora poprzedzone były procesem weryfikacji wniosków. W tym celu GDDKiA zwracała się do Inżyniera Kontraktu o potwierdzenie zakresu wykonanych przez podwykonawcę robót ujętych w wezwaniu do zapłaty. Kierowane było również do generalnego wykonawcy powiadomienie o wpłynięciu wniosku z prośbą o potwierdzenie, czy wykonawca posiada przeterminowane zobowiązania wobec podwykonawcy. Dokonując w/w płatności wynagrodzenia na rzecz powodów w ramach odpowiedzialności solidarnej inwestora GDDKiA przyjmowała, że jeżeli ceny jednostkowe podwykonawcy były wyższe niż ceny jednostkowe wykonawcy z kontraktu głównego, to rozliczenie robót podwykonawcy następowało po cenach jednostkowych wykonawcy zawartych w kosztorysie ofertowym do kontraktu, zgodnie z § 6 ust. 9 umowy podwykonawczej. W piśmie z dnia 23 listopada 2012 r. GDDKiA odmówiła dalszych płatności na rzecz podwykonawcy wskazując, że podwykonawca nie rozliczył do tej pory zaliczki przekazanej przez wykonawcę, że ma zobowiązania wobec wykonawcy z tytułu refaktur, a ponadto że brak jest podstaw do dokonywania płatności za roboty nieodebrane przez wykonawcę (roboty w toku), do czasu sporządzenia ich inwentaryzacji (pisma GDDKiA z 10.05.2012 r. – k. 244-245, z 30.05.2012 r. – k. 248, z 15.06.2012 r. – k. 249-249v., z 18.06.2012 r. – k. 250, z 23.11.2012 r. – k. 251, z 25.05.2012 r. – k. 2919-2919v., z 16.08.2012 r. – k. 2923-2924, zeznania świadków: A. S. – k. 4475-4476 i M. S.
k.c., wprowadzoną ustawą z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie niektórych ustaw w celu ułatwienia dochodzenia wierzytelności (Dz.U. z 2017 r., poz. 933). Wobec tego zastosowanie będą miały przepisy art.
k.c. w brzmieniu sprzed nowelizacji. W dalszym ciągu powoływane będą przepisy wskazanego wyżej artykułu w brzmieniu sprzed wskazanej zmiany, bez odrębnego odnotowania tego faktu. Zgodnie z art.
zawierający umowę z podwykonawcą oraz inwestor i wykonawca ponoszą solidarną odpowiedzialność za zapłatę wynagrodzenia za roboty budowlane wykonane przez podwykonawcę. Analiza przepisu art.
prowadzi do wniosku, że do powstania odpowiedzialności solidarnej inwestora (z wykonawcą wobec podwykonawcy) potrzebne jest spełnienie dwóch warunków: 1) zawarcie przez wykonawcę z podwykonawcą umowy, której przedmiotem jest wykonanie robót budowlanych, przy czym wymagana jest forma pisemna umowy pod rygorem nieważności (art.
k.c.), 2) wyrażenie przez inwestora zgody na zawarcie tej umowy (art.
Umowa z podwykonawcą spełnia warunki umowy podwykonawczej w rozumieniu art.
k.c., jeżeli prace zrealizowane przez podwykonawcę prowadzić będą do wykonania danego obiektu, stanowiąc część składową finalnego rezultatu, to jest gdy rezultat świadczenia podwykonawcy stał się składnikiem świadczenia wykonawcy wobec inwestora w ramach umowy o roboty budowlane, przy czym w sensie prawnym umowa taka może zostać zakwalifikowana także jako umowa o dzieło (por. orz. SN z 17.10.2008 r., I CSK 106/08, Biul. SN 2009/3/9). Zgoda inwestora na zawarcie umowy podwykonawczej może być wyrażona w sposób bierny (pasywny) oraz czynny (aktywny). Wyrażenie zgody w sposób bierny objawia się brakiem zgłoszenia na piśmie sprzeciwu lub zastrzeżeń w terminie 14 dni od przedstawienia inwestorowi przez wykonawcę umowy z podwykonawcą lub jej projektu, wraz z częścią dokumentacji dotyczącej wykonania robót określonych w umowie lub projekcie (art.
Wyrażenie zgody w sposób czynny może nastąpić w sposób wyraźny pisemnie lub ustnie albo poprzez inne zachowanie inwestora, które w sposób dostateczny ujawnia jego wolę (art. 60 k.c.), w tym poprzez czynności faktyczne (w sposób dorozumiany), np. przez tolerowanie podwykonawcy na placu budowy, dokonywanie wpisów w jego dzienniku budowy, odbieranie od niego robót oraz dokonywanie podobnych czynności. Zgoda wyrażona w sposób dorozumiany jest jednak skuteczna jedynie wówczas, gdy inwestor znał nie tylko osobę podwykonawcy, ale także wszystkie istotne postanowienia konkretnej umowy łączącej podwykonawcę z wykonawcą, a szczególnie te, które decydują o wysokości wynagrodzenia podwykonawcy. Przepis art.
nie wiąże ponoszenia przez inwestora solidarnej z wykonawcą odpowiedzialności wobec podwykonawcy z uprzednim przedstawieniem inwestorowi przez wykonawcę umowy z podwykonawcą, ale wiąże tę odpowiedzialność z faktem wykonywania robót budowlanych przez podwykonawcę. Ustawodawca zakłada, że jeżeli inwestor wyraża zgodę w sposób czynny, to wie co robi i nie jest już potrzebny żaden mechanizm obronny. Czas wyrażenia zgody przez inwestora jest obojętny, ponieważ art.
nie formułuje żadnych temporalnych ograniczeń w tym zakresie. Przy zgodzie czynnej brak jest zatem podstaw do uzależniania jej wyrażenia od przedstawienia inwestorowi umowy oraz od tego, aby zgoda ta musiała być wyrażona uprzednio, tj. przed wykonaniem umowy przez podwykonawcę. Zgoda inwestora może mieć zatem charakter następczy, a więc może być wyrażona także post factum, w tym także już po wykonaniu całości umowy przez podwykonawcę ( vide orz. SN z 04.02.2011 r., III CSK 152/10, LEX nr 1102865, z 27.06.2012r., III CSK 298/12, LEX nr 1365675 i z 18.06.2015 r., III CSK 370/14, LEX nr 1745820). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy wskazać po pierwsze, że umowa podwykonawcza zawarta w dniu 3 lutego 2011 r. pomiędzy wykonawcą – konsorcjum spółek (...) S.A., (...) Ltd, (...) S.A. oraz (...) S.A. a podwykonawcą – konsorcjum spółek (...) S.A., (...) Sp. z o.o. i (...). z o.o. spełnia warunki umowy podwykonawczej w opisanym wyżej znaczeniu, skoro dotyczyła wykonania obiektu mostowego w postaci estakady (...). Tego rodzaju roboty składały się na rezultat świadczenia wykonawcy wobec inwestora w postaci budowy jednego z obiektów na odcinku autostrady objętego kontraktem głównym, stając się częścią realizowanej inwestycji drogowej. Po drugie, poza sporem w niniejszej sprawie pozostawał fakt, że Skarb Państwa – Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad (inwestor) wyraził w sposób wyraźny czynny zgodę na zawarcie przez generalnego wykonawcę przedmiotowej umowy podwykonawczej z powodami i zaakceptował powodowe spółki jako podwykonawcę na przedmiotowej inwestycji. Fakt ten wynikał z przywołanego wcześniej pisma Inżyniera Kontraktu oraz został potwierdzony zeznaniami licznych świadków. Ponadto zgoda taka wynika z zachowania pozwanego po wystąpieniu przez powodów z wnioskami o zapłatę wynagrodzenia za wykonane roboty na podstawie art.
k.c., gdyż pozwany co do zasady uznał swoją odpowiedzialność i zaspokoił częściowo roszczenia powodów. W tej sytuacji okoliczność, że pozwanemu nie była znana wysokość wynagrodzenia podwykonawcy, które nie zostało wpisane w przedstawionym pozwanemu projekcie umowy, nie ma znaczenia w kontekście samej zasady odpowiedzialności pozwanego jako inwestora ( por. orz. SN z 04.02.2011 r., III CSK 152/10, LEX nr 11028865). Zwrócić trzeba jednak uwagę, że zgoda Skarbu Państwa na udział powodów w realizacji przedmiotowej inwestycji dotyczyła zakresu robót ujętych w przedstawionym mu wzorze umowy podwykonawczej. Pozwanemu nie został przedstawiony do akceptacji Aneks nr (...) do umowy podwykonawczej, który przewidywał rozszerzenie asortymentu robót powierzonych podwykonawcy, a pozwany nie zaakceptował powodów jako podwykonawców w zakresie tych dodatkowych robót. Kopia tegoż Aneksu (podpisanego wyłącznie przez podwykonawcę) została przedstawiona pozwanemu przez powodów dopiero przy wniosku o płatność w ramach solidarnej z wykonawcą odpowiedzialności inwestora, kiedy wykonawca przestał regulować wynagrodzenie powodów. Ponadto strona powodowa nie wykazała w niniejszej sprawie że Aneks powyższy został podpisany przez uprawnionych przedstawicieli generalnego wykonawcy, a więc że został zawarty w wymaganej formie pisemnej (art.
Jak wcześniej wskazano, Aneks został jedynie parafowany przez dyrektora kontraktu ze strony generalnego wykonawcy, co nie oznaczało podpisania aneksu przez uprawnionych przedstawicieli wykonawcy – z ramienia spółek (...) S.A. W konsekwencji odpowiedzialność pozwanego wobec powodów ogranicza się do zakresu robót przy budowie estakady (...) określonych w umowie podwykonawczej, a nie obejmuje dodatkowych robót objętych Aneksem nr (...) do tej umowy. Ponadto pozwany powołał się na ograniczenie jego odpowiedzialności do wysokości stawek jednostkowych z kontraktu głównego, zawartych w kosztorysie ofertowym generalnego wykonawcy, wynikające z § 6 ust. 9 umowy podwykonawczej, której wzór został zaakceptowany przez pozwanego (we wzorze umowy zapis taki został zawarty w jego § 6 ust. 8). Identyczne ograniczenie odpowiedzialności inwestora przewidziane zostało w kontrakcie głównym łączącym Skarb Państwa z Wykonawcą, tj. w S. 4.4 lit. (e) Warunków Kontraktu. Powodowie wskazywali natomiast, że takie umowne ograniczenie odpowiedzialności inwestora jest nieważne z uwagi na sprzeczność z bezwzględnie obowiązującym przepisami prawa. Mając na uwadze aktualny dorobek orzecznictwa wskazać trzeba, że odpowiedzialność inwestora za zapłatę wynagrodzenia podwykonawcy nie jest nieograniczona, zaś zarzuty powodów co do nieważności wskazanego wyżej zapisu umowy podwykonawczej są niezasadne. Zgoda na zawarcie umowy z podwykonawcą nie może mieć blankietowego charakteru, lecz musi w każdym przypadku dotyczyć konkretnej, zindywidualizowanej umowy i obejmować jej podmiotowe i przedmiotowe elementy, pozwalające z punktu widzenia inwestora określić granice tego ryzyka. Do postanowień tych należą w szczególności uzgodnienia dotyczące wynagrodzenia należnego podwykonawcy. Inwestor musi wypłacić wynagrodzenie ograniczone do kwoty, która wynika ze stawek określonych w kontrakcie głównym zawartym z generalnym wykonawcą, jeśli z zaakceptowanej przez niego umowy z podwykonawcą ustalającej wyższe stawki wynika takie ograniczenie ( tak SN w orz. z 31.08.2018 r., I CSK 556/17, MoP (...) i z 08.02.2019 r., I CSK 801/17, Legalis nr 1872807). W analizowanym przypadku oznacza to, że ograniczenie odpowiedzialności pozwanego za zapłatę wynagrodzenia podwykonawcy do wysokości wynagrodzenia należnego wykonawcy od inwestora, tj. do wysokości stawek jednostkowych określonych w kosztorysie ofertowym wykonawcy z kontraktu głównego (w zakresie robót dotyczących budowy estakady (...)) było prawnie skuteczne i pozwany mógł powołać się na ograniczenie swej odpowiedzialności na podstawie wskazanych postanowień umowy podwykonawczej. W tej sytuacji na marginesie tylko wskazać potrzeba, że nieuprawnione było twierdzenie pozwanego, iż dochodzenie przez podwykonawcę od inwestora wynagrodzenia wyższego od wynagrodzenia wykonawcy prowadziłoby do naruszenia przepisów ustawy Prawo zamówień publicznych, dotyczących wyboru najkorzystniejszej oferty w postępowaniu przetargowym. Relacje pomiędzy inwestorem a podwykonawcą kształtowane są bowiem przez art.
k.c., a nie przez przepisy Prawa zamówień publicznych. Po trzecie, nie mogły odnieść skutku zarzuty pozwanego dotyczące wygaśnięcia jego odpowiedzialności względem powodów na skutek odstąpienia od umowy podwykonawczej przez powodów oraz na skutek wszczęcia postępowań upadłościowych lub restrukturyzacyjnych spółek wchodzących w skład konsorcjum generalnego wykonawcy. Dla obowiązku zapłaty wynagrodzenia podwykonawcy nie ma znaczenia fakt odstąpienia przez powodów od umowy podwykonawczej pismem z dnia 27 lipca 2012 r., będący następstwem niewywiązywania się przez wykonawcę ze swoich zobowiązań umownych i rozwiązania kontraktu głównego. Takie rozwiązanie umowy podwykonawczej z przyczyn, za które podwykonawca nie odpowiadał, mogło mieć bowiem wyłącznie skutki na przyszłość i nie pozbawiało podwykonawcy prawa do wynagrodzenia za wszystkie wykonane już roboty. Potwierdzają to jednoznacznie postanowienia § 14 ust. 5-8 umowy podwykonawczej przewidujące, że w razie odstąpienia od umowy zostanie sporządzony przez strony protokół z inwentaryzacji robót na dzień odstąpienia oraz że podwykonawca zgłosi do dokonania odbioru przez wykonawcę roboty przerwane oraz roboty zabezpieczające, jeżeli odstąpienie od umowy nastąpiło z przyczyn, za które podwykonawca nie odpowiada. Z kolei wszczęcie postępowań upadłościowych lub restrukturyzacyjnych spółek tworzących konsorcjum generalnego wykonawcy i zawarcie w ich toku układów z wierzycielami również nie prowadzi do wygaśnięcia solidarnej odpowiedzialności inwestora za zapłatę wynagrodzenia podwykonawcy. Ewentualne wygaśnięcie lub ograniczenie odpowiedzialności jednego z dłużników na skutek zawarcia układu nie prowadzi do ustania odpowiedzialności pozostałych dłużników, w tym inwestora odpowiadającego solidarnie z wykonawcą za zapłatę wynagrodzenia podwykonawcy. Zgodnie z obowiązującymi przepisami, dłużnicy solidarni mogą być przecież zobowiązani w sposób odmienny względem wierzyciela (art. 368 k.c.), a wierzycielowi przysługuje możliwość wyboru, od którego z dłużników solidarnych będzie żądał świadczenia (art. 366 k.c.). Po czwarte, wskazać trzeba, że podstawy do uwzględnia roszczenia powodów o zapłatę wynagrodzenia za roboty budowlane wykonane na podstawie umowy podwykonawczej nie mogły stanowić przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu. Po to, by zaistniała możliwość zastosowania przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu (art. 405 k.c.) musi wystąpić sytuacja, w której jeden uczestnik obrotu uzyskuje korzyść majątkową i korzyść ta zostaje uzyskana bez podstawy prawnej jakiegokolwiek rodzaju. Jest tak wówczas, gdy u jej podstaw nie leży ani czynność prawna, ani przepis ustawy, ani orzeczenie sądu lub decyzja administracyjna ( tak SN w orz. z 17.11.1998 r., III CKN 18/98, LEX nr 479355). Z taką sytuacją nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Nie zachodzi bezpodstawne wzbogacenie, jeżeli przejście korzyści z majątku zubożonego do majątku wzbogaconego następuje na podstawie umowy wzbogaconego z osobą trzecią ( vide orz. SN z 25.03.2004 r., II CK 89/03, LEX nr 175951). Zamawiającego łączyła z generalnym wykonawcą umowa, na mocy której wykonawca był zobowiązany m.in. do wybudowania estakady (...), jako jednego z obiektów stanowiącego część budowanej autostrady (...). Budowa estakady (...), którą realizowały powodowe spółki jako podwykonawca, wchodziła w zakres kontraktu głównego. Podstawę prawną przysporzenia po stronie Skarbu Państwa w postaci wskazanego obiektu budowlanego stanowiła zatem umowa zawarta przez Skarb Państwa z generalnym wykonawcą, w której realizacji wzięły udział powodowe spółki. W konsekwencji brak było podstaw do uznania, że doszło do bezpodstawnego wzbogacenia Skarbu Państwa kosztem powodów, a podstawą prawną roszczeń powodów względem pozwanego jest art.
Po piąte, wartość robót wykonanych przy budowie estakady (...) przez powodowe spółki, dla zakresu określonego w umowie podwykonawczej (zarówno objęta Przejściowymi Świadectwami Płatności i fakturami wystawionymi przez powodów, jak i tzw. robót w toku – nieobjętych Przejściowymi Świadectwami Płatności), określona do wysokości cen jednostkowych z kosztorysu ofertowego wykonawcy z kontraktu głównego wyniosła 115.197.665,78 zł brutto. Kwota ta stanowi granicę odpowiedzialności Skarbu Państwa wobec powodowych spółek. Jak wcześniej wskazano, wynagrodzenie za wykonane roboty zapłacone powodom przez generalnego wykonawcę wyniosło 31.585.936,42 zł. Powodowie otrzymali również z tego tytułu w postępowaniu upadłościowych (...) S.A. kwotę 3.813.867,60 zł oraz w postępowaniu restrukturyzacyjnym (...) Ltd. kwotę 653.732,28 zł. Ponadto na poczet wynagrodzenia powodów objętych spornymi fakturami powinna być zaliczona zaliczka wypłacona przez wykonawcę na poczet wynagrodzenia za roboty. Na podstawie umowy podwykonawczej wykonawca wypłacił powodom tytułem zaliczki kwotę 34.000.000 zł. W § 16 ust. 17 umowy podwykonawczej przewidziano przy tym, że zwrot zaliczki rozpocznie się od kolejnej faktury VAT wystawionej przez podwykonawcę po zafakturowaniu przez niego robót na kwotę nie mniejszą niż kwota 34.000.000 zł netto i będzie następował w formie potrąceń z płatności wynikających z faktur VAT wystawionych przez podwykonawcę zgodnie z warunkami umowy, w częściach nie większych niż 31,48% danej faktury VAT. Wbrew stanowisku powodów, dokonywanie „potrąceń z płatności wynikających z faktur” nie oznacza, że powinny być składane w tym celu przez osoby uprawnione do reprezentowania wykonawcy oświadczenia woli o potrąceniu. We wskazanym zapisie umownym nie chodziło bowiem o kompensatę wzajemnych wierzytelności w sytuacji określonej w art. 498 k.c., lecz wyłącznie o zaliczenie na poczet należności wynikających z poszczególnych faktur wypłaconego wcześniej tytułem zaliczki wynagrodzenia. Rozliczenie takie powinno odbywać się po zafakturowaniu robót na kwotę 34.000.000 zł netto i w praktyce powinno odbywać się poprzez pomniejszenia wartości wynagrodzenia należnego na podstawie poszczególnych faktur o kwotę odpowiadającą 31,48% wartości każdej faktury. Takiego rozliczenia zaliczki oczekiwał też wykonawca, kierując w tej sprawie pisma do podwykonawcy, a nawet odsyłając niektóre z faktur z tej przyczyny, że nie było w nich uwzględnione rozliczenia zaliczki. Wartość wykonanych robót przekroczyła 34.000.000 zł przed wystawieniem faktury nr (...) z dnia 2 kwietnia 2012 r., zatem począwszy od tej faktury powinna być rozliczana wskazana wyżej zaliczka w wysokości 31,48% każdej z faktury. Oznacza to, że na poczet wynagrodzenia powodów powinny być zaliczone następujące kwoty z tytuły kolejnych faktur wystawionych generalnemu wykonawcy: 1) faktury nr (...) z 2 kwietnia 2012 r. – kwota 740.88,10 zł, 2) faktury nr (...) z 2 kwietnia 2012 r. – kwota 740.88,10 zł, 3) faktury nr (...) z 25 kwietnia 2012 r. – kwota 3.364.556,39 zł, 4) faktury nr (...) z 25 kwietnia 2012 r. – kwota 3.364.556,39 zł, 5) faktury nr (...) z 15 czerwca 2012 r. – kwota 3.130.463,76 zł, 6) faktury nr (...) z 15 czerwca 2012 r. – kwota 3.130.463,76 zł, 7) faktury nr (...) z 15 czerwca 2012 r. – kwota 2.142.527,65 zł, 8) faktury nr (...) z 15 czerwca 2012 r. – kwota 2.142.527,65 zł, 9) faktury nr (...) z 24 lipca 2012 r. – kwota 2.293.718,93 zł, 10) faktury nr (...) z 24 lipca 2012 r. – kwota 2.293.718,93 zł, 11) faktury nr (...) r. z 6 września 2012 r. – kwota 1.385.223,76 zł. Łączna wartość zaliczki, którą powinni rozliczyć powodowie z wymienionych wyżej faktur wynosi zatem 24.729.533,43 zł. Na gruncie przywołanych zapisów umowy podwykonawczej, podwykonawca nie mógł się sprzeciwić takiemu rozliczeniu zaliczki ani nie mógł potrącić otrzymanej zaliczki na poczet wynagrodzenia (do wysokości powyższej sumy) z ewentualnymi innymi własnymi wierzytelnościami przeciwko wykonawcy, lecz zobowiązany był dokonać jej rozliczenia we wskazany wyżej sposób. Złożone przez powodów oświadczenie o potrąceniu w piśmie z dnia 16 stycznia 2013 r., w części obejmującej w/w sumę zaliczki, nie mogło zatem odnieść żadnego skutku. Rozliczeniu z należnym wynagrodzenie podwykonawcy nie mogła natomiast podlegać w niniejszym postępowaniu zaliczka ponad wskazaną kwotę 24.729.533,43 zł, skoro rozliczenie zaliczki miało odbywać się w formie potrąceń płatności z faktur, a pozostałe roboty wykonane przez powodów (tzw. roboty w toku) nie zostały odebrane przez wykonawcę i nie zostały zafakturowane. Wykonawca nie dokonał też żadnego innego skutecznego rozliczenia pozostałej części zaliczki z wierzytelnościami podwykonawcy o zapłatę wynagrodzenia za roboty wykonane na podstawie umowy podwykonawczej (niezapłacone przez wykonawcę). Zwrócić trzeba uwagę, ze syndyk masy upadłości spółki (...) S.A. dochodzi od powodów w postępowaniu sądowym zwrotu części zaliczki w kwocie 17.000.000 zł, wypłaconej przez tę spółkę ( kopia pozwu w sprawie toczącej się przed Sądem Okręgowym w Warszawie pod. sygn. akt XVI GC 331/17 – k. 17561-17569). Ocena zasadności tego żądania przekracza jednak ramy niniejszego postępowania i nie jest potrzebna do wydania rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. O tym, czy żądanie zwrotu zaliczki jest zasadne i w jakim ewentualnie zakresie orzekał będzie sąd w przywołanej wyżej sprawie Sąd orzekający w niniejszej sprawie władny był natomiast samodzielnie rozstrzygnąć kwestię rozliczenia zaliczki z należnościami powodów wystawionych generalnemu wykonawcy przez powodowe spółki. Uwzględnieniu przy rozstrzyganiu o żądaniu powodów o zapłatę wynagrodzenia (zaliczeniu na poczet wynagrodzenia) nie mogły podlegać roszczenia wykonawcy względem powodów (z tytułu kosztów poniesionych przez wykonawcę na rzecz podwykonawcy), bowiem nie wykazano, by wykonawca dokonał skutecznej kompensaty swoich własnych wierzytelności z tego tytułu z wierzytelnością powodów o zapłatę wynagrodzenia. Taka sama sytuacja zachodzi w przypadku ewentualnej wierzytelności pozwanego Skarbu Państwa z tytułu wynagrodzenia wypłaconego podwykonawcy powodów, gdyż pozwany również nie wykazał, aby dokonał skutecznego potrącenia przysługującej mu wierzytelności o zwrot taj należności z wierzytelnością powodów o zapłatę wynagrodzenia. Przy określaniu wysokości wynagrodzenia przysługującego powodom za roboty wykonane na podstawie umowy podwykonawczej przy budowie estakady (...) należy mieć też na uwadze fakt, że pozwany wypłacił już powodom z tytułu odpowiedzialności inwestora łącznie 28.422.767,08 zł. Jeśli weźmie się pod uwagę wskazaną wyżej wysokość wynagrodzenia powodów, za którego zapłatę odpowiada pozwany (115.197.665,78 zł), wynagrodzenie zapłacone powodom przez wykonawcę (31.585.936,42 zł), wypłacone w postępowaniu upadłościowym spółki (...) S.A. na podstawie układu (3.813.867,60 zł) i postępowaniu restrukturyzacyjnym spółki (...) Ltd. (653.732,28 zł), otrzymaną przez powodów zaliczkę na wynagrodzenie, podlegającą rozliczeniu z należnościami objętymi fakturami (24.729.533,43 zł) oraz wynagrodzenie wypłacone powodom przez pozwanego inwestora (28.422.767,08 zł), do dopłaty przez pozwanego na rzecz powodów pozostaje jeszcze wynagrodzenie w wysokości 25.991.828,97 zł. Po szóste, brak było podstaw do zasądzenia powyższej kwoty solidarnie na rzecz powodów tworzących konsorcjum podwykonawcze. Zawarcie umowy podwykonawczej przez kilka podmiotów po stronie podwykonawcy nie rodzi solidarności czynnej po stronie podwykonawców w zakresie przysługującej im wierzytelności o zapłatę wynagrodzenia. Zgodnie z zasadą z art. 379 § 1 k.c., świadczenie pieniężne jest podzielne, zatem dzieli się na części pomiędzy wierzycieli. W związku z faktem, że powodowe spółki zgodnie podzieliły pomiędzy siebie wierzytelności o zapłatę wynagrodzenia za roboty wykonane przy budowie estakady (...) w sposób następujący: (...) S.A. – 75,97%, (...) Sp. z o.o. – 18,94%, (...) Sp. z o.o. – 5,08% (zob. oświadczenie z dnia 17 grudnia 2012 r.), należną sumę wynagrodzenia należało zasądzić na ich rzecz we wskazanych wyżej udziałach, co oznacza, że: na rzecz (...) S.A. przypada kwota 19.745.992,47 zł (75,97% z 25.991.828,97 zł), na rzecz (...) Sp. z o.o. przypada kwota 4.925.451,59 zł (18,95% z 25.991.828,97 zł), na rzecz (...) Sp. z o.o. przypada kwota 1.320.384,91 zł (5,08% z 25.991.828,97 zł). Po siódme, jeśli chodzi o kwestię odsetek za opóźnienie w zapłacie wynagrodzenia powodów, to art.
nakłada na inwestora solidarną z wykonawcą odpowiedzialność jedynie za zapłatę wynagrodzenia podwykonawcy i nie rozszerza jej na żadne inne zobowiązania wykonawcy wobec podwykonawcy. W konsekwencji inwestor nie odpowiada za skutki opóźnienia wykonawcy z zapłatą wynagrodzenia podwykonawcy, ale jedynie za własne opóźnienie, które może mieć miejsce dopiero po wezwaniu go przez podwykonawcę do zapłaty wynagrodzenia ( vide orz. SN z 05.09.2012r., IV CSK 91/12, LEX nr 1275009). Do oceny zasadności roszczeń powodów w rozpatrywanej sprawie potrzebne było przeprowadzenie przez pozwanego procedury weryfikacji wniosków o zapłatę niezaspokojonego przez generalnego wykonawcę wynagrodzenia powodów, zaś weryfikacja tych wniosków – ze względu na skalę inwestycji drogowej i konieczność potwierdzenia wykonania i zakresu robót zrealizowanych przez powodów – wymagała przeprowadzenia szeregu pracochłonnych czynności. Dodatkowo na część robót, tzw. robót w toku, powodowie nie posiadali dokumentów odbiorowych, zatem potwierdzenie wykonanych ilości wymagało przeprowadzenia przez pozwanego inwentaryzacji robót po odstąpieniu od kontraktu głównego, co również nie było czynnością prostą i wymagało odpowiedniego czasu. Ponadto wyjaśnienia wymagała kwestia rozliczenia z należnościami powodów wypłaconej im zaliczki na poczet wynagrodzenia, której powodowie nie uwzględniali przy wnioskach o dokonanie płatności kierowanych do pozwanego. Mając na uwadze opisane okoliczności Sąd uznał, że pozwany znalazł się w opóźnieniu w zapłacie niezaspokojonego wcześniej wynagrodzenia powodów po upływie 30 dni od doręczenia mu odpisu pozwu, w którym znalazły się dowody pozwalające na wyjaśnienie powyższych skomplikowanych kwestii. Odpis pozwu został doręczony pozwanemu 23 stycznia 2013 r., zatem pozwany znalazł się w opóźnieniu w zapłacie wynagrodzenia powodów z umowy podwykonawczej w dniu 23 lutego 2013 r., co uzasadniało przyznanie odsetek z tytułu opóźnienia od tej daty, stosownie do regulacji art. 481 § 1 i 2 k.c. Z uwagi na zmianę brzmienia przepisu art. 481 § 2 k.c. z dniem 1 stycznia 2016 r. wprowadzoną ustawą z dnia 9 października 2015 r. o zmianie ustawy o terminach zapłaty w transakcjach handlowych, ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r. poz. 1803), zasądzone odsetki od dnia 1 stycznia 2016 r. należało określić jako „odsetki ustawowe za opóźnienie”. Z tych wszystkich przyczyn Sąd w pkt. I sentencji wyroku zasądził od pozwanego na rzecz (...) S.A. kwotę 19.745.992,47 zł, na rzecz (...) Sp. z o.o. kwotę 4.925.451,59 zł i na rzecz (...) Sp. z o.o. kwotę 1.320.384,91 zł, wraz z odsetkami z tytułu opóźnienia od dnia 23 lutego 2013 r. – na podstawie powołanych wyżej przepisów. Z kolei roszczenie powodów o zapłatę wynagrodzenia za roboty budowlane, polegające na wykonaniu zwornika jezdni północnej estakady (...) na podstawie umowy dodatkowej z dnia 20 lipca 2012 r., zawartej przez powodów ze Skarbem Państwa – Generalnym Dyrektorem Dróg Krajowych i Autostrad, podlega ocenie na podstawie art. 647 k.c. Zgodnie z tym przepisem, przez umowę o roboty budowalne wykonawca zobowiązuje się do oddania przewidzianego w umowie obiektu wykonanego zgodnie z projektem i zasadami wiedzy technicznej, a inwestor zobowiązuje się do dokonania wymaganych przez właściwe przepisy czynności związanych z przygotowaniem robót, w szczególności do przekazania terenu budowy i dostarczenia projektu, oraz do odebrania obiektu i zapłaty umówionego wynagrodzenia. Obowiązek inwestora do opracowania i dostarczenia projektu wynika nie tylko z przywołanego wyżej przepisu regulującego umowę o roboty budowlane, lecz również z przepisów ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (tekst jedn.: Dz.U. z 2021 r., poz. 2351), gdyż w myśl art. 18 ust. 1 pkt 1 tejże ustawy do obowiązków inwestora należy zorganizowanie procesu budowy, z uwzględnieniem zawartych w przepisach zasad bezpieczeństwa i ochrony zdrowia, a w szczególności zapewnienie opracowania projektu budowlanego i, stosownie do potrzeb, innych projektów. W przypadku umowy dodatkowej wynagrodzenie zostało określone w kwocie 1.297.861,19 zł brutto, przy czym, pomimo zgłoszenia przez powodowe spółki w dniu 3 sierpnia 2012 r. do odbioru wykonanego przedmiotu zamówienia, pozwany odmówił odbioru i zapłaty wynagrodzenia powodów, powołując się na wadliwe wykonanie obiektu. Postępowanie dowodowe przeprowadzone w niniejszej sprawie wykazało, że takie stanowisko pozwanego było niezasadne. Ze względu na ramowy charakter regulacji umowy o roboty budowlane brak jest w nich norm określających dokładniej powinność odbioru, a także normy wiążącej wyraźnie czynności odbioru obiektu z wymagalnością roszczenia wykonawcy o zapłatę wynagrodzenia, jak w przypadku umowy o dzieło (art. 642 § 1 k.c.). Występująca tu luka prawna powinna być usuwana przez zastosowanie per analogiam zasad wypracowanych w tym zakresie dla umowy o dzieło ( tak: P. Drapała, [w], Kodeks cywilny. Komentarz. Tom IV. Zobowiązania. Część szczegółowa, red. T. Gudowski, Komentarz do art. 647 k.c., LEX). Przyjąć należy, że obowiązek dokonania odbioru odnosi się do obiektu (rezultatu robót budowlanych) wykonanego zgodnie z zobowiązaniem i zaofiarowanego inwestorowi. Zgodność tę należy oceniać biorąc pod uwagę treść zawartej przez strony umowy, elementy dopełniające stosunek prawny z mocy ustawy (art. 56 k.c.) oraz ogólne kryteria prawidłowego wykonania zobowiązania (art. 354 § 1 k.c.). Z art. 647 k.c. wynika, że przewidziany w umowie obiekt ma być wykonany zgodnie z projektem i zasadami wiedzy technicznej. Inwestor ma zatem obowiązek odbioru obiektu wykonanego zgodnie z umową, w tym projektem będącym jej częścią, oraz zasadami wiedzy technicznej. W przypadku, gdy oddawany obiekt (rezultat robót budowlanych) jest dotknięty wadą istotną, tj. czyniącą go niezdatnym do umówionego użytku zgodnie z przeznaczeniem lub sprzeciwiającą się w sposób wyraźny umowie, inwestor jest uprawniony do odmowy odbioru, a tym samym wynagrodzenie wykonawcy nie staje się wymagalne. Jeżeli natomiast obiekt wykazuje jedynie wadę nieistotną, to jego oddanie powoduje wymagalność wierzytelności o wynagrodzenie, natomiast inwestor powinien wówczas skorzystać z uprawnień z tytułu rękojmi. Wady, które czynią obiekt (rezultat prac budowlanych) niezdatnym do użytku zgodnie z przeznaczeniem lub sprzeciwiające się umowie dają podstawę do przyjęcia, że świadczenie wykonawcy nie zostało wykonane zgodnie z jego zobowiązaniem. W odniesieniu do umów rezultatu niewykonanie zobowiązania może dotyczyć nie tylko braku świadczenia, ale obejmować także sytuację, w której spełnione świadczenie nie zaspokaja oznaczonego interesu wierzyciela. Za niewykonanie zobowiązania może więc być uznane spełnienie świadczenia, którego jakość tak dalece odbiega od objętego treścią zobowiązania, że z punktu widzenia odbiorcy tego świadczenia nie prowadzi do zaspokojenia jego interesu. ( vide: E. F., Umowy o generalne wykonawstwo robót budowlanych, W. 2010, s. 35, K. Z., Odpowiedzialność inwestora z umowy o roboty budowlane, W. 2013, s. 135, orz. orz. SN z 26.02.1998 r., I CKN 520/97, OSNC 1998/10/167, z 14.02.2007 r., II CNP 70/06, LEX nr 255597, z 18.01.2012 r., II CSK 213/11, LEX nr 11338/03, z 23.08.2012 r., II CSK 21/12, LEX nr 1222148, z 27.11.2013 r., V CSK 544/12, LEX nr 1438426, z 17.04.2015 r., III CZP 8/15, LEX nr 1711693, orz. Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 22.09.2015 r., VI ACa 1273/14, LEX nr 1950215). Jak już wcześniej wskazano, konsorcjum powodowych spółek zrealizowało roboty przy wykonaniu zwornika przęsła nurtowego estakady (...), objęte umową dodatkową, w sposób prawidłowy – zgodny z zatwierdzoną dokumentacją projektową, w tym na podstawie wcześniej zaakceptowanego projektu przekazanego wykonawcy przez inwestora. Konsorcjum nie ponosi winy za awarię płyty dolnej skrzynki estakady ani za nadmierne odkształcenia mostu po zwarciu przęsła nurtowego. W zatwierdzonym projekcie przekazanym wykonawcy przez inwestora znajdował się bowiem błąd polegający na braku zbrojenia poprzecznego przekroju betonowego w pobliżu cięgien umieszczonych w dolnej płycie mostu. Ze względu na ten błąd projektowy, pomimo prowadzenia przez powodów czynności technicznych i technologiczny poprawnie i z zachowaniem należytej staranności, doszło do uszkodzenia otuliny płyty dolnej estakady poza zwornikiem, przy rozpoczęciu doprężania kabli uciąglających przęsła nurtowego w segmentach wykonanych uprzednio. Po regulacji i zabetonowaniu zwornika nie uzyskano spodziewanego profilu podłużnego konstrukcji, co jednak również nie było następstwem nienależytego wykonania robót przez powodów. Jak wynika z opinii biegłych, nadmierne odkształcenia mostu były naturalnym skutkiem zmiany technologii wykonywania przęsła nurtowego metodą nawisową, za wprowadzenie której nie odpowiadają powodowie. Technologia nawisowa, jako w zasadzie jedyna możliwa, została bowiem wprowadzona i uzgodniona przez projektanta i inwestora po jej zaproponowaniu przez wykonawcę w konsekwencji braku zgody Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w K. na prowadzenie budowy metodą podparcia szalunku ustroju nośnego w nurcie rzeki Wisłoki. Według opinii biegłych, która była w pełni wiarygodna, przy zmianie technologii szalunku podpartego na technologię wspornikową należało oczekiwać znacznego zwiększenia niezgodności niwelety mostu z geometrią oczekiwaną. Ponadto istotny wpływ na zwiększenie niezgodności niwelety miało wstrzymanie prac przy zwarciu przęsła, spowodowane trudnościami finansowymi wykonawcy oraz przerwami w dostawie betonu, za co również nie mogą ponosić odpowiedzialności powodowe spółki. Podkreślić przy tym trzeba, że każdy z wariantów naprawy pęknięcia płyty dolnej przęsła nurtowego przedstawiony przez powodowe spółki był prawidłowy i umożliwiający usunięcie pęknięcia płyty dolnej skrzynki mostu. Brak wdrożenia tych programów naprawczych wynikał wyłącznie ze stanowiska pozwanego inwestora i reprezentującego inwestora Inżyniera Kontraktu, którzy bezzasadnie odmawiali akceptacji tych programów, nie wyrażając zgody na proponowaną reprofilację niwelety poprzez wykonanie nadbudowy betonowej. Z opinii biegłych, która nie została podważona skutecznie w niniejszej sprawie, wynika, że wymienione wyżej usterki nie dyskwalifikowały wykonanego przez powodów obiektu i były stosunkowo łatwe do naprawienia, niezbyt wysokim kosztem, a zatem nie można ich zakwalifikować jak wad istotnych. Naprawa taka nie została wykonana przez powodów z przyczyn leżących wyłącznie po stronie pozwanego. W konsekwencji stwierdzić należy, że pozwany niezasadnie odmówił odbioru zwornika jezdni północnej estakady (...), wykonanego na podstawie umowy dodatkowej, oraz zapłaty przewidzianego w tej umowie wynagrodzenia powodów w kwocie 1.297.861,19 zł brutto. Podobnie jak w przypadku wynagrodzenia objętego umową podwykonawczą, również i w przypadku wynagrodzenia z umowy dodatkowej brak było podstaw do jego zasądzenia solidarnie na rzecz powodów, bowiem nie zachodziła solidarność czynna po stronie powodów, ani na podstawie postanowień umowy dodatkowej, ani na podstawie przepisów ustawowych. Powyższe świadczenie pieniężne dzieli się pomiędzy powodów, zgodnie z art. 379 § 1 k.c., stosownie do porozumienia samych powodów, w sposób następujący: (...) S.A. – 75,97%, (...) Sp. z o.o. – 18,94%, (...) Sp. z o.o. – 5,08%, co oznacza, że (...) S.A. przypada kwota 985.985,15 zł (75,97% z 1.297.861,19 zł), (...) Sp. z o.o. przypada kwota 245.944,69 zł (18,95% z 1.297.861,19 zł) – z tym, że spółka ta wniosła o zasądzenie na swoją rzecz kwoty 245.814,91 zł, wobec czego należało zasądzić tę żądaną niższą kwotę, zaś (...) Sp. z o.o. przypada kwota 65.931,35 zł (5,08% z 1.297.861,19 zł). Umowa dodatkowa przewidywała zapłatę wynagrodzenia za wykonanie przedmiotu umowy na podstawie faktury VAT wystawionej przez wykonawcę w oparciu o protokół odbioru ostatecznego przedmiotu umowy; odbiór miał nastąpić w terminie 7 dni od dnia zgłoszenia gotowości do odbioru a zamawiający miał obowiązek zapłaty faktury w terminie 30 dni od dnia doręczenia prawidłowo wystawionej faktury. Powodowie nie mogli wystawić faktury ze względu na odmowę odbioru przedmiotu umowy przez pozwanego. Mając jednak na uwadze fakt, że powodowe spółki zgłosiły gotowości do odbioru prawidłowo wykonanego przedmiotu umowy w dniu 3 sierpnia 2012 r., a następnie dostarczyły pozwanemu dodatkowe dokumenty dotyczące wykonanych robót oraz prawidłowe programy naprawcze, odmowę odbioru należało uznać za niezasadną. W tej sytuacji przyjąć należało, że wynagrodzenie powodów powinno być zapłacone najpóźniej w terminie 30 dni od doręczenia pozwanemu odpisu pozwu (jak domagała się tego strona powodowa), co miało miejsce 23 stycznia 2013 r. Pozwany znalazł się zatem w opóźnieniu w zapłacie tego wynagrodzenia w dniu 23 lutego 2013 r., co rodzi obowiązek zapłaty odsetek z tytułu opóźnienia od powyższych kwot od wskazanej daty, na podstawie art. 481 § 1 i 2 k.c. Mając to wszystko na uwadze Sąd w pkt. II sentencji wyroku zasądził od pozwanego na rzecz (...) S.A. kwotę 985.985,15 zł, na rzecz (...) Sp. z o.o. kwotę 245.814,91 zł i na rzecz (...) Sp. z o.o. kwotę 65.931,35 zł, wraz z odsetkami z tytułu opóźnienia od 23 lutego 2013 r. – na podstawie powołanych wyżej przepisów. Dalej idące żądania powodów były niezasadne, wobec czego Sąd w pkt. III sentencji wyroku oddalił powództwo w pozostałej części. Orzekając o kosztach procesu w pkt. IV sentencji wyroku Sąd na podstawie art. 100 zd. 1 k.p.c. stosunkowo rozdzielił je pomiędzy stronami, odpowiednio do wyniku sprawy. Z dochodzonej sumy 69.954.154,26 zł Sąd zasądził na rzecz powodów łącznie 27.289.690,16 zł, zatem powodowie wygrali sprawę w 39%, a przegrali w 61%. Strony powinny zatem ponieść koszty procesu w następujących udziałach: powodowie w 61%, pozwany w 39%. Koszty powodów niezbędne do celowego dochodzenia praw w niniejszej sprawie wyniosły łącznie 184.531,13 zł, na co składają się uiszczone przez powodów opłata sądowa od pozwu w wysokości 100.000 zł, koszty tłumaczenia dokumentów w wysokości 96,16 zł (k. 4379 i 4047), należności świadków w wysokości 73,97 zł (k. 4387, 4408), koszty opinii biegłych w wysokości 41.122,87 zł (k. 16423, 16652, 16858), opłaty skarbowe od pełnomocnictw procesowych w wysokości 51 zł (3 razy po 17 zł) i wynagrodzenie pełnomocnika procesowego powodów w wysokości 43.200 zł, ustalonej na podstawie § 6 pkt. 7 w zw. z § 2 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tekst jedn.: Dz.U. z 2013 r. poz. 461), w wysokości sześciokrotności stawki minimalnej – ze względu na skomplikowany charakter sprawy, wymagającej ponadstandardowego nakładu pracy pełnomocnika. Koszty pozwanego niezbędne do celowej obrony wyniosły łącznie 84.610 zł, na co składają się uiszczone przez pozwanego należności świadków w wysokości 300 zł (k. 4359 i 4391), koszty opinii biegłych w wysokości 41.122,87 zł (k. 16423, 16652, 16858) i wynagrodzenie pełnomocnika procesowego powodów w wysokości 43.200 zł, ustalonej na podstawie § 6 pkt. 7 w zw. z § 2 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tekst jedn.: Dz.U. z 2013 r. poz. 461) w zw. z art. 99 k.p.c., w wysokości sześciokrotności stawki minimalnej – ze względu na skomplikowany charakter sprawy, wymagającej ponadstandardowego nakładu pracy pełnomocnika. Suma kosztów obydwu stron w niniejszej sprawie wyniosła zatem 269.141,13 zł. Powodowie, stosownie do wyniku sprawy, powinni pokryć koszty procesu w wysokości 164.176,09 zł (61% z 269.141,13 zł), a ponieśli koszty w wysokości 184.531,13 zł. Wobec tego pozwany winien zwrócić powodom część kosztów procesu w kwocie 20.355,04 zł (184.531,13 zł minus 164,176,09 zł). Ze względu na udziały powodów w dochodzonych roszczeniach, Sąd zasądził, tytułem zwrotu kosztów procesu, od pozwanego na rzecz (...) S.A. kwotę 15.463,72 zł (75,97% łącznych kosztów należnych powodom), na rzecz (...) Sp. z o.o. kwotę 3.857,28 zł (18,95% łącznych kosztów należnych powodom) i na rzecz (...) Sp. z o.o. kwotę 1.034,04 zł (5,08% łącznych kosztów należnych powodom). Sąd w pkt. V sentencji wyroku oddalił wniosek interwenienta ubocznego o zasądzenie od powodów kosztów interwencji ubocznej, na podstawie art. 107 zd. 3 k.p.c. (...) Ltd zgłosiła interwencję na końcowym etapie postępowania, a czynności interwenienta nie doprowadziły do wyjaśnienia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Dlatego wniosek interwenienta ubocznego o zasądzenie na jego rzecz od powodów kosztów interwencji ubocznej nie zasługiwał na uwzględnienie. Nieuiszczone przez strony i wyłożone tymczasowo przez Skarb Państwa – Sąd Okręgowy w Warszawie koszty sądowe z tytułu należności tłumaczy, świadków i biegłych wyniosły łącznie 80.598,76 zł. Mając na uwadze wskazany wyżej wynik sprawy, Sąd w pkt. VI sentencji wyroku, na podstawie art. 83 ust. 1 w zw. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r., poz. 755), nakazał pobrać tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Warszawie od powodów kwotę łączną 49.165,24 zł (61% z kwoty 80.598,76 zł), w tym od (...) S.A. kwotę 37.350,84 zł (75,97% kosztów obciążających powodów), od (...) Sp. z o.o. kwotę 9.316,81 zł (18,95% kosztów obciążających powodów), od (...) Sp. z o.o. kwotę 2.497,59 zł (5,08% kosztów obciążających powodów), zaś od pozwanego kwotę 31.433,52 zł (39% z kwoty 80.598,76 zł).
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.