Sygn. akt XVII AmE 197/17 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 31 lipca 2019 r. Sąd Okręgowy w Warszawie, XVII Wydział Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w składzie: Przewodniczący – SSO Anna Maria Kowalik Protokolant – st. sekr. sąd. Joanna Preizner po rozpoznaniu 31 lipca 2019 r. w Warszawie na rozprawie sprawy z powództwa (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w B. przeciwko Prezesowi Urzędu Regulacji Energetyki o wymierzenie kary pieniężnej na skutek odwołania powoda od decyzji Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki z 23 maja 2017 r. Nr (...)
- zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że odstępuje od wymierzenia kary;
- oddala odwołanie w pozostałym zakresie;
- znosi między stronami wzajemnie koszty procesu. SSO Anna Maria Kowalik Sygn. akt XVII AmE 197/17 UZASADNIENIE Decyzją z 23 maja 2017 r. Nr (...) Prezes Urzędu Regulacji Energetyki ( dalej Prezes URE), na podstawie art 56 ust. 2 w związku art 56 ust. 1 pkt 3a w zw. z art. 11d ust. 3 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne (Dz. U. z 2012 r. poz. 1059 z późn. zm.) ( dalej p.e.) w związku z § 5 pkt 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z 23 lipca 2007 roku w sprawie szczegółowych zasad i trybu wprowadzania ograniczeń w sprzedaży paliw stałych oraz w dostarczaniu i poborze energii elektrycznej lub ciepła (Dz.U. z 2007 r., Nr 133, poz.924) ( dalej Rozporządzenie) oraz na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23 z późn. zm.) w zw. z art. 30 ust. 1 p.e. po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego orzekł, że (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w B., (dalej powód) 10 i 11 sierpnia 2015 r., w odniesieniu do obiektu zlokalizowanego w B., przy ul. (...), naruszył obowiązek stosowania się do ograniczeń w dostarczaniu i poborze energii elektrycznej wynikający z art 11 i art 11d ust 3 p.e. i za to działanie wymierzył karę pieniężną w kwocie 20 427 zł. Od powyższej Decyzji powód złożył odwołanie, w którym zaskarżył Decyzję w całości. Jednocześnie wniósł o uchylenie Decyzji i umorzenie postępowania, ewentualnie zmianę Decyzji w części dotyczącej kary pieniężnej poprzez odstąpienie od jej wymierzenia, względnie – jej obniżenie oraz zasądzenie od pozwanego na jego rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. Zaskarżonej Decyzji zarzucił:
- istotną sprzeczność między ustaleniami faktycznymi przyjętymi za podstawę wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia a treścią materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, polegającą na przyjęciu, że podstawą normatywną wprowadzenia 10 i 11 sierpnia 2015 roku przez (...) S.A. jako operatora systemu przesyłowego elektroenergetycznego, ograniczeń w poborze i dostarczeniu energii elektrycznej na terenie Rzeczypospolitej Polskiej, stanowił przepis art. 11d ust. 3 p.e., podczas gdy w istocie wyłączną podstawą do wprowadzenia tych ograniczeń był przepis art. 11 c ust. 2 p.e.;
- naruszenie przepisów art. 11c ust. 2 p.e. oraz 11d ust. 3 p.e. poprzez błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że art. 11c ust. 2 p.e. stanowi jedynie przepis uszczegóławiający regulację przewidziana w art. 11d ust. 3 tej ustawy w zakresie, w jakim określa on dopuszczalny okres wprowadzenia ograniczeń przez operatora systemu przesyłowego elektroenergetycznego, zaś rzeczywistą normę kompetencyjną, upoważniającą operatora systemu przesyłowego elektroenergetycznego do wprowadzenia ograniczeń w poborze i dostarczaniu energii elektrycznej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego części, stanowi przepis art. 11d ust. 3 p.e.- podczas gdy prawidłowa interpretacja powołanych przepisów nie pozostawia wątpliwości, że posiadają one odrębny przedmiot regulacji, uprawniając odmienne grupy podmiotów do wprowadzenia obowiązków odmiennej treści, a w konsekwencji naruszenie przepisu art. 56 ust. 1 pkt 3a p.e. poprzez jego nieuprawnione zastosowanie w niniejszej sprawie i nałożenia na powoda kary pieniężnej, pomimo braku ku temu podstaw normatywnych;
- naruszenie przepisu § 3 ust. 4 Rozporządzenia Rady Ministrów z 23 lipca 2007 roku w sprawie szczegółowych zasad i trybu wprowadzania ograniczeń w sprzedaży paliw stałych oraz w dostarczaniu i poborze energii elektrycznej lub ciepła poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że wskazane w tym przepisie okoliczności mogą być uwzględnione jedyne na etapie uzgadniania przez odbiorcę z operatorem sieci dystrybucyjnej planów ograniczeń i pozostają obojętne na etapie oceny odpowiedzialności odbiorcy za ewentualne przekroczenia w poborze energii elektrycznej, co w konsekwencji doprowadziło do pominięcie w procesie subsumcji normy tego przepisu, choć istniały uzasadnione podstawy do jego zastosowania – w szczególności wobec powołanych przez powoda okoliczności związanych z brakiem możliwości dostosowania się do ograniczeń ze względu na zagrożenie bezpieczeństwa osób, uszkodzenia lub zniszczenia obiektów technologicznych, jak również wystąpienia zakłóceń w funkcjonowaniu obiektów przeznaczonych do wykonywania zadań w zakresie ochrony środowiska, a w konsekwencji naruszenie przepisu art. 56 ust. 1 pkt 3a p.e., poprzez jego nieuprawnione zastosowanie i nałożenie na powoda kary pieniężnej, pomimo braku ku temu podstaw normatywnych;
- w przypadku nie podzielenia przez Sąd powyższych zarzutów wskazał na naruszenie przepisu art. 56 ust. 6a p.e. poprzez jego błędną wykładanie, polegającą na przyjęciu, że w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki umożliwiające zastosowanie dobrodziejstwa odstąpienia od wymierzenia kary, podczas gdy szkodliwość zarzucanego powodowi czynu-wobec przytaczanych w odwołaniu szczególnych okoliczności-należy uznać za znikomą, a jednocześnie powód w sposób trwały zaniechał naruszeń już w drugim dniu obowiązywania ograniczeń. Pozwany Prezes Urzędu Regulacji Energetyki złożył odpowiedź na odwołanie, w której wniósł o oddalenie odwołania oraz zasądzenie od powoda na jego rzecz zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Rozpoznając odwołanie Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów ustalił następujący stan faktyczny: (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w B. zawarł z (...) S.A. we W. 20 grudnia 2004 roku Umowę o przesyłu i sprzedaży energii elektrycznej (Umowa Nr (...) k.19-21 akt adm.). W § 12 pkt 1c ww. umowy Odbiorca zobowiązał się do ograniczenia pobory energii, zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów wydanym w sytuacji zagrożenia bezpieczeństwa energetycznego państwa, zagrożenia bezpieczeństwa osób, bądź możliwości wystąpienia znacznych strat materialnych. Z kolei moc umowną określono na poziomie 1650 kW (§ 5 pkt 1 a i b k.19v akt adm.). Następnie pismem z 31 lipca 2014 roku (...) przekazał powodowi Plan wprowadzania ograniczeń w dostarczaniu i poborze energii elektrycznej w okresie od 1 września 2014 r. do 31 sierpnia 2015 r., zgodnie z którym moc umowna powoda została określona na poziomie 1,746 MW, natomiast moc określona dla 20 stopnia zasilania wynosiła 0,100 MW ( pismo znak (...) k. 56 akt adm.). (...) S.A. (dalej: (...) SA albo (...)) w związku z obniżeniem dostępnych rezerw zdolności wytwórczych poniżej niezbędnych wielkości, spowodowanych m. in. wyjątkowo wysokimi temperaturami i niskim poziomem wód w zbiornikach wodnych i rzekach, stwierdziły wystąpienie zagrożenia bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej w rozumieniu postanowień art. 3 pkt 16d p.e. wprowadzając, na podstawie art. 11 c ust. 2 pkt 2 p.e., od godz. 10:00 dnia 10 sierpnia 2015 r. ograniczenia w dostarczaniu i poborze energii elektrycznej. Jednocześnie, 10 sierpnia 2015 r. (...) S.A., działając na podstawie art. 11c ust. 3 p.e., powiadomiły Ministra Gospodarki i Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki o wystąpieniu zagrożenia bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej, podjętych działaniach i środkach w celu usunięcia tego zagrożenia i zapobieżenia jego negatywnym skutkom oraz zgłosiły Ministrowi Gospodarki konieczność wprowadzenia ograniczeń na podstawie art 11 ust. 7 p.e., tj. w trybie wydania przez Radę Ministrów rozporządzenia o wprowadzeniu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej ograniczeń w dostarczaniu i poborze energii elektrycznej do dnia 31 sierpnia 2015 r. Rada Ministrów pozytywnie rozpatrzyła wniosek Ministra Gospodarki wydając w 11 sierpnia 2015 r. rozporządzenie w sprawie wprowadzenia ograniczeń w dostarczaniu i poborze energii elektrycznej, które zostało opublikowane w Dzienniku Ustaw pod poz. 1136 i wprowadziło te ograniczenia w okresie od 11 sierpnia 2015 r. od godz. 24:00 do a 31 sierpnia 2015 r. do godz. 24:
- Na wezwanie Prezesa URE (...) S.A. (dalej: (...)), do której sieci powód jest przyłączony, przedstawił zbiorcze dane wskazujące na stopień niedostosowania się odbiorców ujętych w Planie wprowadzania ograniczeń w dostarczaniu i poborze energii elektrycznej obowiązującym do wprowadzonych ograniczeń w dostarczaniu i poborze energii elektrycznej w dniach od 10 do 31 sierpnia 2015 r. (załącznik nr 1 k.3-4 akt adm.). W wyniku analizy ww. dokumentów Prezes URE powziął uzasadnione podejrzenie, że powód, we wskazanym przez (...) obiekcie, nie dostosował się do wprowadzonych 10 - 31 sierpnia 2015 r. ograniczeń w dostarczaniu i poborze energii elektrycznej. Z informacji przekazanej Prezesowi Urzędu Regulacji Energetyki przez (...) wynika, że powód przekroczył limity poboru energii elektrycznej 10 sierpnia 2015 r. w okresie od godziny 11:00 do godziny 18:00, przy czym w godzinach 11-13 obowiązywał 20 stopień zasilania, zaś w godz. 14-18 - stopień
- Ponadto 11 sierpnia 2015 r. doszło do przekroczenia dopuszczalnego poboru mocy w godzinie 11:00 o 5,2 kW (0,0052 MW], przy obowiązującym 19 stopniu zasilania. Poza wskazanymi wyżej 9 godzinami, w których stwierdzono naruszenia ograniczeń poboru energii elektrycznej, w całym okresie od godz. 11:00 w dniu 10 sierpnia 2015 r. do godz. 24:00 w dniu 31 sierpnia 2015 r. (tj. przez dalsze 509 godzin), powód stosował się do ustalonych ograniczeń. Mając na względzie powyższe, pismem z 24 czerwca 2016 r. Prezes URE zawiadomił powoda o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie wymierzenia kary pieniężnej wzywając jednocześnie do zajęcia stanowiska w sprawie, tj. w szczególności do złożenia wyjaśnień dotyczących powodów niedostosowania się do wprowadzonych ograniczeń, a także nadesłania kopii wszelkich dokumentów mogących stanowić dowód w sprawie. W szczególności do ustosunkowania się do przekazanych mu informacji otrzymanych przez Prezesa URE od (...) wskazujących na stopień niedostosowania się do wprowadzanych w dniach 10 - 31 sierpnia 2015 r. ograniczeń w dostarczaniu i poborze energii elektrycznej ( zawiadomienie k. 1-2 akt adm.). W odpowiedzi powód wyjaśnił, że przekroczenie dopuszczalnego poboru mocy miało miejsce 10 sierpnia 2015 r. i związane było z niemożnością wprowadzenia w trybie natychmiastowym wymaganych prawem ograniczeń w poborze energii elektrycznej z uwagi na brak możliwości nagłego wstrzymania pracy wszystkich urządzeń w zakładzie bez narażenia na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty zdrowia i życia ludzi, zanieczyszczenia środowiska naturalnego, jak również uszkodzenia lub zniszczenia urządzeń technologicznych o wielkiej wartości. Z kolei 11 sierpnia 2015 r. przekroczenie miało charakter incydentalny i nieznaczny. Podkreślił, że o wprowadzonych ograniczeniach został poinformowany telefonicznie przez pracownika OSD 10 sierpnia 2015 r. około godziny 10:
- W chwili zawiadomienia zakład pracował w pełnym obciążeniu produkcyjnym. Jednakże niezwłocznie podjął wszelkie możliwe działania, w tym decyzję o natychmiastowym wygaszeniu rozpoczętych procesów produkcyjnych. W dalszej części pisma powód wyjaśnił, że wprowadzone ograniczenie zakładało zmniejszenie poboru energii elektrycznej do 0,1 MW - czyli o 92%. Dostosowanie się do ograniczeń byłoby możliwe jedynie w przypadku wyłączenia wszelkich urządzeń pracujących w zakładzie. Bezzwłocznie podjął działania mające na celu dostosowanie się do wprowadzonych ograniczeń, jednakże ze względów bezpieczeństwa nie było możliwości redukcji poboru mocy w ciągu godziny, jaka pozostawała między zawiadomieniem a rozpoczęciem obowiązywania ograniczeń. Niezwłocznie podjęta decyzja o wygaszeniu cyklu produkcyjnego dała możliwość osiągnięcia zakładanego poziomu poboru energii elektrycznej w dniu wprowadzenia ograniczeń (tj. 10 sierpnia 2015 r.) począwszy od godziny 19:
- Powód wskazał, iż w procesie produkcyjnym wykorzystuje zautomatyzowaną linię służącą do wytwarzania grzejników chromowanych, której działanie opiera się na procesie galwanotechniki. W linii tej wbudowanych jest kilkanaście wanien z kąpielami chemicznymi, które w wyniku parowania wydzielają niebezpieczne związki chemiczne - o znacznej toksyczności. W celu ochrony zdrowia pracowników cały obiekt galwanizerni, a w szczególności przestrzeń nad wannami, jest wentylowana, przy czym niezbędna wielkość wymiany powietrza wynosi 30-krotność. Zważywszy na dużą kubaturę budynku, praca wentylatorów wiąże się ze znacznym poborem mocy. Tym samym wyłączenie wentylacji przy otwartym cyklu produkcyjnym (tj. z grzejnikami znajdującymi się w wannach chemicznych) było niemożliwe - ze względu na bezpieczeństwo pracowników. Dopiero zakończenie cyklu produkcyjnego na linii galwanicznej stworzyło możliwość ograniczenia pracy wentylatorów do niezbędnego minimum. Ponadto, do produkcji grzejników łazienkowych używana jest technologia lutowania twardego w osłonie gazów ochronnych. Do tego celu służy 30-metrowy piec przelotowy, w którym grzejniki podgrzewane są do wysokich temperatur i następnie w powolnym procesie, przesuwając się na taśmie transportowej, wychładzane. Temperatura pieca, zasilanego energią elektryczną, osiąga nawet 1200°C. Gwałtowne wyłączenie pieca bez technologicznego procesu jego wychłodzenia doprowadziłoby do zniszczenia linii produkcyjnej o wartości odtworzeniowej około 2 milionów złotych. Chłodzenie pieca zapewnia instalacja ciekłego amoniaku wraz z baterią zewnętrznych wentylatorów. Do momentu uzyskania temperatury bezpiecznego wyłączenia linii technologicznej, obie instalacje muszą pracować pełną mocą. Poza tym, większość wyrobów pokrywanych jest powłoką lakierniczą, która służy zabezpieczeniu przed korozją. W ramach linii lakierniczej funkcjonują kąpiele wyposażone w pompy cyrkulacyjne o stałym obiegu. Nagłe wyłączenie pomp cyrkulacyjnych w trakcie otwartego procesu produkcyjnego, prowadzi do krystalizacji kąpieli i zniszczenia całej linii technologicznej o wartości odtworzeniowej około 5 milionów złotych. Również zautomatyzowana linia technologiczna do pokrywania wyrobów powłokami galwanicznymi jest wyposażona w kilkanaście wanien z kąpielami chemicznymi. Linia posiada baterię pomp obiegowych, które zapewniają właściwą cyrkulację substancji chemicznych używanych w procesie galwanizacji. Nagłe wyłączenie pomp obiegowych—prowadzi do zanieczyszczenia kąpieli chemicznych i uszkodzenia linii technologicznej o wartości odtworzeniowej 9 milionów złotych. Wydziały galwanizerni oraz lakierni proszkowej, znajdujące się w zakładzie wyposażone są w podczyszczalnie ścieków. Ścieki powstające w procesje produkcyjnym przed odprowadzeniem do miejskiej sieci kanalizacyjnej, wymagają podczyszczenia w celu doprowadzenia ich do parametrów umożliwiających dalsze uzdatnianie przez Miejską Oczyszczalnie (...). Nagłe wyłączenie podczyszczalni ścieków i zrzut nieoczyszczonych ścieków do miejskiej kanalizacji spowodowałoby katastrofę ekologiczną na lokalnym terenie. Z tego względu wykluczone było nagłe wyłączenie podczyszczalni. Reasumując, w ocenie powoda dostosowanie się do ograniczeń było więc możliwe wyłącznie w odpowiedniej perspektywie czasowej, pozwalającej na wygaszenie cyklu produkcyjnego, a po jego zakończeniu - wyłączenia urządzeń gwarantujących zachowanie bezpieczeństwa ludzi, środowiska oraz mienia zakładu (pismo z 14/07/2016 r. k. 6-12 akt adm.). Pismem z 27 kwietnia 2017 r. Prezes URE zawiadomił powoda o zakończeniu postępowania dowodowego w niniejszej sprawie i poinformował o możliwości zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym w terminie 14 dni od dnia doręczenia tego pisma z jednoczesnym pouczeniem, że niezapoznanie się w powyższym terminie z aktami sprawy zostanie uznane za rezygnację z możliwości wypowiedzenia się w sprawie zgromadzonego materiału dowodowego ( zawiadomienie k.65akt adm.). W wyznaczonym terminie powód zapoznał się ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym (oświadczenie k.68 akt adm.). Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dokumentów złożonych w trakcie postępowania administracyjnego i sądowego, których autentyczność nie była kwestionowana przez żadną ze stron postępowania. Sąd oddalił wniosek o dopuszczenie dowodu z zeznań świadka P. W. oraz z przesłuchania strony powodowej na okoliczności wskazane w uzasadnieniu odwołania, uznając, że okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia w sprawie zostały ustalone w oparciu o dokumenty oraz oświadczenia powoda zebrane w toku postępowania administracyjnego. Nie było zatem konieczności powoływania na te okoliczności kolejnych dowodów, w tym dowodu z przesłuchania stron, który jest dowodem subsydiarnym. Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów zważył, co następuje: Odwołanie zasługuje na uwzględnienie jedynie w zakresie dotyczącym nałożenia kary pieniężnej na powoda, w pozostałym zakresie zaskarżona Decyzja jest słuszna i ma oparcie w przepisach prawa a podnoszone przez powoda zarzuty nie są trafne, stąd nie mogły skutkować uchyleniem Decyzji w całości. Stan faktyczny nie był między stronami sporny. Na etapie postępowania sądowego powód nie kwestionował, że stosownie do § 5 pkt 1 Rozporządzenia jest podmiotem zobowiązanym do stosowania się do wprowadzonych w dniach 10-31 sierpnia 2015 r. ograniczeń w dostarczaniu i poborze energii elektrycznej, jak również, że zgodnie z obowiązującym 10 sierpnia 2015 r. Planem wprowadzania ograniczeń w dostarczaniu i poborze energii elektrycznej moc umowna określona została na poziomie 1,746 MW, natomiast moc określona dla 20 stopnia zasilania wynosiła 0,100 MW, a zatem powyżej wskazanej w § 5 pkt 1 Rozporządzenia wielkości 300 kW. Zgodnie z przepisem art. 56 ust 1 pkt 3a p.e. karze pieniężnej podlega ten, kto nie stosuje się do ograniczeń w dostarczaniu i poborze energii, wprowadzonych na podstawie art. 11, art. 11c ust. 3 lub art. 11d ust.
- W rozpoznawanej sprawie Prezes URE zarzucił powódce nie zastosowanie się do ograniczeń wprowadzonych na podstawie art. 11d ust. 3 p.e. Stosownie do tego przepisu „W okresie występowania zagrożenia bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej operatorzy systemu elektroenergetycznego mogą wprowadzać ograniczenia w świadczonych usługach przesyłania lub dystrybucji energii elektrycznej, w zakresie niezbędnym do usunięcia tego zagrożenia.”. Z kolei zgodnie z art 11 ust. 1 pkt 2 p.e. w przypadku zagrożenia bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego części mogą być wprowadzone na czas oznaczony ograniczenia w sprzedaży paliw stałych oraz w dostarczaniu i poborze energii elektrycznej lub ciepła. W razie wystąpienia takiej sytuacji Rada Ministrów, na wniosek ministra właściwego do spraw gospodarki, w drodze rozporządzenia, może wprowadzić na czas oznaczony, na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego części, ograniczenia w sprzedaży paliw stałych oraz w dostarczaniu i poborze energii elektrycznej i ciepła (art. 11 ust. 7 p.e.). Zagrożenie bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej może powstać w szczególności w następstwie: 1) działań wynikających z wprowadzenia stanu nadzwyczajnego; 2) katastrofy naturalnej albo bezpośredniego zagrożenia wystąpienia awarii technicznej w rozumieniu art. 3 ustawy z dnia 18 kwietnia 2002 r. o stanie klęski żywiołowej (Dz. U. Nr 62, poz. 558, z późn. zm.); 3) wprowadzenia embarga, blokady, ograniczenia lub braku dostaw paliw lub energii elektrycznej z innego kraju na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, lub zakłóceń w funkcjonowaniu systemów elektroenergetycznych połączonych z krajowym systemem elektroenergetycznym; 4) strajku lub niepokojów społecznych; 5) obniżenia dostępnych rezerw zdolności wytwórczych poniżej niezbędnych wielkości, o których mowa w art. 9g ust. 4 pkt 9, lub braku możliwości ich wykorzystania. (art. 11c ust. 1 p.e.). „
- W przypadku powstania zagrożenia bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej, operator systemu przesyłowego elektroenergetycznego lub systemu połączonego elektroenergetycznego: 1) podejmuje we współpracy z użytkownikami systemu elektroenergetycznego, w tym z odbiorcami energii elektrycznej, wszelkie możliwe działania przy wykorzystaniu dostępnych środków mających na celu usunięcie tego zagrożenia i zapobieżenie jego negatywnym skutkom; 2) może wprowadzić ograniczenia w dostarczaniu i poborze energii elektrycznej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego części do czasu wejścia w życie przepisów wydanych na podstawie art. 11 ust. 7, lecz nie dłużej niż na okres 72 godzin.
- Operator systemu przesyłowego elektroenergetycznego lub systemu połączonego elektroenergetycznego niezwłocznie powiadamia ministra właściwego do spraw gospodarki oraz Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki o wystąpieniu zagrożenia bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej, podjętych działaniach i środkach w celu usunięcia tego zagrożenia i zapobieżenia jego negatywnym skutkom oraz zgłasza konieczność wprowadzenia ograniczeń na podstawie art. 11 ust. 7.”. Reasumując, w razie powstania zagrożenia bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej operator systemu przesyłowego elektroenergetycznego lub systemu połączonego elektroenergetycznego: a) po pierwsze, może wprowadzić ograniczenia w dostarczeniu i poborze energii elektrycznej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jej części do czasu wejścia Rozporządzenia, o którym mowa w art. 11 ust. 7 p.e., lecz nie dłużej niż na okres 72 godzin; b) po drugie, niezwłocznie powiadamia ministra właściwego do spraw gospodarki oraz Prezesa URE o wystąpieniu zagrożenia bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej, podjętych działaniach i środkach w celu usunięcia tego zagrożenia i zapobieżenia jego negatywnym skutkom oraz zgłasza konieczność wprowadzenia ograniczeń na podstawie rozporządzenia. W rozpoznawanej sprawie (...) skorzystały z obu uprawnień tj. w dniach 10-11 sierpnia 2015 roku wprowadziły ograniczenia w dostarczaniu i poborze energii elektrycznej oraz powiadomiły Ministra Gospodarki o konieczności wprowadzenia ograniczeń na dłuższy okres. Rada Ministrów 11 sierpnia 2015 r. wydała rozporządzenie w sprawie wprowadzenia ograniczeń w dostarczaniu i poborze energii elektrycznej, które wprowadziło te ograniczenia w okresie od 11 sierpnia 2015 r. od godz. 24:00 do 31 sierpnia 2015 r. do godz. 24:
- Okoliczność, iż doprecyzowanie okresu na jaki OSP może wprowadzić przedmiotowe ograniczenia, o którym mowa w treści art. 11c ust. 2 pkt 2 p.e., nie oznacza, że nie zostały one wprowadzone na podstawie art. 11d ust. 3 p.e. Treść przedmiotowych regulacji prawnych tj. art. 11 c ust. 2 pkt 2 oraz art. 11 d ust. 3 p.e. pozostaje w ścisłym związku, albowiem dopiero łączna ich treść określająca podstawę do wprowadzenia ograniczenia przez OSP w okresie występowania zagrożenia tj. art. 11 d ust. 3 p.e. oraz możliwy okres, czemu służy art. 11c ust. 2 pkt 2, którego stosowanie jest możliwe już w sytuacji powstania zagrożenia, umożliwia skuteczne wprowadzenie przedmiotowego ograniczenia przez OSP, tj. w ściśle organicznym czasie i na ściśle określnym terytorium. W świetle powyższego OSP, w myśl powyższych regulacji prawnych posiadała kompetencję do wprowadzenia przedmiotowych ograniczeń w poborze energii w myśl art. 11d ust. 3 p.e., zaś okres i zakres terytorialny ich obowiązywania, na podstawie art. 11c ust.2 pkt 2 p.e. wprowadzono od godziny 10:00 dnia 10 sierpnia 2015 roku z informacją o zgłoszonej konieczności wprowadzenia dalszych ograniczeń w trybie art. 11 ust. 7 p.e. Jak już bowiem wskazano, OSP mogło wprowadzić przedmiotowe ograniczenia do czasu wejścia w życie przepisów wydanych na podstawie art. 11 ust.7 p.e., lecz nie dłużej niż na okres 72 godzin. Wskazać przy tym należy, iż jedynie realizacja działań z zachowaniem przedstawionej wyżej kolejności umożliwiała uzyskanie podstawowego celu powołanej ustawy, jakim jest zapewnienie bezpieczeństwa energetycznego w kraju. Zatem przepis art. 11d ust. 3 p.e. stanowi samoistną materialnoprawną podstawę do wprowadzenia ograniczeń w dostarczaniu i poborze energii elektrycznej a niezastosowanie się do nich przez podmioty do tego zobowiązane jest sankcjonowane karą pieniężną określoną w art. 56 ust 1 pkt 3a p.e. Zgodnie z treścią art. 56 ust. 3a p.e. karze pieniężnej podlega ten, kto nie stosuje się do ograniczeń w dostarczaniu i poborze energii, wprowadzonych na podstawie art. 11, art. 11c ust. 3 lub art. 11d ust.
- Jak już wyżej wskazano powód nie dostosował się do wprowadzonych przez OSP na podstawie art. 11d ust. 3 p.e. ograniczeń w poborze energii w 10 sierpnia 2015 roku w godzinach od 11:00 do 18:00 oraz 11 sierpnia 2015 roku w godzinie 11:
- Zatem co do zasady zaistniała przesłanka do nałożenia na powoda kary pieniężnej, która ma charakter obligatoryjny. Sąd nie podziela stanowiska wyrażonego w odwołaniu, iż Prezes URE wydając zaskarżoną Decyzję naruszył przepis § 3 ust. 4 Rozporządzenia poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że wskazane w tym przepisie okoliczności mogą być uwzględnione jedyne na etapie uzgadniania przez odbiorcę z operatorem sieci dystrybucyjnej planów ograniczeń i pozostają obojętne na etapie oceny odpowiedzialności odbiorcy za ewentualne przekroczenia w poborze energii elektrycznej. Należy zgodzić się z Prezesem URE, iż przytoczone powyżej przepisy mają zastosowanie na etapie ustalania kręgu podmiotów objętych obowiązkiem dostosowania się do wprowadzanych ograniczeń w dostarczaniu i poborze energii elektrycznej oraz do ustalania planu ograniczeń, stanowią bowiem wytyczne w procesie przygotowywania i sporządzania tego planu wskazując, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy określaniu planu ograniczeń dla skonkretyzowanego odbiorcy. Powyższe potwierdza także treść § 9, a w szczególności pkt 3 wskazujący, że wielkości planowanych ograniczeń w poborze energii elektrycznej, ujęte w planach ograniczeń, określa się w stopniach zasilania od 11 do 20, przy czym 20 stopnień zasilania odpowiada tzw. mocy bezpiecznej (tj. mocy w wysokości ustalonego minimum, niepowodującego zagrożeń i zakłóceń, o których mowa w § 3 ust. 4 rozporządzenia). Zatem wskazane w planie ograniczeń wielkości mocy dla stopni zasilania od 11 do 20 realizują wytyczne zawarte w § 3 i 6 rozporządzenia i w konsekwencji należy wskazać, że stosowanie się przez odbiorcę do planu ograniczeń nie powoduje:
- zagrożenia bezpieczeństwa osób oraz uszkodzenia lub zniszczenia obiektów technologicznych;
- zakłóceń w funkcjonowaniu obiektów przeznaczonych do wykonywania zadań w zakresie: a) bezpieczeństwa lub obronności państwa określonych w przepisach odrębnych, b) opieki zdrowotnej, c) telekomunikacji, d) edukacji, e) wydobywania paliw kopalnych ze złóż, ich przeróbki i dostarczania do odbiorców, f) wytwarzania i dostarczania energii elektrycznej oraz ciepła do odbiorców, g) ochrony środowiska. W przypadku, gdy dany odbiorca nie powinien być objęty (w całości lub w części potrzeb energetycznych) planem ograniczeń, należy to uwzględnić już na etapie sporządzania przez (...) takiego planu dla tego odbiorcy, a w procesie tym odbiorca powinien przedstawić (...) stosowne przesłanki do jego uwzględnienia wśród podmiotów objętych ochroną przed wprowadzanymi ograniczeniami. W konsekwencji, o ile dany odbiorca nie zgłasza istnienia takich przesłanek na etapie sporządzenia i bezpośrednio po otrzymaniu ustalonego dla niego planu ograniczeń, w dostarczaniu i poborze energii elektrycznej, to nie może się zwolnić z realizacji tego planu po wprowadzeniu ograniczeń w dostarczaniu i poborze energii elektrycznej. Prezes URE ma zatem rację twierdząc, iż w innym przypadku plan ograniczeń dla skonkretyzowanego odbiorcy nie miałby jakiegokolwiek znaczenia prawnego i nie wiązałby odbiorcy, skoro mógłby się on na każdym etapie nie dostosować do otrzymanego planu, a podmioty odpowiedzialne za wprowadzenie i realizację ograniczeń nie miałyby możliwości oceny jaki stopień zasilania powinien zostać wprowadzony, co w efekcie końcowym mogłoby doprowadzić do braku zbilansowania popytu i podaży energii elektrycznej i włączeń awaryjnych obejmujących swoim zakresem wszystkich odbiorców, w tym tych, którzy zostali objęci ochroną na etapie ustalania planu ograniczeń. Należy zatem przyjąć, że ww. przepisy Rozporządzenia mają zastosowanie na etapie planowania, a nie realizacji planów ograniczeń. Natomiast okoliczności, które spowodowały, iż powód nie dostosował się do wprowadzonych ograniczeń miały znaczenie dla oceny możliwości zastosowania wobec niego przepisu art. 56 ust. 6a p.e. , zgodnie z którym Prezes URE może odstąpić od wymierzenia kary, jeżeli stopień szkodliwości czynu jest znikomy, a podmiot zaprzestał naruszania prawa lub zrealizował obowiązek. W ocenie Sądu, w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy istniały podstawy do odstąpienia od wymierzenia kary, ponieważ stopień szkodliwości czynu był znikomy a powód zaprzestał naruszania prawa w kolejnych godzinach i dniach obowiązywania ograniczeń. Na wstępie należy podkreślić, że obowiązkiem powoda jako podmiotu zobowiązanego do stosowania się do wprowadzonych ograniczeń było wysłuchiwanie komunikatów radiowych, gdyż taki obowiązek wynika z obowiązujących przepisów. Komunikaty operatorów o których mowa w § 9 Rozporządzenia, o obowiązujących stopniach zasilania, wprowadzanych jako obowiązujące w najbliższych 12 godzinach i przewidywanych na następne 12 godzin, są ogłaszane w radiowych komunikatach energetycznych w programie (...) o godzinie 7:55 i 19:55 oraz na stronach internetowych operatorów, które obowiązują w czasie określonym w tych komunikatach. W przypadku zróżnicowania wprowadzonych ograniczeń w poborze energii elektrycznej, w stosunku do stopni zasilania ogłoszonych w komunikatach radiowych, operatorzy powiadamiają odbiorców indywidualnie w formie pisemnej lub w sposób określony w umowach, o których mowa w art. 5 ust. 2 pkt 1 i 2 oraz ust. 3 ustawy - Prawo energetyczne, albo za pomocą innego środka komunikowania się w sposób zwyczajowo przyjęty w danej miejscowości. Zatem powód powinien, co do zasady, rozpocząć proces dostosowywania się do wprowadzonych ograniczeń począwszy od godziny 8:00, a nie od chwili telefonicznego poinformowania o wprowadzonych ograniczeniach, pozwoliłby to na zmniejszenie ilości godzin, w których doszło do przekroczenia obowiązujących ograniczeń. Należy natomiast zgodzić się z powodem, że wprowadzenie ograniczeń i to w najwyższym stopniu z dwugodzinnym wyprzedzeniem mogło być dla niego dużym zaskoczeniem i spowodować niemożność, z przyczyn technologicznych, dostosowania się do wprowadzonych ograniczeń, w szczególności, iż w poprzednich 25 latach taka sytuacja nie miała miejsca. Dodatkowo należy zauważyć, iż przed wprowadzeniem tak rygorystycznych ograniczeń nie było wcześniejszych informacji o możliwości ich wprowadzenia w najbliższych dniach. Niewątpliwie taka informacja pozwoliłaby powodowi lepiej przygotować się na ich wprowadzenie i być może uniknąć przekroczenia dopuszczalnych wartości. Sąd miał również na uwadze to, iż z uwagi na skomplikowane procesy technologiczne, w tym z użyciem niebezpiecznych substancji, nagłe wygaszenie zakładu spowodowałoby zagrożenie dla mienia w znacznych rozmiarach oraz dla zdrowia i życia ludzi. W tej sytuacji wyjątkowo należało dać prymat tym ostatnim dobrom nad bezpieczeństwem krajowego systemu elektroenergetycznego. Zatem Sąd uznał, że nie dostosowanie się przez powoda do wprowadzonych ograniczeń począwszy od godziny 10:00 w dniu 10 sierpnia 2015 roku nie było spowodowane lekceważeniem przepisów i chęcią zminimalizowania strat finansowych, ale koniecznością stopniowego wygaszenia produkcji bez stwarzania zagrożenia dla życia, zdrowia i mienia znacznej wartości. Należy podkreślić, że do przekroczenia wprowadzonych ograniczeń doszło jedynie 10 sierpnia 2015 roku w godzinach od 10:00 do 18:00 oraz 11 sierpnia przez jedną godzinę (k.3 akt adm.). Zatem powód nie stosując się do wprowadzonych ograniczeń, dokonując przekroczenia w powyższym zakresie, jedynie w znikomym stopniu w sposób bezpośredni oddziaływał negatywnie na bezpieczeństwo energetyczne kraju. Z tego też względu odstąpienie od nałożenia kary pieniężnej było możliwe. Biorąc powyższe względy pod uwagę Sąd Okręgowy w Warszawie - Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów znajdując podstawy do uwzględnienia odwołania w części dotyczącej nałożenia kary pieniężnej, na podstawie art. 479 53 § 2 k.p.c. zmienił zaskarżoną Decyzję w ten sposób, że odstąpił od wymierzenia kary. O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 100 k.p.c. zgodnie z którym w razie tylko częściowego uwzględnienia żądań koszty będą wzajemnie zniesione lub stosunkowo rozdzielone. Mając na uwadze fakt, iż powód zaskarżył decyzję w całości, a Sąd uznał zasadność odwołania jedynie w zakresie kary pieniężnej, to należało uznać, że każda ze stron w równym stopniu wygrała jak i przegrała sprawę. SSO Anna Maria Kowalik