30 OWU Ubezpieczony to osoba fizyczna, która na skutek zawarcia umowy rachunku bankowego przystąpiła do umowy i na dzień przystąpienia prowadziła działalność gospodarczą na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej, a której życie jest przedmiotem umowy. Z kolei w świetle § 2 ust. 18 OWU rachunek bankowy to rachunek dla przedsiębiorców – osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej prowadzonej przez ubezpieczającego, na podstawie zawartej umowy rachunku bankowego Firma i (...).
1 OWU przedmiotem umowy było życie ubezpieczonego oraz inwestowanie środków pochodzących ze składek wpłacanych z tytułu umowy w ramach ubezpieczeniowych funduszy kapitałowych w okresie, na jaki ubezpieczony przystąpił do umowy. W myśl § 3 ust. 2 OWU zakres ubezpieczenia obejmował następujące zdarzenia ubezpieczeniowe: dożycie przez ubezpieczonego daty dożycia i śmierć ubezpieczonego w okresie ubezpieczenia.
26 OWU świadczenie wykupu to kwota świadczenia z umowy wpłacana przez ubezpieczyciela w przypadkach określonych w OWU, z przyczyn innych niż dożycie przez ubezpieczonego daty dożycia, śmierć ubezpieczonego lub odstąpienie przez ubezpieczonego od umowy.
1 pkt 2 OWU polisa ulegała wygaśnięciu m.in.: wskutek niezapłacenia składki regularnej – z upływem ostatniego dnia 45-dniowego okresu, za który składka była należna.
3 OWU w przypadku wygaśnięcia umowy z powodu niezapłacenia składki regularnej, ubezpieczyciel wypłaca świadczenie wykupu
zasadami wypłaty świadczenia wykupu określonymi w § 24 OWU. W przypadku przedterminowego rozwiązania umowy z przyczyny wskazanej powyżej wypłacana wartość świadczenia wykupu w zakresie wartości tzw. części bazowej rachunku uwzględnia jej pomniejszenie o koszty poniesione przez ubezpieczyciela związane z zawarciem i wykonywaniem umowy oraz o koszty związane z prowadzoną przez ubezpieczyciela działalnością gospodarczą, które w związku z przedterminowym rozwiązaniem umowy nie mogłyby zostać pokryte z opłat, jakie byłyby pobierane przez ubezpieczyciela w trakcie trwania całego okresu, na jaki umowa została zawarta ( § 11 ust.5 OWU). Stosownie do § 24 ust. 5 OWU wysokość świadczenia wykupu na dany dzień była równa wartości tzw. części wolnej rachunku oraz określonego procentu tzw. części bazowej rachunku, wskazanego w ust. 15 Załącznika nr 1 do OWU. Tabela z ust. 15 Załącznika nr 1 do OWU określała procent tzw. części bazowej rachunku wypłacany ubezpieczonemu w przypadku odpisania jednostek funduszy z części bazowej rachunku w związku z całkowitą lub częściową wypłatą świadczenia wykupu. W przypadku 15 letniego okresu ubezpieczenia, gdy wypłata miała nastąpić w 2 roku trwania umowy było to 2 % części bazowej rachunku. Z kolei § 24 ust. 6 przewidywał, że wysokość określonego procentu Wartości Części Bazowej Rachunku, o którym mowa w ust. 5, ustalana jest na podstawie okresu ubezpieczenia dla danej umowy, aktualnego na dzień jej zawarcia, oraz roku oznaczającego: 1. w Okresie Bazowym oraz po jego upływie, jeśli nie zostały opłacone Składki Regularne należne za Okres Bazowy:
art. 385 1 § 1 k.c., postanowienia umowy zawieranej z konsumentem, które nie zostały z nim indywidualnie uzgodnione, nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Nie dotyczy to jedynie postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Należy dodać, iż wszystkie przesłanki abuzywności postanowienia umowy muszą zostać spełnione łącznie.
aś z art. 385 1 § 3 k.c., nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Pozwana w odpowiedzi na pozew wskazywała, że powódka zawierając przedmiotową umowę nie była konsumentem, ponieważ zawarła umowę jako przedsiębiorca w ramach prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej. Sąd nie podziela tego rodzaju oceny. Istotnie,
OWU, ubezpieczonym mogła być po pierwsze, osoba prowadząca działalność gospodarczą, a po drugie, osoba, która założyła rachunek bankowy dla przedsiębiorców Firma i (...) w (...) Bank S.A., a w więc u ubezpieczającego. Z drugiej jednak strony, przedmiotem ubezpieczenia było życie i dożycie ubezpieczonego, w tym konkretnym przypadku J. K.. Ponadto, wyplata świadczeń z umowy ubezpieczenia nie była w żaden sposób związana z działalnością gospodarczą – ubezpieczona mogła uposażyć swoje dzieci na wypadek jej śmierci – i zrobiła to.
art. 22 1 k.c, za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. W okolicznościach sprawy brak jakichkolwiek podstaw do stwierdzenia bezpośredniego związku między zawartą przez powódkę umową, a prowadzoną przez nią działalnością gospodarczą. Z żadnego dokumentu nie wynika, aby składki ubezpieczeniowe były odliczane od kosztów działalności powódki – pozwana tego nie udowodniła. Wnioskowany dowód z ksiąg rachunkowych powódki okazał się niemożliwy do przeprowadzenia, ponieważ z powodu upływu czasu księgi wieczyste zostały zniszczone. W tym stanie rzeczy, brak podstaw faktycznych do uznania, że umowa ubezpieczenia została zawarta w celach bezpośrednio związanych z działalnością gospodarczą lub zawodową powódki. Zdaniem Sądu, dedykowanie umowy na tych konkretnych warunkach wyłącznie osobom prowadzącym działalność gospodarczą miało dwojaki cel. Po pierwsze, stanowiło zachętę do inwestowania pod pretekstem, że jest to produkt dla wybranej i ograniczonej grupy osób, a więc w jakiś sposób lepszy. Po drugie, miało na celu właśnie wyłącznie kontroli abuzywności tych umów, co byłoby o tyle nieuzasadnione, że z punktu widzenia ubezpieczonego warunki tej umowy zasadniczo są tożsame z warunkami umów, jakie (...) S.A., obecnie V. L. Towarzystwo (...) S.A. oferowała osobom fizycznym. Wobec powyższego, Sąd uznał, że powódka zawarła analizowaną umowę jako konsument w rozumieniu art. 22 1 k.c. z pozwaną działającą jako przedsiębiorca. Kwestionowane postanowienia § 24 ust. 5 i 6 OWU oraz Załącznika do OWU nie zostały z powódką uzgodnione indywidualnie. Zostały one bowiem przejęte do umowy stron wprost z wzorca umowy w postaci Ogólnych Warunków Grupowego (...) z Ubezpieczeniowym Funduszem Kapitałowym ze Składką Regularną Firma i (...), a zatem dotyczy ich wprost domniemanie braku indywidulanego uzgodnienia wynikające z art. 385 § 3 k.c. Mimo ciężaru dowodu ciążącego na niej na podstawie art. 385 § 4 k.c, pozwana nie udowodniła, że przedmiotowe postanowienia umowne zostały z powódką uzgodnione indywidualnie. W takiej sytuacji należało rozważyć, czy określone w powołanych postanowieniach świadczenie wykupu stanowi główne świadczenie stron. W ocenie Sądu świadczenie wykupu nie jest świadczeniem głównym. Wprawdzie ustawodawca nie określił, co należy rozumieć przez sformułowanie główne świadczenia stron, ale należy przyjąć, że są to takie elementy konstrukcyjne umowy, bez których uzgodnienia nie doszłoby do jej zawarcia. Innymi słowy chodzi o klauzule regulujące świadczenia typowe dla danego stosunku prawnego, stanowiące te jego elementy, które konstytuują istotę danego porozumienia. Sąd orzekający w pełni zgadza się z argumentacją zawartą w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 29 czerwca 2007 r., że brzmienie art. 385
1 OWU, przedmiotem umowy było życie ubezpieczonego oraz inwestowanie środków pochodzących ze składek w ubezpieczeniowe fundusze kapitałowe w okresie, na jaki ubezpieczony przystąpił do umowy. W tym stanie rzeczy, świadczeniami głównymi stron są: - ze strony pozwanej wypłata świadczenia z tytułu śmierci ubezpieczonego albo dożycia - w zakresie elementu ubezpieczeniowego umowy, a jednocześnie inwestowanie zgromadzonych środków w jednostki uczestnictwa ubezpieczeniowych funduszy kapitałowych - w zakresie elementu inwestycyjnego umowy; - ze strony powódki obowiązek zapłaty składki we wskazanej w umowie wysokości. Należy zatem stwierdzić, że wyłącznie postanowienia dotyczące wyżej wymienionych kwestii regulują główne świadczenia stron. W konsekwencji nie można zgodzić się z pozwaną, że kwestionowane w sprawie postanowienia dotyczyły świadczeń głównych stron umowy. Przeciwnie, świadczenie wykupu zostało przewidziane jako świadczenie ewentualne, aktualizujące się w wypadku przedterminowego rozwiązania umowy, jak miało to miejsce w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy. W tym zakresie argumentacja pozwanej jest zresztą wewnętrznie sprzeczna. Z jednej strony pozwana podkreśla, że umowa ubezpieczenia została zawarta na długi, bo piętnastoletni okres, z drugiej jednak podnosi, że świadczenie wykupu zostało w umowie przewidziane jako jedno ze świadczeń głównych. Gdyby to ostatnie twierdzenie przyjąć za prawdziwe, należałoby stwierdzić, że obie strony zakładały rozwiązanie umowy ubezpieczenia przed upływem okresu, na jaki ta umowa została zawarta. Trudno natomiast przyjąć, że celem umowy, założonym przez strony już w chwili jej zawarcia, było wcześniejsze rozwiązanie umowy, a tylko w takim wypadku świadczenie wykupu należałoby traktować jako jedno ze świadczeń głównych ubezpieczyciela. W momencie zawierania umowy na okres piętnastu lat konsument nie ma na celu jej wcześniejszego rozwiązania. Takie działanie byłoby nieracjonalne. W świetle powyższego stwierdzić należy, że kwestionowane postanowienia OWU nie dotyczą świadczeń głównych stron. Wypłaty świadczenia wykupu i potrącenia z niego kwoty związanej z zawarciem umowy ubezpieczenia oraz z działalnością gospodarczą pozwanej dotyczą inkorporowane do umowy przepisy § 24 ust. 5-6 OWU oraz ust. 15 załącznika nr 1 do OWU. Zdaniem Sądu, postanowienia te kształtują obowiązki powódki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jej interesy, w zakresie, w którym uprawniają ubezpieczyciela do pobrania ze świadczenia wykupu procentowo określonej części, w związku z całkowitą wypłatą świadczenia wykupu. Uzasadniając powyższe, trzeba wskazać, co następuje: Po pierwsze, nie ma racji pozwana, o ile twierdzi, że postanowienia kształtujące świadczenie wykupu są jasne i zrozumiałe dla konsumenta. Przeciwnie, ani z OWU ani z polisy nie wynika w sposób jasny i jednoznaczny, że w razie rozwiązania umowy w pierwszym bądź w drugim roku jej obowiązywania pozwana może zatrzymać 98 % środków zgromadzonych na rachunku umowy. Postanowienia dotyczące świadczenia wykupu, w oparciu o które pozwana zatrzymywała 2 % bazowej części rachunku w razie rozwiązania umowy przed terminem zostały ujęte w kilku różnych paragrafach, a ich zrozumienie wymagało nie tylko ich powiązania i znajomości specjalistycznych pojęć, ale też uwzględnienia licznych wyjątków i odesłań. Redakcja § 24 ust. 6 OWU i legendy do tabeli z ust. 15 Załącznika nr 1 jest tak złożona, że nawet samo wyczytanie z tabeli właściwego procentu wyjściowego może okazać się skomplikowane, co tym bardziej utrudnia prawidłowe zrozumienie § 24 ust. 5 OWU. Treść § 24 ust. 6 OWU (powtórzonego w większości w legendzie do tabeli zamieszczonej w ust. 15 Załącznika nr 1), jest w zasadzie niezrozumiała dla przeciętnego konsumenta, co przekłada się z kolei na brak zrozumienia § 24 ust. 5 w zw. z ust. 15 Załącznika nr 1 do OWU. Z uwagi na redakcję postanowień § 24 ust. 5 i 6 OWU oraz legendy do tabeli trudno stwierdzić chociażby to, jaki w istocie procent części wartości bazowej rachunku zostanie uwzględniony przy wyliczaniu świadczenia wykupu. Nadto pojęcie „rok” używane w tabeli z ust. 15 Załącznika nr 1 jest niejasne, bo nie zawsze oznacza aktualny rok trwania umowy ubezpieczenia. Ostatecznie więc ustalenie w jaki dokładnie sposób wyliczana jest wysokość świadczenia wykupu wykracza, w ocenie Sądu, poza kompetencje poznawcze większości konsumentów. Zaznaczyć należy, że dobre obyczaje wymagają od przedsiębiorcy lojalności wobec konsumenta oraz jasnych i przejrzystych postanowień umownych, bez zatajania jakichkolwiek okoliczności wpływających na prawną i ekonomiczną sytuację konsumenta, zwłaszcza takich, które w ocenie przedsiębiorcy mogą zniechęcić konsumenta do danego produktu. Zastrzeżenie na rzecz ubezpieczyciela prawa do pobrania niemal wszystkich środków zgromadzonych w części bazowej rachunku miało zasadnicze znaczenie dla ekonomicznej sytuacji ubezpieczającego. Postanowienia dotyczące tej kwestii powinny być więc sformułowane ze szczególną starannością, co pozwana zignorowała. W rozumieniu art. 385
żądaniem pozwu. O kosztach procesu Sąd orzekł w punkcie drugim wyroku na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c.,
którym strona przegrywająca sprawę jest obowiązana zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony. W związku z tym Sąd zasądził od pozwanej jako strony przegrywającej proces na rzecz powódki zwrot poniesionych przez nią kosztów procesu w wysokości 3.917 zł, na które złożyły się: kwota 3.600 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w wysokości stawki minimalnej ustalonej na podstawie § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych w brzmieniu obowiązującym w dacie wniesienia pozwu, kwota 300 zł uiszczona tytułem opłaty od pozwu oraz kwota 17 zł tytułem opłaty skarbowej od dokumentu pełnomocnictwa. Wobec powyższego, Sąd orzekł jak w sentencji. ZARZĄDZENIE 1. Odpis wyroku z uzasadnieniem proszę doręczyć pełnomocnikowi pozwanego (bez pouczenia).
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.