IV P 135/21

Sygn. akt IV P 135/21 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 21 października 2021 roku Sąd Rejonowy IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Toruniu w składzie: Przewodniczący: Sędzia Alina Kordus-Krajewska Protokolant: sekr.sąd. Michał Ziółkowski po rozpoznaniu w dniu 21 października 2021 roku sprawy z powództwa B. S. przeciwko Funduszowi Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych reprezentowanemu przez Marszałka Województwa (...) o zapłatę I. Oddala powództwo, II. Zasądza od powoda na rzecz pozwanego kwotę 4050 zł (cztery tysiące pięćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu. Sędzia Alina Kordus-Krajewska Sygn. akt IV P 135/21 UZASADNIENIE Powód B. S. wniósł po sprecyzowaniu pozew przeciwko Funduszowi Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych o zapłatę łącznie kwoty 74.542,68zł tytułem odszkodowania za skrócony okres wypowiedzenia, dwumiesięcznej odprawy i ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy. Wskazał ,że nie zgadza się z odmową wypłaty świadczeń ze środków Funduszu Ochrony (...). Po pierwsze podał ,że organ nie wskazał przepisu prawa materialnego, ani formalnego stanowiącego podstawę swojego rozstrzygnięcia. Przywołany na wstępie pisma art. 20 ust. 1 ustawy o ochronie świadczeń pracowniczych jest wyłącznie przepisem o charakterze instrukcyjnym, nakładającym na organ obowiązek zawiadomienia o odmowie wypłaty świadczeń. Dalej podał ,że analiza uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia, prowadzi do wniosku, że zdaniem Organu, skarżący nie podlegał obowiązkowym pracowniczym ubezpieczeniom społecznym oraz nie miał statusu pracownika w rozumieniu art. 10 ustawy o ochronie świadczeń pracowniczych. Niezależnie od wadliwości merytorycznej takiej oceny (o czym dalej), należy wskazać, że w tym przypadku organ dokonał rozstrzygnięcia należącego do kompetencji innych podmiotów. O podleganiu obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu rozstrzyga organ rentowy (dyrektor właściwego miejscowo Oddziału ZUS, działający na podstawie umocowania Prezesa ZUS) oraz Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych. Natomiast ocena rodzaju i charakteru węzła obligacyjnego wiążącego strony może też być dokonana bezpośrednio przez sąd. Niezależnie od zastrzeżeń kompetencyjnych, powód ocenił , że przyjęte rozstrzygniecie nie ma podstaw prawnych. Organ wydający orzeczenie nie zakwestionował autentyczności przedstawionych mu dokumentów dotyczących zatrudnienia skarżącego w (...) Sp. z o.o.. Nie dokonywał żadnych dodatkowych ustaleń dotyczących faktycznego wykonywania obowiązków pracowniczych przez skarżącego, co oznacza, że nie miał w tym zakresie wątpliwości, co do okoliczności faktycznych. Pomimo tego, zdaniem organu, skarżący nie miał statusu pracownika. Z treści uzasadnienia nie wynika z jakiej okoliczności miałoby to wynikać. Skarżący może jedynie domniemywać, że zdaniem organu czynność zawarcia umowy o pracę była albo pozorna, albo nieważna. Wobec braku uzasadnienia w tym zakresie, skarżący nie może podjąć polemiki merytorycznej. Jedynie z ostrożności powód wyjaśnił , że w tym przypadku nie miała miejsca pozorność czynności prawnej, ani też jej nieważność. Podano dalej ,że zarzut braku podporządkowania, mający rzekomo decydować o wykluczeniu możliwości istnienia stosunku pracy, jest nieprawidłowy. Cecha podporządkowania, choć istotna, nie jest jedyną cechą stosunku pracy. Nawet jej brak nie powoduje, że nie mamy do czynienia ze stosunkiem pracy. Ustawodawca w art. 22 § 1 Kodeksu pracy zaliczył do immanentnych cech stosunku pracy także wykonywanie pracy na rzecz pracodawcy w miejscu i czasie wyznaczonym przez niego oraz wynagradzanie za wykonana pracę Stosunki pracy cechuje odformalizowanie, co z kolei rodzi konieczność badania, w jakich okolicznościach praca jest faktycznie wykonywana. Nie jest właściwe związanie zbyt daleko idących konsekwencji prawnych z wadliwościami o formalnej strukturze czynności dotyczących nawiązania stosunku pracy, (wyrok I UK 162/08). Sąd Najwyższy bardzo słusznie wskazał, że już samo odwołanie się do podporządkowania, jako cechy definiującej umowę o pracę, jest o tyle błędne, że od noweli z 2 lutego 1996 r. Kodeks pracy nie posługuje się terminem podporządkowania, lecz określeniem „pracy pod kierownictwem pracodawcy". Jest to o tyle istotne, że pojęcia: „podporządkowania" i „kierownictwa" nie są ze sobą tożsame. Kierownictwo nie musi oznaczać bieżącego wydawania poleceń, a do jego spełnienia wystarczy ogólniejsza zależność ekonomiczna. Termin podporządkowania w stosunku pracy nie jest niezmiennym pojęciem. Co innego oznaczał na początku XX wieku, a co innego w wieku XXI. Prawo, będące z założenia spóźnione do zjawisk, które reguluje, musi być interpretowane również przez pryzmat zmieniających się warunków społecznych i rynkowych. Ciężko mówić dzisiaj o tradycjonalistycznym rozumieniu podporządkowania. Dzisiejsze, nazywane jest podporządkowaniem autonomicznym, gdzie bieżące wydawanie poleceń przez przełożonego zastąpione zostaje przez wyznaczanie zadań do wykonania i rozliczanie z ich wykonania. Po drugie, błąd prowadzący do wykluczenia stosunku pracy pomiędzy przykładowo członkami zarządów a spółkami kapitałowymi, polega na mylnym utożsamianiu ról, zbiegających się w tych samych podmiotach. Chodzi o pojęcia: „osoby" lub „organu zarządzającego jednostką" albo „osobę wyznaczoną do podejmowania czynności w sprawach z zakresu prawa pracy w imieniu pracodawcy" (art. 31 § 1 k.p.), „pracodawcę" (art. 3 k.p.), „zarząd". Tymczasem funkcje te wymagają rozdzielenia. Niezbędne jest również rozdzielenie dwóch odrębnych reżimów prawnych: prawa pracy i prawa handlowego. Jak podkreśla SN, nie można dokonywać oceny działań jednych członków zarządu wobec innych członków zarządu w sprawach z zakresu prawa pracy za pomocą ksh, ale za pomocą kp. Członek zarządu dokonujący czynności z zakresu prawa pracy nie działa w imieniu zarządu, ale działa w imieniu pracodawcy. To również nie zarząd zatrudnia członka zarządu, ale spółka, czyli odrębny podmiot prawa - osoba prawna. Słusznie zauważył Sąd Najwyższy, że nie musi istnieć przeciwieństwo interesów pracodawcy i pracownika - wręcz przeciwnie, jest to wskazane. Dlatego przykładowo wspólnik znający sytuację spółki jest wręcz predestynowany do bycia pracownikiem. To samo można powiedzieć również o członku zarządu - jeśli interesy pracownika i pracodawcy są zbliżone, to ciężko wyobrazić sobie lepszego pracownika."1 Sąd Najwyższy konsekwentnie stoi na stanowisku, iż umowa o pracę jest zawarta dla pozoru (art. 83 k.c. w związku z art. 300 k.p.), a przez to nie stanowi tytułu do objęcia ubezpieczeniami społecznymi, jeżeli przy składaniu oświadczeń woli obie strony mają świadomość, że osoba określona w umowie jako pracownik nie będzie świadczyć pracy, a podmiot wskazany jako pracodawca nie będzie korzystać z jej pracy, czyli strony z góry zakładają, iż nie będą realizowały swoich praw i obowiązków wypełniających treść stosunku pracy. Nie można zatem przyjąć pozorności oświadczeń woli o zawarciu umowy o pracę, gdy pracownik podjął pracę i ją wykonywał, a pracodawca tę pracę przyjmował (por. np. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 4 sierpnia 2005 r.,II UK 321/04, OSNP 2006 nr 11-12, poz. 190 i z dnia 19 października 2007 r., II UK 56/07, LEX nr 376433). Jednakże nie jest to jedyna postać pozorności umowy o pracę. Zachodzi ona także wówczas, gdy praca jest faktycznie świadczona, lecz na innej podstawie niż umowa o pracę (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 5 października 2006 r., I UK 120/06, OSNP 2007 nr 19-20, poz. 294; z dnia 5 października 2006 r., I UK 342/06, Monitor Prawa Pracy 2008 nr 1, poz. 40; z dnia 8 lipca 2009 r., I UK 43/09, LEX nr 529772). Przepis art. 83 § 1 k.c. charakteryzuje czynność prawną pozorną przez wskazanie trzech jej elementów, które muszą wystąpić łącznie: 1) oświadczenie woli musi być złożone tylko dla pozoru, 2) oświadczenie woli musi być złożone drugiej stronie, 3) adresat oświadczenia woli musi zgadzać się na dokonanie czynności prawnej jedynie dla pozoru. W odpowiedzi na pozew pozwany wnosił o: 1) oddalenie powództwa, 2) zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Pozwany podtrzymał stanowisko, że przeszkodą do stwierdzenia zgodności wniosku indywidualnego z przepisami ustawy z dnia 13.07.2006 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy (Dz. U. 2020, poz. 7) jest brak statusu pracownika. Powód jest większościowym udziałowcem spółki z ograniczoną odpowiedzialnością - (...) z siedzibą w B. przy ul. (...). Posiada (...) udziałów o łącznej wartości 879.550 zł, natomiast kapitał zakładowy spółki stanowi wartość 880.050,00 zł. Powód w ww. spółce pełni funkcję prezesa zarządu uprawnionego do samodzielnej reprezentacji. Orzecznictwo Sądu Najwyższego wykazuje zasadniczą sprzeczność między statusem właścicielskim i pracowniczym. Koncepcja stosunku pracy opiera się na teorii, według której podstawą ustroju pracy jest wymiana świadczeń między dwoma kontrahentami: właścicielem środków produkcji (podmiotem zatrudniającym) a pracownikiem. Łączenie kapitału i pracy pozostaje w kolizji z aksjologią prawa pracy i ubezpieczeń społecznych (glosa do wyroku lądu Najwyższego z 16.12.1998 r. II UKN 394/98, OSNAPiUS 2000 nr 4, poz. 159). Dalej podano ,ze Syndyk Masy Upadłości złożył w Wojewódzkim Urzędzie Pracy w T. wykaz zbiorczy niezaspokojonych roszczeń pracowniczych, w którym pierwotnie ujął należności powoda, jednakże po weryfikacji wykazu zbiorczego swój wniosek ograniczył i powoda pominął. Syndyk na etapie składania wykazu zbiorczego do Funduszu udostępnił pozwanemu wypowiedzenie umowy o pracę, w którym powód dokonał czynności sam ze sobą. W aktach osobowych pracownika są dwa identyczne w treści oświadczenia pracodawcy o rozwiązaniu umowy o pracę, podpisane raz przez prokurenta spółki (oświadczenie przedłożone przez powoda jako załącznik do wniosku indywidualnego), innym razem przez samego B. S. (oświadczenie przedłożone przez Syndyka w toku rozpatrywania wykazu zbiorczego niezaspokojonych roszczeń pracowniczych). Jest oczywiste, że w obrocie prawnym nie mogą istnieć dwa dokumenty na okoliczność jednej czynności prawnej, jaką było oświadczenie pracodawcy o rozwiązaniu umowy o pracę. Zatem przy składaniu ww. oświadczeń woli przez (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w B. doszło do naruszenia przepisów prawa (nie tylko przepisów prawa pracy). Pracodawca, w imieniu którego działał powód jako zarząd spółki naruszył art. 210 § 1 Kodeksu spółek handlowych oraz § 21 umowy spółki (...) spółka z o.o., zgodnie z którym w umowie między spółką a członkiem zarządu oraz w sporze z nim spółkę reprezentuje pełnomocnik powołany uchwałą Zgromadzenia wspólników. Zarówno umowę o pracę w dniu 04.11.2016 r. na stanowisku dyrektora generalnego, jak i jej wypowiedzenie zostało podpisane przez prokurenta M. Z., która została wpisana do rejestru sądowego na podstawie postanowienia sądu rejestrowego z dnia 01.04.2016 r. Zgodnie z art. 58 § 1 Kodeksu cywilnego czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna (nieważność bezwzględna). W okolicznościach sprawy, powód będąc wspólnikiem większościowym zachował pozycję dominującą, co przełożyło się na tryb nawiązania stosunku pracy i jego rozwiązania. Doszło do skrzyżowania kompetencji powodujących zobowiązanie wspólnika do wykonywania swoich własnych poleceń jako prezesa zarządu. Spółka co do zasady nie może być pracodawcą tego wspólnika. W tym stanie rzeczy wniesiono jak na wstępie. Z ostrożności procesowej podniesiono , że Syndyk nie uznał roszczeń powoda, a jedynie stwierdził, że w księgach rachunkowych B. (...) sp. z o. o w upadłości na dzień przed ogłoszeniem upadłości figurują kwoty niewypłacone powodowi - łącznie na wartość 74.542,68 zł. Zatem powód formalnie nie legitymuje się zaświadczeniem pracodawcy potwierdzającym wysokość niezaspokojonych roszczeń płacowych. Ponadto powód dochodzi kwoty 74.542,68 zł, co przekracza granice kwotowe ochrony roszczeń pracowniczych, o których stanowi art. 14 ust. 2 i 3 ustawy o ochronie roszczeń pracowniczych. Sąd ustalił co następuje: Spółka (...).zo.o. została zawiązana przez powoda J. S., a także M. Z. i P. J.. Siedzibą spółki była B.. Spółka zatrudniała 30-40 osób. Przedmiotem działalności była produkcja i sprzedaż etykiet samoprzylepnych. Powód był większościowym udziałowcem spółki (...) udziałów o łącznej wartości 879.550 zł, natomiast kapitał zakładowy spółki stanowił wartość 880.050,00 zł. M. Z. i P. J. mieli po 10 udziałów o łącznej wartości 500zł dla każdego z udziałowców. W 2019 r. powód odkupił udziały P. J.. W 2019r. B. S. i M. Z., która pełni w spółce funkcję prokurenta stanowili Zgromadzenie wspólników uprawnione do powołania członków zarządu. Powód w spółce pełnił funkcję prezesa zarządu uprawnionego do samodzielnej reprezentacji. Spółka nie miała innych członków zarządu. Dowód : odpis KRS Numer KRS: (...) k.43-46, przesłuchanie powoda – protokół elektroniczny z dnia 21 października 2021r. od 00:16:17 k.92v-94, lista osób uprawnionych do powoływania zarządu k.57, postanowienie Sądu Rejonowego w Bydgoszczy z 01.04.2016 (w aktach rejestrowych spółki k. 145), tekst jednolity umowy spółki (...) sp. z o.o. (w aktach rejestrowych spółki k. 58-64 Uchwałą wspólników z dnia 2.11.2016 M. Z. została ustanowiona pełnomocnikiem zgromadzenia wspólników . M. Z. w dniu 4.11.2016r. zawarła z powodem pisemną umowę o pracę na stanowisko dyrektora generalnego. Nad dyrektorem generalnym- powodem organem nadrzędnym był zarząd , który reprezentował także powód. Dowód : umowa o pracę powoda z dnia 04.11.2016 r. k.56, przesłuchanie powoda – protokół elektroniczny z dnia 21 października 2021r. od 00:16:17 k.92v-94 Powód wykonywał codziennie w spółce szereg czynności: zajmował się nadzorem nad produkcją , kontrolą sprzedaży, handlowców kontrola płatności, podpisywał umowy . Powód ma wykształcenie techniczne. Obroty spółki wynosiły 8-12 milionów rocznie. Dowód : przesłuchanie powoda – protokół elektroniczny z dnia 21 października 2021r. od 00:16:17 k.92v-94 W okresie od 26.02.2020 r. do 30.06.2020 r. powód był niezdolny do pracy z powodu choroby. W dniu 29 maja 2020r. powód podpisał swoje rozwiązanie umowy o pracę z zastosowaniem skróconego okresu wypowiedzenia. Wypowiedzenie ze strony Spółki także podpisał powód. Potem pismo takiej samej treści za Spółkę podpisała M. Z.. Dowód : przesłuchanie powoda – protokół elektroniczny z dnia 21 października 2021r. od 00:16:17 k.92v-94 W lipcu 2020r. został zgłoszony wniosek o upadłość spółki, którą ogłoszono w dniu 6 listopada 2020r . bezsporne Powód złożył wniosek z dnia 3.02.2021r. o wypłatę ze środków FGŚP kwoty 74.542,68 zł, na którą składały się następujące roszczenia: 1) odprawa pieniężna na podstawie ustawy z 13.03.2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (t. j. Dz.U.2018.0.1969) w wysokości 25.483,98 zł 2) odszkodowanie za skrócenie okresu wypowiedzenia w wysokości 25.483,98 zł 3) ekwiwalent pieniężny za urlop wypoczynkowy za 39 dni w kwocie 23.574,72 zł Dowód : wniosek indywidualny z dnia 03.02.2021 r. (wpływ do WUP 05.02.2021 r.) k.40-42 Do wniosku powód dołączył świadectwo pracy z dnia 30.06.2020 r. z informacją o zatrudnieniu na stanowisku Dyrektora Generalnego, z okresem zatrudnienia od 04.11.2016 r. do 30.06.2020 r. W pkt. 5. świadectwa umieszczona została informacja o zastosowaniu skróconego okresu wypowiedzenia na podst. art. 36