jeżeli z powodu nadzwyczajnej zmiany stosunków spełnienie świadczenia byłoby połączone z nadmiernymi trudnościami albo groziłoby jednej ze stron rażącą stratą, czego strony nie przewidywały przy zawarciu umowy, sąd może po rozważeniu interesów stron, zgodnie z zasadami współżycia społecznego, oznaczyć sposób wykonania zobowiązania, wysokość świadczenia lub nawet orzec o rozwiązaniu umowy. Rozwiązując umowę sąd może w miarę potrzeby orzec o rozliczeniach stron, kierując się zasadami określonymi w zdaniu poprzedzającym. Możliwość powołania się na powyższy przepis jest uzależniona od spełnienia następujących przesłanek: 1) źródłem powstania zobowiązania jest umowa; 2) zmiana stosunków ma charakter nadzwyczajny; 3) zmiana ta niesie ze sobą nadmierną trudność w spełnieniu świadczenia lub grozi jednej ze stron rażącą stratą, czego strony – zawierając umowę – nie przewidywały; 4) między dwiema ostatnimi przesłankami zachodzi związek przyczynowy. Nie powinno budzić wątpliwości – jako zasada – stanowisko, że z dobrodziejstwa art.
nie może skorzystać strona, która popadła w zwłokę, zgodnie bowiem z ogólną koncepcją kodeksu cywilnego strona na skutek zwłoki nie powinna odnosić korzyści. Warto jednak wskazać orzeczenie SN z dnia 24 stycznia 1950 r., Wa.C. 268/49, NP 1950, nr 10, s. 79, według którego sam fakt zwłoki dłużnika co do spełnienia świadczenia nie wyklucza zastosowania klauzuli rebus sic stantibus, z tym zastrzeżeniem, że dłużnik powinien podać szczególne okoliczności, które przemawiałyby za zmianą umowy. Należałoby też wyodrębnić sytuację, gdy okoliczności, o których mowa w art.
, zaistniały przed zwłoką, wówczas bowiem sam fakt zwłoki miałby inne znaczenie. Rozwiązanie omawianego problemu powinno być identyczne zarówno przy zwłoce dłużnika (art. 476), jak i przy zwłoce wierzyciela (art. 486 § 2). Warto jednak przytoczyć wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 stycznia 2000 r., (sygn. II CKN 644/98, LEX nr 51053) zgodnie z którym pozwany nie może bronić się zarzutem opartym na przesłankach uzasadniających zastosowanie art.
k.c. Samo zgłoszenie przez stronę pozwaną zarzutu opartego na okolicznościach odpowiadających przesłankom wynikającym z art.
204 § 1 kpc, nie może być uznane za skuteczny procesowo środek obrony strony pozwanej. Odmienne stanowisko musiałoby bowiem prowadzić do nieuzasadnionej aprobaty trudnego do obrony poglądu o dopuszczalności zgłoszenia samoistnego roszczenia w sposób nieznany prawu procesowemu, rozstrzygnięcie o którym to roszczeniu musi znaleźć przecież wyraz w sentencji wyroku orzekającego o określonym sposobie modyfikacji zobowiązania umownego. Żądanie modyfikacji stosunku zobowiązaniowego, oparte na przepisie art.
kc i podniesione w postaci zarzutu obronnego, nie może być skutecznym środkiem obrony strony pozwanej w sprawie o zapłatę, gdyż jest swoistą nieznaną prawu procesowemu, próbą zgłoszenia przez stronę pozwaną odrębnego roszczenia. Ponieważ jednak procesową formą uzewnętrznienia przez stronę pozwaną roszczenia jest m.in. wytoczenie powództwa wzajemnego, a rozstrzygnięcie o tak zgłoszonym roszczeniu winno znaleźć wyraz w sentencji wyroku, przeto strona pozwana nie mogła skutecznie żądać wydania orzeczenia z uwzględnieniem przesłanek wynikających z treści przepisu art.
kc bez wytoczenia powództwa wzajemnego, a ograniczając się jedynie do samego zgłoszenia zarzutu (por. wyrok SA w Poznaniu, I ACr 463/91, OSA 1992, z. 4, poz. 35). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, zarzut nadzwyczajnej zmiany stosunków podniesiony przez stronę pozwaną bez wytoczenia powództwa wzajemnego nie mógł zostać uwzględniony przez Sąd. Ponadto, w toku niniejszego postępowania strona pozwana twierdziła, że wskutek znaczącego spadku osiąganych dochodów w związku z wybuchem pandemii koronawirusa i przymusowym zawieszeniem swojej działalności nie była w stanie pokryć kosztów najmu w pełnej wysokości za miesiące marzec-maj 2020 roku. Jak wynika z zeznań G. J. strona pozwana w marcu 2020 roku pobrała od swoich klientów czesne w pełnej wysokości i to z góry a mimo to nie wpłaciła żadnej kwoty tytułem czynszu za marzec 2020 roku. Podstawą zasądzenia odsetek był art. 481 § 1 k.c. zgodnie z którym jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. Wobec zwłoki w zapłacie należności czynszowych powódce należały się niewątpliwie odsetki ustawowe za opóźnienie liczone od dnia wymagalności do dnia zapłaty. Zgodnie z umowami najmu lokali użytkowych LU1 oraz LU2 czynsz był płatny do 10 dnia każdego miesiąca. Roszczenie stawało się zatem wymagalne z dniem kolejnym, chyba, że w myśl art. 115 k.c. koniec terminu do wykonania czynności przypadał na dzień uznany ustawowo za wolny od pracy lub na sobotę, wówczas termin upływał następnego dnia, który nie był dniem wolnym od pracy ani sobotą. W związku z powyższym Sąd zasądził na rzecz powódki odsetki ustawowe za opóźnienie liczone od kwoty 12.000 zł od dnia 11 marca 2020 roku do dnia zapłaty, odsetki ustawowe za opóźnienie liczone od kwoty 6.000 zł od dnia 11 kwietnia 2020 roku do dnia zapłaty oraz odsetki ustawowe za opóźnienie liczone od kwoty 2.000 zł od dnia 12 maja 2020 roku do dnia zapłaty (mając na względzie, iż dzień 11 maja 2020 roku przypadał na niedzielę). (pkt. I sentencji wyroku) Jako niezasadne ocenił Sąd powództwo wyłącznie w zakresie dochodzonych odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 2.000 zł za okres od dnia 11 maja 2020 roku do dnia 12 maja 2020 roku z uwagi na konieczność przyjęcia późniejszej daty wymagalności świadczenia za msc. maj 2020 roku. Tylko zatem w tym zakresie powództwo podlegało oddaleniu. (pkt. II sentencji wyroku) W pkt. III sentencji wyroku Sąd orzekł o kosztach procesu zgodnie z zasadą odpowiedzialności za jego wynik (art. 98 k.p.c.). Na zasądzoną od przegrywającej strony pozwanej na rzecz powódki złożyła się kwota 1.000,00 zł tytułem opłaty sądowej od pozwu.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.