Sygn. akt IX Ca 29/22 POSTANOWIENIE Dnia 13 kwietnia 2022 r. Sąd Okręgowy w Olsztynie IX Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Jacek Barczewski Protokolant: st. sekr. sąd. Agnieszka Najdrowska po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2022 r. w Olsztynie na rozprawie sprawy z wniosku (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w G. z udziałem W. K. o stwierdzenie zasiedzenia służebności na skutek apelacji wnioskodawczyni od postanowienia Sądu Rejonowego w Olsztynie z dnia 7 grudnia 2021 r., sygn. akt I Ns 737/19, p o s t a n a w i a: I. zmienić zaskarżone postanowienie w części w ten sposób, że nadać mu brzmienie: „
(1). Na pochodzącej z dnia 19.06.1966 r. mapie obrazującej linie elektroenergetyczne również widnieje nazwisko M. B. (k. 209, akta I Ns 577/17). Z mapy na k. 43 (akta I Ns 577/17) wynika, że linia ta ma numer (...) i numer ten jest zgodny z numerem stacji transformatorowej, który pojawia się w protokole odbioru po remoncie stacji transformatorowej z dnia 27.04.1981 r. (k. 79, akta I Ns 577/17 i k. 65 akta I Ns 737/19). Jak wynika ze zlecenia z dnia 2.10.1985 r. (k. 67, akta I Ns 737/19) poprzedniczka uczestnika postepowania, R. K. zleciła w tej dacie wymianę tarczy licznika, a zatem z pewnością w tej dacie wyżej wymienione urządzenia już istniały i doprowadzały prąd. Gdyby zatem bieg terminu zasiedzenia służebności liczyć od dnia 27.04.1981 r. jako daty wykazanej dokumentem, wówczas 30 letni termin zasiedzenia (zasiedzenie w złej wierze) upływa w dniu 27.04.2011 r., a zatem zasiedzenie służebności przesyłu nastąpiło na rzecz wnioskodawczyni (...) S.A. z siedzibą w G.. W związku z tym, że wnioskodawczyni nie przedłożyła stanowiącej podstawę do rozpoczęcia inwestycji decyzji administracyjnej, wydanej konkretnie w stosunku do przedmiotowej nieruchomości, zasadne było przyjęcie, że wejście w posiadanie prowadzące do zasiedzenia służebności nastąpiło w złej wierze. W tym zakresie Sąd Okręgowy w składzie rozpatrującym niniejszą sprawę podziela stanowisko Sądu Okręgowego wyrażone w uzasadnieniu postanowienia z dnia 4.04.2019 r. w sprawie IX Ca 651/
- Co się natomiast tyczy linii średniego napięcia O. Zachód - (...) G. Sąd oparł się głównie na danych z karty inwentarzowej, z której wynika że w 1968 r. linia ta już istniała (k. 47 verte, akta I Ns 737/19). Jak wynika z wykazu inwentaryzacyjnego k. 47 i 49 na dzień 16.11.1968 r. linia ta (nr (...)) była już na stanie ówczesnego przedsiębiorstwa przesyłowego. Co do linii średniego napięcia opinia biegłego sądowego z zakresu instalacji elektrycznych okazała się przydatna w zakresie w jakim wskazywała, że podpory linii na pewno nie zmieniły swojego posadowienia od lat sześćdziesiątych (opinia biegłego, k. 224, akta I Ns 737/19). Wyżej wymieniona karta inwentarzowa opatrzona jest datą 16.11.1971 r. (data na pieczęci), a zatem w tym dniu linia została zinwentaryzowana (k. 47 i 49, akta I Ns 737/19). Na k. 22 (akta I Ns 737/19) znajduje się mapa, która obejmuje sporną nieruchomość z przebiegiem tejże linii i z oznaczeniem jej odcinków: (...). Natomiast na k. 190 (akta I Ns 577/17) znajduje się informacja odnośnie uiszczania należności podatkowych, z której wynika, że odcinek(...) był wybudowany w 1972 r., a zatem, zdaniem Sądu Okręgowego, linia nr (...) istniała w tej dacie w stanie inwentarzowym przedsiębiorstwa przesyłowego. Przyjmując zatem tę datę jako datę początkową biegu terminu zasiedzenia, 30 letni termin zasiedzenia (zasiedzenie w złej wierze) upływa w 2002 r., a zatem zasiedzenie służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu nastąpiło na rzecz poprzednika prawnego wnioskodawczyni Zakładu (...) S.A. w O. z siedzibą w O.. W zakresie linii średniego napięcia Sąd Okręgowy przyjął również, że wejście w posiadanie prowadzące do zasiedzenia służebności nastąpiło w złej wierze, bowiem brak jest pewności co do tego czy linia wpisana do ksiąg inwentarzowych i której dotyczy wydruk z informacji podatkowej to ta sama linia, którą rozlokowano na podstawie decyzji z dnia 15.06.1965 r. (k. 61, akta I Ns 577/17), tym samym brak podstaw do przyjęcia, że poprzednik prawny wnioskodawczyni wszedł w posiadanie gruntu na podstawie decyzji uprawniającej do przyjęcia, że posiadanie miało charakter posiadania w dobrej wierze. W tym zakresie Sąd Okręgowy w składzie rozpatrującym niniejszą sprawę również podziela stanowisko Sądu Okręgowego wyrażone w uzasadnieniu postanowienia z dnia 4.04.2019 r. w sprawie IX Ca 651/
- Sąd Okręgowy nie podziela stanowiska Sądu I instancji, że nie jest możliwe stwierdzenie zasiedzenia z uwagi na niewykazanie przez wnioskodawczynię aktu przekazania urządzeń przesyłowych przez jej poprzedników prawnych. W tym zakresie zawarty w apelacji zarzut naruszenia art. 348 k.c. jest w pełni uzasadniony. Orzecznictwo Sądu Najwyższego przesądziło, że taki dowód przekazania nie jest wymagany. W postanowieniu z dnia 16.03.2018 r. w sprawie V CSK 478/17 Sąd Najwyższy wyjaśnił, że „Do wykazania przeniesienia posiadania służebności przesyłu przez przedsiębiorstwo przesyłowe nie jest konieczne udowodnienie przeniesienia przez jego poprzednika prawnego konkretnie oznaczonych urządzeń technicznych, wystarczy wykazanie, że urządzenia służące do przesyłu istniały w oznaczonym miejscu, były wykorzystywane do tego celu i działanie to jest kontynuowane. W przypadku linii energetycznej wystarczające jest wykazanie jej trwałego, niepodlegającego zmianom przebiegu i lokalizacji na nieruchomości obciążonej, nie ma natomiast istotnego znaczenia skład techniczny urządzeń przesyłowych i protokolarne potwierdzenie ich przekazania następcy.” Wnioskodawczyni wykazała następstwo prawne kolejnych przedsiębiorstw przesyłowych, nie ulega też wątpliwości, że linie energetyczne pełniły swoją funkcję nieprzerwanie od początku biegu zasiedzenia, a ich lokalizacja nie uległa zmianie. Trzeba przy tym pamiętać, że w momencie rozpoczęcia biegu terminu zasiedzenia obowiązywała zasada jednolitej własności państwowej, którą to własność wykonywał Skarb Państwa, trudno zatem oczekiwać od wnioskodawczyni przedstawienia dokumentów potwierdzających ciąg aktów przekazywania sobie urządzeń przesyłowych przez jej poprzedników prawnych, bowiem w tamtym czasie nie praktykowano sporządzania takich dokumentów. Odnosząc się jeszcze do stanowiska uczestnika, że ze stwierdzeniem zasiedzenia koliduje fakt, że pismem z dnia 27.07.2017 r. (k. 174, akta I Ns 577/17) wnioskodawczyni zwróciła się do uczestnika o prawne uregulowanie faktu korzystania z jego nieruchomości w zakresie służebności przesyłu, należy wskazać, że stanowisko to jest błędne. Do tej kwestii odnosił się już Sąd Najwyższy m. in. w postanowieniu z dnia 18.02.2020 r. sygn. I CSK 364/19, w którym stwierdza: „Zwrócenie się przez wnioskodawcę do uczestniczki z ofertą zakupu spornego gruntu samo w sobie nie przekreśla charakteru posiadania służebności prowadzącego do nabycia jej przez zasiedzenie.” To, że wnioskodawczyni wystąpiła z propozycją prawnego uregulowania faktycznego korzystania z nieruchomości uczestnika postępowania nie zmienia faktu, że zasiedzenie nastąpiło odpowiednio w 2002 r. i w 2011 r. Zasiedzenie następuje z mocy prawa, a zatem stwierdzające ten fakt postanowienie ma charakter deklaratoryjny. Złożenie takiej propozycji w żaden sposób nie ogranicza wnioskodawczyni prawa do żądania stwierdzenia zasiedzenia w niniejszym postępowaniu, tym bardziej, że zasiedzenie służebności nastąpiło na długo przed wystąpieniem przez wnioskodawczynię z ww. propozycją. Podsumowując tę część rozważań, skoro Sąd Okręgowy doszedł do przekonania, że wnioskodawczyni wykazała przesłanki zasiedzenia w odniesieniu zarówno do linii średniego napięcia jak do linii niskiego napięcia (za wyjątkiem linii doprowadzającej prąd bezpośrednio do budynku uczestnika i na tym budynku kończącej się), tym samym zarzut naruszenia art. 292 k.c. w zw. z art. 172 k.c. okazał się częściowo uzasadniony. W związku z powyższym, kolejno należało przejść do dokładnego ustalenia przebiegu i zakresu służebności na należącym do uczestnika postępowania gruncie. Opinia biegłego sądowego z zakresu instalacji elektrycznych okazała się być przydatna w zakresie w jakim wypowiadała się co do stopnia ingerencji wnioskodawczyni w prawo własności uczestnika, tj. w zakresie w jakim traktowała na temat ograniczenia możliwości korzystania z gruntu na skutek posadowienia na nim linii elektromagnetycznych. Niemniej jednak opinia ta nie stanowiła samodzielnej podstawy dla dokładnego ustalenia przebiegu służebności, a zatem konieczne było dopuszczenie dowodu z opinii biegłego geodety, co też Sąd I instancji uczynił. Sąd Okręgowy w całości podziela ustalenia tejże opinii. Opinia jest spójna, logiczna i odpowiada na treść zlecenia Sądu. Została sporządzona przez osobę posiadającą wymagane uprawnienia, a Sąd Okręgowy w ramach analizy jej treści nie dopatrzył się żadnych dyskwalifikujących ją uchybień. Wobec powyższego, ustalając przebieg służebności, Sąd Okręgowy oparł się na treści opinii biegłego geodety, a sporządzona przez biegłego mapa (k. 271), stanowiąca integralną część postanowienia będzie podlegała ujawnieniu w księdze wieczystej. Wypada zaznaczyć, że zakres zasiedzianej służebności określono według zasad obowiązujących we wnioskującym przedsiębiorstwie stosownie do jego żądania, co zgodnie z projektem biegłego geodety – załącznikiem nr 3 – jest korzystniejsze dla uczestnika z uwagi na mniejszą powierzchnię służebności zasiedzianej co do linii średniego napięcia. W związku z powyższym, na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. Sąd Okręgowy zmienił zaskarżone postanowienie w części, w ten sposób, że w punkcie
- stwierdził, że (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w G. nabyła z dniem 27 kwietnia 2011 r. przez zasiedzenie służebność przesyłu na nieruchomości położonej w O., dla której prowadzona jest księga wieczysta nr (...), polegającą na prawie wykonywania przez przedsiębiorstwo przesyłowe czynności z zakresu eksploatacji, konserwacji, remontów i modernizacji urządzeń przesyłowych, które znajdują się na działce nr (...), tj. linii elektroenergetycznej napowietrznej nN 0,4 kV wraz z prawem wejścia i wjazdu koniecznym sprzętem na teren nieruchomości obciążonej, o przebiegu oznaczonym na mapie stanowiącej załącznik do opinii biegłego geodety W. O. z 23 września 2021 r., stanowiącej integralną część orzeczenia, znajdującej się na k. 271 akt sprawy, wyznaczonym punktami (...), w punkcie 2 stwierdził, że Zakład (...) Spółka Akcyjna w O. z siedzibą w O. nabyła z dniem 31 grudnia 2002 r. przez zasiedzenie służebność gruntową o treści odpowiadającej służebności przesyłu na nieruchomości położonej w O., dla której prowadzona jest księga wieczysta nr (...), polegającą na prawie wykonywania przez przedsiębiorstwo przesyłowe czynności z zakresu eksploatacji, konserwacji, remontów i modernizacji urządzeń przesyłowych, które znajdują się na działce nr (...), tj. linii elektroenergetycznej napowietrznej SN 15 kV wraz z prawem wejścia i wjazdu koniecznym sprzętem na teren nieruchomości obciążonej, o przebiegu oznaczonym na mapie stanowiącej załącznik do opinii biegłego geodety W. O. z 23 września 2021 r., stanowiącej integralną część orzeczenia, znajdującej się na k. 271 akt sprawy i w punkcie
- nie obciążył uczestnika kosztami postępowania na rzecz wnioskodawczyni. W pozostałym zakresie wniosek podlegał oddaleniu, co skutkowało oddaleniem apelacji po myśli art. 385 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. Sąd odstąpił od obciążenia uczestnika kosztami postępowania za I instancję na podstawie art. 102 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. biorąc pod uwagę, że wniosek mógł zostać uwzględniony jedynie w części, tj. był niezasadny w zakresie linii elektroenergetycznej doprowadzającej prąd bezpośrednio do budynku uczestnika postępowania, a także biorąc pod uwagę, że pismem z dnia 27.07.2017 r. wnioskodawczyni zwróciła się do uczestnika o prawne uregulowanie faktu korzystania z jego nieruchomości w zakresie służebności przesyłu, tym samym uczestnik postępowania mógł pozostawać w mylnym, ale jednak w usprawiedliwionym okolicznościami sprawy przekonaniu, że nie doszło do zasiedzenia służebności przesyłu. Wprawdzie wskutek wydania prawomocnego postanowienia, którym tutejszy Sąd orzekł, że podniesiony w sprawie I Ns 577/17 zarzut zasiedzenia był słuszny, uczestnik winien swoje stanowisko zrewidować, to jednak postanowienie to nie stwierdzało w sposób jednoznaczny w jakiej dacie i na czyją rzecz doszło do zasiedzenia. Wobec powyższego, biorąc pod uwagę przytoczone powyżej okoliczności, uczestnik mógł uznać, że obrona przed żądaniem wniosku jest celowa, i taka zresztą, w zakresie linii prowadzącej do jego budynku była. Trzeba mieć przy tym na względzie, że ten odcinek linii niskiego napięcia (doprowadzającej prąd do budynku uczestnika) nie był przedmiotem sprawy I Ns 577/
- O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 102 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. W ocenie Sądu Okręgowego w niniejszej sprawie zachodzą okoliczności uzasadniające nie obciążanie uczestnika postępowania kosztami postępowania za II instancję, ponieważ apelacja, podobnie jak żądania wniosku, okazała się uzasadniona jedynie w części, a zatem przytoczone powyżej przesłanki zastosowania dobrodziejstwa art. 102 k.p.c. pozostają aktualne również na etapie rozstrzygania o kosztach postępowania za II instancję. SSO Jacek Barczewski