Sygn. akt II AKa 341/21 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 8 kwietnia 2022 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie w II Wydziale Karnym w składzie: Przewodniczący: Sędzia SA Anna Zdziarska Sędziowie

§1k.p.k.

oraz art. 42 ust. 2 Konstytucji RP, art. 6 k.p.k, art. 6 ust. 3 pkt c. i d. Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności poprzez rażące ograniczenie prawa oskarżonej M. A. do obrony. ☐ zasadny ☐ częściowo zasadny ☒ niezasadny Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny Niezależnie od uwag obrońcy dotyczących sprzeczności przepisu art.

§1k.p.k.

ze standardami konstytucyjnymi i konwencyjnymi to zwrócić należy uwagę, że podstawowym obowiązkiem odwołującego przy podniesieniu zarzutu obrazy przepisów postępowania jest wykazanie wpływu naruszenia tego przepisu na treść zaskarżonego orzeczenia. Obrońca nie próbuje nawet wykazać wpływu nieobecności oskarżonej na rozprawie, na której rozpoczęty został przewód sądowy, na treść wydanego w sprawie orzeczenia. Oskarżona stawiła się bowiem na kolejnej rozprawie i odmówiła złożenia wyjaśnień. Nie ma więc znaczenia na jakie rozprawie z tego prawa skorzystała, bo miała możliwość w toku postępowania sądowego złożenia takich wyjaśnień. Dodatkowo wskazać też należy, że zgodnie z art.

§3k.p.k.

obrońca i oskarżona mieli prawo do złożenia wniosku o uzupełniające przeprowadzenie dowodu przeprowadzonego podczas jej nieobecności i z tego uprawnienia nie skorzystali. Obrońca pomija także, że zgodnie z art.

§4k.p.k.

w razie niezłożenia wniosku w terminie, o którym mowa w § 3 zdanie pierwsze, prawo do jego złożenia wygasa i w dalszym postępowaniu nie jest dopuszczalne podnoszenie zarzutu naruszenia gwarancji procesowych, w szczególności prawa do obrony, wskutek przeprowadzenia tego dowodu podczas nieobecności oskarżonego lub obrońcy. Obrońca miał dużo czasu w toku postępowania dowodowego, by przekonać sąd okręgowy do ponownego przesłuchania świadków już przesłuchanych na rozprawie pod nieobecność oskarżonej, ale tego nie czynił. Obrońca był przy ich przesłuchaniu, mógł tym świadkom zadawać pytania i nie ma żadnego powodu, by przyjąć, że obecność oskarżonej mogła w takim stopniu wpłynąć na aktywność swojego obrońcy, że zadałby on dodatkowe pytania, tym bardziej, że nawet w apelacji nie wskazał jakie jeszcze mógłby pytania świadkom zadać, gdyby w ich przesłuchaniu uczestniczyła oskarżona. Mając prawo wnieść o uzupełniające przesłuchanie świadków nie skorzystał z tego uprawnienia, co tylko świadczy o tym, że nieobecność oskarżonej na rozprawie w czasie przesłuchania świadków nie miała żadnego wpływu na treść orzeczenia jeżeli obrońca nie potrafił tego wykazać. Nie można zgodzić się również z twierdzeniem obrońcy, by przepis art.

§1k.p.k.

mógł mieć zastosowanie wyłącznie po otwarciu przewodu sądowego. Takie twierdzenie po pierwsze sprzeczne jest z wykładnią literalną tego przepisu, z którego jasno wynika, że ma on zastosowanie nawet jeżeli oskarżony nie złożył jeszcze wyjaśnień, a więc także w sytuacji gdy nie został jeszcze otwarty przewód sądowy. Nadto sprzeczne z wykładnią systemową, bo przepis ten zamieszczony został w Rozdziale 43 Kodeksu postępowania karnego Przepisy ogólne o rozprawie głównej, co oznacza, że ma on również zastosowanie do tego momentu rozprawy, który polega na otwarciu przewodu sądowego. Odwoływanie się obrońcy do standardów konstytucyjnych i konwencyjnych jedynie przykrywa pustkę argumentacji obrońcy. Jeżeli nie jest odwołujący w stanie wykazać jak nieobecność oskarżonej wpłynęła negatywnie dla niej na treść zaskarżonego orzeczenia, to nie ma powodu uważać, że zostały naruszone powyższe standardy. Oskarżonej stworzono prawo do złożenia wyjaśnień przed sądem z czego nie skorzystała. Nikt nie ograniczał jej inicjatywy dowodowej, a obrońca mógł w trakcie ponad rocznego procesu wnosić o ponowienie czynności dowodowych, przeprowadzonych na pierwszej rozprawie pod nieobecność oskarżonej, czego nie czynił, a co świadczyło o tym, że nie było powodów do konwalidacji tych czynności. Nie było takich powodów, bo po prostu nie zostały one wadliwie przeprowadzone, a obrońca podnosząc powyższy zarzut nawet nie starał się wykazać na czym wadliwość ta polegała. 3.

1. Zarzut z pkt G Obraza przepisów prawa materialnego tj. art. 13§2 k.k. poprzez uznanie, iż w sprawie nie zostały spełnione znamiona usiłowania nieudolnego. ☒ zasadny ☐ częściowo zasadny ☐ niezasadny Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny Zarzut ten należało uznać za zasadny. Jak wynikało nawet z ustaleń sądu okręgowego ubezpieczyciel odmówił wypłaty odszkodowania z tego powodu, że pogorzelisko znajdowało się poza granicami miejsca ubezpieczonego, a ponadto poddał w wątpliwość kwestię spalenia się w pożarze skrzynio-palet. Niezależnie od tego czy skuteczne okazałyby się działania oskarżonych, którzy wnieśli o wypłatę odszkodowania z tego powodu, że spłonęło 3000 skrzyni palet to i tak wypłata odszkodowania by nie nastąpiła. Potwierdza to również informacja przekazana przez (...) S.A. sądowi apelacyjnemu na etapie postępowania odwoławczego (969/5). Oznacza to jednak, że dokonanie przestępstwa w postaci wyłudzenia odszkodowania przez oskarżonych było niemożliwe ze względu na użycie środka nie nadającego się do popełnienia czynu zabronionego poprzez złożenie wniosku o wypłatę odszkodowania z tytułu zdarzenia, którego miejsce wystąpienia nie było objęte umową ubezpieczenia. W tym zakresie nie można podzielić argumentacji sądu okręgowego, jaka była podstawą przyjęcia usiłowania udolnego. Jak to stwierdzono w uzasadnieniu wyroku „Bez znaczenia jest okoliczność, że (...) S.A. odmówiła wypłaty odszkodowania również z tego powodu, że teren na którym doszło do pożaru nie był objęty umową ubezpieczeniową. Ważny jest bowiem zamiar oskarżonych, a ci zgłaszając zdarzenie w dniu 7 sierpnia 2017 r. z pewnością nie byli świadomi tego faktu, w przeciwnym razie nie domagaliby się wypłaty odszkodowania.” Ostatnie stwierdzenie sądu pierwszej instancji uzasadniało przyjęcie usiłowania nieudolnego, ponieważ właśnie jak wynika z art. 13§2 k.k. usiłowanie zachodzi także wtedy, gdy sprawca nie uświadamia sobie, że dokonanie jest niemożliwe ze względu na brak przedmiotu nadającego się do popełnienia na nim czynu zabronionego lub ze względu na użycie środka nie nadającego się do popełnienia czynu zabronionego. Oskarżeni nie uświadamiali sobie, że złożenie wniosku o odszkodowanie nie będzie skutecznym środkiem jego uzyskania, bo miejsce wystąpienia pożaru nie było objęte umową ubezpieczenia. Ewidentnie taka sytuacja podpada pod przepis art. 13§2 k.k. Zamiar nie ma istotnego znaczenia dla rozdzielenia usiłowania udolnego od nieudolnego, bo w obu przypadkach sprawca działa w zamiarze popełnienia przestępstwa, a tylko w przypadku usiłowania nieudolnego nie uświadamia sobie, że dokonanie przestępstwa nie jest możliwe. Sąd okręgowy ustalił, że oskarżeni z pewnością nie byli świadomi tego, że teren na którym doszło do pożaru nie był objęty umową ubezpieczeniową, a zatem składając wniosek o odszkodowanie zastosowali środek, do realizacji zamiaru popełnienia przestępstwa, nie nadający się do popełnienia czynu zabronionego, czego sobie nie uświadamiali. Wniosek Wniosek o zmianę zaskarżonego orzeczenia i uniewinnienie oskarżonych względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. ☐ zasadny ☐ częściowo zasadny ☒ niezasadny Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny. Z uwagi na to, że nie zostały uwzględnione zarzuty z pkt A-F nie było podstaw do uwzględniania wniosku o uniewinnienie oskarżonych, ale również z uwagi na treść art. 437§2 k.p.k. do uwzględnienia drugiego z wniosków. Z uwagi natomiast na uwzględnienie zarzutu z pkt G nie było powodu do zmiany wyroku poprzez uniewinnienie oskarżonych jeżeli dopuścili się czynu zabronionego w formie usiłowania nieudolnego. Z tych samych powodów co uprzednio wskazane w tym zakresie nie było podstaw do uwzględniania wniosku o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
2. OKOLICZNOŚCI PODLEGAJĄCE UWZGLĘDNIENIU Z URZĘDU 4.
3. Zwięźle o powodach uwzględnienia okoliczności
4. ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU ODWOŁAWCZEGO 1.
5. Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji 5.1.
6. Przedmiot utrzymania w mocy Wyrok został utrzymany w mocy w tym zakresie, w jakim nie został zmieniony. Zwięźle o powodach utrzymania w mocy W tej części, w jakiej nie zostały uwzględnione zarzuty apelacji wyrok został utrzymany w mocy. 1.
7. Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji 5.2.
8. Przedmiot i zakres zmiany Sąd apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że uzupełnił opisy czynów przypisanych oskarżonym o treść „przy czym oskarżony nie uświadamiał sobie, że dokonanie tego przestępstwa było niemożliwe ze względu na użycie środka nie nadającego się do popełnienia czynu zabronionego poprzez złożenie wniosku o wypłatę odszkodowania z tytułu zdarzenia, którego miejsce wystąpienia nie było objęte umową ubezpieczenia” oraz zakwalifikował czyn przypisany każdemu z oskarżonych z art. 13 § 2 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. w zw. z art. 12§1 k.k.. Zwięźle o powodach zmiany Przyczyny zmiany kwalifikacji prawnej przypisanych oskarżonym czynów opisane zostały w sekcji 3.
9. uzasadnienia wyroku sądu odwoławczego. Jednocześnie stwierdzić należało, że konieczność zastosowania instytucji usiłowania nieudolnego nie rodzi żadnej potrzeby ingerencji w treść orzeczonej kary. W warunkach przedmiotowej sprawy karalność usiłowania nieudolnego uzasadnia strona podmiotowa, na którą składa się podlegający ujemnemu wartościowaniu zamiar oskarżonych. Oskarżeni byli zainteresowani doprowadzeniem do niekorzystnego rozporządzenia mieniem znacznej wartości i gdyby wykorzystali odmienne środki do wyłudzenia mienia do takiego rozporządzenia doprowadziliby. Ich ignorancja w zakresie dokładnej treści polisy ubezpieczeniowej nie stanowi podstawy przemawiającej za pozytywna oceną ich zachowania. Oskarżeni postąpili w sposób społecznie nieakceptowalny. Innymi słowy, ich postępowanie było obiektywnie społecznie szkodliwe i z tego właśnie powodu jest aksjologicznie nieakceptowalne, a w konsekwencji karalne, a co uzasadniało pozostawienie orzeczonych kar w wymiarze określonym przez sąd okręgowy. 1.
10. Uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji 1.1.
11. Przyczyna, zakres i podstawa prawna uchylenia 5.3.1.1.
12. ☐ art. 439 k.p.k. Zwięźle o powodach uchylenia 5.3.1.2.
13. Konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości ☐ art. 437 § 2 k.p.k. Zwięźle o powodach uchylenia 5.3.1.3.
14. Konieczność umorzenia postępowania ☐ art. 437 § 2 k.p.k. Zwięźle o powodach uchylenia i umorzenia ze wskazaniem szczególnej podstawy prawnej umorzenia 5.3.1.4.
15. ☐ art. 454 § 1 k.p.k. Zwięźle o powodach uchylenia 1.1.
16. Zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania 1.
17. Inne rozstrzygnięcia zawarte w wyroku Punkt rozstrzygnięcia z wyroku Przytoczyć okoliczności
18. Koszty Procesu Punkt rozstrzygnięcia z wyroku Przytoczyć okoliczności 3 Koszty sądowe, które zostały zasądzone od oskarżonych, obejmują, poza wydatkami poniesionymi przez Skarb Państwa (20 zł z tytułu kosztów doręczeń po 10 zł na każdego z oskarżonych), także opłatę (art. 616 § 2 k.p.k.). Stosownie do art. 2 ust. 1 pkt 3 oraz art. 3 ust. 1 w zw. z art. 8 ustawy z dnia 23 czerwca 1973 r. o opłatach w sprawach karnych, mając na uwadze, że apelacja wniesiona na korzyść oskarżonych nie została uwzględniona oraz stosownie do wysokości orzeczonej kary pozbawienia wolności (1 rok pozbawienia wolności) a także wysokości zasądzonej kary grzywny (100 stawek dziennych przy ustaleniu wysokość jednej stawki dziennej na kwotę 10 zł) zasądzono od obojga oskarżonych na rzecz Skarbu Państwa po kwocie 390 zł. z tytułu kosztów sądowych za postępowanie odwoławcze.
19. PODPIS Ewa Leszczyńska-Furtak Anna Zdziarska Paweł Dobosz 1.
20. Granice zaskarżenia Kolejny numer załącznika 1 Podmiot wnoszący apelację obrońca Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja całość wyroku 1.3.
21. Kierunek i zakres zaskarżenia ☒ na korzyść ☐ na niekorzyść ☒ w całości ☐ w części ☐ co do winy ☐ co do kary ☐ co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia 1.3.
22. Podniesione zarzuty Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji ☒ art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu ☐ art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu ☒ art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia ☒ art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia ☐ art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka ☐ art. 439 k.p.k. ☐ brak zarzutów 1.
23. Wnioski ☒ uchylenie ☒ zmiana