← Polska

IV Pa 17/21

Sygn. akt IV Pa 17/21 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ 10 czerwca 2021 roku Sąd Okręgowy w Sieradzu IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: sędzia Dorota Załęsk

§ 1

Kodeksu Pracy poprzez zasądzenie wynagrodzenia, w sytuacji gdy okoliczność ta nie była udowodniona i nie wynikała z zebranego materiału dowodowego. Apelant wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentów, załączonych do apelacji na okoliczność kompetencji kadry nauczycielskiej, kryteriów wyboru nauczycieli przy zmienionym przydziale przedmiotów oraz na okoliczność zmian ilościowych w latach 2020/2021 ,wynikających z aneksowanych arkuszy. Zgłoszony wniosek dowodowy uzasadniał tym , że wobec procedowania w oparciu o wskazane przez pełnomocnika powódki przepisy i podniesione okoliczności faktyczne, przeprowadzanie tego dowodu nie było potrzebne na etapie rozpoznania sprawy przez Sąd I Instancji, a jego potrzeba pojawiła się ostatecznie po wskazaniu przez Sąd podstawy prawnej, na której oparł rozstrzygnięcie, odbiegającej od podstawy wskazanej przez powódkę. Przedmiotowe dowody nie prowadzą do przedłużenia postępowania, a ich potrzeba powołania pojawiła się dopiero na etapie postępowania apelacyjnego. W przypadku uwzględnienia zarzutu nierozpoznania istoty sprawy apelujący wnosił o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I Instancji, z rozstrzygnięciem w zakresie kosztów. W przypadku zaś uwzględnienia pozostałych zarzutów, o zmianę wyroku i oddalenie powództwa, zasądzenie kosztów zastępstwa adwokackiego oraz kosztów procesu od powódki na rzecz pozwanego, wg norm przepisanych. W uzasadnieniu, skarżący zarzuca Sądowi I instancji niewskazanie podstawy prawnej wyroku , a jedynie odniesienie się do niekwestionowanych okoliczności faktycznych, które pozwany ocenia inaczej. Zdaniem apelującego co do pozwanego K. K.

(1), powództwo podlega oddaleniu z uwagi na brak legitymacji procesowej biernej. Zgłoszenie roszczeń przez powódkę przeciwko dyrektorowi szkoły, a nie przeciwko rzeczywistemu pracodawcy, jakim jest Szkoła (...) w U., jest niezgodne z art. 3 kodeksu pracy. Po podniesieniu tego zarzutu, Sąd bez podstawy prawnej „dokonał sprostowania oznaczenia strony”, mimo iż przepisy postępowania takiej instytucji nie przewidują. Prawidłowy tok czynności sądu i podejmowanych decyzji winien być oparty na treści przepisów art. 203,194 i następnych KPC , a samo pismo wszczynające proces zgodnie z art. 126 par 1 pkt 2 KPC powinno zawierać oznaczenie strony. Rzeczą sądu nie jest samodzielne oznaczenie strony procesu, gdyż oznaczałoby to poszukiwanie przez sąd strony pozwanej, co stanowiłoby naruszenie jednej z podstawowych zasad postępowania cywilnego wyrażonej w art. 126 § 1 pkt 1 KPC w zw. z art. 187 § ł KPC (post. SA we Wrocławiu z 23.2.2012 r., I ACa 195/12, niepubl.). Jeżeli istnieją wątpliwości co do oznaczenia strony, Sąd powinien sprawdzić wskazane przez powoda dane aby ustalić prawidłową tożsamość stron ( zob. wyr. SN z 18.3.201 Or, VCNP 79/09, Legalis). Dopuszczalne jest również uściślenie oznaczenia strony przez Sąd w toku postępowania, byle tylko jej oznaczenie nie polegało na wskazaniu nowego podmiotu prawa cywilnego. Uściślenie oznaczenia strony przez Sąd nie może jedynie sięgać tak daleko, by rodziło wątpliwości odnośnie tego, jakiej osoby oznaczenie Sądu dotyczy. Także powód może uściślić oznaczenie strony pozwanej, jeżeli nie prowadzi ono do naruszenia tożsamości stron. Należy bowiem odróżnić niewłaściwe oznaczenie strony od niewłaściwego doboru podmiotu procesu. To pierwsze pozwala na konkretyzację, lecz nie na zmianę podmiotu procesu ( zob. wyrok SN z 27.5.2010r. III CSK 248/09 Legalis ). Zdaniem apelanta brak formalnej decyzji procesowej odnośnie do udziału powoda ( tu pomyłka apelującego) K. K.
(1), powoduje że jego sprawa nie została rozstrzygnięta przez Sąd, choć została przez doręczenie pozwu zainicjowana. Dokonanie owych przekształceń podmiotowych jest możliwe dopiero z chwilą zawiśnięcia sporu, czyli doręczenia powództwa pozwanemu. W realiach przedmiotowej sprawy dochodzi do sytuacji, w której jest reprezentowany podmiot, biorący udział w postępowaniu, w stosunku do którego zapada wyrok w sprawie, która nie została prawidłowo wszczęta przeciwko temu podmiotowi. Przechodząc do rozważań w zakresie rozstrzygnięcia co do meritum sprawy, zdaniem strony skarżącej Sąd 1 Instancji nieprawidłowo zastosował przepisy. Istnieje wewnętrzna sprzeczność w uzasadnieniu wyroku, w którym Sąd 1 Instancji na przemian stosuje jedynie pragmatyki w postaci karty nauczyciela jako wyłączą podstawę do zaskarżenia decyzji pracodawcy i wyłączną podstawę do roszczenia o zapłatę, bez odwoływania się do treści przepisów kodeksu pracy o wypowiedzeniach zmieniających i uprawnieniach pracownika, by w następnym miejscu wskazywać, że pracodawca, per analogiam winien stosować pouczenia i tryb procedowania przewidziany w Kp dla wypowiedzenia zmieniającego, z kryteriami doboru pracownika. W dalszej części apelujący wskazał na nierozróżnienie i błędną ocenę pisma pracodawcy zawierającego propozycję zmian w zatrudnieniu powódki. Procedując tę zmianę zgodnie z kartą nauczyciela, jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 27 lutego 2013 r. I PK 199/12: dyrektor szkoły ma obowiązek złożenia nauczycielowi zatrudnionemu na podstawie mianowania propozycji ograniczenia zatrudnienia do wymiaru nie niższego niż 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć i proporcjonalnego zmniejszenia wynagrodzenia (...). Pismo dyrektora będące obowiązkową propozycją nie może być wypowiedzeniem warunków pracy, bowiem prawo wypowiedzenia uaktualnia się dopiero w momencie nieprzyjęcia propozycji przez nauczyciela. Stąd cały wywód sądu o doborze pracowników do zmiany warunków pracy oraz obowiązkowych pouczeń, jawi się jako oderwany od realiów sprawy i treści przepisów jakie były stosowane w momencie dokonywania czynności prawnej przez dyrektora. W dalszej kolejności apelujący wskazał , że nauczyciel, który wyrazi zgodę na ograniczenie zatrudnienia do wymiaru nie niższego niż ,,%”obowiązkowego wymiaru zajęć, w istocie rzeczy przystaje (godzi się) na porozumienie zmieniające nauczycielski stosunek pracy w trybie art. 20 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 22 ust. 2 Karty Nauczyciela. Ponieważ Sąd odniósł się przesłanek zastosowania art. 20 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 22 ust. 2 Karty Nauczyciela i na podstawie niepełnego materiału dowodowego ocenił, że pracodawca nie miał podstaw do zastosowania tej instytucji, co stało się podstawą do „przywrócenia warunków pracy i płacy”, apelujący załączył więc dokumenty podważające tę okoliczność i wskazujące, że wbrew twierdzeniom Sądu I Instancji doszło do takich zmian, o czym świadczy aneks do arkusza organizacyjnego szkoły, zatwierdzony już po dokonaniu stosownego zmniejszenia godzin powódki. Z ostrożności procesowej apelujący wskazał, że wcześniej nie dowodził tej okoliczności, jako nie mającej znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy w oparciu o przepisy wskazane przez powódkę. Pozwana szkoła z przyczyn związanych z zapewnieniem najlepszej edukacji dla uczniów szkoły, zdecydowała się na ,,hipotetycznie przyjęte przez sąd” i mające rzeczywiście miejsce, „wymieszanie godzin przedmiotów”. Najważniejszy dla uczniów klas starszych przedmiot został powierzony nauczycielowi z najwyższymi kompetencjami, tak aby uczniowie przygotowujący się do egzaminów w CEA posiedli najwyższe umiejętności w zakresie kształcenia słuchu. Jak wynika z załączonych dokumentów kryterium były kompetencje nauczyciela, któremu powierzone lekcje w klasach starszych, wynikające z kierunkowo odmiennego wykształcenia powódki. Lekcje z zakresu audycji muzycznych, jako mniej determinujące w klasach starszych, pozostawiono powódce. Powódka miała też lekcje z zakresu kształcenia słuchu w klasach młodszych, które miały więcej czasu do egzaminu i istniała możliwość powierzenia tychże na kolejnych etapach kształcenia, nauczycielowi o najwyższych kompetencjach zawodowych. Rozwój zawodowy powódki nie zanotował progresu od 2007 roku, co świadczy ewidentnie o niepodnoszeniu kwalifikacji, co bezpośrednio wpływa na jakość nauczania i konieczność ingerencji dyrekcji w ten proces, tak aby zachować najwyższy poziom nauczania dla dzieci w szkole. Wbrew zgromadzonemu materiałowi dowodowemu , sąd za podstawę rozstrzygnięcia przyjął gotowość powódki do świadczenia pracy. Natomiast powódka w tym czasie pracy dla pozwanego nie świadczyła. Treścią porozumienia jest w sposób oczywisty zarówno ograniczenie zatrudnienia, jak i proporcjonalne zmniejszenie wynagrodzenia, co nie tylko wynika wprost z art. 22 ust. 2 Karty Nauczyciela , ale i pozostaje w zgodzie z zasadą prawa, że wynagrodzenie przysługuje za pracę wykonaną, a za czas niewykonywania pracy pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia tylko wówczas, gdy przepisy prawa pracy tak stanowią (art. 80 KP). Żadne przepisy prawa pracy nie przewidują zaś, ażeby nauczycielowi, który za swoją zgodą wykonuje pracę w ograniczonym wymiarze zajęć, przysługiwało wynagrodzenie za pracę w pełnym wymiarze zajęć, której faktycznie nie świadczy (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 marca 2013 r., 111 PK 37/12, niepublikowany). Z uzasadnienia uchwały SN 1 PZP 22/96 jednoznacznie wynika, że gdy przy stosowaniu art. 22 Karty Nauczyciela wbrew woli nauczyciela mianowanego doszło do niedopuszczalnego ograniczenia pełnego wymiaru zajęć to przysługuje mu roszczenie o wynagrodzenie w wymiarze takim, jakie otrzymywałby pracując w pełnym wymiarze. Natomiast, jeżeli nauczyciel wyraził zgodę na pracę w ograniczonym wymiarze, należy zgodę tę ocenić w płaszczyźnie art.

§ 1Kodeksu Pracy”.

Tymczasem Sąd zastosował konsekwencje związane z brakiem zgody, do sytuacji w której pracownik zgodę wyraził, a pracy nie świadczył i w gotowości nie pozostawał. Nauczycielowi, który zaakceptował propozycję ograniczenia zatrudnienia do wymiaru nie niższego niż 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć za proporcjonalnie zmniejszonym wynagrodzeniem (art. 22 ust. 2 Karty Nauczyciela), w żadnym razie nie przysługuje roszczenie odszkodowawcze do wysokości wynagrodzenia za pracę w pełnym wymiarze zajęć, której szkoła nie może mu zapewnić w okolicznościach wymienionych w art. 20 Karty Nauczyciela, ponieważ nauczyciel nie wykonuje pracy w dotychczasowym niezmienionym wymiarze obowiązkowych zajęć. Apelujący przytoczył także uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 11 września 1996 r. I PZP 22/96, że jeżeli nauczyciel wyraził zgodę na pracę w ograniczonym wymiarze, należy zgodę tę ocenić w płaszczyźnie art.

§ 1Kodeksu pracy.

W tym stanie rzeczy zdaniem apelującego, zasądzenie zaskarżonej kwoty jawi się co najmniej jako oparte na nieudowodnionych okolicznościach, które zgodnie z treścią art. 6 kc obciążają powódkę, a która obowiązkowi temu w realiach sprawy, nie sprostała. W odpowiedzi na apelację, powódka wniosła o oddalenie apelacji w całości na koszt pozwanej, jako oczywiście bezzasadnej oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego. Zdaniem powódki zarzuty podniesione w pkt. II i III apelacji są oczywiście bezzasadne. Powódka sporządzając pozew bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika mylnie wskazała jako pozwanego pracodawcę dyrektora Szkoły (...) w U.. Pismem z 23.10.20r. sprostowała oczywistą omyłkę, wskazując jako pracodawcę Szkołę (...) w U. . Pismem z 02.11.20r. wezwano w charakterze strony pozwanej na rozprawę w dniu 25.11.20r. Szkołę (...) w U., którą w tym dniu reprezentował dyrektor szkoły i ustanowiony przez niego pełnomocnik. Pozwana szkoła, uczestniczyła w postępowaniu, składając m.in. zeznania w charakterze strony, przedstawiając dowody, odpowiadając na pytania i udzielając wyjaśnień. Sąd meriti rozpoznał istotę sprawy przeciwko pozwanemu pracodawcy - Szkole (...) w U., wobec którego zapadło zaskarżone orzeczenie. Zarzuty podniesione w pkt. IV apelacji są również bezzasadne. Rozstrzygnięcie Sądu nie uchybia art. 20 ust. 1 pkt. 2 w zw. z art. 22 ust. 2 Karty nauczyciela. W szkole nie doszło do zmian organizacyjnych, w wyniku których powódce można by ograniczyć wymiar godzin. Przeciwnie, godziny powódki, co wykazano w postępowaniu - wskutek błędnej decyzji pracodawcy, zostały przydzielone innym nauczycielom, o niższych niż powódka kwalifikacjach. Zarówno w roku szkolnym 2019/2020, jaki i 2020/2021 istniały warunki do zatrudnienia powódki w pełnym wymiarze godzin, co było obowiązkiem szkoły wobec posiadanego przez powódkę zatrudnienia z mianowania. Pozwana nie przedstawiła powódce jakichkolwiek kryteriów wskazujących, dlaczego to właśnie ona została pozbawiona godzin dydaktycznych. Nie sformułowano zasad doboru nauczycieli do ograniczenia zatrudnienia w przypadku zmian organizacyjnych. W pismach pozwanej nie wskazano na czym polegają zmiany organizacyjne , których skutkiem jest zmniejszenie powódce wymiaru godzin. Stosowana przez szkołę praktyka, zawiadamiania nauczycieli wiosną każdego roku szkolnego o obniżeniu od nowego roku szkolnego pensum z powodu zmian organizacyjnych, w trybie art. 22 ust. 2 k.n. - bez faktycznej podstawy, niejako „na zapas" stanowi oczywiste naruszenie przepisów o możliwości rozwiązania z nauczycielem mianowanym stosunku pracy z powodu zmian organizacyjnych bądź częściowej likwidacji szkoły i nie może podlegać ochronie. Powódka wskazała także, iż pomimo zapadłego wyroku i wyczerpującej argumentacji zawartej w uzasadnieniu, szkoła konsekwentnie narusza wskazane przepisy. W dniu 22.04.2lr. ponownie otrzymała ze szkoły pismo o ograniczeniu od 01.09.2lr. wymiaru godzin, z żądaniem złożenia oświadczenia woli w kwestii ograniczenia zatrudnienia oraz pouczeniem o możliwości odwołania się do Sądu Pracy. Niezasadny jest zarzut naruszenia przepisów Kodeksu pracy: art. 45, art. 80 i art.81 k.p. Powódka konsekwentnie domagała się od pracodawcy przywrócenia pełnego wymiaru godzin, pozostając w gotowości do świadczenia pracy w pełnym wymiarze, na co wskazuje obszerna korespondencja powódki z pozwaną. Nieuzasadniony i oczywiście spóźniony, jest wniosek dowodowy zawarty w pkt. V apelacji, a podany w uzasadnieniu powód jego zgłoszenia, dopiero na tym etapie postępowania, uchyla się wszelkim komentarzom. Twierdzenie, że potrzeba złożenia arkusza organizacyjnego pojawiła się dopiero na etapie postępowania apelacyjnego jest w tym stanie sprawy oczywiście bezzasadne. Załączone do apelacji dokumenty były w posiadaniu pozwanej od długiego czasu - data wydruku arkusza to 23.08.2019r. Strona powodowa zgłosiła żądanie doręczenia arkuszy organizacyjnych w piśmie procesowym z dnia 15.11.20r. Nie istniały żadne przeszkody, aby złożyć ten dokument we właściwym czasie tj. na etapie postępowania przed Sądem I instancji. Strona pozwana nie wykonała zarządzenia Sądu meriti wydanego na rozprawie w dniu 25.11.20r. i do zamknięcia przewodu w dniu 10.02.2lr. nie przedstawiła na piśmie stanowiska procesowego w odpowiedzi na pismo powódki z dnia 15.11,20r. Pomimo żądań zgłaszanych na kolejnych terminach rozpraw pozwana nie doręczyła stronie powodowej odpisów arkuszy organizacyjnych, których kopię powódka wykonała osobiście z akt sądowych. Już tylko na marginesie wskazać należy, że w załączonym do apelacji -jak pozwana określa - „aneksie” do arkusza organizacyjnego na rok 2019/2020 nadal w zatrudnieniu pozostaje M. S., który jest nauczycielem stażystą, zatrudnionym na umowie o pracę na czas określony i ma niższe od powódki kwalifikacje zawodowe. Nauczyciel ten nadal ma przydzielone 4 g. zajęć, które w tych okolicznościach stanowią brakujące powódce uzupełnienie do pełnego wymiaru godzin, której przydzielono 14 g. w miejsce wymaganych 18 g. Również za spóźniony i irrelewantny należy uznać złożony odpis dyplomu ukończenia studiów J. P., a załączony odpis aktu mianowania powódki potwierdza jej wysokie kwalifikacje do nauczania przedmiotu „kształcenie słuchu”. Jako oczywiście spóźnione i całkowicie bezzasadne należy także ocenić próby podważania kompetencji zawodowych powódki, zgłaszane dopiero w postępowaniu odwoławczym. Zgromadzone dowody jednoznacznie wskazują, że powódka ma w szkole najwyższe kwalifikacje do nauczania przedmiotu „kształcenie słuchu”. SĄD OKRĘGOWY ZWAŻYŁ: Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania tj. art. 126 §1 pkt 2 w związku z art. 194 w związku z art. 203 k.p.c. poprzez niewłaściwe oznaczenie strony postępowania, dokonanie zmian podmiotowych po stronie pozwanej, z pominięciem wskazanych przepisów i orzeczenie w sprawie, w której nie doszło skutecznie do zmiany strony pozwanej, co w konsekwencji zdaniem apelującego doprowadziło do zasądzenia roszczenia od formalnie nie biorącego udziału w sprawie podmiotu. Sąd Okręgowy nie podzielił tego zarzutu uznając go za całkowicie bezzasadny. O ile w pozwie napisanym samodzielnie przez powódkę, jako stronę pozwaną wskazała błędnie dyrektora szkoły muzycznej, a nie szkołę, to skutecznego sprostowania tej pomyłki powódka dokonała w piśmie procesowym z 23.10.2020r (k.61) wskazując w nim, że stroną pozwaną jest Szkoła (...) w U.. Sąd Okręgowy podziela stanowisko Sądu I instancji, że w tych okolicznościach nastąpiło jedynie niewłaściwe oznaczenie strony pozwanej. Każdej modyfikacji oznaczenia stron nie można utożsamiać z podmiotową zmianą powództwa, wobec konieczności odróżnienia niewłaściwego oznaczenia strony od niewłaściwego doboru podmiotów procesu. Stąd też sprostowanie oznaczenia strony przez powoda nie stanowi przekształcenia podmiotowego procesu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 9 sierpnia 2000 r., I CKN 749/00 oraz wyrok tego Sądu z 16 listopada 2006 r., II CSK 143/06, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 marca 2011 r. II PK 240/10).Wypada także dodać, że wobec sprostowania strony pozwanej przez powódkę, odpadł obowiązek działania Sądu I instancji z urzędu na podstawie art. 477 kpc., w myśl którego w postępowaniu wszczętym z powództwa pracownika wezwania do udziału w sprawie, o którym mowa w art. 194 § 1 i 3, sąd może dokonać również z urzędu. Określania, że sąd "może" wezwać z urzędu, nie należy rozumieć w ten sposób, że wezwanie zależy od swobodnego uznania sądu. Obowiązek wezwania z urzędu do udziału w sprawie dotyczy przypadku, w którym wiadomo sądowi, kto jest legitymowany w sporze (w rozpoznawanym przypadku - w charakterze pozwanego). O jego istnieniu można i należy przy tym mówić pod warunkiem, że pracownik wyraźnie się nie przeciwstawia wezwaniu właściwego podmiotu do udziału w sporze w charakterze strony. Uwzględniając powyższe, pogląd apelującego o braku skutecznej zmiany strony pozwanej jest chybiony, a w konsekwencji także zarzut naruszenia art. 126 §1 pkt 2 w związku z art. 194 w związku z art. 203 k.p.c . Przechodząc do meritum apelacji, dotyczącej zarzutów naruszenia prawa materialnego, tj. 20 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 22 ust. 2 Karty Nauczyciela, poprzez błędne przyjęcie, że nie doszło do zmian organizacyjnych po stronie szkoły, że powódka ma roszczenie o przywrócenie warunków pracy i płacy, co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia art. 45 i nast. K.p. w związku z art. 91 c ust. 1 Karty Nauczyciela, poprzez ich zastosowanie, to zarzuty te również są niezasadne . Zacząć należy od tego, iż zasadą ustanowioną w art. 10 ust. 5 pkt 6 Karty Nauczyciela jest , że nauczyciel zatrudniony na podstawie mianowania, a taki status posiada powódka, powinien pracować w pełnym wymiarze zajęć .Odstępstwa od tego ustawowego wymagania przewiduje art. 22 ust. 2 Karty Nauczyciela ( ograniczenie do wymiaru nie niższego niż 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć i proporcjonalne zmniejszenia wynagrodzenia). Gdy z przyczyn, o których mowa w art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela, nie ma możliwości zatrudnienia nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć oraz nie istnieją warunki do uzupełnienia tygodniowego obowiązkowego wymiaru zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych w innej szkole, pracodawca może zaproponować nauczycielowi ograniczenie wymiaru zajęć, a w razie braku zgody nauczyciela na ograniczenie wymiaru zatrudnienia, może dokonać na podstawie art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela, definitywnego wypowiedzenia stosunku pracy z końcem roku szkolnego, z podaniem informacji o możliwości przejścia w stan nieczynny. Wystąpienie z propozycją zmiany treści nauczycielskiego stosunku pracy za porozumieniem stron stanowi w istocie ofertę zgodnej zmiany warunków pracy lub płacy, do której stosuje się odpowiednio - na podstawie art. 91c ust.

  1. Karty Nauczyciela i art. 300 k.p. - przepisy Kodeksu cywilnego - art. 66 i nast. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 października 2000 r., I PKN 58/00, OSNAPiUS 2002 Nr 9, poz. 211). Oznacza to, że pracownik może przyjąć ofertę pracodawcy pragnącego zmienić treść umowy o pracę w określonym terminie przez zwykłe wyrażenie na to zgody. Istotne jest przy tym, że zgoda pracownika powinna być uzewnętrzniona w sposób wyraźny i nie budzący wątpliwości. W rozpoznawanej sprawie , wbrew błędnemu twierdzeniu apelacji, nie ma faktycznych podstaw do przyjęcia, że zgoda powódki na zaproponowane warunki w zakresie ograniczenia zatrudnienia do wymiaru 14/18 i proporcjonalnego zmniejszenia wynagrodzenia, wyrażona w oświadczeniu z 25 kwietnia 2019r. i z 18 maja 2020, była wystarczająca do zastosowania art. 22 ust. 2 Karty Nauczyciela. W ocenie Sądu Okręgowego , zgoda powódki nie może być oceniona w oderwaniu od treści pisma z 2 września 2019r. , w którym wprost zarzuca pracodawcy naruszenie art. 20 , 22 Karty Nauczyciela wnosząc o ,,przywrócenie pełnego etatu” …. Co więcej, w kolejnych pismach do pracodawcy, powódka wykazuje brak podstaw faktycznych do obniżenia pensum i wynagrodzenia, nie wyłączając w tym zakresie pisma do Ministerstwa Kultury Departament Szkolnictwa Artystycznego. W kolejnym piśmie z 25 maja 2020r. skierowanym do dyrektora pozwanej szkoły, powódka wnosi o wskazanie ,,uzasadnienia faktycznego i prawnego” i zapowiada w nim dochodzenie roszczeń, co de facto nastąpiło w niniejszym procesie. Powyższe fakty wskazują ewidentnie, że powódka podważając zgodność z prawem ograniczenia pensum i wynagrodzenia, nie wyrażała na nie zgody. Przepis art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela, a ściślej sytuacja dla której jest przewidziany, może być punktem wyjścia w ocenie zgody nauczyciela na zmniejszenie zatrudnienia na podstawie art. 22 ust. 2 tej ustawy, jako wyjątek od reguły pełnego pensum, jednak przede wszystkim wtedy, gdy sam nauczyciel podważa zgodność z prawem zgody na ograniczenie zatrudnienia ( por.wyrok Sądu Najwyższego z 17 marca 2016 r., III PK 85/15 (LEX nr 2023931) . Z taką sytuacją mamy dokładnie do czynienia w niniejszej sprawie. Podkreślić trzeba , że sedno rozpoznawanej sprawy sprowadza się w pierwszej kolejności do oceny, czy wystąpiły w pozwanej szkole zmiany organizacyjne , o jakich mowa w art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela, a dopiero po ich stwierdzeniu, czy były podstawy do ograniczenia powódce pensum i proporcjonalnie wynagrodzenia na podstawie art. 22 ust. 2 Karty Nauczyciela. W przeciwnym bowiem razie, gdy nie zostaną spełnione przesłanki z art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela, zgoda nauczyciela na ograniczenie pensum i wynagrodzenia traci na znaczeniu. Zarzut naruszenia art. 20 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 22 ust. 2 Karty Nauczyciela, w ocenie Sądu Okręgowego jest chybiony. Pozwany uzasadniał ograniczenie powódce pensum i proporcjonalnie wynagrodzenia wywodząc ,iż doszło do zmian o jakich mowa w art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela, nie wskazując o jakie konkretnie zmiany chodzi, powołując się ogólnie tylko na ,, aneks do arkusza organizacyjnego szkoły , zatwierdzonego już po dokonaniu zmniejszenia godzin powódce” ( co do tych arkuszy będzie mowa w dalszej części) . Zgodnie z art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela , dyrektor szkoły w razie częściowej likwidacji szkoły albo w razie zmian organizacyjnych powodujących zmniejszenie liczby oddziałów w szkole lub zmian planu nauczania uniemożliwiających dalsze zatrudnianie nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć rozwiązuje z nim stosunek pracy lub, na wniosek nauczyciela, przenosi go w stan nieczynny. Zgodnie z art. 22 ust. 2 Karty Nauczyciela , zasada ograniczenia zatrudnienia nauczyciela zatrudnionego na podstawie mianowania do wymiaru nie niższego niż 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć i proporcjonalnego zmniejszenia wynagrodzenia może być - za zgodą nauczyciela - stosowana również w wypadku, gdy z przyczyn, o których mowa w art. 20 ust. 1, nie ma możliwości zatrudnienia nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć oraz nie istnieją warunki do uzupełnienia tygodniowego obowiązkowego wymiaru zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych w innej szkole. W razie braku zgody nauczyciela zatrudnionego na podstawie mianowania na ograniczenie wymiaru zatrudnienia i proporcjonalne zmniejszenie wynagrodzenia, stosuje się przepisy art.
  2. Jak trafnie wywiódł Sąd Rejonowy, ocenę czy w pozwanej szkole doszło do zmian, o jakich mowa w cyt. art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela , należy odnieść do liczby godzin przewidywanych w danym roku szkolnym dla określonych przedmiotów nauczania w poszczególnych oddziałach , w porównaniu do roku poprzedniego. Materiał dowodowy w postaci arkuszy organizacyjnych w roku szkolnym 2019/2020 , 2020 /2021, nie pozostawia wątpliwości , że w pozwanej placówce nie doszło do zmian organizacyjnych uniemożliwiających dalsze zatrudnienie powódki w pełnym wymiarze godzin. Jak zasadnie wywiódł Sąd I instancji, nie zmieniła się bowiem liczba godzin w zakresie głównego i obowiązkowego przedmiotu nauczanego przez powódkę - kształcenia słuchu i nie zmieniła się liczba oddziałów. W roku szkolnym 2019/2020 kształcono 95 dzieci w 11 oddziałach , przy etatyzacji 12,84 , w roku szkolnym 2020/2021 kształcono 94 dzieci w 11 oddziałach , przy etatyzacji 13,84 . Mimo to w roku szkolnym 2019/2020 co do przedmiotów, do nauczania których powódka posiada kwalifikacje ( kształcenia słuchu, chór i zespół kameralny), dyrektor placówki dokonał podziału godzin przydzielając: powódce 12 godzin zajęć dydaktycznych tygodniowo (4 - kształcenie słuchu i 8 - audycje muzyczne), J. P. 18 godzin zajęć dydaktycznych (kształcenia słuchu), a przyjętemu od 2 lat M. S. 6 godzin zajęć dydaktycznych tygodniowo (2 - orkiestra, 2 - chór i 2 - zespół kameralny). Natomiast w roku szkolnym 2020/2021 od 1 września 2020 roku przydzielono powódce 14 godzin zajęć dydaktycznych tygodniowo (4 z zakresu kształcenia słuchu i 10 z zakresu audycji muzycznych), J. P. 18 godzin zajęć dydaktycznych tygodniowo (16 - kształcenie słuchu, 2 - orkiestra), M. S. 4 godziny zajęć dydaktycznych tygodniowo (2 - chór i 2 - zespół instrumentalny). Powyższe fakty w pełni uzasadniają twierdzenie o braku przesłanek z art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela , gdyż nie doszło w pozwanej szkole do zmian organizacyjnych powodujących zmniejszenie liczby oddziałów , ani do zmiany planu nauczania. Jak trafnie wywiódł Sąd I instancji, już tylko z tych powodów ograniczenie powódce pensum na podstawie z art. 22 ust. 2 Karty Nauczyciela należy uznać za nieskuteczne. Użycie przez Sąd Rejonowy w zaskarżonym wyroku sformułowania odpowiadającego treści art. 42 k.p. tj. ,,przywraca powódce dotychczasowe warunki pracy i płacy….”, nie czyni zasadnym zarzutu apelacji o naruszeniu art. 45 kp. w związku z art. 91 c ust. 1 Karty Nauczyciela przez jego zastosowanie. Sąd Rejonowy nie procedował bowiem w oparciu o art. 45 kp., stosowany poprzez art. 42 kp. do wypowiedzenia zmieniającego. Sąd ten wyraźnie zaznaczył , że podstawą rozstrzygnięcia są art. 22 ust. 2 w związku z art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela , stanowiące samodzielną podstawę prawną, bez potrzeby odwoływania się do wypowiedzenia zmieniającego z art. 42 k.p. Ugruntowane jest zresztą stanowisko judykatury, że rozwiązanie , zmiany , a także nawiązanie stosunku pracy z nauczycielem mianowanym unormowane zostały w Karcie Nauczyciela w sposób całościowy i wyczerpujący, w tym co do stosunków pracy z mianowania regulowanych przepisami szczególnymi pragmatyk służbowych, do których przepisy Kodeksu pracy stosuje się wyłącznie w zakresie nieuregulowanymi tymi szczególnymi przepisami ( art. 5k.p. lub w szczególności art. 91c Karty Nauczyciela – por. także wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 25 stycznia 2001 r., I PKN 215/00, OSNAPiUS 2002 nr 20, poz. 482, z dnia 11 kwietnia 2001 r., I PKN 343/00, OSNP 2003 nr 2, poz. 34 oraz z dnia 17 grudnia 2001 r., I PKN 752/00, OSNP 2003 nr 24, poz. 592). Reasumując, przywrócenie powódce dotychczasowych warunków pracy i płacy, obowiązujących przed ograniczeniem wymiaru czasu pracy, dokonanego w piśmie z 16 kwietnia 2019r., jest wynikiem uzasadnionego stwierdzenia przez sąd meriti braku przesłanek z art. 20 ust. 1 pkt. 2 Karty Nauczyciela, warunkujących obniżenie powódce jako nauczycielowi mianowanemu pensum i proporcjonalnie wynagrodzenia, na podstawie z art. 22 ust. 2 Karty Nauczyciela . Sąd Okręgowy także podziela przytoczony przez sąd I instancji meriti pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w wyroku z 21 listopada 2018r. I PK 154/17, że brak możliwości stosowania wypowiedzenia zmieniającego i przyjęcie zaproponowanych niekorzystnych warunków zatrudnienia w obawie o możliwość utraty pracy i środków utrzymania, nie może pozbawiać nauczyciela mianowanego prawa do sądowego ustalenia, czy zostały w stosunku do tego nauczyciela spełnione warunki określone w art. 22 ust. 2 w związku z art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela. Mogłoby to bowiem zostać ocenione również jako naruszenie prawa do Sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Naruszenie przez pozwaną szkołę przepisów art. art. 22 ust.2 w związku z art. 20 ust.1 pkt 2 Karty Nauczyciela, co zostało wykazane w niniejszym postępowaniu, już samo w sobie powoduje nieskuteczność ograniczenia powódce pensum , co zasadnie stwierdził Sąd I instancji. Zaakcentowanie przez Sąd Rejonowy ( tylko hipotetycznie) , że w przypadku zajścia zmian o jakich mowa w cyt. art. 20 ust. 1 pkt. 2 Karty Nauczyciela pracodawca winien wskazać kryteria doboru pracownika do zmiany warunków zatrudnienia, jest jak najbardziej trafne. Słuszna jest przy tym uwaga Sądu meriti, że pozwany w ogóle tego nie uczynił . Samo zaś ogólne powołanie się na zapewnienie odpowiedniej jakości kształcenia tego wymogu nie spełnia. Niewyrażenie przez nauczyciela zatrudnionego na podstawie mianowania zgody na ograniczenie zatrudnienia w trybie określonym w art. 22 ust. 2 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela, nie może stanowić wyłącznego kryterium doboru go do zwolnienia na podstawie art. 20 ust. 1 pkt 2 tej Karty (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 października 2006 r., III PK 57/2006, OSNP 2007 nr 19-20, poz. 272). Nie znalazł akceptacji Sądu Okręgowego także kolejny zarzut naruszenia art. 80 kp. i art. 81 kp. Apelujący uzasadnia go wyrażeniem zgody przez powódkę na ograniczenie pensum, co już samo w sobie pozbawia nauczyciela prawa do odszkodowania do wysokości wynagrodzenia za pracę w pełnym wymiarze zajęć. Sąd Okręgowy podziela pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w uchwale z 11 września 1996 r., I PZP 22/96, ( jej fragment przytacza także apelujący), który zachował aktualność na gruncie obecnie obowiązującej ustawy Karta Nauczyciela , że jeżeli nauczyciel wyraził zgodę na pracę w ograniczonym wymiarze, należy zgodę tę ocenić w płaszczyźnie art.

§ 1Kodeksu pracy.

W niniejszej sprawie zgodę powódki takiej ocenie poddano, jednakże forsowany pogląd o rzekomej zgodzie na ograniczenie pensum nie znalazł potwierdzenia, a co istotne pozostaje bez znaczenia w rozpoznawanej sprawie, o czym była mowa na wstępie rozważań. Zarówno niedopuszczalne ograniczenie powódce pełnego wymiaru zajęć, jak i jej gotowość do wykonywania pracy w pełnym wymiarze zajęć, wbrew wywodom apelacji , została wykazana i nie budzi wątpliwości. To uzasadnia prawidłowość orzeczenia Sądu I instancji , opartego o treść art. 81 kp. w związku z art. 91 c ust.1 Karty Nauczyciela. Odnosząc się do powoływanych w apelacji nowych dowodów w postaci arkuszy organizacyjnych w roku szkolnym 2019/2020 i 2020/2021, stanowiących wg. apelującego aneks zatwierdzony już po dokonaniu zmniejszenia powódce godzin, to są one spóźnione ( art. 381 kpc.). Jak zasadnie podnosi powódka w odpowiedzi na apelację, data wydruku powoływanych arkuszy wskazuje , iż były w posiadaniu strony pozwanej już na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego i pozwana mogła je zgłosić . Co do zgłoszonych dowodów w postaci akt osobowych J. P. i M. S. , mających uzasadniać zastosowane przez pozwaną kryteria doboru wobec powódki, należy stwierdzić , że poza tym że są spóźnione, to przede wszystkim zbędne, gdyż pozwana nie wykazała przesłanek z art. 20 ust. 1 pkt 2 , uzasadniających zastosowanie wobec powódki art. 22 ust. 2 Karta Nauczyciela. Z powodów wyżej wskazanych , apelacja jako całkowicie bezzasadna podlegała oddaleniu, o czym Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 385 kpc. O kosztach procesu za II instancję orzeczono na podstawie art. 98 kpc. w związku z § 10 ust.1 pkt 1 w związku z § 9 ust.1 pkt 1 i 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22.10.2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 roku, poz. 1800), w brzmieniu nadanym rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z 3.10.2016 roku zmieniającego rozporządzenie w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2016 roku, poz. 1668).

🔗 Do źródła urzędowego

Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.