Sygn. akt VIII Ua 74/21 UZASADNIENIE Decyzją z dnia 29 stycznia 2018 roku (nr (...)) Zakład Ubezpieczeń Społecznych, I Oddział w Ł. odmówił A. M. prawa do zasiłku chorobowego za okres niezdolności do

§ 1k.p.c., Sąd oddalił odwołanie jako niezasadne.

Apelację od powyższego wyroku złożył pełnomocnik A. M. zaskarżając powyższy wyrok w części tj. w zakresie pkt 2 wyroku. Rozstrzygnięciu zarzucił: a) naruszenie przepisów postępowania: - art.233 § 1 k.p.c. poprzez dokonanie oceny dowodów w sposób dowolny a nie wszechstronny, skutkujący przyjęciem, że odwołująca pobrała zasiłek chorobowy nienależnie , z uwagi na fakt, że umowa o pracę A. M. została uznana za nieważną, w sytuacji, gdy z materiału dowodowego zebranego w toku postępowania przed Sądem Okręgowym w Łodzi, w sprawie o sygn. akt VIII U 392/18 wynika, że Odwołująca na rzecz pracodawcy wykonywała czynności mające co najmniej charakter zlecenia, co powoduje, że wpłacone przez pracodawcę Odwołującej składki, były uiszczane na poczet ubezpieczenia chorobowego Odwołującej, co powoduje, że w niniejszej sprawie podstawa pobierania zasiłku chorobowego istniała z uwagi na wykonywaną przez Odwołującą pracę na podstawie umowy zlecenia; - art. 235 2 § 1 pkt 2 i 5 k.p.c. w zw. z art. 235 § 1 k.p.c. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i uznanie zgłoszonych przez Odwołującą dowodów za zmierzające do przedłużenia niniejszego postępowania oraz że ich przeprowadzenie jest zbędne bowiem okoliczności, których udowodnieniu miały służyć wskazane źródła dowodowe, zostały w sposób wiążący dla Sądu Rejonowego ustalone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego, w sytuacji gdy, mając na uwadze zasadę bezpośredniości przy przeprowadzaniu postępowania dowodowego, zgłoszone dowody miały służyć wykazaniu, że Odwołująca wykonywała pracę na rzecz pracodawcy na innej podstawie niż umowa o pracę, co z kolei oznacza, że decyzja wydana przez Organ Rentowy została oparta na nieistniejącej w sprawie przesłance tj. rzekomego nienależnie pobranego świadczenia przez Odwołującą, - art.

§ 1k.p.c.

poprzez bezzasadne zastosowanie w sytuacji, gdy w okolicznościach przedmiotowej sprawy, materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy prowadzi do wniosku, iż spełnione zostały przesłanki do uwzględnienia wniesionego odwołania; b) naruszenie prawa materialnego: - art. 6 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 8 ust. 2a, w zw. z art. 11 ust. 2 w zw. z art. 12 i w zw. z art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U 2009 Nr 205 poz. 1585 z późn. zm.), - dalej s.u.s. - poprzez ich niezastosowanie w sytuacji, gdy w okolicznościach przedmiotowej sprawy zostały spełnione wszystkie przesłanki wskazujące, że pomiędzy G. S. i A. M. doszło do zawarcia umowy zlecenia, co powoduje, że istniała podstawa prawna do pobierania przez Odwołującą zasiłku chorobowego; - art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby lub macierzyństwa (Dz. U. z 2021 r. poz. 1133) - dalej zwaną u.ś.p. - poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że Odwołująca nie podlegała ubezpieczeniu chorobowemu w sytuacji, gdy Odwołująca spełniania wszystkie przesłanki do jego podlegania; - art. 84 ust. 2 s.u.s. - poprzez uznanie pobranego przez Odwołującą zasiłku chorobowego za świadczenie pobrane nienależnie, w sytuacji gdy z materiału zgromadzonego w sprawie nie wynika, że Odwołująca pobrała świadczenie w złej wierze, że wprowadziła Organ Rentowy w błąd oraz że Organ Rentowy pouczył Odwołującą przed pobraniem świadczeń o okolicznościach ustania prawa do świadczeń albo wstrzymania ich wypłaty, co powoduje, że pobranego przez Odwołującą świadczenia nie można uznać za nienależnie pobrane.; W oparciu o powyższe zarzuty pełnomocnik skarżącej wniósł o:

1. przeprowadzenie rozprawy.
2. zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie wniesionego odwołania w całości.
3. zasądzenie na rzecz odwołującej kosztów postępowania za obie instancje , w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. Na rozprawie w dniu 5 maja 2022 r. pełnomocnik organu rentowego wniósł o oddalenie apelacji. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja jako niezasadna, nie zasługiwała na uwzględnienie. Zaskarżony wyrok Sądu Rejonowego jest prawidłowy i znajduje oparcie zarówno w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, jak i obowiązujących przepisach prawa. Sąd Okręgowy w pełni aprobuje ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji i przyjmuje je za własne, podziela również wywody prawne zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, nie znajdując żadnych podstaw do jego zmiany bądź uchylenia. Podniesione przez stronę apelującą zarzuty w żaden sposób nie podważają prawidłowości rozstrzygnięcia Sądu I instancji. Dokonana przez ów sąd wykładnia przytoczonych przepisów prawa materialnego i procesowego nie budzi zastrzeżeń Sądu rozpatrującego apelację. Celem wyjaśnienia spornej kwestii, Sąd I instancji przeprowadził właściwe postępowanie dowodowe. Dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych, w oparciu o które wysnuł trafne wnioski. Wbrew twierdzeniom apelacji postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone w prawidłowym zakresie. W myśl art. 233 k.p.c. sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. Oznacza to, że wszystkie ustalone w toku postępowania fakty powinny być brane pod uwagę przy ocenie dowodów, a tok rozumowania sądu powinien znaleźć odzwierciedlenie w pisemnych motywach wyroku. Przepis ten daje wyraz obowiązywaniu zasady swobodnej oceny dowodów. Swobodna ocena dowodów odnosi się do wyboru określonych środków dowodowych i do sposobu ich przeprowadzenia. Mają być one ocenione konkretnie i w związku z całym zebranym materiałem dowodowym. Ramy swobodnej oceny dowodów wyznaczone są wymaganiami prawa procesowego, doświadczenia życiowego oraz regułami logicznego myślenia, według których sąd w sposób bezstronny, racjonalny i wszechstronny rozważa materiał dowodowy jako całość, dokonuje wyboru określonych środków dowodowych i ważąc ich moc oraz wiarygodność, odnosi je do pozostałego materiału dowodowego (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 czerwca 1999 r., sygn. akt: II UKN 685/98, OSNAPUiS 2000 Nr 17, poz. 655). W ocenie Sądu Okręgowego dokonana przez Sąd Rejonowy ocena zgromadzonego w postępowaniu materiału dowodowego jest prawidłowa. Sąd Rejonowy w niniejszej sprawie nie był władny do czynienia ustaleń, czy odwołująca na rzecz pracodawcy w spornym okresie wykonywała czynności mające charakter zlecenia, bowiem kwestia podlegania przez A. M. ubezpieczeniom społecznym, a więc kwestia mająca znaczenie prejudycjalne w niniejszej sprawie, została prawomocnie przesądzona. Skarżący zdaje się nie dostrzegać, że A. M. została zgłoszona do ubezpieczeń społecznych w związku z zawarciem umowy o pracę z firmą (...), a której to ważność została skutecznie podważona przez organ rentowy. Podkreślić w tym miejscu należy, że Sąd Okręgowy w sprawie o sygn. akt VIII U 392/18 rozstrzygał jedynie kwestię podlegania ubezpieczeniom społecznym przez A. M. w związku z zawarciem przez nią spornej umowy o pracę, gdyż był związany treścią zaskarżonej decyzji z dnia 19 grudnia 2017 r. Sąd Okręgowy nie mógł zatem czynić ustaleń, czy stosunek prawny łączy wnioskodawczynię z płatnikiem nosił znamiona innej czynności prawnej niż stosunek pracy. W związku zaś z okolicznością, że wnioskodawczyni wystąpiła z roszczeniem o wypłatę zasiłku na podstawie zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych z uwagi na zawartą z płatnikiem (...) G. S. umowę o pracę, to z całą pewnością w niniejszym postępowaniu zachodziła tożsamość stron oraz wynikłego pomiędzy nimi sporu, a w konsekwencji związanie Sądu Rejonowego prawomocnym wyrokiem jaki zapadł w sprawie z odwołania wnioskodawczyni od decyzji z dnia 19 grudnia 2017 r. Z tych też względów jakakolwiek polemika z takim rozstrzygnięciem jest niedopuszczalna. Reasumując, prawomocny wyrok swoją mocą powoduje, że nie jest możliwe dokonanie odmiennej oceny i odmiennego osądzenia tego samego stosunku prawnego w tych samych okolicznościach faktycznych i prawnych, między tymi samymi stronami. W związku zatem z brakiem możliwości czynienia przez Sąd Rejonowy własnych ustaleń w niniejszej sprawie, Sąd Rejonowy na podstawie (...) § 1 pkt 2 i 5 k.p.c. zasadnie pominął zgłoszone przez skarżącego wnioski dowodowe i w konsekwencji zasadnie zastosował art.

§ 1k.p.c.

i oddalił odwołanie. W konsekwencji powyższego Sąd Rejonowy nie miał jakichkolwiek podstaw do uznania, że pomiędzy G. S., a A. M. doszło do zawarcia umowy zlecenia i zasadnie przyjął, że niezdolność wnioskodawczyni do pracy nie powstała w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego, czego wymaga przepis art.4 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, a w konsekwencji nie przysługiwało jej prawo do świadczeń z ubezpieczenia chorobowe, a wypłacone podlegały zwrotowi. W odniesieniu zaś do podniesionego przez skarżącego naruszenia art. 84 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wskazać należy , że art. 84 ust. 1 i 2 ustawy systemowej stanowi osoba, która pobrała nienależne świadczenie z ubezpieczeń społecznych, jest obowiązana do jego zwrotu, wraz z odsetkami, w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego. Za kwoty nienależnie pobranych świadczeń uważa się: 1) świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń albo wstrzymanie ich wypłaty w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenie była pouczona o braku prawa do ich pobierania; 2) świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie nieprawdziwych zeznań lub fałszywych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzania w błąd organu wypłacającego świadczenia przez osobę pobierającą świadczenia. Świadczeniem nienależnym może być tylko świadczenie, wypłacone osobie, która w dniu wydania decyzji spełniała warunki pobierania świadczenia, ale później utraciła uprawnienie do jego pobierania i mimo prawidłowego pouczenia nie powiadomiła o okolicznościach pozbawiających prawa do wypłaty świadczeń, bądź osobie, która nie miała w dniu wydania decyzji prawa do świadczenia i uzyskała wypłatę świadczenia na podstawie nieprawdziwych zeznań lub fałszywych dokumentów, albo innego świadomego wprowadzenia organu rentowego w błąd. Istotnym elementem konstrukcyjnym pojęcia nienależnego świadczenia jest świadomość osoby, która pobrała świadczenia, co do faktu, że zostało ono jej wypłacone bez podstawy prawnej na skutek świadomego wprowadzenia w błąd organu rentowego. Nienależnie wypłacone i nienależnie pobrane są świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie nieprawdziwych zeznań lub fałszywych dokumentów albo w innych wypadkach świadomego wprowadzania w błąd organu wypłacającego świadczenia przez osobę je pobierającą. Istotną cechą konstrukcyjną tego rodzaju "błędu", odróżniającą go od innych uchybień organów rentowych lub odwoławczych, jest istnienie mylnego wyobrażenia organu o stanie uprawnień wnioskodawcy, które powstało na skutek świadomego zachowania osoby pobierającej świadczenie (por. R. Babińska, Pojęcie i rodzaje błędu, s. 56). Judykatura zakreśla szeroko ramy zachowań kwalifikowanych jako świadome wprowadzenie w błąd organu ubezpieczeń społecznych jako działania ubezpieczonego polegające na bezpośrednim oświadczeniu nieprawdy, przemilczeniu faktu mającego wpływ na prawo do świadczeń, złożeniu wniosku w sytuacji oczywiście nieuzasadniającej powstania prawa do świadczenia, oraz okoliczność domniemanego współdziałania wnioskodawcy z innymi podmiotami we wprowadzeniu w błąd organu rentowego (wyr. SN z 5 kwietnia 2001 r., II UKN 309/00, OSNP 2003, Nr 2, poz. 44; wyr. SN z 8 stycznia 1999 r., II UKN 406/98, OSNAPiUS 2000, Nr 5, poz. 196; wyr. SN z 29 lipca 1998 r., II UKN 147/98, OSNAPiUS 1999, Nr 14, poz. 471; wyr. SN z 20 maja 1997 r., II UKN 128/97, OSNAPiUS 1998, Nr 6, poz. 192; wyr. SN z 14 kwietnia 2000 r., II UKN 500/99, OSNAPiUS 2001, Nr 20, poz. 623). W ocenie Sądu Okręgowego na gruncie rozpoznawanej sprawy wbrew zapatrywaniom apelacji niewątpliwie wskazane przesłanki zostały spełnione. Wnioskodawczyni bezsprzecznie nie miała prawa do świadczeń z ubezpieczenia chorobowego skoro nie podlegała ubezpieczeniom społecznym z tytułu zawartej umowy o pracę. I choć w istocie ubezpieczona pobierając zasiłek chorobowy nie była pouczona o braku prawa do tego świadczenia - art. 84 ust. 2 pkt 1 ww. ustawy systemowej, to ustalenie to nie jest wystarczającą podstawą do stwierdzenia, że nie obciąża jej obowiązek zwrotu pobranego zasiłku chorobowego, do którego utraciła prawo wskutek niepodlegania ubezpieczeniom. Zauważyć należy, iż w tym wypadku brak pouczenia nie jest przeszkodą do żądania zwrotu świadczeń, cytowany przepis wymaga takiego pouczenia jedynie w zakresie opisanym w punkcie 1, kiedy świadczenie zostało wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń albo wstrzymanie ich wypłaty w całości lub w części. Nie jest natomiast wymagane w przypadku opisanym w punkcie 2, który dotyczy działania w złej wierze. Zdaniem Sądu Okręgowego Sąd Rejonowy zasadnie przyjął, że jedynym zamiarem stron pozornej umowy o pracę było umożliwienie wnioskodawczyni skorzystania ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego od wysokiej podstawy, a nie świadczenie pracy w ramach zawartej umowy. We wskazanym okresie należy więc mówić o świadomym wprowadzeniu w błąd organu rentowego przez wnioskodawczynię i świadomym poborze świadczeń, do których nie miała tytułu prawnego. Z tych też względów jej działania, nie sposób traktować inaczej jak świadomego działania determinowanego wolą wywołania przekonania po stronie organu, iż zostały spełnione warunki nabycia prawa do świadczenia zasiłku chorobowego. Tym samym żądanie zwrotu uzyskanych przez nią nienależnie świadczeń za wskazany okres jest jak najbardziej uprawnione, a pouczenie w takim wypadku nie jest konieczne, aby żądanie zwrotu było uzasadnione, stosownie do treści art. 84 ust. 2 pkt 2 ustawy systemowej. Obowiązek zwrotu świadczenia obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, mając świadomość jego nienależności. Dotyczy to zarówno osoby, która została pouczona o okolicznościach dotyczących braku prawa do pobierania świadczenia (art. 84 ust. 2 pkt 1 u.s.u.s.), jak i osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań lub fałszywych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd organu wypłacającego świadczenie (art. 84 ust. 2 pkt 2 u.s.u.s.). Świadomość nienależności świadczenia może mieć źródło w pouczeniu udzielonym przez organ rentowy co do okoliczności powodujących konieczność zwrotu świadczenia bądź też może wynikać z zawinionego działania osoby, która spowodowała wypłatę świadczeń, z czym mamy do czynienia w niniejszym postępowaniu. (por. w tym zakresie Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 marca 2020 r. III UK 72/19). Reasumując, żaden z zarzutów apelacji nie okazał się uzasadniony. Mając to na względzie Sąd Okręgowy na podstawie art. 385 k.p.c. orzekł, jak w sentencji. ZARZĄDZENIE Odpis wyroku z uzasadnieniem doręczyć pełnomocnikowi wnioskodawczyni. 23 V 2022 roku.