3 KK w zw. z art. 1 § 1 KK, poprzez ich zastosowanie w sytuacji, braku ustawowego znamienia przestępstwa w postaci zagrożenia niewypłacalnością lub upadłością Dłużnika ☐ zasadny ☐ częściowo zasadny ☒ niezasadny Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny Podniesiony zarzut obrazy prawa materialnego okazał się bezzasadny. W świetle materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie nie ulega bowiem wątpliwości, że sytuacja w jakiej znajdowała się spółka (...) w okresie od 18 grudnia 2009 roku do 2 marca 2010 roku była taką, o jakiej jest mowa w przepisie art. 300 § 1 kk. Przestępstwo opisane w art. 300 § 1 kk może być popełnione tylko wtedy, gdy dłużnik znajduje się w stanie zagrożenia niewypłacalnością lub upadłością. Niewątpliwym jest, że w przepisie art. 300 § 1 kk mowa jest o sytuacji, w której istnieje realna perspektywa (znaczne prawdopodobieństwo) nastąpienia stanu niewypłacalności czy upadłości. Pojęcie „zagrożenia niewypłacalnością” nie doczekało się precyzyjnej definicji i nie występuje w żadnej innej gałęzi prawa. Przepisy ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe stanowią, iż dłużnik jest niewypłacalny, jeżeli utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych (art. 11 ust. 1). Przez dłużnika zagrożonego niewypłacalnością, zgodnie z aktualnie obowiązująca ustawą z dnia 15 maja 2015r. Prawo restrukturyzacyjne, należy rozumieć przedsiębiorcę, którego sytuacja ekonomiczna wskazuje, że w niedługim czasie może stać się niewypłacalny (art. 6 ust. 3). W doktrynie powszechnym jest pogląd, zgodnie z którym niewypłacalność, o której mowa w art. 300 § 1 kk, winna być rozumiana w sposób, jaki nadała mu cywilistyka, który to jest zasadniczo zbieżny z rozumieniem potocznym tego terminu, a mianowicie jako stan, w którym wartość aktywów dłużnika nie wystarcza na realizację wymagalnych zobowiązań. Niewątpliwym jest przy tym, że utrata przez dłużnika zdolności spłaty swoich zobowiązań nie może mieć charakteru chwilowego, lecz musi mieć cechę pewnej trwałości. Nie chodzi bowiem o chwilowe wstrzymanie płatności wynikające z braku gotówki. Za takim rozumowaniem przemawia domniemanie ustanowione w art. 11 ust. 1a ustawy z dnia 28 lutego 2003r. Prawo upadłościowe. Zgodnie z treścią w/w przepisu domniemywa się, że dłużnik utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych, jeżeli opóźnienie w wykonaniu zobowiązań pieniężnych przekracza trzy miesiące. Grożąca niewypłacalność to stan poprzedzający niewypłacalność, ale na tyle realny, że niewypłacalność jest bardzo prawdopodobna. Już wówczas, zgodnie z intencją ustawodawcy, dłużnik nie może podejmować działań zmierzających do udaremnienia lub uszczuplenia zaspokojenia wierzycieli. Zgodnie z utrwalonym poglądem doktryny, upadłość jest natomiast wynikiem niewypłacalności stwierdzonym przez Sąd upadłościowy. Zagrożenie upadłością rozpoczyna się kiedy formalnie zasadne jest wniesienie wniosku o stwierdzenie upadłości. Jakkolwiek niewypłacalność jest okolicznością faktyczną, to upadłość jest pojęciem prawnym i wiąże się ze szczególnym postępowaniem sądowym mającym na celu generalną likwidację majątku niewypłacalnego dłużnika będącego przedsiębiorcą i spłatę jego wierzycieli czy też mającym na celu zawarcie układu z wierzycielami (tak m.in.: Violetta Konarska – Wrzosek, Kodeks karny. Komentarze, WK 2016, Robert Zabłocki, Przestępstwa przeciwko obrotowi finansowemu. Komentarz, Warszawa 2002, Wydawnictwo C.H. Beck). Zgodnie z art. 10 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. Prawo upadłościowe, upadłość ogłasza się wobec dłużnika, który stał się niewypłacalny. Przepis art. 52 ustawy precyzuje, że data wydania postanowienia o ogłoszeniu upadłości jest datą upadłości. Podstawą do ogłoszenia upadłości jest niewypłacalność dłużnika, który to stan wiąże się z koniecznością wszczęcia odpowiedniej procedury sądowej w interesie wszystkich wierzycieli danego dłużnika. Art. 21 ust. 1 Prawa upadłościowego zobowiązuje w takiej sytuacji dłużnika by, nie później niż w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości, zgłosił w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości. Jak wynika z akt niniejszego postępowania, w okresie od 18 grudnia 2009 roku do 2 marca 2010 roku wobec spółki (...) nie było prowadzone postępowanie upadłościowe i upadłość nie została ogłoszona. Wniosek w tym zakresie został złożony do Sądu Rejonowego dla Wrocławia-Fabrycznej w imieniu spółki przez r. pr. W. B. dopiero w dniu 4 marca 2010 roku. W świetle powyższego, twierdzenia zawarte w treści apelacji obrońcy oskarżonej, że we wskazanym okresie spółka (...) była w stanie całkowitej niewypłacalności, co zdaniem skarżącego wyklucza możliwość przypisania oskarżonej przestępstwa z art. 300 §
3 kk, z uwagi na brak wypełnienia znamienia zagrożenia niewypłacalnością lub upadłością, należy uznać za nietrafione. Jak bowiem wskazano wcześniej, pozostawanie spółki w stanie niewypłacalności (który daje podstawę do wszczęcia postępowania i stwierdzenia upadłości) należy uznać za stan zagrożenia upadłością. Dłużnik, któremu grozi upadłość, w istocie jest już niewypłacalny. I to właśnie działanie w stanie grożącej upadłości spółki (...), o jakim jest mowa w przepisie art. 300 § 1 kk, zostało przypisane oskarżonej przez Sąd Rejonowy. Wniosek Zmiana zaskarżonego wyroku poprzez uniewinnienie oskarżonej od popełnienia czynu opisanego w punkcie I wyroku, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania ☐ zasadny ☐ częściowo zasadny ☒ niezasadny Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny. Wobec nieuwzględnienia zarzutu, z powodów wskazanych powyżej, wniosek o uniewinnienie oskarżonej należało uznać za niezasadny. Sąd Odwoławczy nie znalazł także podstaw do wydania orzeczenia kasatoryjnego. W obecnym stanie prawnym, z uwagi na treść art. 437 § 2 k.p.k., uchylenie przez Sąd odwoławczy orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I Instancji może nastąpić wyłącznie w wypadkach wskazanych w art.439 § 1k.p.k., art. 454 k.p.k. lub jeżeli jest konieczne przeprowadzenie na nowo przewodu w całości. Lp. Zarzut 3.2. obraza prawa procesowego, mająca wpływ na treść wyroku, a to: - art. 413 § 2 pkt 1 KPK poprzez nieprecyzyjne określenie przypisanego oskarżonej w punkcie I wyroku czynu zarówno w odniesieniu do wypełnienia znamion przypisanych oskarżonej przestępstw, jak i wysokości szkody powstałej w wyniku ich wypełnienia; - art. 415 § 1 KPK, poprzez orzeczenie na rzecz wierzycieli spółki (...) § (...) sp. z o.o. nawiązki, mimo, że roszczenia te dochodzone były w postępowaniu cywilnym zakończonym ugodą, które, została w całości wykonana prowadząc do wygaśnięcia zobowiązań; - art. 17 ust 3 KPK w zw. z art. 586 KSH, poprzez nieumorzenie postępowania w odniesieniu do niezłożenia przez oskarżoną B. M. wniosku o ogłoszenie upadłości w terminie mimo znikomej szkodliwości czynu w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego; ☐ zasadny ☐ częściowo zasadny ☒ niezasadny Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny Zarzuty obrazy prawa procesowego okazały się bezzasadne. Wbrew twierdzeniom obrońcy, procedujący w sprawie Sąd Rejonowy nie dopuścił się takiego naruszenia przepisów postępowania, która mogłaby mieć jakikolwiek wpływ na treść wyroku. Podniesiony zarzut obrazy art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k., mającej polegać, zdaniem skarżącego, na nieprecyzyjnym określeniu przypisanego oskarżonej w punkcie I wyroku czynu, nie zasługiwał na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k., wyrok skazujący powinien zawierać dokładne określenie przypisanego oskarżonemu czynu oraz jego kwalifikację prawną. Wymagany wskazanym przepisem opis czynu, powinien co najmniej zawierać wszystkie znamiona przypisanego czynu zabronionego. Zestawienie opisu czynu, rozumianego jako komplet znamion typu czynu zabronionego, z przyjętą kwalifikacją prawną, jest podstawowym sposobem weryfikacji prawidłowości zastosowania prawa materialnego (tak: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 sierpnia 2016 r., II KK 152/16). Wskazać przy tym należy, że zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego, z treści art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k. nie wynika, ażeby w opisie czynu należało używać słów ustawy, określających poszczególne znamiona przestępstwa. Chodzi natomiast o to, aby ten opis odpowiadał znaczeniu wszystkich znamion ustawowych konkretnego przestępstwa. Przy opisie czynu należy posłużyć się takimi sformułowaniami, które w sposób nie budzący wątpliwości odpowiadają treści poszczególnych znamion przypisanego sprawcy czynu zabronionego (tak: postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 4 września 2014 r., V KK 156/14). W ocenie Sądu Okręgowego, przyjęty przez Sąd Rejonowy opis czynu przypisanego oskarżonej zawiera wszystkie wymagane elementy i jest w pełni prawidłowy. Zgodnie z treścią zaskarżonego wyroku, przypisane oskarżonej w pkt I. zaskarżonego wyroku przestępstwo polegało na tym, że oskarżona B. M., w okresie od 18 grudnia 2009 roku do 2 marca 2010 roku w W. i we W., działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej tj. korzyści dla (...) sp. z o.o. poprzez redukcję jego pasywów w kwocie 601.465,94 zł, w krótkich odstępach czasu, w wykonaniu z góry powziętego zamiaru pokrzywdzenia swoich wierzycieli w drodze udaremnienia ich zaspokojenia w sytuacji grożącej upadłości (...) sp. z o.o., poprzez nadużycie udzielonych jej uprawnień jako prezes zarządu spółki (...) sp. z o.o. dokonała szeregu następujących po sobie transakcji gospodarczych rozporządzając majątkiem spółki (...) sp. z o.o., w tym zbyła w dniu 18 grudnia 2009 r. wierzytelność na kwotę 601.465,94 zł, przez co uszczupliła jej majątek, wyrządzając jej znaczną szkodę majątkową w kwocie 601.465,94 zł, czym działała na szkodę (...) sp. z o.o. oraz oraz enumeratywnie wymienionych wierzycieli, czym wypełniła znamiona czynu czynu z art. 4 § 1 kk i art. 308 kk w zw. z art. 300 §
296 §
z art. 11 § 2 kk w zw. z art. 12 kk. Nie ma racji obrońca podnosząc, że opis czynu przypisanego oskarżonej nie zawiera określenia znamion przypisanego oskarżonej czynu z art. 296 §
kk, oraz wysokości szkody powstałej w wyniku ich wypełnienia, Przyjęty przez Sąd Rejonowy opis czynu oskarżonej zawiera bowiem takie elementy jak czas i miejsce popełnienia przez oskarżoną przestępstwa, jak też sposób jej działania i okoliczności temu towarzyszące. Wskazano w nim, że oskarżona, działając jako prezes zarządu spółki (...) sp. z o.o., a zatem osoba obowiązany do zajmowania się sprawami majątkowymi lub działalnością gospodarczą osoby prawnej, nadużyła udzielonych jej uprawnień w ten sposób że w sytuacji grożącej spółce (...) upadłości, dokonała szeregu następujących po sobie transakcji gospodarczych, rozporządzając majątkiem spółki, w tym zbyła w dniu 18 grudnia 2009 r. wierzytelność na kwotę 601 465,94 zł, przez co uszczupliła jej majątek. W opisie czynu oskarżonej zawarto także informację, że inkryminowane działanie oskarżonej podjęte zostało w celu osiągnięcia korzyści majątkowej dla podmiotu (...) sp. z o.o., która polegała na redukcji jego pasywów w kwocie 601.465,94 zł. Wskazano również, że na skutek działania oskarżonej spółce (...) wyrządzona została szkoda majątkowa oraz określono jej wysokość na kwotę 601 465,94 zł. W ocenie Sądu odwoławczego, zaprezentowany przez Sąd Rejonowy opis czynu oskarżonej odpowiada znaczeniu wszystkich znamion ustawowych przypisanego jej przestępstwa z art. 296 §
Nie dopuścił się także Sąd Rejonowy obrazy art. 415 §1 kpk. Zgodnie z jego treścią, w razie skazania oskarżonego lub warunkowego umorzenia postępowania w wypadkach wskazanych w ustawie sąd orzeka nawiązkę na rzecz pokrzywdzonego, obowiązek naprawienia, w całości lub w części, szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. Nawiązki na rzecz pokrzywdzonego, obowiązku naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę nie orzeka się, jeżeli roszczenie wynikające z popełnienia przestępstwa jest przedmiotem innego postępowania albo o roszczeniu tym prawomocnie orzeczono. W zdaniu drugim powołanego przepisu zawarta została tzn. klauzula antykumulacyjna, która ma za zadanie chronić oskarżonego przed dwukrotnym orzekaniem w tym samym przedmiocie i funkcjonowaniem w obrocie prawnym dwóch tytułów egzekucyjnych odnoszących się do tego samego roszczenia (tak:. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 20 maja 2015r, II AKa 93/15). Nie ma jednak racji skarżący podnosząc, że uregulowanie to winno mieć zastosowanie w niniejszej sprawie. Analiza akt sprawy wykazała co prawda, że zgodnie z treścią ugody z dnia 25 marca 2013 r., zawartej pomiędzy syndykiem Masy Upadłości (...) sp. z o.o. a (...) sp. z o.o. i B. M., w przypadku zawarcia tejże ugody oraz zapłaty określonej w niej kwoty 285 000 zł, syndyk zrzekł się wszelkich dalszych roszczeń przysługujących mu przeciwko B. M. (§ 5 ust. 2 i 6 ugody, k. 1518 – 1521). Zgoda na zawarcie przedmiotowej ugody została wyrażona w postanowieniu Sąd Rejonowego dla Wrocławia – Fabrycznej z dnia 21 marca 2013 r. w sprawie o sygn. akt VIII GUp 11/10 (k. 1522). Ugoda została zawarta w dniu 12 kwietnia 2013 r. w toku posiedzenia w Sądzie Okręgowym w Rzeszowie w sprawie o sygn. VI GC 189/11 (k. 1437). Zgodnie z treścią sprawozdania z czynności syndyka Masy Upadłości (...) sp. z o.o., zobowiązania wynikające z przedmiotowej ugody zostały uregulowane przez (...) sp. z o.o. i B. M. w całości. Zgodnie z treścią art. 160 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe, syndyk przejmuje, na podstawie postanowienia właściwego sądu, zarząd nad majątkiem upadłego przedsiębiorcy z mocy prawa, niezależnie od woli samego upadłego, dokonując czynności na jego rachunek, lecz w imieniu własnym. Syndyk swoje uprawnienia do zarządzania masą upadłości wywodzi z zatem z ustanowienia go przez sąd upadłościowy. Podstawowym uprawnieniem syndyka jest zarząd masą upadłości oraz wykonywanie we własnym imieniu, lecz na rachunek upadłego, czynności prawnych zmierzających do likwidacji majątku upadłego. Zważywszy na powyższe wskazać należy, że na skutek spełnienia się warunków przedmiotowej ugody, wygasły tylko roszczenia cywilne pomiędzy jej stronami, tj. pomiędzy Masą Upadłości (...) sp. z o.o., reprezentowaną przez syndyka, a (...) sp. z o.o. i oskarżoną B. M.. Ugoda została bowiem zawarta przez syndyka Masy Upadłości (...) sp. z o.o. w imieniu własnym i na rachunek upadłej spółki. Syndyk nie był jednakże reprezentantem ogółu wierzycieli spółki, jak chce tego skarżący. Skoro zatem wszyscy wierzyciele spółki (...) nie byli stroną przedmiotowej ugody, to zawarte w jej treści rozstrzygnięcia nie mogą dotyczyć roszczeń przysługujących pokrzywdzonym wobec oskarżonej. O zastosowaniu dyspozycji zawartej w art. 415 §1 k.p.k. nie może być w takim wypadku mowy. Co istotne, nałożenie nawiązki ma pełnić funkcję osobistej odpowiedzialności oskarżonej za popełnione czyny, a nie czynić odpowiedzialny podmiot gospodarczy e którego była prezesem. Mając przy tym na uwadze złożony przez oskarżyciela publicznego wniosek o naprawienie szkody, w pełni zasadnie Sąd Rejonowy, korzystając z możliwości jaką daje przepis art. 46 § 2 k.k., w miejsce obligatoryjnego w takiej sytuacji obowiązku naprawienia szkody, zdecydował się na orzeczenie nawiązki. Przedmiotowy środek kompensacyjny orzeka się bowiem w sytuacjach skomplikowanych, kiedy wyliczenie obowiązku naprawienia szkody jest niemożliwe lub znacznie utrudnione. Mając jednak na uwadze obecną sytuację finansową oskarżonej Sąd Okręgowy obniżył jej wysokość do 10 procent wyrządzonej szkody. Nawiązka, podobnie jak obowiązek naprawienia szkody, obok funkcji kompensacyjnej spełnia również zadania represyjne i prewencyjne. Podkreśla się przy tym, że nie istnieje ogólna formuła konstrukcji nawiązki, w zależności od konkretnie analizowanej podstawy prawnej na pierwszy plan wysuwa się pierwiastek penalny bądź kompensacyjny nawiązki. Konieczność zrekompensowania szkód wyrządzonych przestępstwem i związane z tym konsekwencje majątkowe mają nie tylko znaczenie szczególno-prewencyjne, ale mogą przyczynić się również do kształtowania postawy poszanowania dla prawa w społeczeństwie . Sąd Odwoławczy nie podzielił także twierdzeń obrońcy oskarżonej, że przypisany jej w pkt II. zaskarżonego wyroku czyn, polegający na niezłożeniu przez oskarżoną B. M. wniosku o ogłoszenie upadłości w terminie, charakteryzuje się znikomą społeczną szkodliwością, wobec czego nie stanowił przestępstwa i postępowanie w tym zakresie winno podlegać umorzeniu. Zgodnie z przepisem art. 115 § 2 kk przy ocenie stopnia społecznej szkodliwości czynu sąd bierze pod uwagę rodzaj i charakter naruszonego dobra, rozmiary wyrządzonej lub grożącej szkody, sposób i okoliczności popełnienia czynu, wagę naruszonych przez sprawcę obowiązków, jak również postać zamiaru, motywację sprawcy, rodzaj naruszonych reguł ostrożności i stopień ich naruszenia. Jakkolwiek faktem jest, że w wyniku ugody zawartej pomiędzy syndykiem Masy Upadłości (...) sp. z o.o., reprezentującym ogół wierzycieli spółki, a (...) sp. z o.o. i B. M. w dniu 12 kwietnia 2013 r., roszczenia wierzycieli spółki zostały częściowo zaspokojone, to okoliczność ta nie jest jedyną, która winna być brana pod uwagę przy ocenie stopnia społecznej szkodliwości czynu. W ocenie Sądu Odwoławczego za uznaniem karygodności czynu oskarżonej przemawia zarówno rodzaj dobra, które zostało naruszone, a to bezpieczeństwo obrotu oraz roszczeń wierzycieli w obrocie gospodarczym, jak również okoliczność, że B. M., pełniąc w dalszym ciągu funkcję prezesa zarządu spółki K.&K., stosownego wniosku o ogłoszenie upadłości spółki nie złożyła także po upływie ustawowego terminu, kontynuując działalność spółki w dotychczasowej formie. W takiej sytuacji uznać należało, że zachowanie oskarżonej osiągnęło wyższy niż znikomy stopień społecznej szkodliwości, a co za tym idzie stanowi przestępstwo, które winno podlegać karze. Z uwagi na powyższe, o uchybieniu przez Sąd Rejonowy przepisowi art. 17 ust 3 kpk w zw. z art. 586 ksh nie może być mowy. Wniosek Zmiana zaskarżonego wyroku poprzez:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.