Sygn. akt V ACa 551/20 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 14 kwietnia 2022 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie V Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący:SSA Ewa Klimowicz –Przygó

§ 2

k.p.c.), w związku z którą sąd ten nie przesądza o stanie prawnym nieruchomości objętej księgą wieczystą, ale o tym, czy istnieją przesłanki do dokonania wpisu - tak Sąd Najwyższy w wyroku z 10 IX 2020 r. I CSK 680/

1. Ponadto należy mieć na uwadze , że pozwany przez wierzyciela dłużnik rzeczowy podnosząc zarzuty kwestionujące zasadę swojej odpowiedzialności nie zmierza do ukształtowania treści księgi wieczystej i zarazem do uzyskania wyroku skutecznego erga omnes. Uwzględnienie jego zarzutów dotyczących podstawy materialnoprawnej wpisu hipoteki w sprawie o zapłatę wierzytelności zabezpieczonej hipotecznie nie będzie stanowiło podstawy do zmiany czy wykreślenia hipoteki w księdze wieczystej, lecz może odnieść skutek prawny wyłącznie w stosunkach pomiędzy dłużnikiem rzeczowym a wierzycielem hipotecznym ( tak też wyjaśnione zostało w uzasadnieniach przywołanych przez sąd I instancji orzeczeń SN tj. uchwały III CZP 134/09 z 18 V 2010 r. i wyroku z I CSK 391/17 z 22 II 2018 r. ) . Dochodzenie przez wierzyciela hipotecznego przeciwko dłużnikowi rzeczowemu zapłaty w celu zaspokojenia się z nieruchomości obciążonej tym prawem, jest realizacją ustanowionego na nieruchomości zabezpieczenia, czyli wierzytelności pieniężnej, która jest postacią roszczenia (prawa względnego). Cechą charakterystyczną roszczeń jest to, że z góry oznaczony jest konkretny adresat obowiązków oraz, że określone jest konkretne zachowanie się obowiązanego, które zarazem wyznacza sferę możności postępowania uprawnionego. Dlatego odsyłanie dłużnika rzeczowego na drogę procesu o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym w celu realizacji swej obrony kłóciłoby się nie tylko z zasadą ekonomiki, ale i koncentracją procesową w sporze o zapłatę, do którego istoty należy podnoszenie przez pozwanego zarzutów kwestionujących roszczenie pieniężne wierzyciela także co do zasady - tak SN w wyroku z 10 VII 2020 r. I CSK 568/
2. Zwrócić należy uwagę także na to, że żaden przepis prawa nie wyklucza dopuszczalności kwestionowania przez dłużnika rzeczowego podstawy wpisu hipoteki w sprawie o zapłatę dochodzonej przez wierzyciela hipotecznego. Jak już podniesione zostało wpis hipoteki do księgi wieczystej nie sanuje wadliwości jej kauzy. Wobec tego, co do zasady, pozwana mogła w niniejszej sprawie kwestionować prawidłowość podstawy wpisu hipoteki w księdze wieczystej. Natomiast nie była uprawniona do podnoszenia zarzutów kwestionujących sam wpis hipoteki. Odnośnie wskazywanej przez sąd I instancji przeszkody w rozpoznawaniu zarzutów pozwanej związanej z prawomocnością orzeczeń sądowych ( art. 365 § 1 k.p.c.) to podnieść należy, że zakwestionowanie tezy o istnieniu hipoteki nie oznacza zakwestionowania samego wpisu, a jedynie wniosku wynikającego z domniemania jego prawdziwości. Orzeczenie, którym z mocy art.

§ 6k.p.c.

jest wpis, stanowi wyłącznie przesłankę tego domniemania. Brak jest tym samym uzasadnionych podstaw dla uznania, że, podważając domniemanie wynikające z treści księgi wieczystej, podważa się prawomocne orzeczenie o wpisie. Okoliczność, czy prawo wpisane do księgi wieczystej rzeczywiście istnieje, nie wchodzi w zakres związania sądu na podstawie art. 365 § 1 k.p.c. – wyrok SN z 10 IX 2020 r. I CSK 680/18. Dłużnik hipoteczny może zatem kontestować skuteczności materialno-prawnej podstawy wpisu. Dłużnik hipoteczny w sprawie o zapłatę jest uprawniony do podnoszenia zarzutów, które nie były objęte badaniem sądu wieczysto-księgowego, gdyż kognicja sądu wieczysto-księgowego ogranicza się jedynie do zbadania treści i formy wniosku, dołączonych dokumentów oraz treść księgi wieczystej (art.

§ 2k.p.c.).

W związku z tym, wyłączną podstawą ustaleń faktycznych i prawnych sądu przy rozpoznawaniu wniosku o wpis w księdze wieczystej jest jedynie treść wniosku, treść dołączonych do niego dokumentów i treść księgi wieczystej (zob. uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 16 XII 2009 r. - zasada prawna - III CZP 80/90, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 III 2003 r., I CKN 152/01, z 10 VII 2020 r. II CSK 568/18). Pozwana kwestionowała w niniejszej sprawie podstawę dokonania wpisu hipotek do księgi wieczystej nieruchomości, której była właścicielem wskazując , iż zaświadczenia banku stwierdzające istnienie i wysokość zabezpieczanej wierzytelności zostały wystawione przez osoby, które przekroczyły zakres udzielonego im umocowania. Kwestionowała tym samym podstawy ustanowienia tzw. hipoteki bankowej. Zgodnie bowiem z art. 95 ust 3 i 4 prawa bankowego dla jej powstania konieczne jest oświadczenie właściciela nieruchomości wyrażające wolę ustanowienia hipoteki (uprawnionego wierzyciela, jej kwotę i wierzytelność zabezpieczoną) oraz stwierdzenie zabezpieczanej wierzytelności przez bank bankowym dokumentem urzędowym. Przyjmuje się, że tego rodzaju hipoteka ma charakter umowny ( postanowienie SN z 9 I 2020 r. III CSK 121/19). Zarzuty dotyczące braku właściwego umocowania pracowników banku, którzy w dniu 4 IX 2009 r. i 29 X 2009 r. wystawili w imieniu powoda zaświadczenia stanowiące podstawę wpisu hipotek zostały powtórzone w apelacji. Skarżąca podnosiła, iż w piśmie procesowym z dnia 19 IX 2018 r. pozwany bank wprost przyznał, iż osoby te przekroczyły zakres udzielonego im upoważnienia, przez co dokonane przez nie jednostronne czynności prawne były bezwzględnie nieważne, a ich późniejsze potwierdzenie przez mocodawcę bezskuteczne w świetle postanowień art. 104 k.c. Odnosząc się do powyższych kwestii podnieść należy, że wydanie zaświadczenia stwierdzającego istnienie zabezpieczanej przez bank wierzytelności oraz wystąpienie do sądu wieczystoksięgowego z wnioskiem o dokonanie wpisu hipoteki należy traktować jako dorozumianą wolę wierzyciela zawarcia umowy ustanowienia hipoteki (tak też T. Czech, Księgi wieczyste i hipoteka, s. 637; A. Oleszko, w: E. Drozd, A. Oleszko, Hipoteka w praktyce, s. 60). Wola z kolei właściciela nieruchomości obciążenia jej hipoteką jest w przypadku hipotek bankowych wyrażana wprost w oświadczeniu wskazanym w art. 95 ust 4 p.b. i tak też miało to miejsce w niniejszej sprawie.. Oświadczenie woli obu stron zgodnie z art. 245 § 1 k.c. w zw. z art. 155 k.c. skutkowało zawarciem umowy o ustanowienie hipoteki. Oświadczenie banku nie miało zatem charakteru jednostronnej czynności prawnej. Ważność umowy zawartej przez pełnomocnika, który przekroczył zakres swojego umocowania mogła zatem zostać potwierdzona przez bank zgodnie z art. 103 § 1 k.c.. Niezależnie od powyższego w ocenie Sądu Apelacyjnego pełnomocnicy banku, którzy wystawili w dniu 4 IX 2009 r. oraz 29 X 2009 r. zaświadczenia stanowiące podstawę wpisu hipotek i wystąpili do sądu wieczystoksięgowego o wpisanie hipotek byli umocowani do dokonywania w imieniu powodowego banku takich czynności. Nieprawdą jest, iż w odpowiedzi na zarzuty od nakazu zapłaty pozwany bank wprost przyznał, że D. N. i S. M. oraz M. B. i O. P. wystawiły zaświadczenia stanowiące podstawę wpisu hipotek na rzecz banku z przekroczeniem swoich uprawnień. Świadczy o tym wywód przedstawiony na stronie 8 tego pisma dotyczący prawidłowości udzielonych pełnomocnictw ( k 156v ). Po drugie zarzut, że pełnomocnictwa udzielone tym osobom nie uprawniały ich do wystawienia zaświadczenia o jakim mowa w art. 95 ust 3 prawa bankowego opierał się na twierdzeniu, iż pełnomocnictwa powyższe zostały ograniczone wyłącznie do działalności Departamentu (...) Banku , natomiast zaświadczenia banku z dnia 4 IX 2009 r. i 29 X 2009 r. , które stanowiły podstawę wpisu hipotek do księgi wieczystej zostały wystawione i podpisane przez pełnomocników w imieniu (...) Banku S.A. a nie w imieniu Departamentu Kredytów tego banku ( k 85 v). Taka interpretacja woli prokurentów banku, którzy udzielili obu pełnomocnictw była całkowicie dowolna i nielogiczna ( k 169, 170). Z treści powyższych pełnomocnictw wynika w sposób jednoznaczny, że uprawniają oni wymienione w nim osoby do reprezentowania (...) Banku S.A. w zakresie m.in. reprezentowania banku przed sądami powszechnymi we wszystkich sprawach dotyczących postępowania wieczystoksięgowego oraz wpisu zastawu rejestrowego w rejestrze zastawów oraz do podpisywania zaświadczeń bankowych będących podstawa wpisu i wykreślenia hipotek ustanowionych na rzecz banku . Pełnomocnictwa zostały ograniczone do działalności Departamentu Kredytów i dotyczyły wyłącznie czynności dokonywanych w kraju. To ostatnie zdanie oznacza, że pełnomocnicy zostali zatem umocowani do działania w imieniu (...) Banku S.A. w zakresie dokonywania czynności objętych działalnością Departamentu Kredytów. Departament ten jak podnosił powód zajmował się zaś postępowaniami sądowymi w sprawach wieczystoksięgowych , w tym także wystawianiem zaświadczeń będących podstawą wpisów hipotecznych , co znajduje potwierdzenie w zakresie przekazanych pełnomocnikom czynności. Zaświadczenie z dnia 4 IX 2009 r. oraz 29 X 2009 r. zostało zatem prawidłowo wystawione w imieniu pozwanego banku , a nie departamentu tego banku, który to departament jako komórka organizacyjna osoby prawnej tu spółki akcyjnej nie ma zdolności prawnej ani zdolności do czynności prawnej. Z pełnomocnictw wynika, że wskazani pełnomocnicy zostali wprost upoważnieni do podpisywania zaświadczeń bankowych będących podstawą wpisu i wykreślenia hipotek ustanowionych na rzecz banku, tzn. tych o których mowa w art. 95 ust 3 p.b., czyli do składania oświadczeń w zakresie praw i obowiązków związanych z ustanowieniem na rzecz banku prawnych zabezpieczeń jego wierzytelności . Twierdzenia pozwanej, iż upoważnienie do podpisywania tego rodzaju zaświadczeń jest upoważnieniem do czynności administracyjnych wydawania zaświadczeń w imieniu Departamentu Kredytów i nie stanowi upoważnienia do składania oświadczeń w zakresie praw i obowiązków majątkowych banku w trybie art. 95 p.b. było całkowicie dowolne , niezgodne z treścią pełnomocnictw, nielogiczne , nie poparte jakimikolwiek dowodami pozwalającymi na taką interpretację oświadczenia woli z zachowaniem reguł wykładni wynikających z art. 65 § 1 k.c.. Jeszcze raz należy podkreślić, iż z pełnomocnictw z 29 VII 2009 r. oraz z 20 X 2009 r. ( k 169, 170) wynika, że osoby w nich wskazane zostały upoważnione do reprezentowania (...) Banku S.A. w zakresie dotyczącym podpisywania zaświadczeń bankowych będących podstawą wpisu i wykreślenia hipotek ustanawianych na rzecz banku. W powiązaniu z powierzeniem tym osobom również czynności polegających na reprezentowaniu banku w postępowaniach wieczystoksięgowych nie sposób jest przyjąć, iż zostały one umocowane do czynności administracyjnych. Do podejmowania takich czynności nie jest zresztą potrzebne pełnomocnictwo wystawione przez osoby uprawnione do reprezentowania banku. Wystawienie takich pełnomocnictw byłoby irracjonalne. Powyższe prowadzi do jedynie logicznego wniosku, iż pełnomocnicy zostali upoważnieni do podejmowania w imieniu banku czynności mających na celu uzyskanie wpisu hipotek celem zabezpieczenia wierzytelności bankowych. Podpisywanie zaświadczeń mających stanowić podstawę wpisu hipotek i złożenie ich wraz z wnioskiem o dokonanie tego wpisu nie stanowi czynności administracyjnej. Jest wyrazem woli banku uzyskania zabezpieczenia rzeczowego swoich wierzytelności. Odnośnie kwestii przedstawienia przy wnioskach o dokonanie wpisu hipotek kserokopii nieaktualnego odpisu z KRS dotyczącego powodowego banku , potwierdzonego przez radcę prawnego nie występującego w tychże postępowaniach wieczystoksięgowych , to podnieść należy, iż nie oznacza to, że pełnomocnictwa z dnia 29 VII 2009 r. zostały wystawione przez osoby nieuprawnione do reprezentowania banku, a zatem , że nie istniała podstawa materialnoprawna do dokonania wpisu hipotek na rzecz powoda. Prokurenci banku, którzy podpisali oba pełnomocnictwa byli uprawnieni do działania w jego imieniu, co wynika z pełnego odpisu z KRS ( k 175) , to zaś , że ich umocowanie do działania w imieniu banku nie zostało w sposób właściwy wykazane w postępowaniu wieczystoksięgowym nie oznacza, że hipoteka obciążająca nieruchomość pozwanej nie mogła powstać, skoro wszelkie niezbędne do tego czynności zostały podjęte w imieniu banku przez osoby uprawnione. Zakres badania prawidłowości wykazania umocowania ( a nie samego umocowania) w postępowaniu wieczystoksięgowym zdaniem Sądu Apelacyjnego wykracza już poza tym poza kwestie dotyczące istnienia podstawy materialnoprawnej wpisu i zmierza do podważenia samego wpisu , co nie należy do kognicji sądu rozpoznającego niniejszą sprawę. Reasumując w ocenie Sądu Apelacyjnego osoby, które w imieniu powodowego banku wystawiły zaświadczenia stanowiące podstawę wpisu hipotek do księgi wieczystej nieruchomości były prawidłowo umocowane do dokonywania tego rodzaju czynności i do reprezentowania powoda w postępowaniu wieczystoksięgowym. Podnoszone w tym zakresie zarzuty przez stronę pozwaną były niezasadne. Podobnie jeśli chodzi o zarzut nieistnienia roszczenia powoda z uwagi na nieprawomocność dokonanych wpisów w księdze wieczystej. Zakładając nawet, że wpisy te nie są prawomocne, to należy mieć na uwadze, że hipoteka powstaje po wpisie, choćby był on jeszcze nieprawomocny ( Komentarz do ustawy o księgach wieczystych i hipotece pod red. B . Czecha T 83 do art. 67, komentarz pod red. Heropolitańskiej T 4 do art. 67 ). Nie ma tu zastosowania przywoływany przez apelującego art. 521 § 1 k.p.c. zgodnie z którym jeżeli przepis szczególny inaczej nie stanowi, postanowienie orzekające co do istoty sprawy staje się skuteczne, a jeżeli wymaga wykonania - także wykonalne, dopiero po uprawomocnieniu się. Hipoteki zatem powstały, nawet gdyby uznać, że ich wpisy do księgi wieczystej nie uprawomocniły się z uwagi na wadliwe zawiadomienie stron o ich dokonaniu, co z uwagi na brak akt wieczystoksięgowych nie sposób było ocenić. Kolejny zarzut apelacji dotyczący odmowy rozpoznania przez sąd I instancji kwestii zawarcia umowy pożyczki i aneksu do niej w imieniu banku przez osoby nieuprawnione nie został w żaden sposób uzasadniony . Jak już zresztą podniesione zostało Sąd Okręgowy prawidłowo wskazał, iż umocowanie tych osób zostało wykazane złożonymi do akt pełnomocnictwami ( k 171 - 174). Nie sposób było zgodzić się także ze skarżącą co do naruszenia przez sąd I instancji art. 13 ust 1 a u.k.s.c. poprzez obciążenie ją obowiązkiem zwrotu na rzecz powoda za wysokich kosztów procesu, a konkretnie kosztów opłaty od pozwu. W istocie zgodnie z brzmieniem w/w przepisu w dacie wniesienia pozwu w niniejszej sprawie opłata stosunkowa w sprawach o roszczenia wynikające z czynności bankowych, o których mowa w art. 5 ust. 1 i 2 ustawy prawo bankowe pobierana od konsumenta wynosiła 5% wartości przedmiotu sporu lub przedmiotu zaskarżenia, jednak nie mniej niż 30 zł i nie więcej niż 1000 zł. Problem polega jednak na tym, że pozew w niniejszej sprawie nie został wniesiony przez konsumenta tylko przedsiębiorcę, bank, który zobowiązany został na podstawie przepisów ogólnych do wniesienia opłaty stosunkowej od pozwu w wysokości 21 250 zł . Ponieważ powód wygrał proces , pozwana z mocy art. 98 § 1 k.p.c. obowiązana jest zwrócić mu poniesione koszty w celu dochodzenia swoich praw ( opłata sądowa 21 250 zł, 17 zł opłata skarbowa od pełnomocnictwa, 88,56 zł koszty notarialnego uwierzytelnienia dokumentów). Na zakończenie wyjaśnić jeszcze należy, że wobec akcesoryjnego charakteru hipoteki, pomimo braku w tym względzie jakichkolwiek zarzutów ze strony pozwanej Sąd Apelacyjny dopuścił dowód z postanowienia Sądu Rejonowego dla Warszawy Śródmieścia o nadaniu klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu wystawionemu przez powodowy bank przeciwko dłużniczce osobistej A. Ś.