Sygn. akt IX U 181/18 UZASADNIENIE Decyzją z dnia 31 maja 2017 r. znak (...), nr sprawy (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. zobowiązał S. K. do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku opiekuńczego za okresy: 13 – 21 stycznia 2014r., 30 stycznia – 3 marca 2014r., 17 – 24 marca 2014r., 5 – 13 maja 2014r. w kwocie 41 163, 12 zł wraz z odsetkami w wysokości 11 425, 21 zł. Uzasadniając zajęte stanowisko organ rentowy wskazał, iż adresatka decyzji została zgłoszona przez płatnika Instytut linqua doctrina jako pracownik do ubezpieczeń społecznych z wysoką podstawą wymiaru składek, która to podstawa została obniżona przez organ do wysokości obowiązującego wynagrodzenia minimalnego dla pełnego miesiąca wobec uznania, iż jej określenie było ukierunkowane na uzyskanie przez ubezpieczoną wysokich świadczeń z ubezpieczenia chorobowego i pozostawało tym samym w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego. S. K. wniosła odwołanie od tej decyzji kwestionując ją w całości i wskazując na nieprawidłowość stanowiska organu o przyjęciu do podstawy wymiaru świadczenia kwoty 1449, 67 zł (k. 15). Ubezpieczona dochodziła modyfikacji decyzji, w tym poprzez przyjęcie wyższej podstawy wymiaru świadczenia, ewentualnie uchylenia stanowiska organu (oświadczenie na rozprawie, zapis skrócony k. 82) Organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania oraz o zasądzenie od odwołującej się kosztów procesu wywodząc jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Sąd ustalił następujący stan faktyczny. S. K. została zgłoszona do ubezpieczeń społecznych od dnia 5 grudnia 2013r. z tytułu zatrudnienia w Instytut linqua doctrina spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w S.. Niesporne, nadto dane o zgłoszeniach – nieoznaczona numerem 20 od końca karta akt zasiłkowych Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. wypłacił S. K. zasiłek opiekuńczy: - za okres 13 – 21 stycznia 2014r. w kwocie brutto 6627, 06 zł w dniu 11 lutego 2014r., - za okres 30 stycznia – 17 lutego 2014r. w kwocie brutto 13990, 46 zł w dniu 5 marca 2014r., - za okres 18 lutego – 3 marca 2014r. w kwocie brutto 10308, 76 zł w dniu 25 marca 2014r. - za okres 17 – 24 marca 2014r. w kwocie brutto 5890, 72 zł w dniu 18 kwietnia 2014r., - za okres 5 – 13 maja 2014r. w kwocie brutto 6627, 06 zł w dniu 4 czerwca 2014r., łącznie w kwocie 43444, 06 zł, przyjmując jako dzienną stawkę świadczenia 736, 34 zł, a jako podstawę jego wymiaru 27 612, 80 zł. Niesporne, nadto karta zasiłkowa – nienumerowane, 2 i 3 z kolei karty akt zasiłkowych, informacja o wypłaconych świadczeniach – nienumerowana - 30 od końca karta akt zasiłkowych Jeszcze przed dokonaniem pierwszej wypłaty, bo w dniu 27 stycznia 2014r. Wydział Zasiłków (...) Oddziału w S. wystąpił do Wydziału Składek i (...) o przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w sprawie ubezpieczonej z uwagi na krótki okres zatrudnienia przed okresem sprawowania opieki nad chorym dzieckiem i wysoką podstawę wymiaru składek. Występujący z wnioskiem wskazał, że płatnik składek - spółka Instytut lingua doctrina podał jako stałe umowne wynagrodzenie wymienionej 32 000 zł. Nadto Wydział Zasiłków zaznaczył, że podstawa wymiaru składek S. K. z tytułu wcześniejszego zatrudnienia pracowniczego u innego płatnika w okresie 23 maja 2011r. – 3 grudnia 2013r. została obniżona decyzją organu z dnia 13 grudnia 2013r. do wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę. Wydział Zasiłków wskazał, że istnieje podejrzenie wyłudzenia świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Dowód: pismo wewnętrzne – nienumerowana 21 od końca karta akt zasiłkowych Postępowanie wyjaśniające zostało wszczęte jeszcze w lutym 2014r. Pierwsze pismo wzywające do złożenia dokumentów organ wysłał do płatnika składek 19 lutego 2014r. (pismo pochodziło z 10 lutego 2014r.) Dowód: pismo organu, nienumerowana, 16 od końca kart akt zasiłkowych W tej samej dacie wysłano pismo również do ubezpieczonej. Dowód: pismo organu nienumerowana 25 od końca karta akt zasiłkowych Organ nie otrzymał od ubezpieczonej i płatnika składek żądanych informacji i dokumentów. Dowód: notatki służbowe – nienumerowane – 27 i 28 od końca karty akt zasiłkowych W efekcie (...) Oddział w S. przesłuchał osoby zgłoszone do ubezpieczeń przez płatnika składek. Dowód: protokoły zeznań przed organem – nienumerowane – 42 - 43, 44- 45, 47 – 48 od końca karty akt zasiłkowych, Efektem przeprowadzonego postępowania było wydanie przez organ rentowy w dniu 21 grudnia 2016r. decyzji nr (...) stwierdzającej, iż dla S. K. podlegającej ubezpieczeniom jako pracownik u płatnika składek Instytut lingua doctrina spółki z o.o. w S. w przypadku składek na ubezpieczenie społeczne (decyzja obejmowała też podstawę składek na ubezpieczenie zdrowotne) podstawa wymiaru wynosi: - za grudzień 2013r. 1393, 55 zł, - za styczeń 2014r. 1083, 87 zł, - za luty 2014r. 0 zł, - za marzec 2014r. 1083, 87 zł, - za kwiecień 2014r. 1690 zł, - za maj 2014r. 1192, 26 zł, - za czerwiec 2014r. 1680 zł, - za lipiec 2014 r. 1680 zł - za sierpień 2014r. 1680 zł. Wydający decyzję organ podał w jej uzasadnieniu, że w dokumentacji rozliczeniowej za poszczególne miesiące kalendarzowe objęte decyzją płatnik składek wskazał odpowiednio podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne S. K. w wysokości: 27 200 zł, 18 285, 12 zł, 0 zł, 21 333, 76 zł, 32 000 zł, 21 333, 76 zł, 19 427, 36 zł, 32 000 zł, 32 000 zł. W ocenie organu przyznane ubezpieczonej wynagrodzenie pozostawało nierealne i będące w sporze z podstawowym celem działalności gospodarczej płatnika zważywszy na rodzaj zadań pracownicy (gotowanie i robienie zakupów). Organ powołał się na naruszenie zasad współżycia społecznego polegające na świadomym osiąganiu z systemu korzyści kosztem innych jego uczestników i zaznaczył, że podstawę wymiaru składek winno stanowić wynagrodzenie godziwe i ekwiwalentne, za które w tym wypadku uznać należy wynagrodzenie minimalne. Organ wskazał, iż swoją ocenę celu ustalenia wynagrodzenia na zawyżonym poziomie oparł na powiązaniu ubezpieczonej ze wspólnikiem będącej płatnikiem spółki (pozostawanie jego żoną), nieodprowadzaniu przez spółkę należnych składek na ubezpieczenie społeczne, wykazywaniu przez płatnika straty w zeznaniach podatkowych. Wreszcie wskazał na wydanie w 2013r. kilku decyzji kwestionujących podstawy wymiary składek ubezpieczonej i innych osób u płatników kapitałowo powiązanych z ubezpieczoną, które zostały uznane za prawidłowe przez sądy rozpoznające sprawy wskutek wniesionych od decyzji odwołań. Dowód: decyzja – nienumerowane 23 – 27 z kolei karty akt zasiłkowych Wskazana decyzja została doręczona ubezpieczonej w dniu 23 grudnia 2016r. Dowód: potwierdzenie odbioru – nienumerowana, 24 karta akt zasiłkowych S. K. nie wniosła odwołania od tej decyzji. Niesporne Decyzja organu nr (...)r. została wysłana na ujawniony w KRS adres płatnika składek dopiero w lipcu 2021r. Przesyłka awizowana w dniach 21 i 29 lipca 2021r. została przez operatora pocztowego zwrócona do organu z adnotacją o jej niepodjęciu w dniu 5 sierpnia 2021r. Dowód: przesyłka – k. 129 Sąd zważył, co następuje. W niniejszej sprawie poza sporem leżało prawo S. K. do zasiłku opiekuńczego w okresach: 13 – 21 stycznia 2014r., 30 stycznia – 3 marca 2014r., 17 – 24 marca 2014r., 5 – 13 maja 2014r. Sporna natomiast pozostawała wysokość świadczenia, a w konsekwencji i obowiązek jego częściowego zwrotu. Organ rentowy w sentencji zaskarżonej decyzji inaczej niż w podobnych sprawach nie zawarł w rozstrzygnięcia co do wysokości podstawy wymiaru świadczenia (jest to jedno tylko z ciągu błędów i niezrozumiałych dla sądu działań organu), uznać jednak należało wobec uzasadnienia rozstrzygnięcia, że decyzja o takowej podstawie obok obowiązku zwrotu świadczenia jednak rozstrzyga. Kwestię świadczeń z ubezpieczenia chorobowego, do których należy zasiłek opiekuńczy regulują przepisy ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (na dzień decyzji t.j. Dz.U. 2016.372), zwanej dalej ustawą zasiłkową. Zgodnie z art. 36 ust. 1 i 2 ustawy zasiłkowej podstawę wymiaru zasiłku chorobowego przysługującego ubezpieczonemu będącemu pracownikiem stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone za okres 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy, jeżeli zaś niezdolność do pracy powstała przed upływem tego okresu przeciętne miesięczne wynagrodzenie za pełne miesiące kalendarzowe ubezpieczenia. W przypadku powstania niezdolności do pracy przed upływem pełnego miesiąca kalendarzowego ubezpieczenia chorobowego podstawę tę stanowi wynagrodzenie, jakie ubezpieczony otrzymałby pracując pełny miesiąc (art. 37 ust. 1 ustawy zasiłkowej). Zasady te stosuje się do ustalania podstawy innych zasiłków z ubezpieczenia chorobowego, a zatem także opiekuńczego, o czym stanowi art. 47 ustawy zasiłkowej. Wynagrodzenie uwzględniane przy wyliczaniu podstawy wymiaru zasiłku to zgodnie z art. 3 pkt 3 ustawy zasiłkowej przychód pracownika stanowiący podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe, po odliczeniu potrąconych przez pracodawcę składek na ubezpieczenie emerytalne, rentowe oraz chorobowe. W świetle powołanych regulacji nie ulega wątpliwości, iż znaczenie dla ustalenia podstawy wymiaru zasiłku ma podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne. W przypadku ubezpieczonej podstawa ta była przedmiotem zainteresowania organu rentowego, a wydanie zaskarżonej decyzji poprzedziło ustalenie przez ten organ, także w drodze decyzji, iż S. K. podlega pracowniczemu ubezpieczeniu społecznemu (emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu i chorobowemu) z podstawą wymiaru składek odpowiadającą co do zasady minimalnemu wynagrodzeniu za pracę, proporcjonalną do okresów świadczenia pracy w poszczególnych miesiącach. Wskazana decyzja organu z dnia 21 grudnia 2016r. nie została zaskarżona. Choć w dacie wydania decyzji zasiłkowej nie była ona jeszcze prawidłowo doręczona płatnikowi składek (decyzję wysyłano na adres inny niż wynikający z KRS, który to adres nie został wskazany przez płatnika organowi i co do którego nie było w świetle dokumentów zawartych w aktach organu podstaw do uznania za adres do doręczeń podany przez osobę uprawnioną do reprezentacji spółki), to do takiego prawidłowego doręczenia zgodnego z art. 39, 44 k.p.a. doszło na skutek aktywności sądu w toku niniejszego procesu, w efekcie czego na dzień wyrokowania można mówić o ostateczności tej decyzji (żadna ze stron nie wskazywała na wniesienie odwołania przez płatnika, nie wydaje się to zresztą prawdopodobne zważywszy na brak realnego odbioru korespondencji i - jak się wydaje - faktycznego niedziałanie tego płatnika pomimo formalnego istnienia). Niezaskarżenie przez strony stosunku pracy decyzji w przedmiocie podstawy wymiaru składek S. K. na ubezpieczenie społeczne czyniące tę decyzję ostateczną, nie pozwala obecnie sądowi na badanie podstawy wymiaru składek. Sąd bowiem jest związany decyzją organu, od której nie wniesiono odwołania (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 29 stycznia 2008r. I UK 173/07 z dnia 10 czerwca 2008r. I UK 376/07 opubl. na stronie internetowej tego Sądu). Tym samym podstawa wymiaru świadczeń z ubezpieczenia chorobowego przysługujących S. K. wynosiła w 2014r. 1449, 67 zł (1680 zł odpowiadające minimalnemu wynagrodzeniu za pracę – 13,71% tej kwoty tj. sumie składek do potrącenia przez płatnika składek zgodnie z przepisami ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych /na dzień zaskarżonej decyzji t.j. Dz. U. 2016.963/ zwanej dalej ustawą systemową. Zaskarżona decyzja pozostaje zatem prawidłowa w zakresie przyjęcia wskazanej kwoty do podstawy wymiaru zasiłku opiekuńczego. Bezspornym w sprawie było, iż S. K. wypłacono zasiłki od wyższej podstawy tj. od kwoty 27 612, 80 zł. Nie przesądza to jednak jeszcze o obowiązku zwrotu przez wymienioną części pobranego świadczenia odpowiadającej różnicy między kwotą wypłaconą, a wyliczoną od podstawy 1449, 67 zł . W myśl art. 66 ust. 2 ustawy zasiłkowej (oczywiście w brzmieniu z daty decyzji) jeżeli świadczenie zostało pobrane nienależnie z winy ubezpieczonego lub wskutek okoliczności o których mowa w art. 15-17 i art. 59 ust. 6 i 7 ustawy wypłacone kwoty podlegają potrąceniu z należnych świadczeń z ubezpieczeń społecznych lub ściągnięciu w drodze egzekucji administracyjnej. Ustawa zasiłkowa nie zawiera definicji świadczenia pobranego nienależnie. Należy zatem sięgnąć do przepisów ustawy systemowej, a ściśle art. 84 tej ustawy. Zgodnie z art. 84 ust.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.