tymi uregulowaniami zasady ponoszenia opłat przez osoby nieposiadające prawa do lokalu reguluje § 73 ust 9 statutu spółdzielni.
nim osoby zajmujące lokale, części wspólne nieruchomości lub części gruntu bez tytułu prawnego, zobowiązane są do ponoszenia opłat (odszkodowania) nie niższych niż suma wnoszonych opłat wymienionych w § 73 ust 4.
4 osoby niebędące członkami Spółdzielni, którym przysługują spółdzielcze własnościowe prawa do lokali, są obowiązane uczestniczyć w pokrywaniu kosztów związanych z eksploatacją i utrzymaniem nieruchomości w częściach przypadających na ich lokale, eksploatacją i utrzymaniem nieruchomości stanowiących mienie Spółdzielni, a także w pokrywaniu kosztów centralnego ogrzewania i podgrzewania wody przez uiszczanie comiesięcznych opłat na takich samych zasadach jak członkowie Spółdzielni. Osoby te nie mają jednak prawa do udziału w pożytkach z działalności Spółdzielni. W myśl § 79 ust 1 statutu, powyższe opłaty wnosi się co miesiąc z góry do 15. dnia miesiąca, natomiast
ust 7 tego przepisu, od nieuiszczonych w terminie opłat pobiera się odsetki ustawowe. Członkowie oraz osoby nie będące członkami spółdzielni uiszczają opłatę eksploatacyjną w różnej wysokości, zaś pozostałe opłaty nie różnią się od siebie. Zawiadomienie o wysokości opłat uznawane jest za skutecznie doręczone poprzez wrzucenie do skrzynek pocztowych ( § 79 ust.8 statutu). Koszty dostawy ciepła oraz podgrzanie wody rozliczane są na podstawie regulaminu Spółdzielni ( §76 ust. 2 statutu). Opłaty eksploatacyjne za używanie lokali wyliczane są następującą metodą kalkulacyjną. Dla członków spółdzielni będących właścicielami lokali bądź posiadaczami spółdzielczego prawa do lokalu opłata za 1 m 2 stanowi różnicę pomiędzy planowanymi kosztami utrzymania nieruchomości spółdzielczej za dany rok a pożytkami z nieruchomości wspólnej oraz pożytkami z działalności gospodarczej spółdzielni podzieloną poprzez powierzchnię ich lokali i liczbę 12 miesięcy. Dla posiadaczy własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu niebędących członkami spółdzielni oraz osób zamieszkujących w lokalach bez tytułu prawnego, które utraciły członkostwo opłata za 1m 2 lokalu stanowi iloczyn planowanych kosztów utrzymania nieruchomości spółdzielczej a powierzchnią ogólną nieruchomości i liczbą 12 miesięcy. Dodatkowo w skład opłat za lokal wchodzi tzw. obsługa zadłużenia budżetowego, na które składają się zadłużenie budżetowe- skapitalizowane odsetki bankowe od niespłaconego udzielonego kredytu bankowego przypadającego na wybudowanie danego lokalu mieszkalnego oraz odsetki od zadłużenia kredytu bankowego z tytułu przejściowego wykupienia odsetek od kredytu. Osoba zajmująca lokal bez tytułu prawnego wnosi odszkodowanie w wysokości czynszu jaki spółdzielnia mogłaby otrzymać z tytułu najmu tego lokalu, nie niższego jednak od kosztów ponoszonych przez spółdzielnię, a przypadających na dany lokal (§ 5 ust. 26 Regulaminu w sprawie zasad rozliczania kosztów Gospodarki Zasobami Mieszkaniowymi i utrzymania nieruchomości oraz ustalenia opłat za używanie lokali w SM (...)). Członkowie spółdzielni, właściciele lokali niebędący członkami spółdzielni, osoby niebędące członkami spółdzielni, którym przysługują spółdzielcze prawa do lokalu mieszkalnego i osoby korzystające z lokalu bez tytułu prawnego, maja obowiązek świadczenia wpłat na fundusz remontowy (§ 2 ust. 7 Regulaminu w sprawie zasad rozliczania kosztów Gospodarki Zasobami Mieszkaniowymi i utrzymania nieruchomości oraz ustalenia opłat za używanie lokali w SM (...)).
1 Regulaminu rozliczania kosztów dostawy lub wytwarzania ciepła do budynków SM (...) po rozliczeniu sezonu grzewczego powstałe nadpłaty za ogrzewanie przeznacza się w kolejności: pokrycie wszelkich zobowiązań użytkowania lokalu wobec SM.
5 Regulaminu rozliczania kosztów dostawy wody i odprowadzania ścieków w SM (...), w przypadku gdy koszt dostawy wody i odprowadzania ścieków w danym okresie rozliczeniowym był wyższy od wpłaconych zaliczek do właściciel, lub użytkownik lokalu jest zobowiązany do uzupełnienia niedopłat w terminie do 15 dnia następnego miesiąca, w którym nastąpił odczyt wodomierzy. Zadłużenie W. W.
którym osoby zajmujące lokal bez tytułu prawnego obowiązane były do ponoszenia opłat ( odszkodowania) nie niższych niż suma opłat wymienionych w § 73 ust 4 to jest nie mniej niż przypadająca na ich lokale część kosztów eksploatacji i utrzymania nieruchomości, kosztów centralnego ogrzewania i podgrzewania wody na takich samych zasadach jak członkowie spółdzielni, przy czym osoby takie nie mają prawa do udziału w pożytkach z działalności spółdzielni. Zgodnie natomiast, z § 5 ust. 26 Regulaminu w sprawie zasad rozliczania kosztów Gospodarki Zasobami Mieszkaniowymi i utrzymania nieruchomości oraz ustalenia opłat za używanie lokali w SM (...), osoba zajmująca lokal bez tytułu prawnego wnosi odszkodowanie w wysokości czynszu jaki spółdzielnia mogłaby otrzymać z tytułu najmu tego lokalu, nie niższego jednak od kosztów ponoszonych przez spółdzielnię, a przypadających na dany lokal. W świetle powyższego powódka mogła żądać od pozwanej – jako osoby zajmującej lokal bez tytułu prawnego - minimalnie takich kwot miesięcznie, jakie przypadałyby z tytułu zajmowania tego lokalu przez członka spółdzielni mieszkaniowej, a maksymalnie takich, które strona powodowa mogłaby otrzymać z tytułu najmu lokalu, z zastrzeżeniem, iż nie mogą one być niższe od kosztów ponoszonych przez spółdzielnię, a przypadających na lokal. Strona powodowa, jak wykazano w trakcie postępowania, ponosi za pozwaną koszty przypadającego na lokal spłaty odsetek kredytu tj. tzw. normatywu, może zatem żądać ich zwrotu od pozwanej. Strona powodowa podnosiła również w trakcie niniejszego postępowania, że za wynajęcie podobnego do zajmowanego przez pozwaną lokalu tj. 3-pokojowego o powierzchni 66,3 m 2 na wolnym rynku trzeba by było wydatkować kwotę nie niższą niż 2.000 zł, Sąd podzielił tą argumentację strony powodowej i uznał, iż uiszczana przez pozwaną kwota ok. 800 zł miesięcznie tytułem odszkodowania za bezumowne korzystanie z lokalu nie stanowi nawet połowy kwoty czynszu, którą SM mogłaby uzyskać z tytułu najmu tego lokalu. Niezależnie zatem od faktu, jakie czynniki kształtują wysokości żądanej od pozwanej opłaty - dopóki łącznie żądane odszkodowanie nie przekracza progu czynszu możliwego do uzyskania za lokal na wolnym rynku – dopóty żądanie jest co do zasady dopuszczalne. W ocenie Sądu, po analizie § 32 ust. 1 Regulaminu rozliczania kosztów dostawy lub wytwarzania ciepła do budynków SM (...), istniały podstawy do zaliczenia nadpłat pozwanej z tytułu kosztów ogrzewania czy dostawy wody, na poczet wcześniejszych jej zadłużeń względem strony powodowej. Jak wykazała strona powodowa aktualne zadłużenie pozwanej wobec niej wynosi 72.765,93 zł i obejmuje w głównej mierze należności z dziewięciu przegranych przez pozwaną postępowań sądowych. Sąd uznał również za uzasadnione żądanie zasądzenia kwoty 37,01 zł, która wynikała z niedopłaty za rozliczenie wody, a pozwana zobowiązana była ją wnieść do 15 marca 2014 r., na podstawie § 4 ust. 5 Regulaminu rozliczania kosztów dostawy wody i odprowadzania ścieków w SM (...). W związku z powyższym Sąd zasądził kwoty poszczególnych niedopłat za kolejne miesiące
żądaniem pozwu, mając przy tym na uwadze, że termin wymagalności świadczeń został określony w Statucie SM i powołanym Regulaminie na piętnasty dzień miesiąca. Orzekając o kosztach procesu w pkt II, V, VIII i XI sentencji wyroku, Sąd zastosował art. 102 k.p.c. Od powyższego rozstrzygnięcia pozwana wywiodła apelację, strona powodowa w drodze zażalenia zaskarżyła natomiast rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów postępowania. Pozwana w apelacji zaskarżyła wyrok Sądu Rejonowego w punktach I, IV, VII i X i wniosła o jego zmianę przez oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od strony powodowej kosztów postępowania apelacyjnego na rzecz pozwanej. W apelacji pozwana zarzuciła: 1. naruszenie prawa materialnego, przez: - oparcie wyroku na art. 18 ust. 1 1 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego, gdy w niniejszej sprawie nie ma on zastosowania; - nieprawidłową wykładnię §73 ust. 9 w zw. z §73 ust. 4 Statutu na skutek przyjęcia, że powódka może żądać o pozwanej odszkodowania w wysokości czynszu, jaki mogłaby otrzymać z tytułu najmu lokalu, nie niższego od kosztów ponoszonych przez Spółdzielnię, a w rezultacie przyjęcie, że
26 Regulaminu w sprawie zasad rozliczania kosztów gospodarki zasobami mieszkaniowymi i utrzymania nieruchomości oraz ustalania opłat za używanie lokali powódka może naliczać pozwanej odszkodowanie w wysokości kwoty jaka mogłaby otrzymać z tytułu najmu lokalu; - niezastosowanie przepisów ustawy z 30 listopada 1995r. w sprawie pomocy państwa w spłacie niektórych kredytów mieszkaniowych, udzielania premii gwarancyjnych oraz refundacji bankom wypłacanych premii gwarancyjnych, postanowień umowy o kredyt zawartej przez powódkę 20 lutego 1990r. z (...), przepisów Statutu i Regulaminu w sprawie rozliczania kosztów inwestycji i ustalania wysokości wkładów obowiązujących w objętym sporem a także art. 10 i art. 17
zawartą w art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy definicją - „lokatorem” jest najemca lokalu lub osoba używająca lokal na podstawie innego tytułu prawnego niż prawo własności. Lokatorem w przytoczonym znaczeniu
jednolitym poglądem judykatury jest nie tylko najemca lub osoba używająca lokal na podstawie każdego innego tytułu prawnego do lokalu, który nie jest prawem własności, ale także były najemca i osoba która w przeszłości używała go w oparciu o tytuł prawny nie będący prawem własności (wyrok Sądu Najwyższego z dn. 14.10.2002 r., I CKN 1074/00). Jak wyżej wskazywano, pozwanej przysługiwało prawo do zamieszkiwania w spornym lokalu - spółdzielcze prawo własnościowe do lokalu przydział którego uzyskał małżonek pozwanej, członek Spółdzielni Mieszkaniowej - w trakcie związku małżeńskiego). Z prawomocnych orzeczeń Sądów a wiążących Sąd w tej sprawie (art. 365§1 k.p.c. ) wynika również iż na skutek wygaśnięcia powyższego prawa – pozwana (wraz z mężem) utracili tytułu prawny do zajmowania lokalu. W konsekwencji w stosunku do pozwanej, jako byłego lokatora (w rozumieniu u.o.p.l.), dochodzić można odszkodowania za bezumowne korzystanie z nieruchomości w oparciu o zasady ustanowione cytowaną wyżej ustawą, a zatem na podstawie art. 18 u.o.p.l.. jak też słusznie przyjął Sąd Rejonowy.
art. 18 u.o.p.l. w brzmieniu obowiązującym w latach jakich dotyczy żądanie pozwu 2013-2015 a mającym zastosowanie w sprawie - osoby zajmujące lokal bez tytułu prawnego są obowiązane do dnia opróżnienia lokalu co miesiąc uiszczać odszkodowanie (ust. 1). Z zastrzeżeniem ust. 3, odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1, odpowiada wysokości czynszu, jaki właściciel mógłby otrzymać z tytułu najmu lokalu. Jeżeli odszkodowanie nie pokrywa poniesionych strat, właściciel może żądać od osoby, o której mowa w ust. 1, odszkodowania uzupełniającego (ust. 2). W świetle powyższego uprawniony do odszkodowania może domagać się kwoty niższej, nie może jednak domagać się od osoby zajmującej lokal mieszkalny bez tytułu prawnego zapłaty kwoty wyższej niż czynsz jaki zyskałby z tytułu najmu. Niewątpliwe wykazanie wysokości możliwego do uzyskania czynszu najmu obciąża stronę powodową, nie była to jedna kwestia w tej sprawie sporna. Jak wskazywała strona powodowa i z czym słusznie zgodził się Sąd Rejonowy Spółdzielnia Mieszkaniowa wynajmując sporny lokal przy ul. (...) we W. a mający prawie 70m kw - zyskałaby w okresie objętym żądaniem zapłaty – co najmniej 2.000 zł miesięcznie na wolnym rynku, czego i sama apelująca nigdy nie kwestionowała. Również Sąd Okręgowy nie miał wątpliwości w powyższym zakresie uwzględniając realia rynku mieszkaniowego we W.. Naliczenia zatem czynione pozwanej przez stronę powodową w okresach objętych żądaniem pozwów nie stanowiły zatem nawet połowy możliwego do uzyskania czynszu najmu, tym samym zasadność żądania zapłaty strony powodowej nie może budzić żadnych zastrzeżeń, niezależnie od tego jak Spółdzielnia Mieszkaniowa żądaną kwotę ustalała, a ściślej jakie naliczenia (w tym np. z tytułu spłaty kredytu) budowały jej wysokość. Powyższe uprawnienie a tym samym trafność naliczeń dokonywanych pozwanej potwierdza Statut (a ściślej kolejne statuty) pozwanej Spółdzielni, stanowiąc w §73 ust 9 , iż osoby zajmujące lokal bez tytułu prawnego są zobowiązane do ponoszenia opłat ( odszkodowania) nie niższych niż suma opłat wymienionych w § 73 ust 4 to jest nie mniej niż przypadająca na ich lokale część kosztów eksploatacji i utrzymania nieruchomości, kosztów centralnego ogrzewania i podgrzewania wody na takich samych zasadach jak członkowie spółdzielni, przy czym osoby takie nie mają prawa do udziału w pożytkach z działalności spółdzielni. Zgodnie natomiast, z § 5 ust. 26 Regulaminu w sprawie zasad rozliczania kosztów Gospodarki Zasobami Mieszkaniowymi i utrzymania nieruchomości oraz ustalenia opłat za używanie lokali w SM (...), osoba zajmująca lokal bez tytułu prawnego wnosi odszkodowanie w wysokości czynszu jaki spółdzielnia mogłaby otrzymać z tytułu najmu tego lokalu, nie niższego jednak od kosztów ponoszonych przez spółdzielnię, a przypadających na dany lokal. W świetle powyższego nie ulegało więc wątpliwości, że w zakresie wysokości odszkodowania, powódka mogła żądać od pozwanej – jako osoby zajmującej lokal bez tytułu prawnego - minimalnie takich kwot miesięcznie, jakie przypadałyby z tytułu zajmowania tego lokalu przez członka spółdzielni mieszkaniowej, a maksymalnie takich, które strona powodowa mogłaby otrzymać z tytułu najmu lokalu, z zastrzeżeniem, iż nie mogą one być niższe od kosztów ponoszonych przez spółdzielnię, a przypadających na lokal. Naliczenia pozwanej mieszczą się w tych granicach. Dodatkowo wskazuje Sąd Okręgowy, iż podstaw do negacji wysokości dochodzonego roszczenia nie mógłby rodzić przepis art. 18 ust. 3 u.o.p.l.
którym osoby uprawnione do lokalu zamiennego albo socjalnego, jeżeli sąd orzekł o wstrzymaniu wykonania opróżnienia lokalu do czasu dostarczenia im takiego lokalu, opłacają odszkodowanie w wysokości czynszu albo innych opłat za używanie lokalu, jakie byłyby obowiązane opłacać, gdyby stosunek prawny nie wygasł. Dostrzec należało w tej sprawie, iż wyrokiem zaocznym sygn. akt I C 542/07 Sąd Rejonowy dla Wrocławia-Krzyków Wydział I Cywilny orzekł, że W. W.
obowiązującymi w czasie przydziału przepisem art. 215 § 2 prawa spółdzielczego z dnia 16 września 1982r. spółdzielcze prawo do lokalu, przydzielone obojgu małżonkom lub jednemu z nich (jak w tej sprawie) w czasie trwania małżeństwa dla zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych rodziny, należy wspólnie do obojga małżonków bez względu na istniejące między nimi stosunki majątkowe. Spółdzielcze prawo do lokalu przydzielone mężowi pozwanej w czasie trwania małżeństwa należało zatem wspólnie do obojga małżonków, niezależnie od tego że jeden z małżonków (pozwana) nie był członkiem spółdzielni. Istotnym jest przy tym przepis art. 213 § 2 ustawy z dnia 16 września 1982 r. - Prawo spółdzielcze w brzmieniu obowiązującym na datę przydziału (1992r.) stanowił, że członek spółdzielni mieszkaniowej, w zależności od rodzaju wniesionego wkładu (mieszkaniowego lub budowlanego) oraz zgłoszonego wniosku, może uzyskać spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego typu lokatorskiego albo własnościowego. Możliwość zatem uzyskania własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego warunkowana była członkostwem w Spółdzielni Mieszkaniowej osoby chcącej uzyskać przydział, jakie to posiadał mąż pozwanej i który też przydział lokalu uzyskał. Osoba nie będąca członkiem Spółdzielni Mieszkaniowej (...) mogła zyskać takiego prawa w ramach przydziału , ani również skutecznie go nabyć (art. 223 ustawy prawo spółdzielcze). Przysługujące zatem w tej sprawie małżonkom spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego powiązane zatem było z członkostwem w Spółdzielni Mieszkaniowej jednego z małżonków, bez którego bezspornie by nie powstało. Prawo pozwanej jako małżonki H. W., który uzyskał przydział własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego nie istniało zatem samodzielnie, a prawem małżonka (członka SM) było uwarunkowane. Wobec powyższego wykluczenie H. W. z członkostwa w Spółdzielni Mieszkaniowej (uchwałą z 26 września 1996r.) równoznaczne było z wygaśnięciem prawa do lokalu (art. 227 ustawy prawo spółdzielczego) – względem obojga małżonków, jako że pozwana członkiem spółdzielni nie była. Wobec powyższego w świetle art. 18 ust. 3 u.o.p.l. opłaty za używanie lokalu, jakie pozwana obowiązana jest opłacać, gdyby stosunek prawny nie wygasł – odnieść należy do sytuacji, gdy małżonkowie posiadali spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, co powiązane było z wymaganym członkostwem w Spółdzielni Mieszkaniowej co realizował H. W.. Stosownie do treści art. 208 § 1 i art. 226 § 1 Prawa spółdzielczego (obowiązujących w dacie zyskania przez H. W. przydziału jak i wygaśnięcia członkostwa) członek spółdzielni mieszkaniowej obowiązany jest do wniesienia wkładu budowlanego w wysokości odpowiadającej całości kosztów budowy przypadających na jego lokal. Skoro członek spółdzielni zobowiązany jest do wniesienia wkładu oraz uiszczania opłat związanych z użytkowaniem lokalu, to ponieważ spłacanie przez niego kredytu wraz z odsetkami nie może być uznane za formę uiszczania opłat związanych z użytkowaniem lokalu (kredyt bowiem został zaciągnięty przez spółdzielnie na budowę lokali), wobec tego spłacanie kredytu wraz z odsetkami musi być uznane za szczególną formę realizowania przez członka spółdzielni obowiązku wniesienia wkładu mieszkaniowego lub budowlanego. Wnoszone przez spółdzielcę do spółdzielni kwoty kredytu z odsetkami i z pozostałą częścią wkładu budowlanego stanowią dopiero łącznie równowartość kosztów budowy (odpowiadają całości kosztów budowy przypadających na jego lokal) i wobec tego nie mogą być wyłączone z pojęcia wkładu .Kredyt budowlany na cele mieszkaniowe, nie jest kredytem zaciągniętym przez członka spółdzielni, lecz kredytem udzielonym spółdzielni, natomiast jest spłacany przez członka i to nie dlatego, że on go zaciągnął, lecz z tej racji, iż ma on obowiązek pokrycia kosztów budowy lokalu stanowiącego przedmiot jego prawa lokatorskiego bądź własnościowego, a więc z tego powodu, że ciąży na nim powinność wniesienia wkładu mieszkaniowego bądź budowlanego. Zobowiązanym z tytułu zaciągniętego kredytu wobec banku jest spółdzielnia, natomiast spłata, która dokonywana jest przez członka spółdzielni mieszkaniowej następuje na rzecz tej spółdzielni, co oznacza, iż nie jest on ani podmiotem, który zawarł umowę kredytu, ani też nie przejmuje on odpowiedzialności wynikającej z takiej umowy wobec instytucji kredytującej. Obwiązek partycypowania w spłacie kredytu powiązany był zatem z zyskanym spółdzielczym własnościowym prawem do lokalu mieszkalnego oraz obowiązkiem pokrycia wymaganego wkładu budowlanego a także co istotne z członkostwem w spółdzielni. Takie założenie utrzymała również ustawa z dnia 15 grudnia 2000 r o spółdzielniach mieszkaniowych w art. 17 1 obowiązującym do końca lipca 2007r, czy art. 10 dotyczącym lokatorskiego prawa do lokalu. Dopiero obecnie obowiązujące przepisy ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych (na skutek noweli z 2007r.) wskazują, że członkostwo nie jest warunkiem zawarcia umowy o lokatorskie prawo do lokalu mieszkalnego lub jego ekspektatywę (art. 9 u.s.m.), przy czym wiąże się to wciąż z koniecznością uiszczenia wymagalnego wkładu (art. 10 u.s.m). Niewątpliwe w czasie gdy mąż pozwanej uzyskał spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu (a także gdy ono wygasło) członkostwo było warunkiem koniecznym uzyskania przydziału, a obowiązkiem członka było pokrycie wkładu budowlanego. Jeżeli część wkładu mieszkaniowego – jak w tej sprawie - została sfinansowana z zaciągniętego przez spółdzielnię kredytu na sfinansowanie kosztów budowy danego lokalu, członek jest obowiązany uczestniczyć w spłacie tego kredytu wraz z odsetkami w części przypadającej na jego lokal. Takie też obciążenie ciążyło na H. W. jako członku SM, w czasie gdy jemu (a tym samym małżonce – pozwanej) przysługiwało spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego. Gdyby zatem prawo to nie wygasło – na skutek utraty członkostwa przez H. W. – małżonków dalej obciążałby obowiązek partycypacji w spłacie kredytu w zakresie przypadającym na ich lokal. Tym samym w ocenie Sądu Okręgowego należy stwierdzić, iż w kontekście art. 18 ust. 3 u.o.w.l. również to obciążenie jako powiązane immamentnie z prawem do lokalu przed jego wygaśnięciem i członkostwem – stanowić może składową aktualnych naliczeń pozwanej dokonywanych przez Spółdzielnię Mieszkaniową, do czasu pokrycia pełnej należności w tym zakresie. Zasadność uwzględnienia kredytu w dokonywanych pozwanej naliczeniach potwierdzona została również przez Sądy obu instancji we wcześniejszych postępowaniach sądowych z udziałem pozwanej a zainicjowanych przez Spółdzielnię Mieszkaniową za wcześniejsze okresy (IC 92/10 i II Ca 461/13; oraz VIC 2156/13 i II Ca 1384/16). Odmienne przekonanie apelującej pozwanej, nieoparte właściwą argumentacją – a bazujące na przeświadczeniu pozwanej - nie zyskało aprobaty Sądu II instancji. Nadmienić bowiem trzeba, iż również powołana przez skarżącą ustawa z dnia 30 listopada 1995 r. o pomocy państwa w spłacie niektórych kredytów mieszkaniowych, refundacji bankom wypłaconych premii gwarancyjnych oraz zmianie niektórych ustaw nie mogła prowadzić do odmiennej oceny, zważywszy na zakres jej regulacji. Powołany akt prawny określa zasady przyznawania bankom środków z budżetu państwa, określonych w ustawie budżetowej, które udzieliły kredytów mieszkaniowych., czy obowiązek Spółdzielni mieszkaniowej prowadzenia ewidencji uwidaczniającej koszt przypadający na dany lokal (członka i nie członka SM). Nie zawiera ona jednak zapisów przewidujących możliwość żądania zwrotu tych kosztów od członka (czy nie członka) przez Spółdzielnię Mieszkaniową , taki bowiem wynika z przepisów ustawy prawo spółdzielcze, a aktualnie ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych, do których nawiązywał już wyżej Sąd Okręgowy. Zauważyć należy, iż naliczenia dokonywane pozwanej przez Spółdzielnię Mieszkaniową niższe niż możliwy do uzyskania czynsz najmu, z jednoczesnym zaliczeniem wpłat na spłatę kredytu (aktualnie pozostałych jedynie do spłaty odsetek) w zakresie obciążającym loka zajmowany przez apelującą, jest dla skarżącej korzystne. Wydanie lokalu dla strony powodowej będzie aktualizować uprawnienie pozwanej do rozliczenia
art. 229 prawa spółdzielczego obowiązującym w dacie wygaśnięcia prawa (obecnie art. 17 11 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych) z tytułu wygaśnięcia spółdzielczego prawa do lokalu. Dokonywane przez pozwaną wpłaty powiązane ze spłatą kredytu, a jak wyżej wskazywane, będące formą pokrycia wkładu budowlanego, skutkować będą finalnie zwiększeniem przysługującego pozwanej roszczenia w ramach rozliczenia. W kontekście argumentacji pozwanej negującej przysługujące kiedykolwiek jej mężowi (a tym samym jej) spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, a tym samym zastosowanie art. 18 u.o.p.l. zauważa Sąd Okręgowy – iż nawet podzielenie tegoż stanowiska nie rodziłoby skutków oczekiwanych przez pozwaną. Co trzeba pokreślić a czego zdaje się nie dostrzegać apelująca – strona powodowa nie zostałaby pozbawiona roszczeń względem pozwanej z tytułu zajmowania lokalu mieszkalnego bez tytułu prawnego , jako że oparciem dla nich stałyby się przepisy ogólne art. 224 i 225 k.c. Przysługujące na mocy art. 224 § 2 i art. 225 k.c., od samoistnego posiadacza wynagrodzenie jest wynagrodzeniem zapłaty za korzystanie z jego rzeczy, którą posiadacz musiałby uiścić właścicielowi, gdyby jego posiadanie oparte było na istniejącej podstawie prawnej, a więc tym co uzyskałby właściciel, gdyby rzecz oddał w odpłatne korzystanie na podstawie ważnego stosunku prawnego. Co już wyżej podkreślano, a co w sprawie było niesporne Spółdzielnia Mieszkaniowa wynajmując sporny lokal zyskałaby minimum 2000 zł miesięcznie na wolnym rynku, co niezależnie od składowych czyniłoby oczekiwaną miesięcznie od pozwanej zdecydowanie niższą kwotę – należną. Odnosząc się do dalszych zarzutów pozwanej uwidocznionych w uzasadnieniu apelacji Sąd Okręgowy uznał, iż również prawidłowość dokonywanych przez Spółdzielnię Mieszkaniową zaliczeń nadpłat wynikających z rozliczenia centralnego ogrzewania– nie została przez pozwaną skutecznie zakwestionowana. Powodowa spółdzielnia, jako zarządca budynku jest zarazem odbiorcą mediów, posiadając stosowne umowy w tym zakresie z ich dostawcami. Media te dostarczane następnie do poszczególnych lokali, podlegają stosownemu rozliczeniu (zestawienie zaliczek z realnym kosztem) jakie dokonywane były również względem pozwanej, stosownie do regulaminu Spółdzielni (§76 ust. 2 Statutu) – odpowiednio regulaminu rozliczania kosztów dostawy wody i odprowadzania ścieków, Regulaminu rozliczania kosztów dostawy lub wytwarzania ciepła.
1 Regulaminu rozliczania kosztów dostawy lub wytwarzania ciepła do budynków SM (...) - po rozliczeniu sezonu grzewczego powstałe niedopłaty za centralne ogrzewanie należy uregulować w terminie 30 dni od otrzymania rozliczenia, natomiast powstałe nadpłaty za ogrzewanie przeznacza się w kolejności: 1. na pokrycie wszelkich zobowiązań użytkowania lokalu wobec SM, oraz w pkt 2 na poczet opłat za lokal za miesiąc w którym dokonano rozliczenia i za kolejny po rozliczeniu. Powodowa Spółdzielnia mogła zatem wygenerowane nadwyżki wynikłe z rozliczenia dostarczonego ciepła do lokalu zajmowanego przez pozwaną zaliczyć
regulaminem na wszystkie zobowiązania pozwanej wobec strony powodowej, co tez uczyniła. Apelująca czyniąc zarzuty w tym zakresie zarzuciła wyłącznie bezprawne jej zdaniem zaliczenie powstałych nadpłat na wierzytelność spółdzielni przysługującą w oparciu o wyrok wydany w sprawie IC 1373/92, bowiem dotyczył on H. W.. Słusznym było stanowisko pozwanej, iż należność potwierdzona wyrokiem sądu w w/w sprawie dotyczyła H. W., tym niemniej finalnie strona powodowa nie dokonała żadnych potrąceń z wyżej wymienionego tytułu z przysługującymi pozwanej nadpłatami. Z przedłożonych kartotek dotyczących lokalu za lata 2013,2014 i 2015 oraz rozliczeń kosztów zakupionego ciepła za wskazane lata - wynika w istocie, iż nadpłaty przeksięgowywano na należności ze spraw sądowych, przy tym również na sprawę IC 1373/
art. 102 k.p.c. w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Przepis ten realizuje zasadę słuszności i stanowi wyjątek od ogólnej reguły obciążania stron kosztami procesu,
zasadą odpowiedzialności za wynik procesu. Przepis art. 102 k.p.c. jest rozwiązaniem szczególnym, niepodlegającym wykładni rozszerzającej, wykluczającym stosowanie wszelkich uogólnień, wymagającym do swego zastosowania wystąpienia wyjątkowych okoliczności. Nie konkretyzuje on pojęcia wypadków szczególnie uzasadnionych, pozostawiając ich kwalifikację, przy uwzględnieniu całokształtu okoliczności danej sprawy, sądowi. Całokształt okoliczności, które mogłyby uzasadniać zastosowanie tego przepisu powinny być przy tym ocenione z uwzględnieniem zasad współżycia społecznego (por. postanowienie SN z dnia 17 kwietnia 2013 r., V Cz 107/12, z dnia 24 października 2012 r., IV Cz 61/13). Według doktryny do okoliczności branych pod uwagę przez sąd przy ocenie przesłanek zastosowania dyspozycji omawianego przepisu zaliczyć można nie tylko te związane z samym przebiegiem postępowania, ale również dotyczące sytuacji życiowej strony (por. postanowienie SN z dnia 13 grudnia 2007 r., I Cz 110/07). Wprawdzie zasadność skorzystania z tego uprawnienia może być objęta kontrolą sądu wyższego rzędu, jednak ewentualna zmiana zaskarżonego orzeczenia o kosztach powinna być dokonywana tylko wyjątkowo, gdy ocenie przeprowadzonej przez Sąd I instancji można przypisać cechy dowolności czy też gdy ocena ta jest rażąco niesprawiedliwa. Nie można tego stwierdzić w tej sprawie. Jak wynika z ujawnionych w toku postępowania okoliczności, pozwana znajduje się w dość trudnej sytuacji zarówno osobistej jak i zdrowotnej, bowiem jest osobą mieszkającą samotnie, cierpi na depresję i zaburzenia lękowe, utrzymując się jedynie z niskiego wynagrodzenie za pracę. Nie bez znaczenia jest w ocenie Sądu Okręgowego i okoliczność iż zarzewiem sporu były w istocie głownie naliczenia kredytowe dokonywane pozwanej przez Spółdzielnię, one też wygenerowały dochodzone w pozwach kwoty. W pozostałym zakresie pozwana swoje comiesięczne zobowiązania i dokonywane jej naliczenia realizowała, prezentując jedynie pogląd o niezasadnym obciążaniu jej kosztami kredytu na budowę lokalu, których tym samym nie opłacała. Pozwana była niewątpliwie przekonana o zasadności swego stanowiska, które jednak nie zyskało finalnie akceptacji Sądu w tej sprawie. Całokształt sytuacji pozwanej uzasadniał zatem odstąpienia od obciążanie jej kosztami postępowania w tej sprawie, tym bardziej, że strona powoda zainicjowała cztery postępowania co generowałoby po stronie pozwanej koszty każdego z nich, a tym samym zadłużenie pozwanej skutkowałoby znacznym wzrostem, tym bardziej utrudniając sytuację finansową pozwaną. Wobec braku podstaw do uwzględnienia zażalenia Sąd Okręgowy na podstawie art. 385 k.p.c. w zw. z art. 397§3 k.p.c. orzekł o jego oddaleniu (pkt II sentencji) Orzeczenie o kosztach postępowania apelacyjnego (pkt III sentencji) oparto na przepisie art. 102 k.p.c. Jak już wyżej argumentował Sąd Okręgowy, sytuacja osobista, zdrowotna, w powiązaniu z sytuacją materialną oraz subiektywnym przekonaniem o zasadności stanowiska pozwanej – uzasadniała odstąpienie od obciążania jej kosztami postępowania na rzecz strony powodowej, co było aktualne również na etapie drugoinstancyjnym. Pozwana w postępowaniu apelacyjnym reprezentowana była przez pełnomocnika z urzędu, Sąd Okręgowy nie miał jednak podstaw do przyznania na jego rzecz stosownego wynagrodzenia ze Skarbu Państwa wobec przegranej pozwanej. Nie został bowiem złożony przez pełnomocnika w toku postępowania apelacyjnego (przed wydaniem wyroku) stosowny wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej od Skarbu Państwa wraz z oświadczeniem, że należna pełnomocnikowi opłata nie został zapłacona w całości lub w części, czego wymaga § 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu. SSO Małgorzata Dasiewicz-Kowalczyk
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.