Sygn. akt II C 1303/19 UZASADNIENIE W dniu 12 kwietnia 2019 roku, w elektronicznym postępowaniu upominawczym, (...) Bank S.A. z siedzibą w W. wystąpił z powództwem przeciwko S. W. (1) o zapłatę kwoty

i nast. K.c., tj. ciążący przede wszystkim na sądach powszechnych obowiązek badania, czy nieuzgodnione indywidualnie klauzule umów zawieranych przez przedsiębiorców z konsumentami nie naruszają interesu konsumenta w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego. Elementem obowiązku ochrony konsumenta nałożonego na organy władzy publicznej w art. 76 Konstytucji RP jest także badanie przez sąd z urzędu, czy umowa zawarta przez przedsiębiorcę z konsumentem nie jest bezwzględnie nieważna - z uwagi na sprzeczność z prawem lub z zasadami współżycia społecznego (art. 58 §1 i 2 k.c.). W tym zakresie sąd może oceniać zgodność z prawem i zasadami współżycia społecznego także umowy zawartej przez konsumenta z osobą trzecią nie będącą stroną procesu (rzecz jasna, wynik takiej oceny nie będzie prawnie wiążący w relacji między konsumentem a tą osobą trzecią). Stwierdzić wobec tego należy, że okoliczności niniejszej sprawy pozwalają na przyjęcie, że umowa ubezpieczenia na życie zawarta przez S. W.

(1)z (...) na (...) SA w tej samej dacie, co opisana w pozwie umowa pożyczki, jest umową sprzeczną z zasadami współżycia społecznego i jako taka dotknięta jest nieważnością z mocy art. 58 §2 k.c. O ile samo zawieranie umów ubezpieczenia na życie pożyczkobiorcy z jednoczesną cesją jego uprawnień z takiej umowy na rzecz banku będącego pożyczkodawcą nie może zostać uznane za niezgodne z prawem i co do zasady nie jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, o ile służyć ma zabezpieczeniu roszczenia banku o spłatę pożyczki, to jednak zawarta w takich okolicznościach umowa ubezpieczenia (funkcjonalnie ściśle powiązana z umową pożyczki) nie może być pod innym względami rażąco niekorzystna dla konsumenta będącego pożyczkobiorcą na skutek nadużycia dominującej pozycji ekonomicznej przez bank. Jak wynika z wydanej w niniejszej sprawie opinii pisemnej biegłego z zakresu ubezpieczeń, zawarta z pozwaną przez powodowy bank działający jako agent zakładu ubezpieczeń (...) na (...) SA umowa ubezpieczenia na życie była dla pozwanej pod dwoma aspektami rażąco niekorzystna (było to ubezpieczenie na warunkach oferowanych wyłącznie kilentom powodowego banku). Po pierwsze, jak wskazał biegły w swojej opinii i co nie zostało zakwestionowane przez stronę powodową, zarówno w 2015 roku jak i obecnie w odniesieniu do ogólnodostępnych ubezpieczeń na życie nie istnieje na rynku polskim praktyka przewidująca zapłatę z góry przez ubezpieczonego składki ubezpieczenia na życie za okres 10 lat - jak wynika z opinii biegłego, w znanych mu umowach składka taka jest uiszczana za okresy roczne lub miesięczne. Tymczasem powódka była - na gruncie ogólnych i nie negocjowanych z nią warunków zaoferowanego jej ubezpieczenia na życie - zobligowana do zapłacenia z góry za okres 10 lat składki ubezpieczenia na życie, co jest praktyką niespotykana na rynku i z oczywistych względów rażąco niekorzystną dla ubezpieczonego mającego pokryć tego rodzaju składkę. Po drugie, nawet po przeliczeniu składki ubezpieczeniowej obciążającej pozwaną na okres rocznej - jak wynika z opinii biegłego - jest ona rażąco wygórowana w stosunku do składek ubezpieczenia oferowanego (w zakresie przewidującym szerszy zakres ubezpieczenia na życie) przez inne zakłady ubezpieczeń. Jak wynika z opinii biegłego, po przeliczeniu na okresy roczne składka pobrana od pozwanej przez powoda działającego jak agent (...) na (...) S.A. była 2,5 raza wyższa niż składka, którą pobrałoby (za ubezpieczenie o szerszym zakresie) (...) na (...) SA oraz ok. 1,7 raza wyższa od składki, którą pobrałoby (...) S.A. W okolicznościach niniejszej sprawy nie może być wątpliwości co do tego, że pozwana zawarła tak niekorzystną dla siebie umowę ubezpieczenia na życie wyłącznie dlatego, że była to umowa powiązana z pożyczką zaciąganą przez nią w powodowym banku. Innym słowy, powodowy bank jako agent ubezpieczeniowy (...) na (...) S.A. - współdziałając w tym zakresie z wyżej wskazanym zakładem ubezpieczeń - wykorzystał swoją przewagę ekonomiczną nad pozwaną i doprowadził ją do zawarcia rażąco niekorzystnej dla niej (a korzystnej dla banku - ze względów niżej omówionych oraz dla zakładu ubezpieczeń) umowy ubezpieczenia na życia. Tym samym doszło do rażącego naruszenia przez powodowy bank i współdziałający z nim zakład ubezpieczeń zasady uczciwości w obrocie i zasady zaufania mającej obowiązywać w stosunku do takich uczestników rynku finansowego jak banki czy zakłady ubezpieczeń. Z tych względów wyżej przywołana umowa ubezpieczenia na życie dla potrzeb rozstrzygnięcia niniejszej sprawy musi być na podstawie art. 58 §2 k.c. uznana za bezwzględnie nieważną. Co więcej, z uwagi na ścisłe powiązanie umowy ubezpieczenia na życie z umową pożyczki udzielonej pozwanej (obie umowy zawarto w tej samej dacie, a bank i zakład ubezpieczeń reprezentowała ta sama osoba), z tych samych względów również umowę pożyczki zawartą przez powoda z pozwaną należy uznać za częściowo nieważną na podstawie art. 58 §2 i 3 k.c. - w zakresie, w jakim umowa ta przewidywała kredytowanie przez powodowy bank składki ubezpieczenia na życie w rażąco wygórowanej i podlegającej pobraniu z góry kwocie ponad 32.000 zł. Jak już wyżej wskazano, przy zawieraniu umowy ubezpieczenia na życie z pozwaną powodowy bank działał jako agent wyżej przywołanego zakładu ubezpieczeń, a zatem wiedział o warunkach udzielonego ubezpieczenia (w szczególności o wysokości i sposobie płatności składki), a zatem jako wyspecjalizowany uczestnik obrotu finansowego mógł i powinien zdawać sobie sprawę, że doprowadza pozwaną do zawarcia umowy ubezpieczenia na rażąco dla niej niekorzystnych warunkach. Tym samym powodowy bank naruszył zasadę uczciwego działania w obrocie gospodarczym i nadużył zaufanie przysługujące bankom jako profesjonalnym i wyposażonym w przewidziane prawem przywileje uczestnikom obrotu. Takie postępowanie powodowego banku jest rażąco sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i nie może podlegać ochronie prawnej. Zaznaczyć należy w tym miejscu, że wprawdzie niewątpliwie koszt ubezpieczenia na życie pożyczkobiorcy pokrywany przez niego i kredytowany przez bank w związku z udzieleniem pożyczki stanowi pozaodsetkowy koszt kredytu konsumenckiego w rozumieniu art. 36a ustawy o kredycie konsumenckim, jednakże przepis ten obowiązuje od dnia 11 marca 2016 roku i nie ma zastosowania do umowy stron zawartej w 2015 roku. Dodać należy, że nawet przy zanegowaniu wyżej przywołanej argumentacji odwołującej się do treści art. 58 §2 k.c. i wyżej sformułowanej oceny opartej na treści zasad współżycia społecznego postanowienie umowy pożyczki przewidujące, że część kwoty pożyczki wynosząca 32.296,14 zł podlega wykorzystaniu na pokrycie kosztów ubezpieczenia na życie (§1 ust. 2 pkt. 2b umowy pożyczki) musiałaby zostać uznana za niewiążącą dla pozwanej S. W. na podstawie art.

§1k.c.

O ile samo postanowienie §1 ust. 1 umowy określające wysokość sumy pożyczki jako jednoznacznie określające wysokość głównego świadczenia banku udzielającego pożyczki nie może podlegać badaniu w oparciu o kryteria z art.

§1k.c., to już postanowienie §1 ust.

2 umowy pożyczki określające sposób wykorzystania pożyczki i tym samym także sposób wypłaty sumy pożyczki przez bank nie może być uznane za określające główne świadczenia stron, a zatem postanowienie to może być ocenione jako niedozwolone, tj. w sposób rążący i sprzeczny z dobrymi obyczajami naruszające interesy kontrahenta banku będącego konsumentem. Na podstawie zarządzenia z dnia 17 lipca 2019 roku (k. 54) wezwano stronę powodową m.in. do złożenia dowodów dotyczących tego, czy przewidziany w §1 ust. 2 pkt 2b umowy pożyczki sposób wypłaty części kwoty pożyczki w wysokości 32.296,14 zł (tj. wypłata tej kwoty na pokrycie kosztów ubezpieczenia na życie z góry na 10-letni okres ubezpieczenia) podlegał indywidualnym negocjacjom z pozwaną. W zakreślonym terminie powód nie zgłosił w tym zakresie żadnych twierdzeń ani dowodów, a zatem przyznał, że negocjacje tego rodzaju nie miały miejsce, (co oznacza, pozwana nie miała rzeczywistego wpływu na treść tego postanowienia – art.

§3

k.c.) – w tym zakresie ciężar dowodu spoczywał zresztą na powodzie (art.

§4k.c.), który nie przedstawił żadnych dowodów w tej kwestii.

Ze względów wyżej wskazanych należy uznać, że wyżej przywołane postanowienie umowy pożyczki (§1 ust. 2 pkt 2b) w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interes pozwanej będącej konsumentem, która nie tylko w całości pokrywa koszty ubezpieczenia w sytuacji, gdy w sensie ekonomicznym jedynym jego beneficjentem jest powodowy bank (co samo w sobie nie narusza dobrych obyczajowych, skoro dzięki temu bank uzyskuje zabezpieczenie spłaty pożyczki), lecz dodatkowo wysokość tych kosztów jest rażąco zawyżona (skoro pozwana mogłaby na zasadach rynkowych uzyskać ubezpieczenie na życie o szerszym zakresie objętych nim zdarzeń ubezpieczeniowych za nawet 2,5 raza niższą składkę roczną), a dodatkowo rażąco niekorzystne dla pozwanej jest pobranie całej składki z góry za 10-letni okres ubezpieczenia (co również nie występuje w ogólnodostępnych ubezpieczeniach na życie i jest sprzeczne z powszechną praktyką rynkową). Bank będący powodem korzysta na takim - rażąco niekorzystnym dla pozwanej - rozwiązaniu przede wszystkim dlatego, że dzięki temu o ponad 32.000 zł (tj. o ponad 28% w stosunku do właściwej sumy pożyczki wynoszącej 113.500 zł) wzrasta kwota kapitału pożyczki, a tym samym podstawa naliczania odsetek umownych kapitałowych. Tym samym o ponad 28% wzrasta suma oczekiwanego dochodu banku z tytułu samych tylko odsetek kapitałowych - przy czym jeżeli nawet pozwana spłaciłaby kwotę pożyczki przed terminem (np. po 5 latach od zawarcia umowy), to i tak bank zachowałby dla siebie dochód w postaci odsetek od części kapitału pożyczki odpowiadającej całej składce ubezpieczenia (które w rzeczywistości mogłoby trwać np. jedynie 5 lat). Tym samym bank wykorzystując swoją przewagę wiedzy i pozycji ekonomicznej zapewnił sobie kosztem pozwanej dodatkowy dochód, w zamian za sprzedanie pozwanej produktu ubezpieczeniowego na rażąco niekorzystnych dla niej warunkach. Skoro wyżej omówione postanowienie umowne (§1 ust. 2 pkt 2b umowy pożyczki) jest postanowieniem niedozwolonym - co sąd ma obowiązek wziąć pod uwagę z urzędu - to postanowienie to nie wiąże pozwanej, co z kolei oznacza, że ta cześć kwoty pożyczki (32.296,14 zł) nie powinna zostać pobrana przez bank na poczet kosztów ubezpieczenia lecz wypłacona pozwanej, co w rzeczywistości nigdy nie nastąpiło. Skoro tak, to w rzeczywistości kwota pożyczki została skutecznie wypłacona powódce jedynie w zakresie sumy 117.223,03 zł (149.519,17 zł - 32.296, 14 zł), a zgodnie z opinią biegłej z zakresu rachunkowości przy takim założeniu i zachowaniu pozostałych postanowień umowy pożyczki (m.in. co do wysokości oprocentowania, liczby rat, etc.) po stronie pozwanej na datę doręczenia jej pisma o wypowiedzeniu pożyczki nie istniała niedopłata (zaległość) w spłacie wymagalnych rat pożyczki lecz nadpłata - co oznacza, że wypowiedzenie to pozostało bezskuteczne. Powodowy bank nie zgłosił roszczenia ewentualnego na wypadek uznania przez sąd, że wypowiedzenie umowy pożyczki było nieskuteczne, tj. roszczenia opartego na wskazaniu, które raty spłaty pożyczki (obliczone pominięciem niewypłaconej powódce skuteczne kwoty ponad 32.000 zł) są już wymagalne. Powód nie sformułował żadnych twierdzeń i nie zgłosił żadnych dowodów w tym zakresie – nie podał i nie wykazał, ile rat spłaty pożyczki i w jakiej wysokości (w części kapitałowej i odsetkowej) pozostaje zaległych na dzień zamknięcia rozprawy. Z tych względów powództwo wytoczone w niniejszej sprawie podlegało oddaleniu. Na podstawie art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tekst jedn. Dz.U. z 2018 roku, poz. 300) należało pobrać od powodowego banku na rzecz Skarbu Państwa kwotę odpowiadającą wysokości nieuiszczonych kosztów sądowych, tj. pokrytej tymczasowo z funduszy Skarbu Państwa kwoty wynagrodzenia biegłego z zakresu ubezpieczeń (postanowienie k. 100). ZARZĄDZENIE Odpis wyroku wraz z uzasadnieniem doręczyć pełnomocnikowi powoda (przez Portal Inf.). Dnia 17 grudnia 2021 roku

🔗 Do źródła urzędowego

Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.