216 § 2 kk (maj 2015 r. – lipiec 2015 r.) nie miał skończonych lat szesnastu. Zarzut przedstawiono mu w dniu 26 listopada 2018 r. (k. 191), a więc po ukończeniu lat dziewiętnastu, zaś nieprawomocny wyrok Sądu I instancji w niniejszej sprawie zapadł w dniu 6 września 2021 r., a więc po ukończeniu przez oskarżonego lat dwudziestu jeden. Prokurator skierował przeciwko oskarżonemu akt oskarżenia, stawiając K. K.
z art. 18 § 2 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu nieletnich, mając zdaje się na uwadze powyższe okoliczności. Rzecz jednak w tym, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem przepis art. 18 upn ma charakter procesowy, co sprawia że przewidziane w tym przepisie prawo do rozpoznania sprawy przez sąd właściwy miejscowo i rzeczowo w oparciu o przepisy kodeksu postępowania karnego, nie zwalnia tego sądu od obowiązku stosowania reguł materialnoprawnych. Orzecznictwo Sądu Najwyższego odsyłało przy tym m . in. do przepisu art. 13 upn (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 kwietnia 2014 r. IV KK 77/14 Lex nr 1454010, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 września 2011 r. III KK 234/11 Lex nr 1454010). Przepis art. 13 upn jednak z dniem 2 stycznia 2014 r. został uchylony. Przepis art. 13 u.p.n. pozwalał natomiast na wydawanie tzw. spóźnionych wyroków skazujących i karanie karami kryminalnymi za czyny przestępne popełnione w nieletniości (a więc w wieku, w którym co do zasady wyłączona jest odpowiedzialność karna), jeśli nieletni sprawca czynu karalnego w chwili orzekania ukończył lat 18, a zachodziły podstawy do orzeczenia umieszczenia go w zakładzie poprawczym. Wówczas sąd mógł – uznając, że stosowanie środków poprawczych nie byłoby już celowe – wymierzyć sprawcy nieletniemu karę kryminalną, stosując obligatoryjnie instytucję nadzwyczajnego jej złagodzenia. Karanie nieletnich za wszelkie możliwe przestępstwa (nawet te najdrobniejsze), gdy przekroczyli wiek nieletniości w chwili orzekania, odbywało się już w czasie obowiązywania przepisów k.k. z 1932 r. dotyczących postępowania z nieletnimi (zob. art. 76 tegoż k.k.). Przepis ten, będący wyrazem zupełnie innej, bo jurydycznej koncepcji postępowania z nieletnimi, został w nieco zmienionej postaci przeniesiony do u.p.n. Przez 30 lat obowiązywania przepisu art. 13 u.p.n. był on podstawą skazywania na kary kryminalne sprawców nieletnich, pomimo obowiązywania w ustawodawstwie karnym zasady, że odpowiada się karnie za popełnienie czynu zabronionego po ukończeniu 17 lat (zob. art. 10 § 1 k.k., art. 5 § 1 k.k.s. i art. 8 k.w.). Było to przełamywanie na szeroką skalę zasady nieodpowiedzialności karnej nieletnich i to pozostające poza społeczną świadomością, która obejmuje na ogół tylko wyjątek z art. 10 § 2 k.k., dopuszczający pociąganie do odpowiedzialności karnej starszych, bardzo zdemoralizowanych nieletnich za niektóre z najcięższych przestępstw, przy negatywnej prognozie co do skuteczności oddziaływania za pomocą środków wychowawczych lub poprawczych przewidzianych dla nieletnich (por. V. Konarska-Wrzosek, Popełnienie czynu karalnego w nieletniości a możliwość pociągnięcia do odpowiedzialności karnej i jej czasowe ograniczenia [w:] Czas i jego znaczenie w prawie karnym, red. J. Warylewski, Gdańsk 2010, s. 185–191, V. Konarska-Wrzosek [w:] P. Górecki, V. Konarska-Wrzosek, Postępowanie w sprawach nieletnich. Komentarz, wyd. II, Warszawa 2019, art. 13. ).” Zatem ustawa o postępowaniu w sprawach nieletnich w art. 13 upn przewidywała wyjątek od zasady niepociągania do odpowiedzialności karnej nieletnich sprawców czynów karalnych (poza sytuacją przewidzianą w art. 10 § 2); zob. B. Stańdo-Kawecka, Odpowiedzialność karna..., s. 18 i n.; A. Wąsek, Kodeks..., s. 130; zob. także postanowienie SN z dnia 18 lipca 2001 r., IV KKN 205/01, OSNKW 2001, nr 9-10, poz. 77; zob. M. Lubelski, glosa..., s. 109 i n. Przepis ten stanowił: "Jeżeli wobec nieletniego, który dopuścił się czynu karalnego, o którym mowa w art. 1 § 2 pkt 2 lit. a, ale w chwili orzekania ukończył lat 18, zachodzą podstawy do orzeczenia umieszczenia w zakładzie poprawczym - sąd rodzinny może wymierzyć karę, gdy uzna, że stosowanie środków poprawczych nie byłoby już celowe. Wydając wyrok skazujący sąd stosuje nadzwyczajne złagodzenie kary". Ukaranie sprawcy czynu zabronionego w czasie, gdy był on nieletnim, nie było odstępstwem od zasady winy. W wypadku gdy sąd chciał w takim wypadku ukarać (z nadzwyczajnym złagodzeniem kary), powinien ustalić, że od sprawcy w czasie czynu można było wymagać zgodnego z prawem zachowania. W art. 13 uregulowane było odstępstwo od zasady wyrażonej w art. 10 § 1 kk, tak samo jak wyjątek od art. 10 § 1 kk wprowadza art. 10 § 2 kk. Konsekwencją uchylenia tego przepisu jest jedynie możliwość, z wyjątkiem zachodzenia przesłanek z art. 10 § 2, orzekania wobec nieletnich sprawców przestępstw i przestępstw skarbowych (art. 1 § 2 pkt 2 lit. b u.p.sn.) środków wychowawczych albo poprawczych przewidzianych w ustawie o postępowaniu w sprawach nieletnich. (por. A. Zoll [w:] Kodeks karny. Część ogólna. Tom I. Cześć I. Komentarz do art. 1-52, wyd. V, red. W. Wróbel, Warszawa 2016, art. 10). Przepis art. 18 § 1 pkt 2 u.p.n. może także budzić poważne wątpliwości w sytuacji, gdyby postępowanie karne wszczęto po ukończeniu przez nieletniego 21 lat. W takiej sytuacji nie ma sensu kontynuowania postępowania karnego, gdyż sąd nie będzie dysponował już żadnymi środkami wychowawczymi ani poprawczymi wobec sprawcy nieletniego, ponieważ mogą być one stosowane co najwyżej do chwili ukończenia 21 lat (i to tylko niektóre – zob. art. 73 § 1 u.p.n.). W obecnym stanie prawnym, ze względu na uchylenie art. 13 u.p.n., nie ma bowiem podstawy prawnej do pociągania do odpowiedzialności i karania karami kryminalnymi osoby dorosłej za jej czyny karalne popełnione w okresie nieletniości. (P. Górecki [w:] V. Konarska-Wrzosek, P. Górecki, Postępowanie w sprawach nieletnich. Komentarz, wyd. II, Warszawa 2019, art. 18). W realiach niemniejszej sprawy ani zarzucany K. K.
216 § 2 kk nie należy do kategorii przestępstw, o jakich mowa w art. 10 § 2 kk, a tym samym nie mógł on być pociągnięty za te czyny do odpowiedzialności karnej. Co więcej, wobec ukończenia przez niego lat 21 i to już w chwili wyrokowania przez Sąd I instancji brak byłoby także możliwości stosowania wobec niego zarówno środków wychowawczych, jak i poprawczych. Dalej, nie jest pozbawiony słuszności zarzut apelacji obrońcy, że w istocie nie ustalono treści wpisów lub wpisu, które miał zamieszczać w internecie oskarżony, na co wskazuje wprost w uzasadnieniu Sąd Rejonowy. (k. 282 i 282v). O tym, że miały one charakter znieważający Sąd I instancji przyjął na podstawie relacji oskarżonego, że wpis miał charakter wulgarny i pozostałych zamieszczonych na stronie wpisów, innych użytkowników portalu, choć miały one różny charakter, odnosiły się do różnych kwestii, a były wśród nich także takie, które znieważały zmarłego, jednak stanowiły wyraz współczucia dla jego matki z powodu śmierci, kochanego przez nią syna (k. 79). Nie budzi zatem wątpliwości, że dopiero poznanie treści zamieszczonego przez oskarżonego wpisu lub wpisów, pozwalałoby na ustalenie czy i kogo znieważały, skoro sam Sąd Rejonowy zauważa ‘że w pewnych sytuacjach znieważenie zmarłego może stanowić jednocześnie zniewagę osoby żyjącej” (k. 283). Przedmiotem czynności wykonawczej przestępstwa z art. 216 kk może być bowiem wyłącznie osoba żyjąca. W pewnych jednak sytuacjach znieważenie zmarłego może jednocześnie stanowić zniewagę dla osób żyjących. Obelżywe wyrażanie się o zmarłym może być bowiem uczynione w zamiarze znieważenia przykładowo osoby mu najbliższej. Przyjmuje się wówczas, że osoba taka działa jako pokrzywdzony, wykonując swoje prawo (wyrok SN z 9.04.1948 r., K 270/47). Podkreślić nadto należy, że uznanie oskarżonego w wyroku za winnego opisanego tam czynu oznacza, że wszystko to, ale też i tylko to, co zostało ujęte w opisie czynu zostało oskarżonemu przez sąd przypisane. (por. wyrok SN z dnia 3 czerwca 2003 r., sygn. akt IV KK 116/03, OSNwSK 2003/1/1220; wyrok SA w Krakowie z dnia 3 lutego 1999 r., sygn. akt II AKa 1/99, KZS 1999/3/24; wyrok SN z dnia 8 marca 2006 r., sygn. akt III KK 281/05; wyrok SA w Katowicach z dnia 26 marca 2009 r., sygn. akt II AKa 49/09). Sąd Rejonowy, zaś ustalił, że oskarżony znieważył A. A. „poprzez umieszczanie (…) wulgarnych wpisów dotyczących śmierci D. S.”. Penalizowane zachowanie ma zaś polegać na znieważeniu innej osoby. Chodzi zatem o rozmaitego rodzaju zachowania, których wspólną cechą jest to, że wyrażają pogardę dla godności drugiego człowieka. Środki wyrazu, jakie zostały przez sprawcę do tego użyte, są obojętne. Znieważające zachowanie może zatem przybrać postać słowną (posłużenie się wulgarnym słownictwem), być wyrażone za pomocą rysunku (np. karykatura), symboli, znaków albo innego rodzaju środka przekazu (film, fotografia) czy też gestu, który wyraża brak szacunku wobec drugiej osoby. W ocenie Sądu Okręgowego tak przypisany oskarżonemu czyn nie wypełnia znamion przestępstwa z art. 216 § 2 kk na szkodę A. A., a zebrany w sprawie materiał dowodowy – na co wskazano wyżej, nie pozwala na ustalenie, czy w ogóle doszło do wypełnienia znamion wskazanego przestępstwa na szkodę pokrzywdzonej. Wniosek Na podstawie art. 427 §1, 437 §2 k.p.k., obrońca wniosła o uniewinnienie oskarżonego od zarzucanego mu czynu. ☒ zasadny ☐ częściowo zasadny ☐ niezasadny Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny. W świetle powyższych rozważań wniosek obrońcy oskarżonego zasługiwał w pełni na uwzględnienie. W realiach niniejszej sprawy K. K.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.