(2). Rozpoznawana sprawa o rentę rolniczą jest wyrazem takiego bezpośredniego oddziaływania rozstrzygnięcia w danym postępowaniu (V U 796/19) na prawa i obowiązki następcy prawnego W. R.

(1). Słusznie sąd pierwszej instancji zauważył, że Sąd Okręgowy w sprawie V U 796/19 nie orzekł merytorycznie w przedmiocie podlegania W. R.

(1)ubezpieczeniu społecznemu rolników, a okoliczność ta nie była w ogóle badana. Wskazać jednak należy, że postanowienie o umorzeniu postepowania nie posiada waloru powagi rzeczy osądzonej. Powaga rzeczy osądzonej jest cechą orzeczeń o charakterze merytorycznym. Już tylko z tego powodu twierdzenie organu rentowego, że umorzenie postępowania w sprawie z odwołań od decyzji z 22 marca 2019 r., skutkuje oddziaływaniem na sferę prawną M. R.

(1)i W. R.

(1), jest błędne. Okoliczność, że przed umorzeniem postępowania w sprawie V U 796/19, Sąd Okręgowy nie wezwał następców prawnych W. R.

(1), a w szczególności jego żony M. R.

(1), która również była adresatką zaskarżonych w postępowaniu V U 796/19 decyzji z 22 marca 2019 r., nie może pozostawać bez znaczenia dla oceny skuteczności zaskarżonych w tym postępowaniu decyzji. W ocenie Sądu Apelacyjnego umorzenie postępowania wywołanego wniesieniem odwołania przez W. R.

(1), z uwagi na brak następcy prawnego strony, która utraciła zdolność sądową nie wywołuje skutku takiego, że decyzja stała się prawomocna, a tym samym ostateczna wobec W. R.

(1)(art. 16 k.p.a.). Nie można zatem uznać, że taki skutek wywołała wobec jego następców prawnych ( sensu largo). Trzeba mieć na względzie to, że materialne prawo administracyjne, czy też prawo ubezpieczeń społecznych może wskazywać wprost podmioty, na które przechodzą prawa lub obowiązki albo da się je ustalić na podstawie rodzaju sprawy administracyjnej. W niniejszej sprawie, jak już wskazywano, następstwo to dotyczy M. R.

(1)i M. R.

(2). Ma to związek chociażby, z ewentualnymi uprawnieniami do niezrealizowanego świadczenia. W konsekwencji, nie można uznać, że wobec tych osób decyzja ma skutek decyzji ostatecznej. Zatem umorzenie postępowania w sprawie V U 796/19 Sądu Okręgowego w Białymstoku ma skutek analogiczny do tego jaki określa art. 105 k.p.a. Trzeba mieć też na względzie, że typowa decyzja administracyjna jest decyzją konstytutywną i do takich decyzji odnosi się zasadniczo ich trwałość jako decyzji ostatecznej. Inaczej trzeba podchodzić do decyzji administracyjnej będącej w istocie czynnością deklaratywną polegającą na konkluzywnym stwierdzeniu powinności i praw wynikających z norm typu czwartego (normy typu czwartego w rozumieniu wskazanym przez T. K., Nabycie prawa na mocy decyzji administracyjne, LEX Rozdział IV.1.3. - pierwotne normy typu czwartego ustanawiają najprostszy z mechanizmów nabycia prawa, obejmującego – poza odnośną normą – tylko relewantny stan faktyczny, z wyłączeniem czynności konwencjonalnych; stosowanie norm pierwotnych typu czwartego polega na podjęciu deklaratywnej czynności konwencjonalnej). Na mocy decyzji stwierdzającej podleganie ubezpieczeniu społecznemu nie nabywa się prawa. Prawo to powstaje z mocy ustawy. Zatem decyzja z 22 marca 2019 r. znak: 0100-ZU.402.1.9.2019 (k. 142 akt) - stwierdzająca niespełnianie warunków do podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy, nie mogła pozbawić prawa lub doprowadzić do nabycia prawa, bowiem ten walor przysługuje decyzjom konstytutywnym (czyli typowym decyzjom administracyjnym). Decyzje wydawane w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych z reguły takimi decyzjami nie są. Stąd też przedstawiona sytuacja procesowa prowadzi do wniosku, że występuje całkowity brak skuteczności decyzji z 22 marca 2019 r. znak: 0100-ZU.402.1.9.2019 w sferze indywidualnej norm pierwotnych (czyli w kwestii podlegania lub niepodlegania ubezpieczeniu społecznemu). Decyzja która nie nabrała i nie nabierze waloru ostateczności, analogicznie jak decyzja która została zaskarżona w toku instancji administracyjnej, „jawi się … jako pierwsze podejście czy pierwsza – nieefektywna – próba dokonania czynności konwencjonalnej” (T. K., Nabycie prawa na mocy decyzji administracyjnej, LEX. Rozdział IV.1.4.). Można to też odnosić do decyzji z 22 marca 2019 r. znak: 0100-ZU.401.282.2019 (k. 141 a.o.r.) - uchylającej decyzję z 8 sierpnia 2016 r. oraz decyzję z 11 lutego 2019 r., czyli do decyzji dotyczącej zastosowania norm wtórnych. Niewezwanie następców prawnych W. R.

(1)do wzięcia udziału w sprawie V U 796/19 i umorzenie tego postępowania, pozbawiło ich możności obrony swych praw. Powyższe zaniedbanie powinno skutkować uznaniem, że zarówno decyzja z 22 marca 2019 r. (uchylająca decyzję z 8 sierpnia 2016 r. o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników oraz decyzję z 11 lutego 2019 r. stwierdzającą ustanie ubezpieczenia społecznego rolników od dnia 7 lutego 2019 r.), jak i decyzja z 22 marca 2019 r. (stwierdzająca niespełnianie warunków do podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy W. R.

(1)), nie wywierają skutku względem następców prawnych W. R.

(1). Inaczej mówiąc nie można uznać, że odwołujący się w niniejszej sprawie weszli w sytuację prawną W. R.

(1), którą miały spowodować decyzje z 22 marca 2019 r. (zob. art. 30 § 4 k.p.a.). Wejście w sytuację prawną W. R.

(1)przez odwołujących mogłoby mieć miejsce jedynie wówczas, gdyby skutkiem następstwa procesowego wstąpili oni do udziału w sprawie V U 796/19. W konsekwencji powyższych stwierdzeń, w ocenie Sądu Apelacyjnego, w sprawie o rentę rolniczą istotna jest treść decyzji z 8 sierpnia 2016 r., a gdyby nawet uznawać, że decyzja dotycząca zastosowania norm wtórnych czyli decyzja z 22 marca 2019 r. znak: 0100-ZU.401.282.2019 (k. 141 akt ubezpieczeniowych KRUS) wywołała skutek w postaci uchylenia decyzji z 8 sierpnia 2016 r., to sąd ubezpieczeń społecznych jest uprawniony do ustalenia podlegania ubezpieczeniom społecznym jako przesłanki przysługiwania prawa do renty. Zwłaszcza w sytuacji kiedy ubezpieczony nie żyje i nie jest wdrożone postępowanie w kwestii podlegania ubezpieczeniu z udziałem następców prawnych ( sensu largo). Nie budzi bowiem wątpliwości, jak wskazano wyżej, że decyzja z decyzja z 22 marca 2019 r. stwierdzająca niespełnianie warunków do podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników, jako decyzja dotycząca deklaratywnego ustalenia stanu prawnego (zastosowania norm typu czwartego) w okolicznościach sprawy nie wywołuje skutku oprawnego. Dodatkowo należało rozważyć skuteczność decyzji z 26.03.2020 r. skierowanej do M. R.

(1), stwierdzającej, że na koncie zmarłego W. R.

(1)nadpłatę z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników w kwocie 4.646 zł. W uzasadnieniu tej decyzji stwierdzono, że nadłata dotyczy składek na ubezpieczenie społeczne rolników od 1.04.2016 r. do 7.02.2019 r. i wynika, z wydania decyzji z 22.03.2019 r. o uchyleniu decyzji ostatecznych z: 8.08.2016 r. o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu i 11.02.2019 r. o ustaniu ubezpieczenia społecznego rolników. W ocenie Sądu Apelacyjnego decyzja ta nie może pośrednio wyłączać z ubezpieczenia W. R.

(1). Nie można też w okolicznościach sprawy powodować, stwierdzenia, że składki nie zostały opłacone. Skoro składki zostały opłacone w prawidłowej wysokości, a ich zwrot mimo spełniania przesłanek do podlegania ubezpieczeniu społecznemu, wynika z błędnego przyjęcia, że decyzja z 22.03..2019 r. o niepodleganiu ubezpieczeniu wywiera skutek wobec M. R.

(1), to decyzja z 26.03.2020 r. nie może powodować uznania, że składki nie zostały opłacone w rozumieniu art. 6 pkt 14 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (j. t. Dz.U.2021.266). Rozważenie kwestii podlegania ubezpieczeniu w spornym okresie, z punktu widzenia prawa materialnego, także prowadzi do wniosku, że stanowisko sądu pierwszej instancji jest prawidłowe. W związku z tym, że jedną z przesłanek prawa do renty rolniczej jest wymóg, by całkowita niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym powstała w okresie podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu lub w okresach, o których mowa w art. 20 ust. 1 pkt 1 i 2 u.s.r., lub nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania tych okresów (przesłanka z art. 21 ust. 1 pkt 3 u.s.r.), należało ustalić czy W. R.

(1)podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników w dacie powstania całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, albo czy niezdolność ta powstała w okresie 18 miesięcy od ustania ubezpieczenia. Okolicznością bezsporną było przy tym, że ustalona orzeczeniem lekarza rzeczoznawcy Kasy z 10 stycznia 2019 r. całkowita niezdolność wnioskodawcy do pracy w gospodarstwie rolnym istnieje od 28 listopada 2018 r. Organ rentowy stał na stanowisku, że na skutek uchylenia decyzji z 8 sierpnia 2016 r. o objęciu W. R.

(1)ubezpieczeniem społecznym rolników (decyzja z 22 marca 2019 r.), oraz na skutek decyzji z 22 marca 2019 r. stwierdzającej, że nie spełnia on warunków do podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników od 1 kwietnia 2014 r., Sąd Okręgowy nie mógł zastosować art. 5b u.s.r. W ocenie organu rentowego, niezbędną przesłanką do zastosowania tego przepisu jest bowiem podleganie ubezpieczeniu społecznemu rolników przed objęciem powszechnym ubezpieczeniem społecznym. W ocenie sądu Apelacyjnego, jak już wskazano decyzje z 22.03.2019 r. nie odniosły skutku wobec W. R.

(1), wobec tego nie odnoszą skutków także wobec jego następców prawnych ( sensu largo). Tym niemniej w ocenie Sądu Apelacyjnego istniały przesłanki do podlegania ubezpieczeniu społecznemu przez W. R.

(1). W tym zakresie organ wskazywał, że W. R.

(1)od 1 stycznia 2015 r. podlegał powszechnemu ubezpieczeniu społecznemu z tytułu członkostwa w radzie nadzorczej, a wówczas nie podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników i nie spełniał warunków do podlegania temu ubezpieczeniu, bowiem w okresie od 2 września 2014 r. do 31 marca 2016 r. pobierał rolnicze świadczenie rentowe z KRUS, przyznane decyzjami z 1 września 2014 r. oraz z 18 marca 2015 r . Z akt KRUS wynika bowiem, że w związku z nabyciem prawa do renty, organ rentowy decyzją z 5 września 2014 r. stwierdził ustanie ubezpieczenia społecznego rolników z mocy ustawy w stosunku do W. R.

(1)od 2 września 2014 r. tj. od dnia następnego po dniu wydania decyzji o przyznaniu świadczenia (k. 82 akt KRUS). Należy przypomnieć, że zgodnie z art. 7 ust. 1 u.s.r., ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu podlega z mocy ustawy rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny - jeżeli ten rolnik nie podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu lub nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty albo nie ma ustalonego prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Przepis art. 16 ust. 1 i 3 u.s.r. w zakresie ubezpieczenia emerytalno-rentowego rolnika, wyłącza podleganie temu ubezpieczeniu z ustawy przez rolnika podlegającego innemu ubezpieczeniu społecznemu. W myśl art. 6 pkt 12 u.s.r., przez inne ubezpieczenie społeczne rozumie się obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe określone w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych lub zaopatrzenie emerytalne określone w odrębnych przepisach. W świetle powołanych wyżej przepisów konsekwencją podjęcia przez rolnika aktywności uzasadniającej objęcie go obowiązkowym ubezpieczeniem powszechnym, powinna być utrata ubezpieczenia rolniczego. W ocenie Sądu Apelacyjnego, sąd pierwszej instancji prawidłowo w tym zakresie powołał się na treść art. 5b ust. 1 u.s.r. zgodnie z którym rolnik lub domownik, który podlegając ubezpieczeniu w pełnym zakresie z mocy ustawy, został objęty innym ubezpieczeniem społecznym z tytułu wykonywania umowy, o której mowa w art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy systemowej, lub powołania do rady nadzorczej, podlega nadal temu ubezpieczeniu w okresie wykonywania umowy, o której mowa w art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy systemowej, lub pełnienia funkcji w radzie nadzorczej, pomimo objęcia go z tego tytułu innym ubezpieczeniem społecznym, jeżeli przychód osiągany z tego tytułu w rozliczeniu miesięcznym nie przekracza kwoty równej połowie minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalonego na podstawie odrębnych przepisów. Przepis ten został zmieniony 31 grudnia 2016 r. poprzez zwiększenie kwoty przychodu w rozliczeniu miesięcznym do pełnej wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę (Dz. U. z 2016 r. poz. 2043 ze zm.). Jak słusznie zauważył Sąd Okręgowy, art. 5b ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników wprowadzony został po to, żeby rolnikom, dla których działalność rolnicza stanowi podstawowe źródło utrzymania, zagwarantować ciągłość ubezpieczenia rolniczego w sytuacji, gdy podejmują się wykonywania nisko wynagradzanych umów zlecenia (analogicznie z tytułu pełnienia funkcji członka rady nadzorczej) co z reguły nie pozwala zgromadzić na indywidualnym koncie emerytalnym w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych "kapitału składkowego" gwarantującego w przyszłości minimalne świadczenie emerytalne. Nie ma więc podstaw do stwierdzenia, że celu tego nie spełnia pozostawienie możliwości podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników osobie, która dodatkową aktywność w postaci pełnienia funkcji członka rady nadzorczej podjęła w okresie pobierania świadczenia rentowego, przed ponownym zgłoszeniem do rolniczego ubezpieczenia społecznego w pełnym zakresie (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 marca 2017 r., III UK 90/16, LEX nr 2278302). W ocenie Sądu Apelacyjnego, rozpoczęcie pełnienia funkcji członka rady nadzorczej (...) Spółdzielni (...) w M. od 1 stycznia 2015 r. tj. w okresie gdy W. R.

(1)pobierał rolnicze świadczenie rentowe z KRUS (od 2 września 2014 r. do 31 marca 2016 r.), w związku z czym organ rentowy decyzją z 5 września 2014 r. stwierdził ustanie ubezpieczenia społecznego rolników z mocy ustawy od 2 września 2014 r. - nie może prowadzić do wyłączenia zastosowania względem niego przepisu art. 5b ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Sąd Apelacyjny podziela stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w wyroku z dnia 8 października 2008 r. (sygn. I UK 74/08), zgodnie z którym „korzystanie z prawa do renty rolniczej nie pozbawia, po upływie okresu pobierania tego świadczenia, statusu ubezpieczonego rolnika osoby, która prowadząc równocześnie pozarolniczą działalność gospodarczą, spełniała i spełnia nadal warunki do podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników (art. 5a u.s.r.). (OSNP 2010/5-6/75)”. Sąd Najwyższy wskazał, że pobieranie okresowej renty rolniczej jest swoistą "przerwą" w podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników, nie można jednak jej traktować na równi z innymi przypadkami, w których dochodzi do ustania podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy. Podobne stanowisko wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 14 grudnia 2005 r. (III UK 129/05) - gdzie wskazał, że wraz z upływem czasokresu pobierania okresowej renty inwalidzkiej, która powinna być traktowana jako przerwa w podleganiu ubezpieczeniu społecznym rolników - wnioskodawca powraca do statusu ubezpieczonego w ramach ubezpieczenia społecznego rolników, o ile nadal spełnia wymagania prawne, jakim czynił zadość w chwili uprzedniego nabycia prawa do tego ubezpieczenia. W ocenie Sądu Apelacyjnego podobne rozważania odnieść należy do osoby pełniącej funkcje członka rady nadzorczej i uznać, że ubezpieczony podlegający ubezpieczeniu społecznemu rolników, korzystający z prawa do okresowej renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, wraz z upływem czasokresu pobierania tej renty, która powinna być traktowana jako przerwa w podleganiu ubezpieczeniu społecznym rolników, powraca do statusu ubezpieczonego w ramach ubezpieczenia społecznego rolników, o ile nadal spełnia wymagania prawne, jakim czynił zadość w chwili uprzedniego nabycia prawa do ubezpieczenia społecznego rolników z mocy ustawy. Zdaniem Sądu Apelacyjnego przy wykładni art. 5b u.s.r. istnieją podstawy do przyjęcia pozajęzykowych reguł interpretacji prawa materialnego. Punktem wyjścia jest stwierdzenie, że przystąpienie do określonego systemu ubezpieczenia społecznego (w tym wypadku rolniczego) i ochrona ryzyk ubezpieczeniowych w danym reżimie nie może być dowolnie usuwana przez organy rentowe po wielu latach ubezpieczenia, skoro działalność rolnicza osoby fizycznej, przez cały okres aktywności zawodowej, stanowiła jej główne źródło dochodów, a do przekroczenia zasad pozwalających na pozostanie w ubezpieczeniu społecznym rolników doszło bez winy tej osoby. Ocena prawa podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników w zbiegu z pozarolniczą działalnością gospodarczą nie powinna pomijać zasady proporcjonalności, o której mowa w Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, art. 1 Protokołu Nr (...), sporządzonej dnia 4 listopada 1950 r. w R. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 z późn. zm.). Odnosząc powyższe rozważania do sytuacji W. R.

(1)przypomnieć należy, że podlegał on ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego o pow. 3,1 ha przeliczeniowych od 1 stycznia 1985 r. do 1 września 2014 r. oraz od 1 kwietnia 2016 r. (k. 15 akt organu). W przerwie w ww. ubezpieczeniu, tj. w okresie od 2 września 2014 r. do 31 marca 2016 r. pobierał (na podstawie decyzji z 1 września 2014 r. oraz z 18 marca 2015 r.) świadczenie rentowe z KRUS (k. 30 i 77 akt organu). Wynika z tego, że W. R.

(1)wykonywał działalność rolniczą przez cały okres swojej aktywności zawodowej i stanowiła ona jego główne źródło dochodów. Zauważyć przy tym należy, że kwoty, które uzyskiwał on przez cały okres pełnienia funkcji członka rady nadzorczej nie przekraczały (w rozliczeniu miesięcznym) połowy minimalnego wynagrodzenia. Zatem, nie były to kwoty znaczne, mogące uzasadniać chęć definitywnego zrezygnowania z podlegania rolniczemu ubezpieczeniu społecznemu, co z kolei powinno skutkować ustaleniem, że W. R.

(1)spełniał przesłanki pozostania w ubezpieczeniu społecznym rolników przy jednoczesnym podleganiu powszechnemu ubezpieczeniu społecznemu w związku z pełnieniem funkcji członka rady nadzorczej. Uzasadniony był zatem wniosek Sądu Okręgowego, że nie było podstaw do wyłączenia W. R.

(1)z ubezpieczenia rolniczego od 1 kwietnia 2016 r., a co za tym idzie, niezasadne było uchylenie decyzję z 6 lutego 2018 r. przyznającą mu prawo do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy. W konsekwencji nie jest zasadne stanowisko organu rentowego dotyczącego naruszenia art. 118 ust. 1a ustawy emerytalnej w zw. z art. 52 ust. 2 u.s.r. Stwierdzenie niepodlegania ubezpieczeniu rolniczemu, a co za tym idzie uchylenie decyzji o przyznaniu renty wynikało z błędnego stanowiska organu rentowego. W tym stanie rzeczy apelacja podlegała oddaleniu na podstawie art. 385 k.p.c. O kosztach procesu orzeczono zgodnie art. 98 w zw. z art. 99 k.p.c. w zw. z § 10 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. (tj. Dz.U. z 2018 r. poz. 265) w sprawie opłat za czynności radców prawnych, (pkt II wyroku). Alicja Sołowińska Sławomir Bagiński Marek Szymanowski