Sygn. akt XVII AmA 24/22 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 04 lipca 2022 r. Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w składzie: Przewodniczący: SSO Bogdan Gierzyń

§ 3k.p.c.

oraz art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r., o ochronie konkurencji konsumentów (Dz.U. Nr 50, poz. 331 ze zm., dalej: u.o.k.k.) poprzez oddalenie apelacji pozwanego i nieuzasadnione stwierdzenie, że decyzja Prezesa UOKiK została wydana z rażącym naruszeniem prawa wskutek przypisania cechy rażącego naruszenia prawa sposobowi procedowania na etapie postępowania administracyjnego, co doprowadziło do skumulowania popełnionych błędów i ostatecznego sformułowania decyzji w sposób sprzeczny z treścią art. 6 ust. 1 u.o.k.k., poprzez niewskazanie w treści decyzji kończącej postępowanie antymonopolowe wszystkich dystrybutorów uczestniczących w porozumieniu ograniczającym konkurencję wraz z określeniem ich roli w tym porozumieniu, w sytuacji gdy stroną postępowania jest wyłącznie organizator porozumienia wertykalnego; c. naruszenia art. 385 k.p.c. w związku z art.

§ 3k.p.c.

oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (dalej: EKPCz), poprzez oddalenie apelacji Pozwanego i nieuzasadnione przyjęcie, że decyzja Prezesa UOKiK kończąca postępowanie antymonopolowe została wydana z rażącym naruszeniem prawa wskutek naruszenia prawa do obrony Powoda poprzez niewskazanie w treści decyzji wszystkich dystrybutorów uczestniczących w porozumieniu ograniczającym konkurencję wraz z określeniem ich roli w tym porozumieniu, w sytuacji gdy stroną postępowania jest wyłącznie organizator porozumienia wertykalnego; d. naruszenia art. 385 k.p.c. w związku z art.

§ 3k.p.c., art.

6 i 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz.U. 2016, poz. 23 ze zm.) oraz art. 6 EKPCz oraz oddalenie apelacji Pozwanego i przyjęcie, że imienne niewskazanie w postępowaniu o wszczęcie postępowania antymonopolowego oraz w treści decyzji kończącej to postępowanie wszystkich uczestników porozumienia ograniczającego konkurencję, niebędących zarazem stronami postępowania antymonopolowego, stanowi wynikające z art. 6 EKPCz naruszenie prawa do obrony adresata decyzji Prezesa UOKiK i jest tego rodzaju uchybieniem, które powoduje konieczność uchylenia decyzji Prezesa UOKiK; e. naruszenia art. 386 § 1 w związku z art.

§ 3

k.p.c., poprzez oddalenie apelacji Pozwanego i nie orzeczenie co do istoty sprawy w zakresie pierwotnego wszczęcia postępowania antymonopolowego, tj. zainicjowanego postanowieniem Prezesa UOKiK z dnia 17 grudnia 2012 r., podczas gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy umożliwiał wydanie merytorycznego rozstrzygnięcia w tym zakresie.

1. naruszania przepisu prawa materialnego, zgodnie z art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c., czyli: a. naruszenia art. 6 w związku z art. 49 ust. 1 oraz art. 88 ust. 1 i 2 u.o.k.k., poprzez błędną wykładnię i uznanie, że w sytuacji gdy jedyną stroną postępowania antymonopolowego jest organizator porozumienia ograniczającego konkurencję, brak imiennego wskazania wszystkich uczestników porozumienia dystrybucyjnego (ich nazwisk i firm) w postanowieniu o wszczęciu postępowania antymonopolowego i w treści decyzji kończącej to postępowanie oraz brak oznaczenia roli każdego z nich w porozumieniu skutkuje niemożnością wykazania, że zawarto porozumienie ograniczające konkurencję, co nie koreluje z przyznaną przez sądy orzekające w sprawie dopuszczalnością wszczęcia i prowadzenia postępowania antymonopolowego tylko przeciwko organizatorowi porozumienia dystrybucyjnego. b. naruszenia art. 109 u.o.k.k. w związku z § 7 i § 8 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 stycznia 2009 r. w sprawie trybu postępowania w przypadku wystąpienia przedsiębiorców do Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów o odstąpienie od wymierzenia kary pieniężnej lub jej obniżenie (Dz.U. Nr 20, poz. 109; obecnie § 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 23 grudnia 2014 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania z wnioskiem o odstąpienie od wymierzenia kary pieniężnej lub jej obniżenie, Dz.U. 2015, poz. 81) poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że wniosek leniency złożony przez Powoda był nadmiernie długo procedowany przez Prezesa UOKiK, w sytuacji gdy przepisy nie precyzują terminu na jego rozpatrzenie, a jedynie wskazują na obowiązek niezwłocznego zawiadomienia przedsiębiorcy o tym, czyjego wniosek może spełniać wymogi określone w art. 109 u.o.k.k. (obecnie art. 113a-113c u.o.k.k.). Wyrokiem z dnia 15 lutego 2019 r. Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok w całości i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie wraz z kosztami postępowania kasacyjnego. Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 14 września 2020 r. ( syng. Akt. XVII Aga 363/19 zmienił zaskarżony wyrok czesiowo, w ten sposób, że oddalił odwołanie co do punktu I decyzji Prezesa UOKiK z dnia 31 grudnia 2013 r. nr DOK – (...) i uchylił wyrok w pozostałej części, przekazując sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu Sądowi Ochrony konkurencji i Konsumentów, pozostawiając temu sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego i kasacyjnego. Zdaniem Sądu Apelacyjnego apelacja w zakresie pkt II i III Decyzji zasługiwała na uwzględnienie w stopniu skutkującym uchyleniem wyroku Sądu pierwszej instancji i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania. Sąd Okręgowy pierwotnie rozpoznając sprawę zaniechał zbadania zarzutów strony w zakresie kosztów postępowania, jak i nałożonej przez Prezesa kary pieniężnej, błędnie przyjmując, że decyzja podlega uchyleniu w całości. Rozstrzygnięcie w tym zakresie zostało wydane bez rozpoznania istoty sprawy. W tym stanie rzeczy wydawanie przez Sąd Apelacyjny orzeczenia merytorycznego wiązałoby się z koniecznością rozpoznania sprawy merytorycznie po raz pierwszy, co uzasadnia uchylenie wyroku w tym zakresie w celu poddania kontroli przez Sądowi pierwszej instancji odwołania. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd pierwszej instancji oceni, czy nałożona kara znajduje oparcie w treści art. 106 ust. 1 i art. 111 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz odniesie się do wszystkich zarzutów skarżącego podniesionych w odwołaniu. Rozpoznając sprawę ponownie w zakresie przekazanym do ponownego rozpoznania Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Odwołanie w zakresie przekazanym do ponownego rozpoznania naie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes Urzędu może nałożyć na przedsiębiorcę, w drodze decyzji, karę pieniężną w wysokości nie większej niż 10 % przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary, jeżeli przedsiębiorca ten, choćby nieumyślnie dopuścił się naruszenia zakazu określonego w art. 6, w zakresie niewyłączonym na podstawie art. 7 i 8, lub naruszenia zakazu określonego w art.
2. Wobec prawomocnego rozstrzygnięcia w zakresie pkt I decyzji, uznającej za praktykę ograniczającą konkurencję i naruszającą zakaz, o którym mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1 u.o.k.k., zawarcie na krajowym rynku hurtowej sprzedaży zegarków przez powoda, z przedsiębiorcami prowadzącymi detaliczną dystrybucję zegarków, porozumienia ograniczającego konkurencję na krajowym rynku detalicznej sprzedaży zegarków, polegającego na ustalaniu minimalnych cen sprzedaży zegarków oferowanych za pośrednictwem tradycyjnych i internetowych kanałów sprzedaży, stosowanych przez przedsiębiorców prowadzących dystrybucję detaliczną zegarków i stwierdzającej jej zaniechanie z dniem 29 kwietnia 2013 r. , uznać należało, że spełniona została przesłanka wymieniona w art. 106 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, uprawniająca Prezesa Urzędu do nałożenia na powoda kary pieniężnej. Decyzja o nałożeniu kary pieniężnej na podmiot naruszający naruszającą zakaz, o którym mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1 u.o.k.k. jak i jej wymiar należy do sfery tzw. uznania administracyjnego. „Uznanie administracyjne jest sferą dyskrecjonalności, w ramach której organ władzy publicznej ma swobodę wyboru skutku prawnego, jaki w konkretnej sprawie będzie wiązał się z zaistnieniem okoliczności faktycznych podpadających pod hipotezę przepisu prawnego. Uznanie administracyjne dotyczy więc ostatniego etapu stosowania prawa, jakim jest ustalenie konsekwencji prawnych zaistniałych okoliczności faktycznych (M. Jaśkowska, Pojęcie uznania administracyjnego, w: R. Hauser, Z. Niewiadomski, A. Wróbel (red.), System Prawa Administracyjnego. Publiczne prawo gospodarcze, t. 8B, Warszawa 2018, s. 271). O przyznaniu organowi uznania administracyjnego w ramach danej kompetencji świadczy najczęściej posłużenie się przez ustawodawcę słowem "może" (A. Nałęcz, Uznanie administracyjne a reglamentacja działalności gospodarczej, Warszawa 2010, s. 43). W doktrynie prawa administracyjnego wskazuje się, że na trzy podstawowe przyczyny wprowadzenia przez ustawodawcę uznania administracyjnego do rozstrzygania pewnych kategorii spraw. Po pierwsze, ze względów określanych jako "techniczno-prawne", nie jest możliwe ujęcie w przepisie prawnym wszystkich ewentualności życia codziennego, dlatego też dla uniknięcia kazuistyki konieczne jest pozostawienie władzy administracyjnej pewnej swobody zajęcia względem nich stanowiska. Po drugie, uznanie administracyjne umożliwia organom władzy publicznej indywidualizację ich rozstrzygnięć, czyli dostosowanie ich do okoliczności określonej sprawy oraz zachowania konkretnego adresata (co określa się jako względy "celowościowe"). W doktrynie zauważa się, iż "w życiu państwa zajść mogą wypadki, że przy tych samych przesłankach pożądaną być może wielość rozwiązań, a to w zależności od specyficznych dla każdego wypadku okoliczności i warunków, w zależności od stopnia materialnego, a nie tylko formalnego podobieństwa pewnych spraw". Przez wprowadzenie uznania administracyjnego "władza ustawodawcza wyraźnie podkreśla, że władza wykonawcza nie ma traktować wszystkich podobnych (...) wypadków według szablonu, że właśnie wartość posiada indywidualizowanie rozwiązań, samodzielność wyboru przez władzę administracyjną, jakie rozwiązanie ze względu na dobro państwa będzie najbardziej celowe" (J. Starościak, Swobodne uznanie władz administracyjnych, Warszawa 1948, s. 50-53). Po trzecie, konstrukcja uznania administracyjnego pozwala organowi na "zsynchronizowanie funkcji orzeczniczej administracji z jej funkcją organizatora stosunków społecznych" (M. Mincer, Uznanie administracyjne, Toruń 1983, s. 101) - innymi słowy, umożliwia organowi wykonywać powierzone mu zadania z większą skutecznością, umożliwiając mu adaptację praktyki ustrojowej do zmieniającej się rzeczywistości społecznej.” (Wyrok SN z 27.11.2019 r., I NSK 95/18, LEX nr 2817533.). Ustawodawca określając kompetencje organów państwa wyraźnie rozróżnia pomiędzy decyzjami związanymi a decyzjami uznaniowymi. Trzymając się domniemania racjonalności ustawodawcy, należy przyjąć, że racją związania decyzji jest ograniczenie swobody organu, a celem umieszczenia decyzji w sferze uznania administracyjnego jest poszerzenie swobody organu. Konsekwentnie kontrola sądowa powinna sięgać głębiej w przypadku decyzji związanych, a płycej w przypadku decyzji uznaniowych. Interwencja sądu w treść decyzji organu ochrony konkurencji i konsumentów powinna następować dopiero wtedy, gdy nosi ona znamiona dowolności, lub przekracza granice uznania administracyjnego. W świetle powyższego zarzut naruszenia art. 111 u.o.k.k. w zw. z art. 106 ust. 1 u.o.k.k. poprzez nałożenie na powoda rażąco wygórowanej kary nie zasługuje na uwzględnienie. Przepis art. 111 u.o.k.k. w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji stanowił, że przy ustalaniu wysokości kar pieniężnych, o których mowa w art. 106-108, należy uwzględnić w szczególności okres, stopień oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy, a także uprzednie naruszenie przepisów ustawy. Jak wynika z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji Prezes UOKiK wziął pod uwagę przy wymiarze kary powyższe przesłanki. To w jaki sposób poszczególne przesłanki wpływają na ogólny wymiar kary poprzez ich wyważenie należało do sfery uznania administracyjnego. Odwołanie powoda w tym zakresie sprowadza się do polemiki i zastąpienia oceny dokonanej przez Prezesa UOKiK własną. Nie może to stanowić podstawy dla uznania, że pozwany przekroczył granice uznania administracyjnego. Należy również podkreślić, że sytuacja finansowa ukaranego podmiotu jest jedynie jedną z okoliczności branych pod uwagę przy wymiarze kary. Fakt ponoszenia strat w kolejnych latach obrachunkowych sam przez się nie musi wpływać na wymiar kary, zwłaszcza jeśli okres, stopień oraz pozostałe okoliczności naruszenia przepisów ustawy przemawiają za jej zastosowaniem. W rozpoznawanej kara został wymierzona w wysokości niecałych 15% jej wymiaru maksymalnego, co oznacza, że Prezes UOKiK skorzystał z przysługującej mu kompetencji w sposób powściągliwy i poparty analiza zarówno skutków rynkowych jak i skutków dla powoda. Zważyć również należało, że w stanie prawnym obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji zakres uznania administracyjnego Prezesa UOKiK przy ustalaniu kar pieniężnych ograniczał przepis art. 109 u.o.k.k. Zgodnie z tym przepisem:
3. Prezes Urzędu, z zastrzeżeniem ust. 4, odstępuje od nałożenia kary, o której mowa w art. 106 ust. 1 pkt 1 lub 2, na przedsiębiorcę biorącego udział w porozumieniu, o którym mowa w art. 6 ust. 1 lub art. 81 Traktatu WE, jeżeli przedsiębiorca ten spełnia łącznie następujące warunki: 1) jako pierwszy z uczestników porozumienia: a) dostarczy Prezesowi Urzędu informację o istnieniu zakazanego porozumienia, wystarczającą do wszczęcia postępowania antymonopolowego, lub b) przedstawi Prezesowi Urzędu, z własnej inicjatywy, dowód umożliwiający wydanie decyzji, o której mowa w art. 10 lub 11 - jeżeli Prezes Urzędu nie posiadał w tym czasie informacji i dowodów wystarczających do wszczęcia postępowania antymonopolowego lub wydania decyzji, o której mowa w art. 10 lub 11; 2) współpracuje z Prezesem Urzędu w toku postępowania w pełnym zakresie, dostarczając niezwłocznie wszelkich dowodów, którymi dysponuje, albo którymi może dysponować, i udzielając niezwłocznie wszelkich informacji związanych ze sprawą, z własnej inicjatywy lub na żądanie Prezesa Urzędu; 3) zaprzestał uczestnictwa w porozumieniu nie później niż w dniu poinformowania Prezesa Urzędu o istnieniu porozumienia lub przedstawienia dowodu, o którym mowa w pkt 1 lit. b; 4) nie był inicjatorem zawarcia porozumienia i nie nakłaniał innych przedsiębiorców do uczestnictwa w porozumieniu.
4. Jeżeli przedsiębiorca uczestniczący w porozumieniu, o którym mowa w art. 6 ust. 1 lub art. 81 Traktatu WE, nie spełnia warunków, o których mowa w ust. 1, Prezes Urzędu obniża karę, o której mowa w art. 106 ust. 1 pkt 1 lub 2, nakładaną na tego przedsiębiorcę, jeżeli spełnia on łącznie następujące warunki: 1) przedstawi Prezesowi Urzędu, z własnej inicjatywy, dowód, który w istotny sposób przyczyni się do wydania decyzji, o której mowa w art. 10 lub 11; 2) zaprzestał uczestnictwa w porozumieniu nie później niż w momencie przedstawienia dowodu, o którym mowa w pkt
6. W przypadku, o którym mowa w ust. 2, Prezes Urzędu, z zastrzeżeniem art. 110, nakłada karę: 1) w wysokości nie większej niż 5 % przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary - na przedsiębiorcę, który jako pierwszy spełnił warunki, o których mowa w ust. 2; 2) w wysokości nie większej niż 7 % przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary - na przedsiębiorcę, który jako drugi spełnił warunki, o których mowa w ust. 2; 3) w wysokości nie większej niż 8 % przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary - na pozostałych przedsiębiorców, którzy spełnili warunki, o których mowa w ust.
8. W przypadku gdy przedsiębiorca spełnia warunki określone w ust. 1 pkt 1 lit. b oraz pkt 2-4, Prezes Urzędu nakłada karę w wysokości określonej w ust. 3 pkt 1, w przypadku gdy inny przedsiębiorca biorący udział w porozumieniu spełnił wcześniej warunki określone w ust. 1 pkt 1 lit. a oraz pkt 2-
9. Powód zarzucając naruszenie powyższego przepisu odnosi go do obydwu instytucji, a więc obligatoryjnego odstąpienia od wymierzenia kary, wskazanego w art.109 ust. 1 u.o.k.k. oraz obligatoryjnego obniżenia kary w przypadku spełnienia warunków określonych w art. 109 ust. 2 u.o.k.k. Odnosząc się do przesłanek obligatoryjnego odstąpienia od wymierzenia kary, wskazanego w art.109 ust. 1 u.o.k.k. zważyć należało, że zgodnie z prawomocnym pkt I zaskarżonej decyzji powód był inicjatorem zawarcia porozumienia i nakłaniał innych przedsiębiorców do uczestnictwa w porozumieniu, a zatem nie został spełniona przynajmniej jedna z czterech łącznych przesłanek tj. wymieniona w art. 109 ust. pkt 4 u.o.k.k. Brak było zatem podstaw do odstąpienia od wymierzenia kary. Rozważenia zatem wymaga kwestia spełnienia przesłanek do obligatoryjnego obniżenia kary. Zgodnie z art. 109 ust.2 u.o.k.k. , Prezes Urzędu obniża karę, o której mowa w art. 106 ust. 1 pkt 1 lub 2, nakładaną na tego przedsiębiorcę, jeżeli spełnia on łącznie następujące warunki: 1) przedstawi Prezesowi Urzędu, z własnej inicjatywy, dowód, który w istotny sposób przyczyni się do wydania decyzji, o której mowa w art. 10 lub 11; 2) zaprzestał uczestnictwa w porozumieniu nie później niż w momencie przedstawienia dowodu, o którym mowa w pkt
10. Sad podziela przyjęty w doktrynie pogląd, że „dowód w istotny sposób przyczyniający się do wydania decyzji, to dowód zwiększający wartość informacji będących już w posiadaniu organu antymonopolowego (C. K., N. K., E. A...., 2005, s. 423). Jak zostało wskazane w obwieszczeniu Komisji w sprawie zwalniania z grzywien i zmniejszania grzywien w sprawach kartelowych (Dz. Urz. UE 2006 C 298/17), pojęcie zwiększenia wartości dowodów odnosi się do zakresu, w którym dostarczone dowody zwiększają poprzez swój charakter lub poziom szczegółowości możliwość udowodnienia przez organ antymonopolowy istnienia zarzucanego stronom porozumienia.”( C. Banasiński, E. Piontek [w:] C. Banasiński, E. Piontek, Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz, Warszawa 2009, art. 109.). W przedmiotowej sprawie dowody umożliwiające wydanie decyzji zostały uzyskane przez Prezesa UOKiK w toku postepowania wyjaśniającego, a ściślej w wyniku kontroli przeprowadzonej w dniu 8 maja 2012 r. Pozyskano wówczas dowody zaliczone w poczet dowodów postępowania antymonopolowego Postanowieniem z dnia 17 grudnia 2012 r. ( k 11-258 akt administracyjnych) w postaci korespondencji mailowej, która w sposób jednoznaczny świadczyła o zawarciu na krajowym rynku hurtowej sprzedaży zegarków przez Przedsiębiorstwo Handlowo- Usługowe (...) sp. z o.o. w W. (dalej: (...)), z przedsiębiorcami prowadzącymi detaliczną dystrybucję zegarków, porozumienia ograniczającego konkurencję na krajowym rynku detalicznej sprzedaży zegarków, polegającego na ustalaniu minimalnych cen sprzedaży zegarków oferowanych za pośrednictwem tradycyjnych i internetowych kanałów sprzedaży, stosowanych przez przedsiębiorców prowadzących dystrybucję detaliczną zegarków. Powód przedstawił jedynie trzy dowody, które wcześniej znane Przesowi UOKiK : e-mail od M. G. do G. D. z dnia 20.10.2011 r. g. 15.13, e-mail od D. S. ((...)) do M. G. ((...)/(...)) z 2.11.2011 g. 14.53 i e-mail od D. S. ((...)) do M. G. ((...)/(...)) z 7.11.2011 g. 11.
11. Dowody te jedynie potwierdzały wcześniej znane i udowodnione działania . Nie zwiększały zatem poprzez swój charakter lub poziom szczegółowości możliwości udowodnienia przez organ antymonopolowy istnienia zarzucanego stronom porozumienia. Brak było zatem z powyższych względów podstaw do zastosowania obniżenia kary na podstawie art.109 ust. 2 u.o.k.k. Zważyć również należało, że powód zaskarżył również pkt II decyzji, w którym pozwany obciążył go obowiązkiem uiszczenia kosztów postępowania w kwocie 41,44 zł, jednak odwołanie nie zawiera żadnych zarzutów odnoszących się do tej części decyzji. Zgodnie z art. 77 ust. 1 u.o.k.k., jeżeli w wyniku postępowania Prezes Urzędu stwierdził naruszenie przepisów ustawy, przedsiębiorca, który dopuścił się tego naruszenia, jest obowiązany ponieść koszty postępowania. Mając zatem na względzie prawomocne rozstrzygnięcie stwierdzające fakt naruszenie przepisów ustawy zasadne było nałożenie na powoda obowiązku poniesienia kosztów postępowania. Z powyższych względów odwołanie w zakresie pkt II i III decyzji należało oddalić. O kosztach postępowania orzeczono stosowanie do wyniku sporu (art.98 k.p.c.) zasądzając na rzecz pozwanego koszty zastępstwa procesowego za wszystkie instancje.