w zw. z art. 299 k.p.c. oraz art. 278 k.p.c. w zw. z art. 13 §2 k.p.c. poprzez brak przeprowadzenia dowodu z przesłuchania stron oraz z opinii biegłego geodety, pomimo zgłoszenia takiego wniosku dowodowego, jak również brak wydania postanowienia w przedmiocie oddalenia wniosku dowodowego; - art. 233 k.p.c. w zw. z art. 13 §2 k.p.c. poprzez dokonanie nieprawidłowej oceny materiału dowodowego, w szczególności dokumentów załączonych do wniosku o ustanowienie służebności oraz załącznika do protokołu rozprawy z dnia 2 lutego 2021 roku, co doprowadziło do błędnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, a w konsekwencji do uznania, że nie zostały spełnione przesłanki ustanowienia służebności, podczas gdy prawidłowa interpretacja materiału dowodowego prowadzi do wniosku, że przesłanki ustanowienia służebności zostały spełnione; 2. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 145 §1 k.c. poprzez jego nieprawidłową interpretację polegającą na uznaniu, że nie jest dopuszczalne ustanowienie służebności gruntowej mającej na celu przyłączenie nieruchomości do sieci kanalizacji, co w konsekwencji doprowadziło do oddalenia wniosku, podczas gdy jego prawidłowa interpretacja prowadzi do wniosku, że doprowadzenie sieci kanalizacyjnej do nieruchomości jest konieczne do prawidłowego korzystania z nieruchomości, a zatem że wniosek o ustanowienie służebności jest uzasadniony. W związku z podniesionymi zarzutami apelujący wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, a także o zasądzenie na ich rzecz od uczestników kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W odpowiedzi na apelację uczestnik J. B. wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie od każdego z wnioskodawców na jego rzecz kosztów zastępstwa prawnego. W odpowiedzi na apelację również uczestnicy J. P. i Z. P. wnieśli o jej oddalenie oraz zasądzenie od każdego z wnioskodawców na ich rzecz kosztów postępowania apelacyjnego według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego. Postanowieniem z dnia 21 września 2021 roku Sąd Okręgowy odrzucił apelację wnioskodawców J. K. i A. J. w części dotyczącej oddalenia przez Sąd Rejonowy dla Krakowa-Krowodrzy w Krakowie wniosku wnioskodawców M. K.
k.p.c., który stanowi, iż pomijając dowód, sąd wydaje postanowienie, w którym wskazuje podstawę prawną tego rozstrzygnięcia. Wbrew twierdzeniom apelacji Sąd Rejonowy wydał postanowienie dowodowe, na podstawie którego pominął pozostałe wnioski dowodowe poza dowodami z przedłożonych dokumentów (które automatycznie wchodzą w skład materiału dowodowego), co miało miejsce na ostatniej rozprawie w dniu 16 marca 2021 roku, poprzedzającej wydanie rozstrzygnięcia. Powyższe Sąd Rejonowy uzasadnił tym, iż w jego ocenie z samych twierdzeń wniosku wynika brak uprawnień po stronie wnioskodawców. Powyższe stwierdzenie zawarte w sentencji tego orzeczenia w sposób nie budzący wątpliwości pozwala stwierdzić, że jego podstawą prawną był art.
Podnieść należy, iż choć pełnomocnik apelujących wnioskodawców uczestniczył w tej rozprawie, to nie zgłosił jakiegokolwiek zastrzeżenia do protokołu w trybie art. 162 §1 k.p.c., co skutkować musi brakiem uprawnienia do powoływania się na to uchybienie na obecnym etapie postępowania. Podnieść nadto trzeba, iż zgodnie z art. 299 k.p.c., jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub w ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, sąd dla wyjaśnienia tych faktów może dopuścić dowód z przesłuchania stron. Stosownie do art. 278 § 1 k.p.c., w wypadkach wymagających wiadomości specjalnych sąd po wysłuchaniu wniosków stron co do liczby biegłych i ich wyboru może wezwać jednego lub kilku biegłych w celu zasięgnięcia ich opinii. Wskazać należy, że w zakresie, w jakim Sąd pierwszej instancji poczynił ustalenia faktyczne na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, trudno zarzucić mu dokonanie nieprawidłowej oceny dowodów. Materiał dowodowy obejmuje dokumenty, których treść jest jednoznaczna i niekwestionowana. W ocenie Sądu Okręgowego pozostałe zawnioskowane dowody, zasadnie Sąd pierwszej instancji uznał za niemające znaczenia z punktu widzenia rozstrzygnięcia. Przyjąć należało, że dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie wystarczające było oparcie się na twierdzeniach zawartych we wniosku i dołączonych do niego dokumentach. W związku z tym bezprzedmiotowe było prowadzenie dalszego postępowania dowodowego obejmującego przeprowadzenie dowodu z wnioskowanego dowodu z przesłuchania stron oraz biegłego geodety. Przechodząc do oceny zasadności zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego wskazać należy, że nie doszło do naruszenia art. 145 § 1 k.c. Zgodnie z powołanym przepisem, jeżeli nieruchomość nie ma odpowiedniego dostępu do drogi publicznej lub do należących do tej nieruchomości budynków gospodarskich, właściciel może żądać od właścicieli gruntów sąsiednich ustanowienia za wynagrodzeniem potrzebnej służebności drogowej (droga konieczna). Wbrew stanowisku wyrażonemu w apelacji Sąd Rejonowy nie uznał, że do wniosku o ustanowienie służebności mediów (w tym przypadku służebności instalacji kanalizacyjnej) nie ma zastosowania w drodze analogii art. 145 k.c. Przeciwnie Sąd pierwszej instancji wyraźnie wskazał w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że w judykaturze i doktrynie dopuszcza się ustanowienie przez sąd per analogiam do art. 145 k.c. służebności gruntowej umożliwiającej przyłączenie do sieci elektrycznej i innych urządzeń przesyłowych nieruchomości, pozbawionej połączenia z siecią. W tym zakresie tytułem przykładu wskazać można na stanowisko wyrażone w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 25 września 2003r., sygn. akt V CK 201/02, gdzie wskazano, iż utrwalone orzecznictwo sądowe przesądziło o możliwości stosowania tego przepisu w drodze analogii i dla ustanawiania odpowiednich służebności mających zapewnić dostęp do sieci elektrycznej, gazowej, wodociągowej, kanalizacyjnej, telekomunikacyjnej, itd. Przyjmuje się, że stosowanie tego przepisu nie może jednak polegać na stworzeniu prawa dostępu do sieci w każdym przypadku, gdy takiego dostępu brak. Dotyczy ono sytuacji, w których bez tego dostępu nieruchomość nie może być prawidłowo eksploatowana. Sąd Rejonowy we właściwy sposób uznał, że brak jest podstaw do zastosowania tego przepisu w tym konkretnym stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wskazano, iż nie została spełniona przesłanka konieczności, co uniemożliwiało zastosowanie art. 145 k.c. W ocenie Sądu Okręgowego z oceną w powyższym zakresie należy się zgodzić. Istotne pozostawało, iż brak uwzględnienia wniosku o ustanowienie służebności w zakresie, w jakim domagali się tego wnioskodawcy w niniejszej sprawie nie uniemożliwia korzystania z przedmiotowych w sprawie nieruchomości należących do wnioskodawców w sposób zgodny z ich przeznaczeniem społeczno-gospodarczym. Nieruchomość wnioskodawczyni J. K. jest nieruchomością przez nią zamieszkiwaną. Na rozprawie apelacyjnej w dniu 3 lutego 2022 roku pełnomocnik wnioskodawców oświadczył, że wnioskodawczyni J. K. zamieszkuje w budynku położonym na działce (...). Przyjąć zatem należy, że wnioskodawczyni korzysta z niej w sposób zgodny z jej przeznaczeniem. Okoliczności przeciwne nie zostały ujawnione w toku prowadzonego postępowania. Co więcej, na etapie planowanej inwestycji w zakresie budowy domu jednorodzinnego wnioskodawczyni, przewidziany został system odprowadzania ścieków, opierający się na bezodpływowym zbiorniku na ścieki (szambo), który znajdował się na tej nieruchomości. Uzyskane zostało pozwolenie na budowę. Na etapie projektu budowlanego wnioskowano o postawienie zbiorników bezodpływowych. Z akt sprawy nie wynika, aby stan faktyczny w powyższym zakresie uległ zmianie, w szczególności wnioskodawczyni nie podnosiła jakichkolwiek twierdzeń, z których wynikałoby, że już po wybudowaniu przedmiotowego budynku ujawniły się nowe okoliczności, które wskazywałyby, iż korzystanie z tego zbiornika stało się następczo niemożliwe z jakichkolwiek powodów, w tym związanych z ewentualnym wprowadzeniem regulacji nakazujących likwidację tego typu zbiorników. W konsekwencji w ocenie Sądu Okręgowego słusznie Sąd pierwszej instancji przyjął, że nie zachodzi niezbędność ustanowienia wnioskowanej służebności dla tej nieruchomości. Strony powoływały się na przepis art. 145 k.c., który przewiduje ustanowienie drogi koniecznej. Służebność w przypadku ustanowienia drogi koniecznej musi być niezbędna do tego, aby właściciel mógł z nieruchomości korzystać w sposób właściwy. Sąd Rejonowy prawidłowo uznał, że w przypadku wnioskodawczyni nie zachodzi tak rozumiany element konieczności, mając na uwadze, że korzysta ona ze swojej nieruchomości w taki sposób, który umożliwia realizację celu, dla którego została ona przeznaczona i przystosowana. Z tego powodu w przypadku nieruchomości wnioskodawczyni nie było podstaw do uwzględnienia wniosku. Jeżeli chodzi o wnioskodawcę A. J., którego wniosek dotyczył innej nieruchomości (dz. nr (...)), wskazać należy, że również on nie wskazał argumentów przemawiających za celowością ustanowienia służebności, której się domagał. Z treści jego twierdzeń nie wynika nawet to, aby jego nieruchomość była w planie przeznaczona do zabudowy. Z księgi wieczystej nr (...) prowadzonej dla należącej do niego nieruchomości wynika, że działka nr (...) obejmuje grunty zadrzewione i zakrzewione na użytkach rolnych. Po drugie z treści w/w księgi wieczystej wynika, że właścicielowi tej nieruchomości przysługuje już służebność prowadzenia oraz konserwacji mediów po zupełnie innej nieruchomości (tj. przez działkę nr (...), obj. księgą wieczystą (...)). W związku z powyższym, skoro w treści wniosku, ani w dalszych pisma procesowych nie zostało podniesione, iż ta służebność mediów ujawniona w księdze wieczystej nie obejmuje swoją treścią przeprowadzenia instalacji kanalizacyjnej (trzeba wskazać, że w pojęciu mediów mieści się instalacja gazowa, wodociągowa, energetyczna, jak również kanalizacyjna), to trudno uznać, aby na chwilę zamknięcia rozprawy przed Sądem pierwszej instancji, a także na moment zamknięcia rozprawy i rozstrzygania przed Sądem drugiej instancji, nieruchomość ta nie miała odpowiedniego dostępu do mediów, w tym przypadku do instalacji kanalizacyjnej, albowiem przysługuje jej określona służebność gruntowa. Trudno ustalić przyczyny, dla której wnioskodawca nie chce korzystać z tej służebności. W tym zakresie brak było jakichkolwiek wniosków dowodowych, które wskazywałyby, że tego rodzaju służebność jest nieadekwatna do potrzeb nieruchomości wnioskodawcy. Nie zostało wykazane, aby nieruchomość ta w ogóle mogła być zabudowywana, a brak przedmiotowej instalacji, czy służebności ewentualnie wyklucza tego rodzaju zabudowę. Uwzględniając powyższe, w ocenie Sądu Okręgowego należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż w tej konkretnej sprawie, przy uwzględnieniu twierdzeń zawartych we wniosku i treści dokumentów do niego dołączonych, nie było celowe prowadzenie dalszego postępowania dowodowego. Wnioskodawcy dla uzasadnienia wniosku powoływali okoliczność, iż należące do nich nieruchomości nie posiadają dostępu do miejskiej sieci kanalizacji. Z materiału dowodowego wynika, że w przypadku wnioskodawczyni wniosek, którym zmierzała do zapewnienia możliwości dostępu należącej do niej nieruchomości do miejskiej sieci kanalizacji miał na celu poprawienie komfortu jej użytkowania. W przypadku zaś wnioskodawcy okoliczność przemawiającą za brakiem podstaw do uwzględnienia wniosku stanowiło, iż należąca do niego działka nie stanowi działki przeznaczonej pod zabudowę, jednocześnie posiada zapewniony dostęp do mediów poprzez ustanowienie na jej rzecz służebności gruntowej przebiegającej po innej nieruchomości. W konsekwencji zatem prawidłowo Sąd Rejonowy uznał, że brak podstaw do uwzględnienia wniosku na podstawie art. 145 §1 k.c., jak i na jakiejkolwiek innej podstawie prawnej. Dodatkowo zauważyć trzeba, iż wniosek obejmujący nieruchomość stanowiącą własność wnioskodawcy, którym sąd orzekający był związany (art. 321 §1 k.p.c. w zw. z art. 13 §2 k.p.c.), nie mógłby zostać uwzględniony już tylko w związku z jego treścią. W żądaniu tym bowiem domagał się on ustanowienia na rzecz każdoczesnego właściciela nieruchomości oznaczonej jako dz. nr (...), służebności gruntowej na nieruchomości stanowiącej dz. nr (...), polegającej na dopuszczeniu każdoczesnego właściciela nieruchomości oznaczonej jako dz. nr (...) do określonych czynności. W istocie wnosił więc o obciążenie cudzej nieruchomości służebnością mającą służyć właścicielowi nieruchomości oznaczonej jako dz. nr (...), a nie właścicielowi nieruchomości, na rzecz której miała formalnie zostać ustanowiona (czyli dz. nr (...)). W tym stanie rzeczy Sąd Okręgowy orzekł jak w pkt 1 sentencji na podstawie art. 385 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. Sąd Okręgowy w zakresie, w jakim interesy pomiędzy wnioskodawcami, a uczestnikami (J. P. i Z. P.) były sprzeczne, o kosztach postępowania apelacyjnego orzekł na podstawie art. 520 § 3 k.p.c. Mając na uwadze, że wnioskiem objęte były dwie nieruchomości koszty te zasądził na rzecz uczestników oddzielnie od wnioskodawczyni i od wnioskodawcy, jak w pkt 2 i 3. Na koszty te złożyło się wynagrodzenie pełnomocnika uczestników ustalone na podstawie § 5 pkt 3 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015r. poz. 1800 z poźn. zm.). W pozostałym zakresie w ocenie Sądu Okręgowego nie można było uznać, że interesy wnioskodawców i uczestników były sprzeczne. W szczególności zauważyć należy, że wniosek J. K. i A. J. w ogóle nie dotyczył nieruchomości, której właścicielem jest uczestnik J. B.. W związku z powyższym w pozostałym zakresie o kosztach postępowania apelacyjnego w pkt IV orzeczono na podstawie art. 520 § 1 k.p.c. SSO Grzegorz Buła
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.