Sygn. akt III Ca 754/21 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 9 czerwca 2022 r. Sąd Okręgowy w Gliwicach III Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący Sędzia Sądu Okręgowego Andrzej Dyrda Protokolant Aleksandra Sado-Stach po rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 2022 r. w Gliwicach na rozprawie sprawy z powództwa J. W. i M. W. przeciwko M. R. o zapłatę na skutek apelacji powodów od wyroku Sądu Rejonowego w Zabrzu z dnia 13 lipca 2021 r., sygn. akt VIII C 776/19 1. oddala apelację; 2. zasądza od powodów solidarnie na rzecz pozwanej kwotę 2700 zł (dwa tysiące siedemset złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania odwoławczego. SSO Andrzej Dyrda Sygn. akt III Ca 754/21 UZASADNIENIE Powodowie M. W. i J. W. wnieśli o zobowiązanie pozwanej M. R. do złożenia oświadczenia woli o powrotnym przeniesieniu na rzecz powodów udziału, objętego wspólnością majątkową małżeńską, wynoszącego 1/2: w prawie własności gruntu, które uległo ex lege przekształceniu z prawa użytkowania wieczystego w prawo własności oraz w prawie własności budynku stanowiącego odrębną nieruchomość, a objętych księgą wieczystą (...) prowadzoną przez Sąd Rejonowy w Zabrzu, w związku ze skutecznym odwołaniem przez powodów darowizny z powodu rażącej niewdzięczności pozwanej. W odpowiedzi na pozew pozwana wniosła o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powodów na rzecz pozwanej kosztów procesu, podnosząc, że powodowie bardzo ogólnikowo opisali rzekome naganne zachowania pozwanej, wskazując właściwie na jedną sytuację, w której to pozwana miała nie wpuścić powoda do swojego miejsca zamieszkania w Niemczech. Sąd Rejonowy w Zabrzu wyrokiem z dnia 13 lipca 2021r. oddalił powództwo oraz zasądził od powodów solidarnie na rzecz pozwanej kwotę 5.417 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Orzeczenie to poprzedził ustaleniem, że na mocy umowy darowizny z dnia 19 lutego 2007 roku przed Notariuszem J. S. w Kancelarii Notarialnej Spółki Cywilnej (...) oraz J. S. w Z. powodowie J. W. i M. W. darowali córce – pozwanej M. R. przysługujące im udziały wynoszące łącznie 1/2 części w prawie użytkowania wieczystego całego gruntu oraz we własności budynku stanowiącego odrębną nieruchomość, objętych księgą wieczystą (...) prowadzoną przez Sąd Rejonowy w Zabrzu, a położonych Z. przy ul. (...), zaś pozwana darowiznę tę przyjęła. 19 lutego 2007 roku, pozwana M. R. udzieliła pełnomocnictwa powodom i upoważniła każdego z nich samodzielnie do m.in. zarządu opisanymi prawami, w tym do uiszczania wszelkich opłat związanych z bieżącą ich eksploatacją, występowania przed podmiotami dostarczającymi media oraz do sprzedania prawa użytkowania wieczystego gruntu oraz własności budynku mieszkalnego za cenę i na warunkach według uznania pełnomocników, do odbioru ceny i jej pokwitowania oraz do wydania przedmiotu sprzedaży. Pozwana nie miała świadomości, że udzielone pełnomocnictwo dotyczyło także sprzedaży nieruchomości. Wszelką dokumentację związaną z umową darowizny oraz pełnomocnictwem przygotowywała powódka. Pozwana odwiedzała powodów kilka razy w roku. Również powodowie odwiedzali pozwaną i jej brata, K. N., w ich miejscu zamieszkania w Niemczech. W czasie pobytu powodów w Niemczech, który częstokroć trwał nieprzerwanie przez kilka miesięcy, pozwana organizowała wycieczki, które polegały na zwiedzaniu Niemiec oraz krajów ościennych, m.in. Holandii, Włoch, Szwajcarii. Ponadto pozwana oraz jej brat zabierali rodziców na turnusy rehabilitacyjne do Turcji. Wszelkie koszty pobytu i utrzymania powodów w Niemczech oraz podczas wyjazdów ponosiła pozwana. Pozwana, podczas odwiedzin u powodów, przywoziła m.in. środki czystości oraz żywność. Ponadto pozwana wraz z bratem kupowała powodom także rzeczy większej wartości, m.in. sprzęt elektroniczny. Pozwana przekazywała powodom pieniądze nie tylko celem utrzymania nieruchomości, lecz także celem pomocy powodom, którzy żalili się pozwanej i jej bratu, że mają trudną sytuację. W przyszłości pozwana chciała, by powodowie zamieszkali z nią razem w jej domu w Niemczech, gdzie było przygotowane dla nich osobne mieszkanie na parterze domu. W małżeństwie pozwanej nie układało się najlepiej. Mąż pozwanej był agresywny, dopuszczał się zdrad i gwałtów na pozwanej. Po wielu latach pozwana podjęła decyzję o rozwodzie, o czym zawiadomiła powodów. Pozwana informowała także powodów o agresywnym zachowaniu jej męża, zdradach, w tym poprzez zaadresowany do powodów list. Początkowo ojciec pozwanej zdenerwował się na zięcia. Powodowie pozostawali jednak bierni względem pozwanej, nie okazali jej potrzebnego wsparcia. Powódka nie dopuszczała do siebie wiadomości dotyczących męża pozwanej. Powodowie, mimo powzięcia informacji o zachowaniu byłego męża powódki oraz próśb kierowanych przez pozwaną i jej brata, przyjmowali i gościli go pod swoim dachem. W dniu 25 kwietnia 2019 roku, w późnych godzinach nocnych, powód J. W. przybył do mieszkania pozwanej w Niemczech. Pozwana, z obawy, że powód przybył do pozwanej wraz z byłym mężem, którego się obawiała, a także ze względu na ograniczone zaufanie do powodów, nie wpuściła powoda do środka. Co istotne, powód podróżował do Niemiec wraz z byłym mężem pozwanej. Córka pozwanej dobrowolnie zaniechała kontaktu z powodami oraz ojcem-byłym mężem powódki. Pewnego dnia pozwana po przeglądaniu stron internetowych agencji nieruchomości z Polski znalazła ogłoszenie o sprzedaży należącej do niej nieruchomości. Ogłoszenie zostało zamieszczone przez biuro nieruchomości z inicjatywy powódki. Aby umowa sprzedaży doszła do skutku koniecznym było złożenie przez pozwaną nowego pełnomocnictwa. Powódka, wprowadzając pozwaną w błąd, próbowała uzyskać stosowny dokument. Pozwana, po konsultacji z bratem oraz pełnomocnikiem, postanowiła cofnąć złożoną ofertę sprzedaży nieruchomości. Pozwana nie miała zamiaru sprzedania nieruchomości będącej przedmiotem darowizny, bowiem miała w planach powrót do Polski. Pismem datowanym na dzień 29 kwietnia 2019 roku pozwana odwołała udzielone powodom pełnomocnictwo zawarte w akcie notarialnym z dnia 19 lutego 2007 roku. W dniu 24 maja 2019 roku powodowie złożyli oświadczenie, na mocy którego odwołali darowiznę wykonaną na podstawie umowy darowizny z dnia 19 lutego 2007 roku. Uzasadniając odwołanie darowizny wskazali, że rażąca niewdzięczność pozwanej ujawniła się w dniu 25 listopada 2018 roku, bowiem od tego czasu pozwana m.in. zaniechała utrzymania kontaktu z powodami, przestała interesować się ich zdrowiem, uniemożliwiła kontakt z wnuczką, odwołała pełnomocnictwo udzielone powodom do sprawowania zarządu nad przedmiotem darowizny oraz nie otworzyła drzwi powodowi, który udał się w trosce o jej zdrowie do miejsca zamieszkania pozwanej w Niemczech. Jednocześnie wezwali pozwaną do złożenia oświadczenia o zwrotnym przeniesieniu darowanego udziału „w prawie użytkowania wieczystego całego gruntu (które to prawo uległo przekształceniu z mocy prawa w prawo własności) oraz w prawie własności budynku stanowiącego odrębną nieruchomość, położoną w Z. przy ulicy (...), objętych księgą wieczystą (...) Sądu Rejonowego w Zabrzu ” w nieprzekraczalnym terminie do dnia 7 czerwca 2019 roku. Z uwagi na doznane cierpienia związane z zachowaniem byłego męża pozwana w dalszym ciągu pozostaje pod opieką psychoterapeuty. Pozwana ma największy żal do powodów o utrzymywanie kontaktów z byłym mężem. W tak ustalonym stanie faktycznym, Sąd wskazał, że zgodnie z art. 898 k.c., darczyńca może odwołać darowiznę nawet już wykonaną, jeżeli obdarowany dopuścił się względem niego rażącej niewdzięczności. Zwrot przedmiotu odwołanej darowizny powinien nastąpić stosownie do przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu. Od chwili zdarzenia uzasadniającego odwołanie darowizny obdarowany ponosi odpowiedzialność na równi z bezpodstawnie wzbogaconym, który powinien się liczyć z obowiązkiem zwrotu. Ponadto, w myśl art. 899 § 3 k.c., darowizna nie może być odwołana po upływie roku od dnia, w którym uprawniony do odwołania dowiedział się o niewdzięczności obdarowanego. Następnie Sąd wskazał, że dla oceny zaistnienia rażącej niewdzięczności ma nie tylko samo zachowanie obdarowanego, lecz także zachowanie darczyńcy po wykonaniu darowizny z uwzględnieniem całokształtu okoliczności dotyczących zarówno darczyńcy jak i obdarowanego. Sąd wskazał także, że same zewnętrzne przejawy zachowania obdarowanego jak również zawiedzione oczekiwania darczyńcy co do należytego zajmowania się przez obdarowanego przedmiotem darowizny nie są wystarczającą podstawą do ustalenia przesłanki rażącej niewdzięczności. Sąd zwrócił także uwagę, ze zgodnie z art. 900 k.c. odwołanie darowizny następuje przez oświadczenie złożone obdarowanemu na piśmie, jednak nie wywołuje ono skutku rzeczowego, dla osiągnięcia którego darczyńca powinien wystąpić z powództwem o zobowiązanie obdarowanego do złożenia oświadczenia woli o przeniesienie własności rzeczy z powrotem na darczyńcę. W tak ustalonych ramach prawnych Sąd stwierdził brak podstaw do przyjęcia, by zachowanie obdarowanej-pozwanej nosiło jakiekolwiek cechy rażącej niewdzięczności, a dalej – by zaistniały przesłanki do zobowiązania pozwanej do złożenia oświadczenia woli o zwrotnym przeniesieniu własności. Sąd wskazał, że w ocenie strony powodowej rażąca niewdzięczność pozwanej polegała bowiem na „licznych nagannych zachowaniach”, które to sprowadzały się do zaniechania utrzymywania kontaktu z powodami, zaprzestaniu interesowania się zdrowiem i życiem powodów, uniemożliwienia im nawiązania i utrzymywania kontaktów z wnuczką, odwołania pełnomocnictwa udzielonego powodom do sprawowania zarządu nad przedmiotem darowizny oraz nieodbieraniu i nieodpowiadaniu na korespondencji kierowanej przez powodów do pozwanej oraz nieprzyjęciu powoda przez pozwaną w miejscu jej zamieszkania. Sąd uznał, że zachowanie pozwanej, które podyktowane było brakiem zaufania do rodziców, czego nie można kwalifikować jako „rażącej niewdzięczności”. Sąd stwierdził, że postępowanie pozwanej, determinowane zachowaniem powodów polegającym na utrzymywaniu kontaktów z byłym mężem pozwanej oraz próbie sprzedaży nieruchomości bez wcześniejszych ustaleń z pozwaną, należało uznać za uzasadnione. Sąd uznał, że powodowie mieli świadomość perturbacji małżeńskich pozwanej, w tym zdrad i agresji eksmęża, jednakże mimo to nie okazali pozwanej odpowiedniego wsparcia, co czyni uzasadnionym zachowanie pozwanej polegające na zaniechaniu dalszego pielęgnowania relacji z powodami. Sąd zwrócił uwagę, że pozwana, przed zaistnieniem sporu, pozostawała w bardzo dobrych kontaktach z powodami, w związku z czym nie uznał, aby także wcześniejsze zachowanie pozwanej względem powodów było naganne, skoro zmiana nastawienia nastąpiła dopiero po zaistnieniu konfliktu, którego podłożem był brak wsparcia pozwanej przez powodów. Mając wszystko powyższe na uwadze Sąd doszedł do przekonania, że zachowanie pozwanej nie nosiło znamion rażącej niewdzięczności i stwierdził brak podstaw do zobowiązania jej do złożenia oświadczenia woli o zwrotnym przeniesieniu własności, co skutkowało oddaleniem powództwa. O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 k.p.c. Apelację od tego orzeczenia wnieśli powodowie zarzucając błąd w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę wyroku, a polegający na wadliwym przyjęciu, że: 1) pozwana przekazywała powodom pieniądze nie tylko celem utrzymania nieruchomości, lecz także celem pomocy rodzicom, którzy żalili się pozwanej i jej bratu, że mają trudną sytuację, w sytuacji gdy powodowie nie otrzymywali faktycznie od pozwanej żadnej pomocy osobistej i materialnej, a ponadto pozwana nie partycypowała w kosztach utrzymania nieruchomości, 2) mąż pozwanej był agresywny i dopuszczał się gwałtów wobec niej, podczas gdy:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.