k.c. Sąd Okręgowy doszedł do przekonania, że podnoszone przez stronę powodową zarzuty dotyczące abuzywności klauzul umownych - były częściowo zasadne. Za niedozwolone postanowienia umowne Sąd uznał: - zawarty w § 17 ust. 2 umowy zapis „minus marża kupna”, na mocy którego Bank wyliczał kurs kupna poprzez pomniejszenie średniego kursu złotego do danych walut ogłoszone w tabeli kursów średnich NBP o ustalaną przez siebie marżę kupna; - zawarty w § 17 ust. 3 umowy zapis „plus marża sprzedaży”, na mocy którego Bank wyliczał kurs sprzedaży poprzez zwiększenie średniego kursu złotego do danych walut ogłoszone w tabeli kursów średnich NBP o ustalaną przez siebie marżę sprzedaży; - zawarty § 17 ust. 4 umowy zapis „skorygowane o marżę kupna/sprzedaży (...) Bank S.A.”, na mocy którego określano obowiązujące w danym dniu w (...) Banku S.A. kursy kupna/sprzedaży poprzez skorygowanie kursu złotego do danych walut ogłoszonego w tabeli kursów średnich NBP w danym dniu roboczym o marżę kupna/sprzedaży (...) Bank S.A. Na wstępie rozważeniu przez Sąd I instancji podlegało czy zapisy zawarte w § 17 przedmiotowej umowy mogą podlegać badaniu jako odrębne postanowienia – tj. oddzielnie co do marży kupna bądź marży sprzedaż a oddzielnie co do średniego kursu złotego do danych walut ogłoszone w tabeli kursów średnich NBP. Sąd a quo podziela stanowisko wyrażone przez TSUE w wyroku z dnia (...) wydanego w odpowiedzi na pytania prejudycjalne zadane na gruncie postępowania, którego stroną jest również pozwany Bank (...) S.A., a przedmiotem umowa o tożsamej treści w zakresie przywołanego wyżej § 17 niniejszej umowy. Zgodnie bowiem z poglądem TSUE dyrektywa 93/13 nie wymaga aby sąd krajowy wyłączył z umowy, oprócz warunku uznanego za nieuczciwy, warunki, które nie zostały za takie uznane. W rzeczywistości bowiem celem zamierzonym przez tę dyrektywę jest ochrona konsumenta i przywrócenie równowagi pomiędzy stronami poprzez wyłączenie zastosowania warunków uznanych za nieuczciwe przy jednoczesnym zachowaniu, co do zasady, ważności pozostałych warunków umowy – punkt 72 (tak też w wyroku z dnia 7 sierpnia 2018 r., Banco Santander i Escobedo Cortés, C‑96/16 i C‑94/17, EU:C:2018:643, pkt 76). Z rozważań poczynionych przez TSUE wynika również, że w sytuacji uznania, iż element klauzuli indeksacyjnej dotyczący marży Banku (...) stanowi zobowiązanie umowne odrębne od innych postanowień umownych, które może być przedmiotem zindywidualizowanego badania jego nieuczciwego charakteru, możliwe jest jego usunięcie z klauzuli indeksacyjnej (punkt 71). W ocenie Sądu Okręgowego, z powyżej przedstawionych poglądów wywnioskować można, że dla badanie poszczególnych elementów klauzuli konieczne jest spełnienie następujących przesłanek: 1) możliwość ich wydzielenia z treści danego zapisu i potraktowanie jako odrębne postanowienie; 2) możliwość zindywidualizowanego badanie takiego wydzielonego elementu klauzuli indeksacyjnej. W świetle powyższego Sąd I instancji zauważył, że klauzula zawarta w § 17 przedmiotowej umowy została ujęta w formie działania arytmetycznego – dodawania bądź odejmowania, z którego możliwe jest wyodrębnienie jego składników. W świetle § 17 ust. 2 umowy na kurs kupna ustalanego przez pozwany Bank składała się marża kupna oraz średni kurs złotego do danych walut ogłoszony w tabeli kursów średnich NBP, zaś w myśl § 17 ust. 3 umowy składnikami kursu sprzedaży była marża sprzedaży i średni kurs złotego do danych walut ogłoszone w tabeli kursów średnich NBP. Samo ukształtowanie przywołanej wyżej klauzuli wyraźnie pokazuje, że możliwe jest z niej wydzielenie dwóch elementów i dokonanie ich oceny jako odrębnych postanowień. Podkreślenia przy tym wymaga, że dla uznania, że dane postanowienia mogą stanowić oddzielne elementy irrelewantnym pozostaje ich ujęcie redakcyjne w strukturze umowy – w jednym punkcie. Nie budzi bowiem wątpliwości Sądu, że pod kątem ich merytorycznej analizie, a zatem treści w/w elementów, przywołane składniki klauzuli indeksacyjnej mogłyby funkcjonować odrębnie w osobnych punktach czy też paragrafach umowy kredytu. Przeciwne zapatrywanie dawałoby bowiem prymat redakcji postanowień umowy przez Bank nad badanie ich treści przez Sąd. W ocenie Sądu Okręgowego zarówno element odnoszący się do marży kupna oraz marży sprzedaży jak i element odnoszący się do średniego kursu złotego do walut obcych ogłaszanego w tabeli kursów średnich NBP stanowią dające się sensownie wyodrębnić z § 17 umowy i normatywnie relewantne, dwa oddzielne postanowienia umowne. Potwierdzeniem odrębności marży kupna/sprzedaży i średniego kursu złotego do walut obcych ogłaszanego w tabeli kursów średnich NBP jest również sposób tworzenia kursów kupna/sprzedaży w pozwanym Banku, który odbywał się dwuetapowo – tj. oddzielnie co do obu elementów. Jak wynika z ustaleń poczynionych w niniejszej sprawie najpierw Bank wyliczał marżę kupna i marżę sprzedaży, a dopiero potem weryfikował średni kurs NBP z danego dnia roboczego poprzedzającego dzień obowiązywania Tabeli kursów i w oparciu o powyższe wartości dokonywał wyliczenia kursu kupna/sprzedaży poprzez odjęcie marży kupna od średniego kursu NBP (w przypadku kursu kupna) bądź dodania marży sprzedaży do średniego kursu NBP ( w przypadku kursu sprzedaży). Dodatkowo za stanowiskiem, że marża kupna oraz marża sprzedaży stanowią odrębny od średniego kursu NBP element zawarty w klauzuli indeksacyjnej przemawia, iż obie marże były niezmienne w całym miesiącu. Bank ustalał je bowiem w ostatnim dniu miesiąca poprzedzającego ich obowiązywanie, zaś średni kurs NBP na dany dzień miesiąca był stale aktualizowany poprzez stosowanie w wyliczeniach średniego kursu NBP ogłaszanego w dniu poprzedzającym obowiązywanie Tabeli banku zawierającej kursy kupna/sprzedaży. Jednocześnie Sąd Okręgowy stwierdził, że mając na uwadze powyżej przedstawiony, zindywidualizowany mechanizm ich ustalania, jak i sam charakter obu zapisów – tj. postanowienia dotyczącego marży kupna bądź marży sprzedaży oraz postanowienia dotyczącego średniego kursu złotego do waluty obcej ogłaszanego w tabeli kursów średnich NBP – możliwe jest ich odrębne badanie co do ich niedozwolonego charakteru. Wymienione wyżej elementy są bowiem semantycznie wyodrębnione i pełnią inne funkcje. Marża kupna/sprzedaży stanowi w istocie swoiste wynagrodzenie Banku za „usługę” polegająca na wymianie waluty obcej, zaś średni kurs złotego do waluty obcej ogłaszany w tabeli kursów średnich NBP stanowi zobiektyzowany przelicznik świadczeń stron według waluty obcej, niezależny od obu stron umowy. W tym miejscu Sąd I instancji przywołał podany przez TSUE w wyroku z dnia 29 kwietnia 2021 roku przykład stwierdzenia nieważności części warunku umowy kredytu w sprawie Banco Santander i Escobedo Cortes, C-96/16 i C-94/17, który dotyczył odsetek za zwłokę określonych jako odsetki zwykłe powiększone o podaną w klauzuli liczbę punktów procentowych. W wyroku z dnia 7 sierpnia 2018 roku wydanym w w/w sprawie Trybunał wskazał, że stwierdzenie nieważności warunku umowy kredytu ustalającego stopę odsetek za zwłokę z uwagi na nieuczciwy charakter tego warunku nie powinno pociągać również za sobą wyłączenia lub stwierdzenia nieważności warunku tej umowy ustalającego odsetki zwykłe. Jednocześnie wyjaśnił, że powyższe rozważania mają zastosowanie niezależnie od tego, jak zredagowano warunek umowny określający stopę odsetek za zwłokę oraz warunek umowny ustalający stopę odsetek zwykłych. W szczególności zachowują one swoją ważność nie tylko wówczas, gdy stopa odsetek za zwłokę została ustalona niezależnie od stopy odsetek zwykłych w odrębnym warunku, ale także wówczas, gdy stopa odsetek za zwłokę została ustalona poprzez powiększenie stopy odsetek zwykłych o określoną liczbę punktów procentowych. W tym ostatnim przypadku dyrektywa 93/13 wymaga jedynie, aby owo powiększenie zostało unieważnione. Tak przedstawione stanowisko TSUE koresponduje z jego konkluzją, iż z dyrektywy 93/13 nie należy wyprowadzać wniosku aby wyłączenie z umowy warunku nieuczciwego miało pociągać za sobą również wyłączenie warunku uczciwego. Należy bowiem dążyć do przywrócenia równowagi pomiędzy stronami i w tym celu eliminować postanowienia niedozwolone, a jednocześnie dążyć do zachowania pozostałych warunków umownych, które nie jawią się jako nieuczciwe. W konsekwencji Sąd Okręgowy uznał, że marża kupna i marża sprzedaży pozwanego Banku stanowią odrębny od średniego kursu złotego do waluty obcej ogłaszanego w tabeli kursów średnich NBP element klauzuli indeksacyjnej, który może być indywidualnie oceniany w świetle art.
k.c. W konsekwencji Sąd I instancji rozważył podnoszony przez stronę powodową zarzut dotyczący abuzywności postanowień zawartych § 17 przedmiotowej umowy, stosowanej co do pozostałych kwestionowanych klauzul – tj. § 1 ust. 1, § 7 ust. 2 zdanie 4, § 6 punkt 1, § 10 ust. 2 i 8 – indywidualnie co do marży kupna i marży sprzedaży pozwanego Banku oraz co do średniego kursu NBP. Stosownie do treści art.
k.c. postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny (§ 1). Jeżeli postanowienie takie nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie (§ 2). Nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta (§ 3). Ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje (§ 4). Jednocześnie w myśl art. 385 2 k.c. oceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, biorąc pod uwagę jej treść, okoliczności zawarcia oraz uwzględniając umowy pozostające w związku z umową obejmującą postanowienie będące przedmiotem oceny. Wobec powyższego dla uznania klauzuli umownej za niedozwoloną w myśl art.
k.c. konieczne jest łączne spełnienie 3 przesłanek pozytywnych, a mianowicie: 1) zawarcie ich w umowie z konsumentami; 2) ukształtowanie nimi praw i obowiązków konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami; 3) rażące naruszenie interesów konsumenta z uwagi na istnienie takich klauzul. Kontrola abuzywności postanowień umowy wyłączona jest natomiast w przypadku spełnienia jednej z 2 przesłanek negatywnych, tj. gdy: 1) postanowienie umowne zostało indywidualnie uzgodnione z konsumentem; 2) gdy postanowienie umowne określa główne świadczenia stron i jest sformułowane w sposób jednoznaczny. Sąd Okręgowy zważył, że strona powodowa ma status konsumenta w rozumieniu art. 22 1 k.c., zgodnie z którym konsumentem jest osoba fizyczna dokonująca czynności prawnej z przedsiębiorcą niezwiązanej bezpośrednio z jej działalności gospodarczą lub zawodową. Sąd a quo podziela bowiem stanowisko wyrażone przez Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 19 listopada 2019 roku, w którym dokonano wyszczególnienia czterech elementów składających się na przywołaną wyżej legalną definicję konsumenta. Po pierwsze, konsumentem może być tylko osoba fizyczna, zatem nie mogą być konsumentami osoby prawne, np. stowarzyszenia, spółdzielnie, związki zawodowe, fundacje, przedsiębiorstwa państwowe, partie polityczne czy spółki kapitałowe oraz jednostki organizacyjne niebędące osobami prawnymi, którym ustawa przyznaje zdolność prawną - np. spółki osobowe prawa handlowego czy wspólnota mieszkaniowa. Drugim warunkiem jest dokonanie czynności prawnej, czyli wyrażenie oświadczenia woli, najczęściej zawarcie umowy, gdzie niezbędne są dwa lub więcej oświadczeń woli kontrahentów. Po trzecie czynność prawna musi pozostawać w określonej relacji z rolą społeczną tej osoby - kwestia braku bezpośredniego związku między dokonaną przez dany podmiot czynnością prawną, a jego działalnością gospodarczą lub zawodową jest kryterium najistotniejszym i najbardziej charakterystycznym dla pojęcia konsumenta. Jak wynika przy tym z art. 3 ustawy z dnia 6 marca 2018 roku Prawo przedsiębiorców działalnością gospodarczą jest zorganizowana działalność zarobkowa, wykonywana we własnym imieniu i w sposób ciągły. Działalność gospodarczą charakteryzuje zatem chęć zysku. Natomiast uwzględniając kryterium typowości zastanowić się trzeba czy konkretna czynność prawna jest bezpośrednio powiązana z prowadzoną działalnością gospodarczą lub zawodową kupującego. Ostatnia cecha to okoliczność, że adresatem oświadczenia woli konsumenta jest przedsiębiorca - ustawodawca przesądził więc, że drugą stroną umowy jest podmiot profesjonalny - przedsiębiorca. Przedsiębiorcą w rozumieniu art. 43 1 k.c. jest osoba fizyczna, osoba prawna i ułomna osoba prawna, prowadząca we własnym imieniu działalność gospodarczą lub zawodową (wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 19 listopada 2019 roku, I ACa 216/19, LEX nr 2761609). W orzecznictwie wskazuje się również, że umowa konsumencka z reguły ma zmierzać do zaspokajania potrzeb własnych, osobistych, "prywatnych" podmiotu, jego rodziny, domowników, także przyjaciół lub znajomych lub ma zapewniać funkcjonowanie gospodarstwa domowego. Aby czynność miała konsumencki charakter powinna pozostawać w określonej relacji z rolą społeczną konsumenta (tak Sąd Najwyższy w wyroku z 26 września 2007 roku, IV CSK 122/07 i Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z 28 kwietnia 2015 roku, VI ACa 775/14). W świetle powyższego Sąd Okręgowy za bezzasadne uznał zarzuty strony pozwanej, iż okoliczność prowadzenia przez powódkę H. M. działalności gospodarczej, której przedmiotem jest oferowanie obiektów noclegowych turystycznych i miejsc krótkotrwałego zakwaterowania – tj. wynajem krótkoterminowy za okoliczność przesądzającą o braku statusu konsumenta po jej stronie. W ocenie Sądu a quo powódka jest bowiem osobą fizyczną, która dokonała czynności prawnej z Bankiem – przedsiębiorcą, a dokonanie tej czynności prawnej nie było bezpośrednio powiązane z prowadzoną przez nią działalnością gospodarczą. Sąd Okręgowy zauważył, że nabyta przez powodów nieruchomość, której zakup został sfinansowany z udzielonego kredytu, zaspokaja potrzeby własne, rodzinne powodów skoro została ona zakupiona w celu zamieszkiwania w niej. Powódka ani nie prowadzi w niej działalności gospodarczej, ani nie wynajmuje jej osobom trzecim – co wynika z dowodu z przesłuchania stron korelujących z przedłożonymi dokumentami. Jak wywieść można z wydruków informacji z bazy CEIDG miejscem wykonania działalności gospodarczej przez powódkę jest K., przy ul. (...), a tylko adresem do doręczeń jest miejsce położenia nabytej nieruchomości – tj. G., ul. (...). Logicznym wydaje się zatem, iż powódka jako adres do korespondencji wskazała miejsce swojego stałego pobytu. Taki też adres zamieszkania powodów został zresztą podany w niniejszej sprawie. Dodatkowo przedłożyła ona oferty noclegów turystycznych w K. zamieszczanych przez nią na portalach internetowych takich jak (...). Nie zostało przy tym wykazane przez pozwanego aby podobne ogłoszenia strony powodowej istniały również co do nieruchomości sfinansowanej ze środków z udzielonego kredytu. Mając powyższe na uwadze, Sąd I instancji uznał, że powodowie, zawierając przedmiotową umowę kredytu, niewątpliwie mieli status konsumenta w rozumieniu art. 22 1 k.c. Oceniając pozostałe przesłanki zawarte w art.
Sąd Okręgowy doszedł do przekonania, że treść postanowienia zawartego w § 17 przedmiotowej umowy kredytu, zarówno w zakresie marży kupna i marży sprzedaży, jak i co do średniego kursu NBP nie była w sposób indywidualny negocjowana ze stroną powodową. Sąd I instancji wskazał na stanowisko orzecznictwa, zgodnie z którym postanowieniem indywidualnie uzgodnionym w myśl przepisu art.
nie jest postanowienie, którego treść konsument mógł negocjować, lecz takie postanowienie, które rzeczywiście powstało na skutek indywidualnego uzgodnienia. Co więcej, nawet zrozumienie przez konsumenta treści postanowienia i zgoda na wprowadzenie go do umowy nie przesądza, że zostało ono indywidualnie uzgodnione, jeśli jego treść nie została sformułowana w toku negocjacji z konsumentem (tak m.in. w wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 14 grudnia 2017 roku, I ACa 447/17). Jak wynika z zeznań świadków oraz strony powodowej słuchanych w niniejszej sprawie, strona powodowa przy zawieraniu umowy kredytu nie miała wpływu na zapisy dotyczące indeksacji, a zawierana przez nich umowa rzeczywiście nie była przez nich negocjowana. Sąd Okręgowy podkreślił, że za nienegocjowane indywidualnie uznać należy warunki umowy, które zostały sporządzone wcześniej, zwłaszcza jeśli zostały przedstawione konsumentowi w formie uprzednio sformułowanej umowy standardowej. Natomiast dokonane w przedmiotowej sprawie ustalenia pokazują, że po złożeniu przez stronę powodową wniosku, w którym wskazywała kwotę kredytu, jego walutę oraz okres na jaki ma być udzielony, centrala Banku przysyłała decyzję pozytywną bądź negatywną co do udzielenia kredytu, a w przypadku pozytywnej również odgórnie przygotowywany egzemplarz umowy, którą klient podpisywał bądź nie. Wobec tego Sąd I instancji zauważył, że treść przedmiotowej umowy została sporządzona w oparciu o wzór, funkcjonujący u poprzednika prawnego pozwanego banku i znajdujący zastosowanie w szeregu umów tego samego rodzaju. Oceny tej nie zmienia okoliczność, że część jej postanowień opierała się na wniosku kredytowym złożonym przez stronę powodową. Niewątpliwie bowiem sam mechanizm indeksacji, w tym sposób i warunki wypłaty kredytu, jak i jego spłaty kredytu, w których odwoływano się do klauzuli indeksacyjnej, nie został uzgodniony indywidualnie z powodami. Sama natomiast okoliczność, że strona powodowa podjęła decyzję o jej zawarciu nie jest wystarczające dla uznania, że postanowienia umowy były negocjowane indywidualnie skoro stanowiły one wzorzec umowy i były określone przez Bank – co wynika także z zeznań pracowników pozwanego. De facto do zawarcia przedmiotowej umowy wedle wzorca pozwanego doszło przez faktyczne przystąpienie do tej umowy przez powodów. Wobec powyższego Sąd Okręgowy uznał, że strona pozwana nie sprostała ciężarowi wykazania, iż klauzule zawarte w umowie kredytu łączącej strony były indywidualnie uzgodnione z powodami. Przechodząc do oceny czy klauzula indeksacyjna zawarta w § 17 przedmiotowej umowy kredytu, zarówno co do marży kupna i marży sprzedaży Banku, jak i w zakresie średniego kursu NBP, określa główne świadczenia stron Sąd Okręgowy wskazał na stanowisko wyrażone przez Trybunał Sprawiedliwości UE w wyroku z dnia 14 marca 2019 roku (C-118/17), zgodnie z którym klauzule dotyczące ryzyka wymiany określają główny przedmiot umowy kredytu i ich usunięcie spowodowałoby nie tylko zniesienie mechanizmu indeksacji oraz różnic kursów walutowych, ale również usunięcie ryzyka kursowego. Jednocześnie Trybunał Sprawiedliwości UE w orzeczeniach wydawanych na gruncie art. 4 ust 2 Dyrektywy 93/13 wskazywał, że za warunki umowy, które mieszczą się w pojęciu określenia głównego przedmiotu umowy w rozumieniu tego przepisu, należy uważać te, które określają podstawowe świadczenia w ramach danej umowy i które z tego względu charakteryzują tę umowę (orzeczeniu TSUE z dnia 30 kwietnia 2014 roku, sygn. C-26/13). Wobec powyższego Sąd I instancji uznał, że zawarta w § 17 przedmiotowej umowy kredytu klauzula indeksacyjna, zarówno w zakresie zastosowania do przeliczenia świadczeń stron średniego kursu NBP, jak i marży kupna bądź marży sprzedaży, wpływała bezpośrednio na zakres świadczeń stron – oddania przez Bank do dyspozycji strony powodowej środków pieniężnych i przeliczania wysokości uiszczanych przez stronę powodową rat kredytu, a jednocześnie identyfikowała przedmiotową umowę jako umowę kredytu indeksowanego i w związku z tym należy uznać, że zawarte w niej elementy – średni kurs NBP oraz marża kupna bądź marża sprzedaży - określają główny składnik umowy kredytowej. Mając powyższe na uwadze, Sąd Okręgowy rozważył czy postanowienia zawarte w § 17 przedmiotowej umowy zostały skonstruowane w sposób jednoznaczny. Odnosząc się w pierwszej kolejności do marży kupna i marży sprzedaży Banku Sąd I instancji uznał, że zawarte w umowie zapisy ich dotyczące nie spełniały wymogu transparentności i klarowności, albowiem nie zostały skonstruowane w sposób pozwalający stronie powodowej na oszacowanie kwoty, którą będzie musiała świadczyć. Sąd a quo zaznaczył, że powyższa ocena zapisów odnoszących się do marży kupna i marży sprzedaży dokonywana jest na dzień zawarcia umowy kredytu przez strony, a okoliczność, że w toku postępowania Sąd ustalił w jaki sposób konstruowana była przez pozwany Bank marża kupna bądź marża sprzedaży – poprzez dowód z zeznań świadków – nie oznacza, że ten sposób był stronie powodowej znany w chwili zawierania umowy i tym samym pozostaje bez znaczenia dla oceny przesłanki jednoznaczności tego zapisu. W ocenie Sądu Okręgowego postanowienia zawarte w klauzuli przeliczeniowej, a dokładniej w § 17 ust. 2, § 17 ust. 3 i w § 17 ust. 4 przedmiotowej umowy kredytu, odwołują się do nieweryfikowalnej w dacie zawarcia umowy, arbitralnie przez jedną ze stron umowy (Bank) ustalanej marży kupna bądź marży sprzedaży Banku, bez precyzyjnego określenia w przedmiotowej umowie mechanizmu ich ustalania. Wobec tego nie sposób uznać aby wymóg ich wyrażenia w sposób zrozumiały dla konsumenta został spełniony. Zapisów usuwających przedmiotową niejednoznaczność nie sposób odnaleźć w zawartej przez strony umowie, a z okoliczności niniejszej sprawy w żadnym zakresie nie wynika aby stronie powodowej zostało wytłumaczone przez pracowników (...) Bank S.A., czy to na etapie składania wniosku o kredyt czy też zawierania umowy, w jaki sposób będzie ustalana marża kupna bądź marża sprzedaży stosowana do wyliczania kursu kupna/sprzedaży, w oparciu o który dokonywano przeliczenia świadczeń stron. Tym samym Sąd stwierdził, że w stosunku do postanowienia dotyczącego marży kupna oraz marży sprzedaży nie został spełniony warunek ich jednoznaczności. W ocenie Sądu I instancji nie sposób podobnie ocenić, tj. jako niejednoznacznego, zapisu zawartego w § 17 ust. 2, § 17 ust. 3 i w § 17 ust. 4 przedmiotowej umowy kredytu odwołującego się do kursu złotego do danych walut ogłoszonego w tabeli kursów średnich NBP. Nie budzi bowiem wątpliwości Sądu Okręgowego, że jest to zobiektywizowany, powszechnie znany i stosowany kurs wymiany walut, w oparciu o który podmioty, których interesy oparte są walutach obcych wstępnie weryfikują wartość świadczeń i transakcji. Podkreślenia wymaga również, że jest to niezależny od woli stron umowy kurs złotego do walut obcych, skoro kształtują go realia rynkowe i publikowany jest przez bank centralny. Ponadto, zdaniem Sądu, z uwagi na jego powszechną dostępność powinien on być znany przeciętnemu konsumentowi, w szczególności takiemu, który decyduje się na zaciągnięcie zobowiązania przeliczanego według waluty obcej (podobne stanowisko zajął również Sąd Apelacyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 17 września 2021 roku, sygn. akt I ACa 734/20 oraz Sąd Okręgowy w Gdańsku w wyroku z dnia 10 listopada 2021 roku, sygn. akt XV C 917/18). W tym miejscu wskazać należy również na treść § 17 ust. 4 umowy, zgodnie z którym do wyliczenia kursów kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez (...) Bank S.A. zastosowanie będzie miał kurs złotego do danych walut ogłoszony w tabeli kursów średnich NBP w danym dniu roboczym. Z przywołanego zapisu jednoznacznie można wywnioskować, że Bank będzie aktualizował kursy kupna/sprzedaży w sporządzonej Tabeli po każdorazowym ogłoszeniu przez NBP średniego kursu złotego do danej waluty obcej w dniu roboczym. W przeciwieństwie zatem do marży kupna lub marży sprzedaży, w umowie łączącej strony można odnaleźć postanowienia dookreślające sposób ustalania przez Bank kursu złotego do danych walut ogłaszanego w tabeli kursów średnich NBP. Tym samym był on możliwy do zweryfikowania przez stronę powodową w dacie zawarcia przez nie umowy. W świetle powyższego, w ocenie Sądu zastosowanie średniego kursu złotego do danych walut ogłaszanego przez NBP nie było nieprzejrzystym, niezrozumiałym czy też wieloznacznym sformułowaniem. W konsekwencji w stosunku do postanowień odwołujących się do średniego kursu złotego do danej waluty ogłaszanego w tabeli kursów średnich NBP, które zostały zawarte w § 17 ust. 2, § 17 ust. 3 i w § 17 ust. 4 przedmiotowej umowy, zachodzi negatywna przesłanka uniemożliwiająca jego badanie w oparciu o art.
k.c. – tj. sformułowanie głównych świadczeń stron w sposób jednoznaczny i tym samym nie sposób uznać powyższych zapisów za niedozwolone postanowienia umowne. Wobec przesądzenia, co do zapisów odnoszących się do marży kupna oraz marży sprzedaży Banku zawartych w § 17 ust. 2, § 17 ust. 3 i w § 17 ust. 4 przedmiotowej umowy, braku negatywnych przesłanek badania abuzywności klauzul umownych tj. ich indywidualnego uzgodnienia z konsumentem oraz sformułowania w sposób jednoznaczny głównych świadczeń stron, a także w związku ze spełnieniem pierwszej z pozytywnych przesłanek uznania ich za abuzywne (bycie konsumentem), Sąd Okręgowy dokonał oceny, kolejnych przesłanek pozytywnych, a mianowicie czy w/w postanowienia kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami oraz czy rażąco naruszają jego interesy. Sąd I instancji podzielił stanowisko, zgodnie z którym postanowienie umowne jest sprzeczne z dobrymi obyczajami, jeżeli kontrahent konsumenta, traktujący go w sposób sprawiedliwy, słuszny i uwzględniający jego prawnie uzasadnione roszczenia, nie mógłby racjonalnie spodziewać się, iż konsument ten przyjąłby takie postanowienie w drodze negocjacji indywidualnych. Natomiast w celu ustalenia, czy klauzula rażąco narusza interesy konsumenta, należy wziąć głównie pod uwagę, czy pogarsza ona jego położenie prawne w stosunku do tego, które w braku odmiennej umowy, wynikałoby z przepisów prawa, w tym mających charakter dyspozytywny (tak w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, Nr 1, poz. 2). Ponadto postanowienie umowne rażąco narusza interesy konsumenta, gdy przewiduje nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków wynikających z umowy na jego niekorzyść, skutkującą niekorzystnym ukształtowaniem jego sytuacji ekonomicznej oraz jego nierzetelnym traktowaniem (tak m.in. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 3 lutego 2006 roku, I CK 297/05, nie publ., z dnia 15 stycznia 2016 roku, I CSK 125/15, OSNC - ZD 2017, Nr 1, poz. 9; z dnia 27 listopada 2015 roku, I CSK 945/14, nie publ.; z dnia 30 września 2015 roku, I CSK 800/14, nie publ. i z dnia 29 sierpnia 2013 roku, I CSK 660/12, nie publ.). Jednocześnie Sąd Okręgowy wskazał na pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w wyroku z dnia 29 października 2019 roku (IV CSK 309/18, OSNC 2020/7-8/64), zaprezentowany na gruncie wykładni orzecznictwa unijnego, zgodnie z którym niedozwolone (nieuczciwe) w rozumieniu art.
są postanowienia umowy kredytu bankowego, indeksowanego do obcej waluty, kształtujące prawa i obowiązku konsumenta-kredytobiorcy w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami przez uzależnienie warunków waloryzacji świadczenia pieniężnego od woli banku udzielającego kredytu. Odwołanie się do kursów walut zawartych w tabeli kursów i ogłaszanych w siedzibie banku oznacza naruszenie równorzędności stron umowy przez nierównomierne rozłożenie uprawnień i obowiązków między partnerami stosunku obligacyjnego. Prawo banku do ustalania kursu waluty nieograniczone skonkretyzowanymi, obiektywnymi kryteriami zmian stosownych kursów walutowych świadczy o braku właściwej przejrzystości i jasności postanowienia umownego, które uniemożliwia konsumentowi przewidzieć, na podstawie transparentnych i zrozumiałych kryteriów, wynikających dla niego z umowy konsekwencji ekonomicznych. Swoista nierówność informacyjna stron, a w szczególności sytuacja, w której konsument dowiaduje się o poziomie zadłużenia ratalnego, już spłaconego w związku z podjęciem odpowiedniej sumy z jego rachunku, jest nie do zaakceptowania w świetle art.
k.c. Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy Sąd Okręgowy uznał, że mechanizm ustalania przez pozwanego marży kupna i marży sprzedaży, którą następnie stosował do wyliczania kursów kupna/sprzedaży pozostawiał pozwanemu swobodę w ustalaniu tego kursu dla potrzeb przeliczenia zarówno kwoty kredytu, jak i rat kapitałowo-odsetkowych z waluty obcej na walutę polską. Umowa nie zawierała bowiem kryteriów ustalania marży kupna i marży sprzedaży, a zatem mechanizm ten był nieznany dla strony powodowej jako kredytobiorców w dniu zawarcia przez nich umowy. Bank mógł w zasadzie dowolnie określać marżę kupna i marżę sprzedaży stosowaną następnie przy wyliczaniu kursu waluty CHF w tabeli, a następnie przy ich wykorzystaniu jednostronnie określić w złotych zarówno kwotę kredytu wypłaconą konsumentowi, jak również kwotę, którą kredytobiorca ma zwrócić. Tym samym strona powodowa nie miała realnej możliwości określenia wysokości swojego zobowiązania w złotych na dzień płatności raty, a w konsekwencji nie była również w stanie przewidzieć rozmiaru kosztów związanych z zawarciem i realizacją umowy. W ocenie Sądu I instancji takie skonstruowanie postanowienia umownego dotyczącego marży kupna i marży sprzedaży, a raczej braki kryteriów ustalania marży Banku, naraził stronę powodową na nieograniczoną arbitralność decyzji Banku i jednocześnie nie pozwalał na weryfikację prawidłowości kursu ustalonego przez Bank. Dodatkowo Sąd Okręgowy stwierdził, że bez znaczenia pozostaje okoliczność czy ustalając tabelę kursów Bank posługiwał się wewnętrznymi procedurami i jaki jest ich kształt, ponieważ nie stanowiąc elementu stosunku prawnego łączącego strony, również te zasady są zależne od woli Banku i mogą w każdym momencie ulec zmianie. Wobec powyższego Sąd uznał, że takie ukształtowanie zapisów umowy zawartych w § 17 ust. 2, § 17 ust. 3 i w § 17 ust. 4 w zakresie odnoszącym się do marży kupna i marży sprzedaży było sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszało interesy strony powodowej jako konsumenta. Dodatkowo Sąd Okręgowy wskazał, niezależnie od poczynionych wcześniej rozważań dotyczących spełnienia negatywnej przesłanki z art.
k.c. w odniesieniu do badania niedozwolonego charakteru elementu klauzuli przeliczeniowej w postaci średniego kursu złotego do walut obcych ogłaszanego przez NBP, że zapis ten nie został uznany przez Sąd za abuzywny również z tego względu, iż nie kształtował on praw i obowiązków konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami oraz w sposób rażąco naruszający jego interesy. Sąd uznał bowiem, że zawarcie w klauzuli indeksacyjnej odwołania do kursu średniego złotego do walut obcych ogłaszanego przez NBP nie jest w żaden sposób niesłuszne i niesprawiedliwe. Nie pogarsza ono również położenia strony powodowej jako konsumenta, skoro nawet w przypadku braku takiego zapisu, a jedynie odwołania się do przewalutowania świadczeń stron przy zastosowaniu kursu CHF bez dookreślenia, że chodzi o średni kurs NBP, do dokonania przeliczenia i tak miarodajny byłby średni kurs NBP, aczkolwiek stosując per analogiam przepis art. 41 ustawy Prawo wekslowe bądź regulacje zawarte w ustawie Prawo dewizowe w brzmieniu obowiązującym na dzień zawarcia przedmiotowej umowy pomiędzy stronami, a nie przepis art. 358 k.c., który na dzień 10 kwietnia 2008 roku nie przewidywał przeliczenia zobowiązania wyrażonego w walucie obcej na walutę polską według średniego kursu NBP. Dodatkowo, zdaniem Sądu, postanowienie zawarte w klauzuli indeksacyjnej w zakresie w jakim odwołuje się do średniego kursu NBP nie narusza równorzędności stron umowy ani nie kreuje nierówności informacyjnej po jednej ze stron stosunku prawnego skoro średni kurs NBP jest powszechnie ogłaszany w każdym dniu roboczym w okolicach godziny 11-12 i wobec tego zarówno pozwany, jak i strona powodowa mogłyby się z nim zapoznać w tym samym czasie i wyliczyć w oparciu o taki kurs w jaki sposób kreuje się ich obowiązek świadczeń. Sąd Okręgowy uznał więc, że postanowienia zawarte w § 17 ust. 2, § 17 ust. 3 i § 17 ust. 4 przedmiotowej umowy odwołują się do marży kupna i marży sprzedaży Banku stanowią niedozwolone postanowienia umowne w myśl art.
k.c., nie znajdując jednocześnie podstaw aby uznać za klauzule abuzywne w/w postanowienia w zakresie odwołującym się do kursu złotego do danych walut ogłoszonego w tabeli kursów średnich NBP. Kolejną kwestią podlegającą rozważaniom Sądu I instancji było ustalenie skutków prawnych abuzywnego charakteru klauzuli indeksacyjne w części odnoszącej się do marży kupna i marży sprzedaży Banku oraz wpływu jaki ma ten skutek na pozostałe postanowienia umowy zawartej pomiędzy stronami. Jak wskazano w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 24 października 2018 roku (II CSK 632/17), konsekwencją stwierdzenia, że ma się do czynienia z niedozwoloną klauzulą umowną, spełniającą wymagania powołanego przepisu jest działająca ex lege sankcja bezskuteczności niedozwolonego postanowienia, połączona z przewidzianą w art.
zasadą związania stron umową w pozostałym zakresie (tak m.in. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 29 czerwca 2007 r., III CZP 62/07 i wyroki Sądu Najwyższego z dnia 30 maja 2014 r., III CSK 204/13 i z dnia 1 marca 2017 r., IV CSK 285/16). Sąd Okręgowy podkreślił, że art. 6 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 roku w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (dalej: dyrektywa 93/13), zgodnie z którym nieuczciwe warunki w umowach zawieranych przez sprzedawców lub dostawców z konsumentami nie będą wiążące dla konsumenta, a umowa w pozostałej części będzie nadal obowiązywała strony, jeżeli jest to możliwe po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków. Jak wynika natomiast ze stanowiska TSUE zaprezentowanego w wyroku z dnia (...) zgodnie z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 sąd krajowy rozpoznający nieuczciwy warunek umowny ma wyłącznie obowiązek wyłączenia stosowania tego warunku, tak aby nie wywoływał on wiążących skutków wobec konsumenta, bez możliwości zmiany treści tego warunku. Umowa ta powinna bowiem co do zasady dalej istnieć bez jakiejkolwiek zmiany innej niż ta wynikająca ze zniesienia wspomnianego warunku, w zakresie, w jakim zgodnie z przepisami prawa krajowego możliwe jest takie dalsze istnienie umowy (wyrok z dnia 7 sierpnia 2018 r., Banco Santander i Escobedo Cortés, C‑96/16 i C‑94/17, EU:C:2018:643, pkt 73). Jednocześnie dyrektywa 93/13 nie wymaga aby sąd krajowy wyłączył z umowy, oprócz warunku uznanego za nieuczciwy, warunki, które nie zostały za takie uznane. W rzeczywistości bowiem celem zamierzonym przez tę dyrektywę jest ochrona konsumenta i przywrócenie równowagi pomiędzy stronami poprzez wyłączenie zastosowania warunków uznanych za nieuczciwe przy jednoczesnym zachowaniu, co do zasady, ważności pozostałych warunków umowy – punkt 72 (tak też w wyrok z dnia 7 sierpnia 2018 r., Banco Santander i Escobedo Cortés, C‑96/16 i C‑94/17, EU:C:2018:643, pkt 76). Przy czym usunięcie jedynie nieuczciwego elementu warunku umowy zawartej między przedsiębiorcą, a konsumentem nie może być dokonane jeśli sprowadzałoby się do zmiany treści tego warunku poprzez zmianę jego istoty, czego zbadanie należy do tego sądu. Usunięcie taki winno także realizować odstraszający cel tej dyrektywy (punkt 80). Dodatkowo Sąd Okręgowy wskazał, że podobne stanowisko jak w powołanym wyżej wyroku TSUE zajął również Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 11 grudnia 2019 roku (V CSK 382/18), w którym wskazał, że żądanie uznania postanowienia wzorca umowy za niewiążące konsumenta (art.
k.c.) nie jest tożsame ani nie zawiera się w żądaniu ustalenia nieważności umowy (art. 58 k.c.). Sądowe stwierdzenie nieuczciwego charakteru postanowienia umownego powinno bowiem co do zasady prowadzić do określenia takiej sytuacji prawnej i faktycznej konsumenta, w jakiej znajdowałby się on w braku zastrzeżenia w umowie niedozwolonej klauzuli. Dopiero w sytuacji gdy eliminacja niedozwolonego postanowienia umownego doprowadzi do takiej deformacji regulacji umownej, iż na podstawie pozostałej jej treści nie da się odtworzyć praw i obowiązków stron, to nie można przyjąć, że strony pozostają związane pozostałą częścią umowy. W konsekwencji Sąd I instancji stwierdził, że za niewiążące stronę powodową uznać należy jedynie klauzule umowne w części w jakiej mają one charakter abuzywny, a zatem w zakresie elementu klauzuli przeliczeniowe odwołującej się do marży kupna bądź marży sprzedaży pozwanego Banku. Natomiast odnosząc przedstawione wyżej rozważania na grunt niniejszej sprawy rozważenia przez Sąd wymaga czy wyeliminowanie z § 17 ust. 2 umowy zapisu „minus marża kupna”, z § 17 ust. 3 umowy „plus marża sprzedaży” oraz z § 17 ust. 4 umowy „skorygowane o marżę kupna/sprzedaży (...) Bank S.A.” nie doprowadzi do zmiany istoty klauzuli indeksacyjnej. W ocenie Sądu Okręgowego warunek ten został spełniony. Po wyeliminowaniu powyższych, nieuczciwych zapisów w dalszym ciągu możliwe będzie określenie świadczeń stron – tj. kwoty wypłaty kredytu oraz wysokości spłaty poszczególnych jego rat – przy zastosowaniu drugiego, uczciwego elementu klauzuli indeksacyjnej w postaci kursu średniego złotego do walut obcych ogłaszanego przez NBP, a zatem stwierdzenie bezskuteczności postanowień dotyczących marży kupna i marży sprzedaży Banku nie doprowadzi do stanu niemożności wykonywania zawartej pomiędzy stronami umowy kredytu przy pozostawieniu pozostałych jej postanowień. Jednocześnie zauważyć należy, że na skutek powyższego umowa nie zmieni swojego charakteru, dalej będzie umową kredytu indeksowanego do waluty CHF z tą jedynie zmianą, że w klauzuli indeksacyjnej pozostanie jeden, podstawowy jej element – średni kurs NBP, zamiast średniego kursu NBP oraz elementu dodatkowego w postaci marży kupna/sprzedaży Banku stanowiącej w istocie swoiste wynagrodzenie pozwanego. Ponadto taki zabieg jest nie tylko rekomendowany w świetle celów dyrektywa 93/13, ale również z punktu widzenia interesów strony powodowej jako konsumenta. Stwierdzenie, że postanowienia odnoszące się do marży kupna oraz marży sprzedaży, jednostronnie i dowolnie ustalanej przez Bank, nie wiążą strony powodowej – są bezskuteczne ex tunc -przywróci równowagę kontraktową stron, nie niwecząc pozostałych uczciwych warunków umowy, skoro będzie ona mogła być dalej wykonywana. Jednocześnie zawiera w sobie element odstraszający związany z pozbawieniem Banku elementu dającego mu zarobek z zastosowania tego rodzaju kredytu, równocześnie zachowując zasadę proporcjonalności takiej sankcji. W świetle powyższego nie budzi wątpliwości Sądu I instancji, iż bez marży kupna/sprzedaży w klauzuli przeliczeniowej możliwe będzie na takich samych zasadach, przez obie strony umowy, ustalenie kursu złotego do waluty CHF skoro będzie on stanowił powszechnie dostępny i niezależny kurs złotego do waluty CHF ogłaszany w tabeli kursów średnich NBP. W konsekwencji Sąd a quo uznał, że brak jest podstaw do stwierdzenia, iż na skutek wyeliminowania z umowy postanowień dotyczących marży kupna i marży sprzedaży Banku, będącej dodatkowym elementem klauzuli indeksacyjnej, umowa nie może być dalej wykonywana w oparciu o pozostałe postanowienia zawarte w umowie. Tym samym roszczenie strony powodowej o ustalenie nieważności przedmiotowej umowy, oparte na niemożności wykonywania umowy na skutek stwierdzenia bezskuteczności części jej postanowień, Sąd również uznał za bezzasadne. Jak podkreślił Sąd a quo, znany jest mu wyrok Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 3 października 2019 roku, wydany w sprawie C-260/18, z którego wywieść można, że w razie stwierdzenia abuzywności klauzuli ryzyka walutowego TSUE uznaje obecnie, iż utrzymanie umowy „nie wydaje się możliwe z prawnego punktu widzenia”. Jednakże zauważenia wymaga, że w orzeczeniu tym równocześnie wskazano, iż celem art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 nie jest unieważnienie wszystkich umów zawierających nieuczciwe warunki, lecz zastąpienie formalnej równowagi między prawami i obowiązkami stron umowy, jaką ustanawia umowa, równowagą rzeczywistą, pozwalającą na przywrócenie równości między nimi, przy czym uściślono, że dana umowa musi co do zasady nadal obowiązywać bez zmian innych niż wynikające ze zniesienia nieuczciwych warunków. Jeśli ten ostatni warunek jest spełniony, dana umowa może, zgodnie z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13, zostać utrzymana w mocy, pod warunkiem że zgodnie z przepisami prawa krajowego takie utrzymanie w mocy umowy bez nieuczciwych postanowień jest prawnie możliwe, co musi zostać zweryfikowane przy zastosowaniu obiektywnego podejścia (wyrok z dnia 3 października 2019 r., Dziubak, C‑260/18, EU:C:2019:819, pkt 39 i przytoczone tam orzecznictwo). Ponadto wskazany powyżej postulat stwierdzenia nieważności umów kredytu indeksowanego do waluty CHF po wyeliminowaniu z nich klauzuli przeliczeniowej, odnosił się co do innej umowy kredytu indeksowanego do CHF (stroną jest Raiffeisen Bank) oraz odmiennie sformułowanej klauzuli przeliczeniowej niż tej, której zapisy są przedmiotem rozważań w niniejszej sprawie. Dodatkowo Sąd Okręgowy podkreślił, że powyżej opisany skutek stwierdzenia niedozwolonego charakteru marży kupna i marży sprzedaży waluty obcej pozwanego Banku polegający na wyeliminowaniu go z treści klauzuli indeksacyjnej zawartej w § 17 ust. 2, § 17 ust. 3 i w § 17 ust. 4 przedmiotowej umowy i uznania, że w/w postanowienia obowiązują w pozostałym zakresie – tj. co do przeliczania świadczeń stron według średniego kursu złotego do waluty CHF ogłaszanego przez NBP nie stanowi modyfikacji zobowiązania stron ani nie należy go utożsamiać, z zastąpieniem niedozwolonych postanowień umowy innymi postanowieniami w oparciu o przepisy o charakterze dyspozytywnym. Sąd a quo podziela bowiem pogląd wyrażony w orzecznictwie TSUE o dopuszczalności takiego zastąpienia nieuczciwego warunku przepisem prawa krajowego ograniczonego jednak do przypadków, w których nieważność nieuczciwego warunku zobowiązywałaby sąd do stwierdzenia nieważności danej umowy w całości, narażając przez to konsumenta na penalizujące go konsekwencje (por. wyrok w sprawie Kasler i Kaslerne Rabai: C- 26/13; wyrok z 21.01.2015, sprawy połączone C-482/13, C-484/13, C-485/13 i C-487/13), a także stanowisko o konieczności wyrażenia zgody na takie zastąpienie przez konsumenta. W niniejszej sprawie strona powodowa takowej zgody nie wyraziła i wobec tego Sąd nie uznał za zasadne zastąpienia niedozwolonego postanowienia umownego odnoszącego się do marży kupna i marży sprzedaży Banku przepisem prawa krajowego o charakterze dyspozytywnym. W konsekwencji, z uwagi na uznanie, że po wyeliminowaniu z zawartej pomiędzy stronami umowy niedozwolonych postanowień zawartych w klauzuli indeksacyjnej z § 17 umowy odnoszącego się do marży kupna i marży sprzedaży Banku, przy pozostawieniu uczciwego elementu odwołującego się do średniego kursu złotego do walut obcych ogłaszanego przez NBP, przedmiotowa umowa może być wykonywana bez zmiany jej istoty jako umowa kredytu indeksowanego, Sąd Okręgowy stwierdził, że strony są związane umową kredytu nr (...) z dnia 20 maja 2008 roku w pozostałym zakresie i nie zachodzą podstawy do przyjęcia, że ta umowa jest nieważna. Mając powyższe na uwadze Sąd oddalił powództwo główne o ustalenie nieważności umowy kredytu nr (...) z dnia 20 maja 2008 roku zawartej pomiędzy stroną powodową a (...) Bankiem S.A. w całości – o czym orzekł jak w punkcie I. sentencji wyroku. W związku z powyższym, rozważeniu przez Sąd Okręgowy podlegało wywiedzione żądanie ewentualne o zasądzenie od pozwanego na rzecz strony powodowej kwoty 89.691,12 zł oraz o ustalenie bezskuteczności klauzul § 1 ust. 1, § 7 ust. 2 zdanie 4, § 6 punkt 1, § 10 ust. 2 i 8 umowy nr (...) zawartej w dniu 20 maja 2008 roku pomiędzy (...) Bank spółka akcyjna a stroną powodową. W pierwszej kolejności Sąd I instancji stwierdził, iż opisane powyżej roszczenie o ustalenie bezskuteczności klauzul § 1 ust. 1, § 7 ust. 2 zdanie 4, § 6 punkt 1, § 10 ust. 2 i 8 umowy nr (...) zawartej w dniu 20 maja 2008 roku, zostało oparte na tożsamej podstawie faktycznej i prawnej co wywiedzione powództwo główne o ustalenie nieważności w/w umowy ze skutkiem ex tunc, czego następstwem byłby zwrot świadczeń wzajemnych pomiędzy stronami – tj. przez stronę powodową kapitału, a przez stronę pozwaną wpłaconych dotychczas przez stronę powodową rat kapitałowo-odsetkowych. W związku z tym Sąd Okręgowy stwierdził, że aktualne pozostają przedstawione powyżej rozważania co do powództwa głównego również w zakresie powództwa ewentualnego o ustalenie bezskuteczności w/w klauzul umownych. Podkreślić raz jeszcze należy, że w świetle powyższej oceny abuzywności klauzul indeksacyjnych zawartych w przedmiotowej umowie Sąd doszedł do przekonania, iż wyeliminowaniu z treści klauzuli przeliczeniowej podlegają postanowienia dotyczące marży kupna bądź marży sprzedaży Banku, a pozostała część klauzuli pozostaje w mocy z uwagi na brak jej nieuczciwego charakteru i możliwość jej funkcjonowania, bez zmiany istoty stosunku prawnego zawartego przez strony. W związku z tym brak jest podstaw do stwierdzenia bezskuteczności przywołanych klauzul umownych – tj. § 1 ust. 1, § 7 ust. 2 zdanie 4, § 6 punkt 1, § 10 ust. 2 i 8 przedmiotowej umowy – skoro odwołują się one do obowiązującego pomiędzy stronami § 17 umowy, który obowiązuje pomiędzy stronami i może być wykonywany również po wyeliminowaniu z niego postanowień odnoszących się do marży kupna bądź marży sprzedaży Banku. W konsekwencji, za bezzasadne Sąd uznał również żądanie ewentualne o ustalenie z art. 189 k.p.c. Przechodząc do oceny roszczenia o zapłatę Sąd Okręgowy wskazał na regulację zawartą w art. 405 k.c., zgodnie z którym kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. Natomiast w myśl art. 410 k.c. przepis ten znajduje zastosowanie w szczególności do świadczenia nienależnego (§ 1). Świadczenie jest nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia (§ 2). Jak wynika przy tym ze stanowiska wyrażonego przez Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 14 lipca 2020 roku (VI ACa 501/19, LEX nr 3112277), w sytuacji gdy postanowienie abuzywne nie jest wiążące dla konsumenta, przedsiębiorca winien zwrócić konsumentowi wszystko co uzyskał w związku z wprowadzeniem takiego postanowienia umownego do obrotu. Świadczenie takie, jako nienależne w myśl art. 410 § 2 k.c., podlega zwrotowi na podstawie art. 405 w zw. z art. 410 § 1 k.c. Podobnie wypowiedział się również Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 11 grudnia 2019 roku, w sprawie V CSK 382/18, zgodnie z którym stwierdzenie, że świadczenie spełnione (nadpłacone) przez kredytobiorcę na podstawie postanowienia abuzywnego jest świadczeniem nienależnym oznacza, że co do zasady podlega ono zwrotowi, choćby kredytobiorca był równolegle dłużnikiem banku (art. 410 § 1 k.c.). Dodatkowo w doktrynie trafnie podkreśla się, że w zakresie ustalenia odpowiedniej kondykcji spośród wymienionych w art. 410 § 2 k.c. z nieważnością czynności prawnej należy zrównać bezskuteczność umowy ze skutkiem ex tunc z uwagi na niedozwolony w rozumieniu art.
k.c. charakter postanowień określających główne świadczenia stron (tak np. P. Księżak, w: Osajda, Komentarz KC, t. II, 2017, s. 372). W związku z tym Sąd uznał, że ze wszystkich kondykcji skonstruowanych w art. 410 k.c. condictio sine causa najlepiej odpowiada przypadkom świadczeń spełnionych na podstawie klauzul abuzywnych (zob. np. P. Księżak, w: Osajda, Komentarz KC, t. II, 2017, s. 372). Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy Sąd I instancji zważył, że w wyniku uznania przez Sąd za bezskuteczne postanowień zawartych w klauzuli indeksacyjnej z § 17 przedmiotowej umowy w zakresie odnoszącym się do marży kupna i marży sprzedaży Banku, przy jednoczesnym obowiązywaniu umowy w pozostałym zakresie, po stronie powodowej zaistniało roszczenie o zwrot świadczeń wypłaconych na rzecz pozwanego w związku z w/w klauzulami uznanymi za abuzywne. Sąd Okręgowy podkreślił, że w orzecznictwie przesądzone zostało stosowanie teorii dwóch kondykcji przy zwrocie nienależnych świadczeń wzajemnych pomiędzy stronami, w wyniku uznania za bezskuteczne postanowień zawartej pomiędzy nimi umowy, a zatem opartych na condictio sine causa. Jak wynika bowiem z uchwały Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2021 roku (III CZP 6 /21), której nadano moc zasady prawnej, w razie trwałej bezskuteczności (nieważności) umowy kredytu każdej ze stron - konsumentowi i kredytodawcy - przysługują odrębne roszczenia o zwrot świadczeń pieniężnych spełnionych w wykonaniu tej umowy. Źródłem roszczeń zwrotnych stron nie jest bowiem jedno zamierzone zdarzenie prawne (umowa), lecz odrębne zdarzenia (spełnienie świadczeń przez każdą ze stron), które jedynie częściowo oparte są na wspólnym stanie faktycznym (umowie). Roszczenia te przysługują zatem z różnych tytułów prawnych, a w takich przypadkach, nawet jeżeli są to roszczenia jednorodzajowe, ustawodawca nie zakłada automatycznej kompensacji, lecz wymaga złożenia oświadczenia o potrąceniu. Wobec powyższego Sąd Okręgowy uznał, że stronie powodowej przysługiwało względem pozwanego niezależne roszczenie o zwrot tego co świadczyła w oparciu o postanowienie uznane za niewiążące (bezskuteczne) ze skutkiem ex tunc, które wyrażały się w nadpłacie rat kapitałowo-odsetkowych przeliczanych w oparciu o klauzulę indeksacyjną, z której wyłączeniu podlegał element dotyczący marży kupna bądź marży sprzedaży Banku, a pozostawieniu kurs złotego do waluty CHF ogłaszany w tabeli średnich kursów NBP każdego dnia roboczego. Jednakże pozwany przeciwko wywiedzionemu przez stronę powodową roszczeniu o zapłatę podniósł zarzut przedawnienia wskazując, że spłatę rat kredytu należy traktować jako świadczenie okresowe i w związku z tym zastosowanie znajduje 3-letni termin przedawnienia liczony od daty płatności każdej z rat. W ocenie Sądu I instancji całkowicie bezzasadne są powyższe twierdzenia pozwanego jakoby zastosowanie w niniejszej sprawie miał 3-letni termin przedawnienia właściwy dla roszczeń okresowych. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela utrwalony w orzecznictwie pogląd, zgodnie z którym spłata kredytu w ratach nie jest świadczeniem okresowym w rozumieniu art. 118 k.c. (tak m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 października 1998 roku, III CKN 578/98, LEX nr 1214910). Sąd Okręgowy podkreślił, że choć w kwocie objętej żądaniem pozwu zostały ujęte również wpłaty dokonane tytułem odsetek umownych, to nadal - wbrew twierdzeniom pozwanego - przedmiotem powództwa nie było roszczenie o odsetki będące świadczeniem okresowym, lecz roszczenie o świadczenie nienależne, do którego zastosowanie znajduje ogólny termin przedawnienia roszczeń majątkowych z art. 118 k.c. Dla oceny zarzutu przedawnienia znaczenie ma również określenie daty wymagalności roszczenia, albowiem od tej chwili rozpoczyna się jego bieg stosownie do treści art. 120 § 1 zdanie 1 k.c. W kwestii tej zajął stanowisko Sąd Najwyższy w przywołanej już wyżej uchwale z dnia 7 maja 2021 roku (III CZP 6 /21) mającej moc zasady prawnej, wskazując, że przy ocenie przedawnienia roszczeń z tytułu zwrotu nienależnego świadczenia wzajemnego należy uwzględnić zachowanie stron umowy zmierzające do wykonania zobowiązań wzajemnych i dopóki one ten stan respektują to trudno mówić o wymagalności roszczenia. Jednocześnie wyjaśnił, że względu na przyznaną kredytobiorcy-konsumentowi możliwość podjęcia wiążącej decyzji co do sanowania niedozwolonej klauzuli i co do zaakceptowania konsekwencji całkowitej nieważności umowy (i sprzeciwienia się zarazem udzieleniu mu ochrony przed tymi konsekwencjami przez wprowadzenie regulacji zastępczej), należy uznać, iż co do zasady termin przedawnienia tych roszczeń może rozpocząć bieg dopiero po podjęciu przez kredytobiorcę-konsumenta wiążącej decyzji w tym względzie. Dopiero wtedy bowiem można uznać, że brak podstawy prawnej świadczenia stał się definitywny (podobnie jak w przypadku condictio causa finita), a strony mogły zażądać skutecznie zwrotu nienależnego świadczenia (por. art. 120 § 1 zd. 1 k.c.). Jak wynika zaś z okoliczności niniejszej sprawy strona powodowa w piśmie z dnia 11 stycznia 2018 roku wezwała pozwanego do zapłaty kwoty 237.119,92 zł stanowiąca sumę wpłat dokonanych przez nią tytułem spłaty rat kredytowych powołując się na bezskuteczność klauzul waloryzacyjnych z uwagi na ich niedozwolony charakter oraz nieważność w/w umowy kredytu i w związku z tym również nienależność uiszczanych przez nią świadczeń. Wobec powyższego, zdaniem Sądu a quo, podjęcie świadomej decyzji przez stronę powodową co do zakwestionowania postanowień przedmiotowej umowy nastąpiło w momencie wystosowania do pozwanego w/w pisma, a zatem w dniu 11 stycznia 2018 roku. Jednocześnie strona powodowa w dniu 25 maja 2018 roku wniosła pozew w niniejszej sprawie, czym przerwała bieg terminu przedawnienia stosownie do treści art. 123 § 1 punkt 1) k.c. Mając powyższe na uwadze Sąd nie podzielił stanowiska pozwanego o przedawnieniu roszczenia powodów. W świetle powyższego Sąd Okręgowy uznał, że roszczenie ewentualne strony powodowej o zapłatę zasługuje na uwzględnienie co do zasady. Jednakże w zakresie wysokości tego roszczenia Sąd miał na uwadze, że strona powodowa dochodziła kwoty 89.691,12 zł tytułem nadpłaty rat za okres od dnia zawarcia umowy – tj. od 20 maja 2008 roku do czerwca 2017 roku wyliczonej jako różnicy pomiędzy ratami kredytu uiszczonymi a ratami należnymi w sytuacji wyeliminowania klauzuli indeksacyjnej z przedmiotowej umowy. Natomiast zdaniem Sądu wysokość nienależnego świadczenia strony powodowej odzwierciedla różnica pomiędzy sumą faktycznie spłaconych rat kapitałowo-odsetkowych przez stronę powodową a ratami należnymi przy założeniu przeliczania ich z waluty CHF na walutę PLN według średniego kursu NBP. Odnotować należy bowiem, że Sąd I instancji uznał, iż klauzula zawarta w § 17 przedmiotowej umowy stanowi niedozwolone postanowienie umowne jedynie w części odnoszącej się do marży kupna i marży sprzedaży ustalanej jednostronnie przez Bank, a za dozwolony w świetle art.
k.c. Sąd ocenił zapis klauzuli indeksacyjnej odwołujący się do średniego kursu NBP, nie wyłączając go z umowy wiążącej strony. Mając powyższe na uwadze, w ślad za wiarygodną w ocenie Sądu opinią biegłego, Sąd stwierdził, że w okresie od dnia zawarcia umowy kredytu nr (...) z 20 maja 2008 roku do czerwca 2017 roku, po przeliczeniu wpłat powodów dokonanych bezpośrednio w walucie PLN według średniego kursu NBP (tabela A), powodowie spłacili łącznie kwotę 237.587,25 zł; zaś wartość należnych rat kapitałowo-odsetkowych w w/w okresie, przy założeniu przeliczania ich z waluty CHF na walutę PLN według średniego kursu NBP obowiązującego w dniu spłaty poszczególnych rat wynosiłaby kwotę 231.212,73 zł. Wobec powyższego świadczenie nienależne strony powodowej, stanowiące nadpłatę wyliczoną jako różnica pomiędzy ratami faktycznie zapłaconymi a ratami należnymi przy zastosowaniu przeliczenia według kursu NBP, wynosi kwotę 6.374,52 zł, zatem żądanie ewentualne o zapłatę zasługiwało na uwzględnienie co do kwoty 6.374,52 zł. W konsekwencji, Sąd w pkt II. sentencji wyroku zasądził od pozwanego na rzecz powodów kwotę 6.374,52 zł. O odsetkach Sąd orzekł na podstawie art. 481 § 1 k.c., mając na uwadze, że powodowie wezwali pozwanego do zapłaty pismem z dnia 11 stycznia 2018 roku, doręczonym mu w dniu 22 stycznia 2018 roku, zakreślając mu termin 14 dni na spełnienie świadczenia. Wobec tego Sąd Okręgowy uznał, że pozwany pozostawał względem powodów w opóźnieniu ze spełnieniem świadczenia od dnia 5 lutego 2018 roku, a zatem stronie powodowej należą się odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia następnego, tj. od dnia 6 lutego 2018 roku. W pozostałym zakresie powództwo ewentualne podlegało oddaleniu jako bezzasadne, o czym Sąd orzekł jak w punkcie III. sentencji wyroku. O kosztach Sąd I instancji orzekł w punkcie IV. sentencji wyroku, na podstawie art. 108 § 1 k.p.c. w zw. z art. 98 § 1 k.p.c. i art. 100 k.p.c., zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu. Wobec tego, że pozwany przegrał niniejszą sprawę w nieznacznej części, Sąd obciążył kosztami procesu w całości powodów, pozostawiając ich szczegółowe wyliczenie referendarzowi sądowemu. Powyższy wyrok został zaskarżony przez powodów w całości, którzy rozstrzygnięciu zarzucili: 1. naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na treść wyroku poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów i dokonanie dowolnej oceny dowodów, brak wszechstronnej oceny materiału dowodowego, sformułowanie przez Sąd wniosków sprzecznych z materiałem dowodowym z naruszeniem reguł logicznego rozumowania, zasad doświadczenia życiowego i formalnych schematów powiązań, pomiędzy podstawami wnioskowania i wnioskami a w konsekwencji błędne ustalenie stanu faktycznego, tj.:
385 2 k.c. w zw. 4 ust. 1 Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich poprzez błędne dokonanie oceny postawionego przez powoda zarzutu niedozwolonego charakteru klauzul przeliczeniowych w szczególności poprzez dopuszczenie możliwości podzielenia normy wyrażonej m.in. w § 17 Umowy, p w konsekwencji uznanie, że zobowiązanie umowne może być uzależnione od średniego kursu również poprzez uznanie, że umowa w tym zakresie jest jednoznaczna, bo odnosi się do kursu średniego NBP,
w zw. z art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 2 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich poprzez jego niezastosowanie wyrażające się w nieuznaniu zapisów Umowy Kredytu uzależniających wysokość należności kredytowych od kursu franka szwajcarskiego, za postanowienie niedozwolone, mimo że z ustalonego stanu faktycznego wynika, że postanowienia te przerzuciły ryzyko kursowe na powoda, przy jednoczesnym nieuświadomieniu w należytym stopniu powoda o tym ryzyku - zarzut podniesiony z ostrożności na wypadek nieuznania zarzutów podnoszących nieważność ww. umowy ze względu na jej sprzeczność z bezwzględnie obowiązującymi przepisami prawa. Mając powyższe na uwadze apelujący wnieśli o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie powództwa głównego w całości, względnie roszczeń ewentualnych sformułowanych w petitum pozwu; ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania i o zasądzenie kosztów za obie instancje. W odpowiedzi na apelację pozwany wniósł o odrzucenie apelacji powodów, wskazując, iż skarżą oni wyrok w całości, a zatem również w części zasądzającej na ich rzecz od Banku kwotę 6.374,52 zł, nie wykazując zaś w żaden sposób istnienia gravamen w ich zaskarżeniu. W przypadku stwierdzenia braku podstaw do odrzucenia apelacji pozwany wniósł o jej oddalenie w całości oraz zasądzenie od powodów na rzecz pozwanego zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja powodów zasługiwała na uwzględnienie w zakresie żądania głównego, tj. żądania ustalenia nieważności umowy kredytu nr (...) z dnia 20 maja 2008 r., zaś uwzględnienie w tym zakresie roszczenia głównego powodów skutkowało oceną, że nie zachodziły przesłanki do odrzucenia apelacji powodów w żadnej części. Należy podkreślić na wstępie, że Sąd Apelacyjny jest sądem meriti, zaś wynikający z art. 378 § 1 zdanie pierwsze k.p.c. obowiązek rozpoznania sprawy w granicach apelacji oznacza z jednej strony zakaz wykraczania przez sąd drugiej instancji poza te granice, z drugiej zaś nakaz wzięcia pod uwagę i rozważenia wszystkich podniesionych w apelacji zarzutów i wniosków. W konsekwencji, sąd drugiej instancji może - a jeżeli je dostrzeże, powinien - naprawić wszystkie stwierdzone w postępowaniu apelacyjnym naruszenia prawa materialnego przez sąd pierwszej instancji, niezależnie od tego, czy zostały wytknięte w apelacji, pod warunkiem, że mieszczą się w granicach zaskarżenia, wiążą go natomiast zarzuty dotyczące naruszenia prawa procesowego. Uzasadniając zapadłe rozstrzygnięcie, Sąd Apelacyjny pragnie wskazać w tym miejscu na art. 387 § 2 1 k.p.c., zmieniony ustawą z 4 lipca 2019 r. (Dz.U. poz. 1469) zmieniającą Kodeks postępowania cywilnego, zgodnie z którym w uzasadnieniu wyroku sądu drugiej instancji wymagane jest: 1/ wskazanie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, które może ograniczyć się do stwierdzenia, że sąd drugiej instancji przyjął za własne ustalenia sądu pierwszej instancji, chyba że sąd drugiej instancji zmienił lub uzupełnił te ustalenia; jeżeli sąd drugiej instancji przeprowadził postępowanie dowodowe lub odmiennie ocenił dowody przeprowadzone przed sądem pierwszej instancji, uzasadnienie powinno także zawierać ustalenie faktów, które sąd drugiej instancji uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, i przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej oraz 2/ wyjaśnienie podstawy prawnej orzeczenia z przytoczeniem przepisów prawa, przy czym może ograniczyć się do stwierdzenia, że sąd drugiej instancji przyjął za własne oceny sądu pierwszej instancji. Sąd Odwoławczy nie podzielił rozważań oraz oceny prawnej Sądu I instancji w zakresie w jakim oddalono żądanie główne wywiedzionego powództwa, tj. żądanie ustalenia nieważności umowy kredytu nr (...) z dnia 20 maja 2008 r. Sąd Apelacyjny odniesie się do poszczególnych zarzutów apelacji, mając na uwadze, że względy logicznej spójności nakazują rozpatrzenie w pierwszej kolejności zarzutów naruszenia prawa procesowego. Dopiero zaaprobowanie sposobu prowadzenia postępowania dowodowego przez Sąd meriti aktualizuje możliwość poddania podstawy faktycznej rozstrzygnięcia kontroli instancyjnej, co z kolei musi nastąpić przed oceną prawidłowości zastosowania i wyłożenia norm prawa materialnego. Bezspornym w sprawie było, że strony w dniu 20 maja 2008 r. zawarły umowę kredytu hipotecznego nr (...), na podstawie której Bank udzielił powodom kredytu w kwocie 404.455,92 zł indeksowanego kursem CHF. Spłata kredytu wraz z odsetkami miała nastąpić w 360 równych miesięcznych ratach kapitałowo-odsetkowych na zasadach określonych w § 10 Umowy. W okresie od dnia 29 maja 2008 r. do 12 czerwca 2017 r. powodowie dokonali wpłat z tytułu spłaty rat kapitałowo-odsetkowych w łącznej kwocie 147.361,82 zł stanowiącej równowartość kwoty 70.556,08 CHF. Sąd Apelacyjny podzielił jednak stanowisko apelujących, że Sąd I instancji nieprawidłowo przyjął, iż nie było podstaw do ustalenia nieważności łączącej strony umowy kredytu indeksowanego. Podkreślenia wymaga, że Sąd a quo dokonując oceny interesu prawnego powodów na gruncie art. 189 k.p.c. w zakresie żądania głównego stwierdził, że interes taki strona powodowa niewątpliwie posiada. Jednakże, w dalszej części uzasadnienia Sąd Okręgowy wskazał, że nie znalazł podstaw do ustalenia nieważności umowy kredytu albowiem jej postanowienia nie naruszały art. 69 ustawy Prawo bankowe, art. 353 1 k.c., art. 358 § 1 k.c. ani art. 58 § 2 k.c. Sąd I instancji uznał jedynie częściowo za zasadne żądanie ewentualne powodów dochodząc do wniosków, iż jedynie postanowienia zawarte w § 17 ust. 2, 3, 4 Umowy w zakresie dotyczącym marży kupna/sprzedaży stosowanej przez Bank stanowią niedozwolone klauzule umowne w myśl art.
k.c. W kontekście powyższej konstatacji Sąd Odwoławczy za zasadne uznał wyjaśnienie jak na gruncie niniejszej sprawy należało rozumieć interes prawny powodów w żądaniu ustalenia nieważności przedmiotowej umowy kredytu z dnia 20 maja 2008 r. Wskazać należy, że interes prawny występuje wówczas, gdy istnieje potrzeba wprowadzenia jasności co do konkretnego prawa lub stosunku prawnego – w celu ochrony przed grożącym naruszeniem sfery uprawnień powoda (wyrok Sądu Najwyższego z 24 marca 1987 r., III CRN 57/87). Powództwo o ustalenie prawa lub stosunku prawnego jest elementem systemu ochrony prawnej, jego przedmiotem nie jest roszczenie. Powództwo o ustalenie stosunku prawnego lub prawa może być uwzględnione wtedy, gdy zostanie wykazane spełnienie dwóch przesłanek o charakterze merytorycznym, tj. interesu prawnego oraz wykazania prawdziwości twierdzeń powoda. Pierwsza dotyczy skuteczności powództwa, a druga - jego zasadności. Dopiero potwierdzenie istnienia interesu prawnego umożliwia przystąpienie do badania i ustalania prawdziwości twierdzeń powoda powołanych jako podstawa powództwa. Powództwo o ustalenie ma nie tylko znaczenie prewencyjne, a jego celowy charakter wymaga wykładni pojęcia interesu prawnego z uwzględnieniem szeroko pojętego dostępu do sądu i zapewnienia stronom należytej ochrony prawnej. Interes prawny w rozumieniu art. 189 k.p.c. oznacza potrzebę prawną, wynikającą z sytuacji prawnej w jakiej powód się znajduje, w szczególności z niepewności stosunku prawnego lub prawa, wynikającej z przyczyn faktycznych lub prawnych oraz obecnego lub przewidywanego ich kwestionowania, zatem swoistej potrzeby ich potwierdzenia. Każdorazowo interes prawny powoda powinien być poddany badaniu w granicach wyznaczonych potrzebą udzielenia mu wskazanej ochrony (por. wyrok Sądu Najwyższego z 30 kwietnia 2021 r., II CSKP 37/21). Zdaniem Sądu Apelacyjnego, w rozpatrywanej sprawie powodowie mieli interes prawny w wytoczeniu powództwa o ustalenie nieważności umowy kredytu zawartej z pozwanym Bankiem. Strona powodowa ma szansę, dzięki sądowemu ustaleniu abuzywności wskazanych postanowień umownych, uzyskać jasność i przejrzystość co do swojej sytuacji prawnej wynikającej z kwestionowanych zasad spłaty umowy kredytu i wysokości wszystkich przyszłych rat. Ustalenie nieważności przedmiotowej umowy ma ten skutek, że strony nie są nią związane i od początku nie były (skutek ex tunc). Co ważne, w piśmie procesowym z dnia 4 maja 2022 r. powodowie wskazali, iż są świadomi możliwych skutków stwierdzenia nieważności umowy kredytowej (k. 1250). W przypadku ustalenia nieważności umowy strony będą bowiem obowiązane zwrócić sobie wzajemnie to co już świadczyły na rzecz drugiej strony umowy. Powodowie nie mają i nie mieli możliwości obiektywnego ustalenia kursu waluty, według którego następuje przeliczanie raty z CHF na PLN. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, są to wystarczające przesłanki uznania, że interes prawny w rozpatrywanej sprawie występuje. Również w świetle najnowszego orzecznictwa sądów, ustalenie interesu prawnego należy pojmować elastycznie, z uwzględnieniem celowościowej wykładni tego pojęcia i konkretnych okoliczności sprawy. Zasada, że z reguły interes prawny w powództwie o ustalenie nie zachodzi, gdy zainteresowany może uzyskać zaspokojenie swoich praw w drodze powództwa o świadczenie, nie ma charakteru bezwzględnego (wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 9 lipca 2021 r., I ACa 1111/19); w przypadku gdy sporem o świadczenie nie będą mogły (ze swej natury) być objęte wszystkie uprawnienia istotne z perspektywy ochrony sfery prawnej powoda, przyjąć należy, że powód ma interes prawny w rozumieniu art. 189 k.p.c., co w szczególności dotyczy żądania ustalenia nieistnienia stosunku prawnego, zwłaszcza, gdy konsekwencje ustalenia nieistnienia stosunku prawnego nie ograniczają się do aktualizacji obowiązku świadczenia, lecz dotyczą także innych aspektów sfery prawnej powoda (np. wpływają na określenie treści praw i obowiązków powodów jako dłużników pozwanego). W takiej sytuacji sama możliwość wytoczenia powództwa o świadczenie nie wyczerpuje interesu prawnego w żądaniu ustalenia, co aktualizuje się zwłaszcza wtedy, gdy pozwany rości sobie według treści stosunku prawnego objętego powództwem z art. 189 k.p.c. określone prawo do świadczenia ze strony powodów (np. żąda zwrotu udzielonego kredytu w wysokości obliczonej zgodnie z treścią kwestionowanej umowy). W takich sytuacjach nie sposób odmówić dłużnikowi dążącemu do wykazania, że nie jest zobowiązany do świadczenia w wysokości poszczególnych rat, przy wykorzystaniu zakwestionowanych klauzul indeksacyjnych - interesu prawnego w dochodzeniu żądania ustalenia nieistnienia stosunku prawnego (wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 9.06.2021 r., V ACa 127/21). Samo zasądzenie żądanej kwoty, choćby z uwagi na nieważną umowę, nie stanowi podstawy do wykreślenia hipoteki. Fakt niepewności stanu prawnego, powodujący potrzebę uzyskania ochrony prawnej w niniejszej sprawie jest niewątpliwy i ma charakter obiektywny. Umowa kredytu zawiera postanowienia dotyczące mechanizmu indeksacji, które potencjalnie mogą być abuzywne. W przypadku ich abuzywności, powstaje uzasadniona obiektywnie wątpliwość, czy strony związane są pozostałymi postanowieniami umowy i czy umowa powinna nadal być wykonywana. Najlepszą drogą prawną uzyskania odpowiedzi na te pytania i rozwiązania wątpliwości powodów, jest powództwo o ustalenie. Inna, ewentualna droga, to pozwanie banku o zwrot dotychczas uregulowanych przez powodów rat kredytu. Tyle tylko, że w istocie w wypadku nieważności umowy to bank byłby wierzycielem powodów, gdyż zdołali zwrócić tylko część kapitału. Powodowie zachowali zatem interes prawny do wytoczenia powództwa o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego, nawet mimo przysługującego im powództwa o świadczenie, gdyż z badanego stosunku prawnego wynikają dalej idące skutki (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 8 marca 2018 r., I ACa 915/17). Brak interesu zachodzi wtedy, gdy sfera prawna powoda nie została naruszona lub zagrożona, bo jego prawo już zostało naruszone albo powstały określone roszczenia i może osiągnąć pełniejszą ochronę swych praw, bo może dochodzić zobowiązania pozwanego do określonego zachowania – świadczenia lub wykorzystać inne środki ochrony prawnej prowadzące do takiego samego rezultatu. Zasada ta nie ma charakteru bezwzględnego, bo powód nie traci interesu, jeżeli ochrona jego sfery prawnej wymaga wykazania, że stosunek prawny ma inną treść, w szczególności, gdy umowa jest zawarta na długi czas, a
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.