tej ustawy wywieść regułę, iż prawem właściwym dla odsetek za opóźnienie powinno być prawo obowiązujące w dniu, za który należą się odsetki. W przypadku odsetek za opóźnienie każdym dniem, za który należą się odsetki jest każdy kolejny dzień opóźnienia. W rezultacie w stosunkach prawnych, które powstały przed dniem 20 lutego 2006 r., od tego dnia należą się odsetki nie wyższe niż odsetki maksymalne wprowadzone przez ustawę z dnia 7 lipca 2005 r. Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym skargę kasacyjną podzielił to stanowisko. W konsekwencji przyjął, że od dnia wejścia w życie ustawy z dnia 7 lipca 2005 r. wygasły zobowiązania do zapłaty odsetek za opóźnienie w zakresie przewyższającym odsetki maksymalne. W przypadku zobowiązania do zapłaty odsetek za opóźnienie, stwierdzonego w tym zakresie w tytułach wykonawczych, wejście w życie ustawy z dnia 7 lipca 2005 r. stanowi zdarzenie prawne, o którym mowa w art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c., mogące stanowić podstawę pozbawienia wykonalności tytułu wykonawczego. Odmienne stanowisko wyrażone przez Sąd drugiej instancji nakazywało uznanie zarzutu naruszenia art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c. za uzasadniony. Uzasadniony był także zarzut naruszenia art. 325 k.p.c. z uwagi na wadliwą redakcję części wyroku zaskarżonego skargą kasacyjną. Podniesiono w niej zasadnie, że wyrok pozbawiający wykonalności tytuł wykonawczy powinien być sformułowany w taki sposób, że sama treść wyroku powinna umożliwiać jego wykonanie. Powinien zatem jednoznacznie określać zakres tytułu wykonawczego, w jakim został on pozbawiony wykonalności. Użycie przez Sąd drugiej instancji zwrotu o oddaleniu powództwa „w zakresie ponad sumę odsetek liczonych od kwoty 293 200 zł za okres od dnia 8 lutego 2002 r. do dnia 3 marca 2012 r." nie może być uznane za dostatecznie precyzyjne, w szczególności wobec ustaleń wskazujących na skapitalizowaną wysokość odsetek i uznanie przez stronę pozwaną w części powództwa do wysokości 990164,52 zł, obejmującej również skapitalizowane odsetki. Z tych względów, wobec zasadności części zarzutów skargi kasacyjnej zaskarżony wyrok w granicach zaskarżenia podlegał uchyleniu na podstawie art. 398 15 § 1 k.p.c. Powodowie w piśmie z dnia 9.03.2020 r. podtrzymali swe dotychczasowe stanowisko w sprawie i domagali się pozbawienia w całości wykonalności tytułu wykonawczego. W piśmie z dnia 12.03.2020 r. pozwany wniósł o oddalenie powództwa. Obie strony przedstawiły własne poglądy prawne i podjęły polemikę ze stanowiskiem Sądu Najwyższego. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Porządkując, wobec wydania w tej sprawie trzech orzeczeń, należało wskazać na zakres orzeczenia podlegającego aktualnie rozpoznaniu a tym samym na zakres rozstrzygnięcia już prawomocnego. 1) W pozwie z dnia 23.09.2015 r. powodowie wnieśli o pozbawienie w całości wykonalności tytułu wykonawczego – nakazu zapłaty z 12.04.2002 r., sygn. akt IX GNc 390/02 Sądu Okręgowego w Gdańsku, wskazując jako wartość przedmiotu sporu kwotę 1.740.141 zł obliczoną jako suma należności głównej – 293.000 zł i odsetek naliczonych na dzień 21.09.2015 r. oraz kosztów procesu. 2) Wyrokiem z dnia 27.10.2016 r., sygn. akt IX GC771/15 Sąd Okręgowy w Gdańsku pozbawił tytuł wykonawczy w całości wykonalności i zasądził od pozwanego na rzecz powodów kwotę 7.317 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania (7.217 zł + 100 zł opłata od wniosku o zabezpieczenie). Tytułem był nakaz zapłaty zasądzający od powodów solidarnie kwotę 394.505,41 zł z odsetkami w wysokości 36% w stosunku rocznym od kwoty 293.200 zł od 8.02.2002 r. do dnia zapłaty i koszty 10.065 zł. Pozwany uznał za zasadny zarzut powodów dotyczący przedawnienia należności odsetkowej co do kwoty 990.164,52 zł obejmującej okres od 18.10.2002 r. do 3.03.2012 r. 3) Pozwany wniósł apelację w części co do uwzględnionego powództwa wskazując jako wartość przedmiotu zaskarżenia kwotę 749.977 zł (1.740.141 – 990.164,52) 4) Sąd Apelacyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 8.11.2017 r., sygn. akt I ACa 93/17 uwzględnił w części apelację pozwanego w ten sposób, że oddalił powództwo o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego obejmującego nakaz zapłaty z 12.04.2002 r., sygn. akt IX GNc 390/02 w zakresie ponad sumę odsetek liczonych od kwoty 293.200 zł za okres od dnia 8.02.2002 r. do dnia 3.03.2012 r. i zmienił orzeczenie o kosztach postępowania ( pkt1) oraz oddalił apelację w pozostałym zakresie (pkt II) i orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego (pkt III). Wyrok Sądu Apelacyjnego wydany na skutek apelacji pozwanego w istocie więc spowodował, że prawomocnie pozbawiono wykonalności nakaz zapłaty w części uznanej przez pozwanego a więc co do wartości odsetek naliczonych od kwoty 293.200 zł za okres od 18.10.2002 r. do 3.03.2012 r., tj. 990.164,52 zł, a dodatkowo co do wartości odsetek od kwoty 293.200 zł za okres wcześniejszy czyli od 8.02.2002 r. zatem pozbawiono wykonalności tytuł wykonawczy w zakresie obejmującym sumę odsetek liczonych od kwoty 293.200 zł od dnia 8.02.2002 r. do 3.03.2012 r. Orzeczenie w tym kształcie jest prawomocne. W pozostałym zakresie powództwo zostało oddalone przez Sąd Apelacyjny w Gdańsku. 5) Na skutek skargi kasacyjnej powodów wniesionej w zakresie oddalonego przez Sąd Apelacyjny powództwa, wskazującej jako wartość przedmiotu zaskarżenia kwotę 677.103 zł, Sąd Najwyższy uchylił wyrok Sądu Apelacyjnego w jego punkcie I (więc a, b, i c) w części oddalającej powództwo o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności w zakresie należności obejmującej odsetki od należności głównej (tj. 293.200 zł) za okres od dnia 4.03.2012 r. oraz w pkt III (koszty postępowania apelacyjnego) i w tym zakresie przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Tym samym więc przedmiotem ponownej oceny, w ramach apelacji wniesionej przez pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku, będzie prawidłowość wydanego orzeczenia w zakresie obejmującym orzeczenie o pozbawieniu wykonalności tytułu wykonawczego tylko w odniesieniu do należności obejmującej odsetki od należności głównej (293.200 zł) za okres od 4.03.2012 r., bowiem dalej idąca skarga kasacyjna powodów została oddalona. W ocenie Sądu Apelacyjnego, który ponownie rozpoznaje sprawię we wskazanych wyżej granicach, powództwo o pozbawienie w części tytułu wykonawczego wykonalności należało uznać za zasadne jedynie w zakresie należności wyrażającej się kwotą obejmującą wartość odsetek maksymalnych obliczonych od kwoty 293.200 zł za okres od dnia 4.03.2012 r. do dnia zapłaty, a dalej idące żądanie pozwu było niezasadne i tym samym zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego należało zmienić i powództwo oddalić, a apelację pozwanego ocenić jako w części zasadną. Powyższe rozstrzygnięcie o apelacji pozwanego jest oczywistą konsekwencją zapadłego przed Sądem Najwyższym orzeczenia, w tym ustawowo określonej w art. 398 20 k.p.c. zasady związania Sądu II instancji wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Sąd Najwyższy. Sąd Apelacyjny w niniejszym składzie w całości przyjmuje nie tylko za wiążący ale i zasadny pogląd prawny Sądu Najwyższego odnoszący się do wykładni art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c. w zw. z art. 359 § 2 1 k.c., przedstawiony w sprawie niniejszej w wyroku z dnia 28.08.2019 r. ale także i w przywołanej tamże uchwale Sądu Najwyższego z dnia 15 marca 2018 r., sygn. akt III CZP 107/17. Przekonuje wywód uczyniony w uchwale oraz powielony w wyroku, że powództwo opozycyjne skierowane przeciwko tytułowi wykonawczemu, którym jest prawomocne orzeczenie sądowe nie może służyć ponownemu merytorycznemu rozpoznaniu sprawy. Nie jest ono środkiem prawnym, za pomocą którego można by podważyć prawomocność materialną orzeczenia (tak też uchwała SN z 23.05.2012 r., III CZP 16/12), a zatem zmiana stanu prawnego może mieć wpływ na prawomocne orzeczenie wówczas, gdy wywołuje skutek w postaci wygaśnięcia zobowiązania stwierdzonego takim tytułem wykonawczym lub niemożności jego wyegzekwowania (art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c.). Sytuacja taka może być rezultatem tego, że nowe regulacje prawne wyraźnie retroaktywnie odnoszą się do określonych zobowiązań stwierdzonych tytułami wykonawczymi (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 października 1972 r., II CR 385/72, nie publ.) albo ingerują na przyszłość, tj. od dnia ich wejścia w życie, w stwierdzone takimi tytułami zobowiązania, w szczególności zobowiązania do świadczeń powtarzających się lub zobowiązania, których treścią są - działające na przyszłość - nakazy albo zakazy określonego zachowania się dłużnika. W takich przypadkach zmiana stanu prawnego kwalifikuje się jako zdarzenie, o którym mowa w art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c., gdyż nie chodzi wtedy o ponowną ocenę - według nowych regulacji - zagadnień rozstrzygniętych prawomocnym orzeczeniem, lecz o oddziaływanie takiej zmiany na istnienie albo możność egzekwowania zobowiązania, które zostało stwierdzone w tym orzeczeniu. Skoro powodowie jako zdarzenie mające uzasadniać powództwo opozycyjne wskazali zmianę normatywną wynikającą z ustawy z 2005 r., polegającą na tym, że ustawodawca z dniem 20 lutego 2006 r. ustanowił odsetki maksymalne w określonej wysokości (art. 359 § 2 1 k.c.) i postanowił, że przekroczenie ich progu w czynności prawnej sprawia, że należą się odsetki maksymalne (art. 359 § 2 2 k.c.), to odpowiedź na pytanie o dopuszczalność kwalifikowania tej zmiany normatywnej w odniesieniu do powstałych przed dniem 20 lutego 2006 r. tytułów wykonawczych w postaci prawomocnych orzeczeń sądowych zasądzających odsetki w wysokości wyższej od wprowadzonych odsetek maksymalnych w kategoriach zdarzenia, o którym mowa w art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c., zależy od tego, czy przedmiotowa zmiana normatywna miała wpływ na zobowiązania do zapłaty odsetek stwierdzone takimi tytułami. Obowiązek zapłaty odsetek za opóźnienie, jak wyjaśniono, wynika z niewykonania zobowiązania pieniężnego w terminie, w związku z czym punktem odniesienia winien być art.
Uznając każdy kolejny dzień niewykonania zobowiązania pieniężnego za odrębne zdarzenia oznaczające poszczególne wypadki niewykonania zobowiązania, wywieść należy z art.
regułę, że prawem właściwym dla odsetek za opóźnienie powinno być prawo obowiązujące w dniu, za który należą się odsetki. W wypadku odsetek za opóźnienie każdy kolejny dzień opóźnienia jest okresem, za który należą się odsetki (por. w związku z tym art. 56 ustawy z dnia 9 października 2015 r. o zmianie ustawy o terminach zapłaty w transakcjach handlowych, ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw, Dz. U. poz. 1830). W rezultacie w stosunkach prawnych, które powstały przed dniem 20 lutego 2006 r., od tego dnia należały się odsetki nie wyższe niż odsetki maksymalne, wprowadzone ustawą z 2005 r., choćby strony zastrzegły odsetki wyższe. W kontekście powództwa opozycyjnego przedstawione uwagi prowadzą do wniosku, że wejście w życie ustawy z 2005 r. spowodowało, iż zobowiązania zapłaty odsetek za opóźnienie, które stwierdzone były wcześniej tytułami wykonawczymi, w zakresie, w którym odsetki te przekraczały wysokość wprowadzonych ustawą z 2005 r. odsetek maksymalnych (art. 359 § 2 1 k.c.), wygasły i od tego dnia należały się tylko odsetki maksymalne (art. 359 § 2 2 k.c.). W związku z tym wejście w życie ustawy z 2005 r. w tym zakresie stanowiło zdarzenie, o którym mowa w art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c., mogące uzasadniać powództwo opozycyjne. Tym samym więc należało ustalić, że wygasło zobowiązanie zapłaty odsetek za opóźnienie od kwoty 293.200 zł za okres od 4.03.2012 r. do dnia zapłaty, które zostało stwierdzone prawomocnym nakazem zapłaty z 12.04.2002 r., sygn. akt IX GNc 390/02 w zakresie, w którym odsetki te (36%) przekraczały wysokość odsetek maksymalnych, co zaś skutkuje oceną, że należą się tylko odsetki maksymalne (art. 359 § 2 1 k.c. w zw. z art. 359 § 2 2 k.c.). Zatem wejście w życie, z dniem 20.02.2006 r. przepisu art. 359 § 2 1 i § 2 2 k.c. o odsetkach maksymalnych stanowiło zdarzenie, o którym mowa w art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c., które uzasadniało powództwo opozycyjne. Powodowie na to właśnie zdarzenie powołali się jako na podstawę powództwa opozycyjnego, co należało uznać za prawidłową przesłankę dla jego uwzględnienia w części. Sąd Apelacyjny wskazuje, że Sąd Najwyższy jedynie w tym zakresie podzielił zarzuty skargi kasacyjnej powodów i tylko we wskazanym zakresie sprawę nakazał ponownie rozpoznać przez Sąd Apelacyjny. Jednocześnie wprost przesądził o niezasadności pozostałych zarzutów kasacyjnych co do przedawnienia, przerwy w biegu przedawnienia, umorzenia egzekucji i co do skutków przelewu wierzytelności, uznając stanowisko Sądu Apelacyjnego w Gdańsku zaprezentowane w tej mierze w wyroku z dnia 8.11.2017 r. za prawidłowe. Zarzuty te i stanowisko prawne w tym zakresie nie podlega zatem ani ponownej analizie ani ponownemu rozpoznaniu. W konsekwencji, podzielając ustalenia faktyczne Sądu a quo lecz czyniąc na ich podstawie odmienne wywody prawne, Sąd Apelacyjny na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. wydał orzeczenie reformatoryjne poprzez stosowną zmianę wyroku Sądu I instancji, przy uwzględnieniu wyroku Sądu Najwyższego z dnia 28.08.2019 r., sygn. akt IV CSK 438/18 i orzekł o pozbawieniu wykonalności tytułu wykonawczego także w zakresie należności obejmującej odsetki przewyższające poziom odsetek maksymalnych obliczonych od kwoty 293.200 zł za okres od dnia 4.03.2012 r. do dnia zapłaty, oddalając powództwo w pozostałym zakresie. W konsekwencji więc tych orzeczeń sporny tytuł wykonawczy pozbawiony został wykonalności co do sumy odsetek liczonych od kwoty 293.200 zł za okres od 8.02.2002 r. do 3.03.2012 r. (prawomocny wyrok SA z 8.11.2017 r.) oraz co do sumy odsetek od kwoty 293.200 zł za okres dalszy, tj. od 4.03.2012 r., przewyższających poziom odsetek maksymalnych obowiązujących w okresie od 4.03.2012 r. do dnia zapłaty. Sąd Apelacyjny uznał, że treść wyroku odpowiada wymogom art. 325 k.p.c. Dla potrzeb wydania zaś rozstrzygnięcia o kosztach procesu za postępowanie przed Sądem I i II instancji oraz przed Sądem Najwyższym należało wskazać, że przedmiotem ponownego rozpoznania sprawy była apelacja pozwanego o wartości przedmiotu zaskarżenia ustalonej na kwotę 749.977 zł oraz postępowanie kasacyjne o wartości zaskarżenia 677.103 zł, a także koszty za postępowanie pierwszoinstancyjne o wartości sporu 1.790.141 zł, przy czym wartości te obliczono na dzień 21.09.2015 r. ( jak w pozwie). Powodowie w postępowaniu przez Sądem I instancji wygrali co do kwoty uznanego powództwa – 990.164,52 zł (odsetki od kwoty 293.200 zł za okres od 18.10.2002 – 3.03.2012 r.) oraz co do kwoty 278.591,73 zł, która stanowi wartość odsetek przewyższających odsetki maksymalne za okres od 4.03.2012 r. do dnia wskazanego w pozwie przy obliczaniu wartości przedmiotu sporu (tj. 21.09.2015 r.) od kwoty 293.200 zł. Tym samym więc należy wskazać, że z wartości przedmiotu zaskarżenia w apelacji 749.977 zł pozwany wygrał apelację, co do kwoty 471.385,27 zł, na którą składa się wartość roszczenia głównego 293.200 zł i odsetek maksymalnych od tej kwoty obliczonych za okres od 4.03.2012 r. do 21.09.2015 r. (według kalkulatora internetowego wydawnictwo (...) kwota odsetek maksymalnych to 178.185,27 zł i kapitał 293.200 zł co stanowi sumę zobowiązania 471.385,27 zł). Zatem na skutek rozpoznania apelacji powodowie spór wygrali co do łącznej wartości sporu 1.268.756,25 zł (990.164,52 zł + 278.591,73 zł), mają zaś obowiązek zapłaty z tytułu wykonawczego co do kwoty 293.200 zł i % maksymalnych od niej od 4.03.2012 r. obliczonych na potrzeby procesu do dnia 21.09.2015 r., czyli kwotę 471.385,27 zł. Ostatecznie więc ustalić należało, że powodowie wygrali spór w ok. 73% (1.740.141 zł x 73% ≈ 1.270.302 zł) zaś przegrali w 27%. Koszty sądowe to 87.008 zł opłaty, 11.90 zł kopie, razem 87.019,90 zł z tego zaś 73% poniesie pozwany na rzecz Skarbu Państwa co stanowi kwotę 63.524,60 zł (pkt I c). Koszty zastępstwa procesowego stron to kwota 7.217 zł z czego powodom należy się ich zwrot w 73% a więc w kwocie 5.268 zł, a pozwanemu w 27% a więc w kwocie 1.949 zł. Po ich wzajemnej kompensacie zasądzono na rzecz powodów od pozwanego kwotę 3.319 zł (5.268 – 1949) w pkt I b. W zakresie rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego i kasacyjnego należało z kolei ustalić, że pozwany wygrał je w ≈ 63% a powodowie w ≈ 37%, bowiem przy wartości przedmiotu zaskarżenia 749.977 zł powodowie wygrali spór co do kwoty 278.592 zł a przegrali co do kwoty 471.385 zł. Koszty pozwanego to uiszczona opłata od apelacji w kwocie 37.499 zł i koszty zastępstwa procesowego 8.100 zł, czyli razem 45.599 zł z czego 63% stanowi kwotę 28.727,37 zł należna do zwrotu pozwanemu. Powodom należy się zwrot w zakresie kosztów zastępstwa procesowego w kwocie 2.997 zł (8.100 zł x 37%), a więc po kompensacie należna pozwanemu kwota to 25.730,37 zł. Za postępowanie kasacyjne stronom należy się zwrot kosztów zastępstwa w stawce 75%, w tym samym stosunku, a więc 8.100 x 63% dla pozwanego, czyli 5.103 zł i 2.997 zł dla powodów, a więc po kompensacie na rzecz pozwanego kwota należna to 2.106 zł. Ostatecznie zatem na skutek rozliczenia kosztów za postępowanie kasacyjne i apelacyjne wedle zasady stosunkowego rozdzielenia kosztów zgodnie ze stosunkiem w jakim strony spór przegrały i wygrały, należało zasądzić na rzecz pozwanego od powodów kwotę 27.836,37 zł (25.730,37 + 2.106) tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego i kasacyjnego. Powodowie korzystali ze zwolnienia od obowiązku uiszczenia opłaty od pozwu i od skargi kasacyjnej, zatem w tej części kosztów nie ponieśli . Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. w zw. z art. 385 k.p.c. i art. 108 § 1 k.p.c. w zw. z art. 98 § 1 i 3 k.p.c. SSA Marek Machnij SSA Piotr Daniszewski SSA Małgorzata Idasiak - Grodzińska
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.