13 § 2 k.p.c. przez niedokonanie wyjaśnienia podstawy prawnej postanowienia „które to naruszenie polega na niedokonaniu wykładni art. 11 ust. 2 [u.w.l.] powołanego jako podstawa materialna orzeczenia i nie odniesieniu go do ustalonego przez Sąd [I instancji] stanu faktycznego, a w konsekwencji zastosowanie tego przepisu w sytuacji, gdy Sąd [I instancji] nie ustalił jakichkolwiek przeszkód stawianych wykonaniu prac adaptacyjnych przez uczestnika (…)”. W zakresie prawa materialnego zarzucono naruszenie: – art. 11 ust. 2 u.w.l. przez – ujmując istotę zarzutu – nieprawidłowe przyjęcie możliwości jego zastosowania w okolicznościach niniejszej sprawy, a także przyjęcie iż w tym trybie możliwe jest modyfikowanie prawomocnego postanowienia wstępnego. Z tych względów wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia i odrzucenie wniosku o jego wydanie, zgłoszonego w piśmie datowanym na 24 marca 2020 roku. Nadto w uzasadnieniu apelacji jej Autor odniósł się do kwestii jej dopuszczalności podnosząc, że zaskarżone orzeczenie ma charakter merytoryczny, wpływa na prawo własności uczestnika, w istocie zaś dokonuje zmiany postanowienia wstępnego. Analogiczne nakazy i zakazy były uprzednio przedmiotem środków odwoławczych wnoszonych przez uczestnika. W odpowiedzi na apelację, wnioskodawczyni – działająca przez radcę prawnego – wniosła o oddalenie apelacji jako bezzasadnej. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja jest bezzasadna. Jak wynika ze stanowisk procesowych obojga uczestników, korzystających z usług zawodowych pełnomocników, nie jest przedmiotem sporu dopuszczalność przedmiotowej apelacji. Rację ma Autor apelacji wskazując, że tutejszy Sąd rozpoznawał już wcześniej apelację od postanowienia wstępnego, skierowaną nie przeciwko zasadzie, lecz dokładnie tym samym rodzajom rozstrzygnięć, co w niniejszej sprawie. Otóż w sprawie III Ca 103/12 Sąd Okręgowy w Łodzi rozpoznał apelację od postanowienia Sądu Rejonowego w Łowiczu z 27 października 2011 roku w sprawie I Ns 319/08, skierowaną wyłącznie przeciwko punktom 2 i 3 zaskarżonego postanowienia, to jest rozstrzygnięciom w przedmiocie określenia prac, jakie mają zostać wykonane (pkt 2) oraz zobowiązania uczestnika do nieprzeszkadzania wnioskodawczynie w ich realizacji (pkt 3) (k. 305 – 309 oraz 365 – 371). Trafnie wywodzi Autor apelacji, czego nie kwestionuje również wnioskodawczyni, że ingerencja w prawo własności uczestnika jest w obu przypadkach z punktu widzenia zasadności kontroli instancyjnej tożsama, dodać zaś jedynie można, że zaskarżone postanowienie w istocie analogicznie rozstrzyga o granicach – wprawdzie czasowo – w jakich może uczestnik korzystać ze swojego prawa własności. Prawo to ma znaczenie ustrojowe, stanowiąc podwalinę ustroju gospodarczego Rzeczypospolitej (art. 20 Konstytucji), podlega ochronie konstytucyjnej (art. 21 Konstytucji), jako prawo powszechne i podlegające jednakowej dla wszystkich ochronie (art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji), trudno zatem dopuszczać sytuację, iżby ograniczenia prawa własności w ramach postępowania sądowego nie podlegały kontroli instancyjnej, bez wyraźnego unormowania ustawowego w tej kwestii. Z tych względów Sąd Okręgowy w obecnym składzie podziela pogląd o dopuszczalności wniesienia apelacji od przedmiotowego postanowienia, jako dotyczącego stosowania tych samych norm prawnych i w tych samych proceduralnie istotnych okolicznościach, jak rozstrzygnięcia zaskarżone apelacją, rozpoznaną merytorycznie przez Sąd Okręgowy w Łodzi w sprawie III Ca 103/12. Warto zauważyć, że również Sąd Najwyższy, przesądzając w sprawie V CSK 574/172 o nieprzysługiwaniu skargi kasacyjnej od postanowienia wydanego na skutek apelacji od postanowienia oddzielnego, wydanego na podstawie art. 11 ust. 2 u.w.l., nie zakwestionował poprawności samego merytorycznego rozpoznania wniesionej apelacji. Przystępując zatem do merytorycznego rozpoznania apelacji stwierdzić należy, że jawi się ona jako bezzasadna. W pierwszej kolejności rozważyć należy zarzuty odnoszące się – w każdym razie formalnie – do twierdzonych naruszeń prawa procesowego. Odnosząc się do twierdzenia o naruszeniu art.
13 § 2 k.p.c. stwierdzić należy, że zarzut ten jest bezprzedmiotowy. Przepis art.
został dodany do Kodeksu postępowania cywilnego z mocą od 7 listopada 2019 roku, ale jest w istocie powtórzeniem dawnego brzmienia art. 328 § 2 k.p.c. w zakresie, w jakim rozstrzyga o koniecznych elementach uzasadnienia. Zachowuje zatem pełną aktualność orzecznictwo dotyczące naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. jako zarzutu zgłaszanego w ramach kontroli instancyjnej, które można w istocie sprowadzić do konstatacji, że zarzut taki może być uznany za zasadny tylko wówczas, gdy konstrukcja uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia uniemożliwia odtworzenie toku rozumowania sądu orzekającego. Uzasadnienie sporządzone w niniejszej sprawie żadnych tak poważnych wad konstrukcyjnych nie przejawia. Rozbudowany opis twierdzonego naruszenia wskazuje jednak na to, że w istocie zarzut w zakresie naruszenia art.
jest zarzutem co do wadliwości subsumpcji. Otóż skarżący uznaje, że w poczynionych przez Sąd I instancji ustaleniach faktycznych, których w ogóle nie kwestionuje, niezasadnie przyjęto możliwość zastosowania art. 11 ust. 2 u.w.l. Twierdzenie to jest w istocie podstawą całej apelacji. Jest to jednak zarzut dotyczący wadliwego zastosowania prawa materialnego z punktu widzenia przedmiotu rozstrzygnięcia i zostanie omówiony w dalszej części uzasadnienia. Z tego względu już w tym miejscu zasadnym jest wskazanie, że wobec takiego ukształtowania apelacji, jak również nie dostrzegłszy z urzędu żadnych istotnych wad postępowania dowodowego i oceny tychże dowodów, Sąd Okręgowy przyjmuje ustalenia faktyczne Sądu Rejonowego w całości za własne. Natomiast zarzut naruszenia art. 365 w związku z art. 13 § 2 oraz art. 523 k.p.c., jest nieprzekonujący. Nawet gdyby przyjąć, że zaskarżone postanowienie ingeruje w treść nakazów i zakazów, ustanowionych postanowieniem z 6 października 2015 roku, to należy zauważyć iż przywoływany przez samego Autora apelacji art. 523 k.p.c., przewiduje możliwość zmiany prawomocnego postanowienia co do istoty sprawy, jeżeli w porządku prawnym istnieje przepis na to zezwalający. Prawidłowo Sąd Rejonowy przyjął, że takim przepisem jest art. 11 ust. 2 u.w.l., oczywiście wyłącznie w zakresie przewidującym wydawanie nakazów i zakazów. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w sprawie III CSK 18/153, skutkiem uprawomocnienia się postanowienia wstępnego, wydanego w trybie art. 11 ust. 2 u.w.l., jest przesądzenie o tym, że zniesienie współwłasności nieruchomości nastąpi przez wyodrębnienie określonych w tym postanowieniu lokali, zaś każda kolejna czynność procesowa w postępowaniu o zniesienie współwłasności ma zmierzać do zakończenia tego postępowania w rozsądnym czasie orzeczeniem co do istoty sprawy, a to zaś usprawiedliwia przyjęcie pewnej koncepcji rozstrzygnięcia, gdy tylko dostatecznie wyjaśnione będą okoliczności wystarczające do jej wypracowania, a następnie podporządkowanie tej koncepcji dalszych czynności w sprawie. Z poglądem tym Sąd Okręgowy w obecnym składzie w pełni się zgadza. Wykładnia przepisu art. 11 ust. 2 u.w.l. w części dotyczącej postanowień oddzielnych musi uwzględniać swego rodzaju służebną rolę tychże względem przesądzonego sposobu zniesienia współwłasności. Uprawnienie sądów do ustanawiania zakazów i nakazów, o których mowa w art. 11 ust. 2 u.w.l., służyć ma umożliwieniu powstania dających się wyodrębnić, samodzielnych lokali. Charakterystyczna jest tutaj oszczędność regulacji ustawowej, pozostawiająca sądom dyskrecjonalną władzę ukształtowania treści wydawanych nakazów i zakazów; ustawa wymaga jedynie stwierdzenia iż inni uczestnicy stawiają przeszkody działaniom zainteresowanego uczestnika, zmierzającym do wykonania robót adaptacyjnych, koniecznych dla spełnienia przesłanki samodzielności lokali. Jest zatem oczywiste, że możliwa jest zmiana wydawanych nakazów i zakazów, w miarę zmieniających się okoliczności. Przystępując do oceny zarzutu naruszenia prawa materialnego, odnieść się należy do zarzutu wadliwej subsumpcji art. 11 ust. 2 u.w.l. Zarzut ten skupia się, w jego potencjalnie najtrafniejszym aspekcie, na braku spełnienia przesłanki czynienia przeszkód w realizacji niezbędnych prac adaptacyjnych przez innego uczestnika, aniżeli wnioskujący o wydanie nakazu lub zakazu. Sąd Okręgowy owego zarzutu nie podziela. Kierując się koniecznością celowościowej wykładni art. 11 ust. 2 u.w.l., tak silnie i przekonująco podkreślanej przez Sąd Najwyższy w przywołanej wyżej sprawie III CSK 18/15 stwierdzić należy, że w okolicznościach niniejszej sprawy aktualnie przeszkodą w dokończeniu prac adaptacyjnych jest to, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym doprowadzono do uchylenia decyzji organów budowlanych, bez których przeprowadzenie niezbędnych prac nie jest możliwe. Nie jest sporne między uczestnikami, że postępowanie sądowoadministracyjne zostało wszczęte przez uczestnika. Kwestią wymagającą rozstrzygnięcia jest to, czy czynieniem przeszkód w rozumieniu art. 11 ust. 2 u.w.l. jest każde zachowanie – to jest działanie albo zaniechanie – uczestnika niebędącego zainteresowanym w przeprowadzeniu prac, które obiektywnie skutkuje powstaniem przeszkody w ich przeprowadzeniu, czy też konieczne jest by to zachowanie było, jeżeli nie zawinione, to przynajmniej bezprawne. Innymi słowy, czy za czynienie przeszkody w rozumieniu art. 11 ust. 2 u.w.l. można uznać również korzystanie z przysługujących praw, w tym prawa do sądu. Z pewnością wymogu bezprawności nie sposób wywodzić z literalnego brzmienia art. 11 ust. 2 u.w.l. Przepis ten nie posługuje się pojęciem bezprawności, tym bardziej zaś – winy, ani równoznacznymi. Wskazuje jedynie na to, że przeszkoda musi być stawiana przez innego uczestnika. Musi zatem istnieć związek przyczynowy między powstaniem przeszkody, a zachowaniem owego innego uczestnika postępowania. Związek przyczynowy jest okolicznością obiektywną i odrębną tak od kwestii bezprawności, jak i zawinienia, czy też rażącego niedbalstwa. Warto zauważyć, że w literaturze wyrażono nawet pogląd, oparty o wykładnię celowościową, że nakazy i zakazy mogą być wydane nawet wówczas, gdy czyniącym przeszkody jest uczestnik pierwotnie zainteresowany w przeprowadzeniu prac adaptacyjnych, który po wydaniu postanowienia wstępnego i jego uprawomocnieniu się, zaczyna opóźniać realizację prac4. W tych okolicznościach Sąd Okręgowy w obecnym składzie przyjmuje, że czynienie przeszkody w rozumieniu art. 11 ust. 2 u.w.l., jako warunkujące wydawanie nakazów i zakazów w tym przepisie wskazanych, nie musi następować w każdym przypadku przez zachowania bezprawne. Wydanie nakazów i zakazów może nastąpić również wówczas, gdy zachowanie innego uczestnika wprawdzie mieści się w granicach przysługujących mu praw, jednak w swoim rezultacie powoduje powstanie przeszkody w wykonaniu postanowienia wstępnego w zakresie ustalającym konieczność przeprowadzenia prac adaptacyjnych, sprecyzowanych czy to w samym postanowieniu, czy też dających się skonkretyzować przez odwołanie do treści opinii biegłego. Jest przy tym oczywiste, że zakazy i nakazy wydane w tym trybie nie mogą pozbawiać uczestnika, do którego są adresowane, prawa do sądu. Nie ulega również wątpliwości Sądu Okręgowego, że adresatem nakazów i zakazów może być nie tylko uczestnik, którego zachowanie wywołało powstanie przeszkody, ale także uczestnik zainteresowany przeprowadzeniem prac. Jak pokazują okoliczności niniejszej sprawy, nałożenie określonego obowiązku na zainteresowanego uczestnika, może mieć dlań istotne znaczenie przy realizacji prac adaptacyjnych. Przepis art. 11 ust. 2 u.w.l. o innym uczestniku wspomina jedynie w kontekście czynienia przeszkód, nie przewiduje natomiast ograniczenia kręgu adresatów wydawanych nakazów i zakazów tylko do uczestnika powodującego powstanie przeszkody w wykonaniu niezbędnych prac adaptacyjnych. Z tych wszystkich względów, a nadto wobec braku okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, które winny być brane pod uwagę z urzędu (art. 378 § 1 w związku z art. 13 § 2 k.p.c.), uznając zaskarżone orzeczenie za prawidłowe, apelację uczestnika oddalono jako bezzasadną (art. 385 w związku z art. 13 § 2 k.p.c.). 1 Ustawa z 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (j.t. – Dz. U. z 2021 r. poz. 1048). 2 Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 kwietnia 2018 r., V CSK 574/17, LEX nr 2500486. 3 Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2015 r., III CSK 18/15, LEX nr 1963383. 4 Por.: I. H. (red.): Ustawa o własności lokali. Komentarz, (...) 2019 [el.], teza 15 do art. 11.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.