WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 lipca 2022 r. Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: sędzia Małgorzata Jarząbek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 lipca 2022 r. w Warszawie sprawy z odwołania K. Z. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. przy udziale zainteresowanej Izby Administracji Skarbowej w W. o podstawę wymiaru zasiłku chorobowego na skutek apelacji wniesionej przez organ rentowy od wyroku Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi - Południe w Warszawie VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27 maja 2021r. sygn. akt VI U 142/20
(10)§ 2 k.p.c. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. w apelacji z dnia 16 lipca 2021 r. zaskarżył wyrok Sądu I instancji w części w zakresie punktu 1, któremu zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: - art. 45 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa w związku z § 3 i 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 2 kwietnia 2012 r. w sprawie określenia dowodów stanowiących podstawę przyznania i wypłaty zasiłków z ubezpieczenia poprzez jego niezastosowanie, pomimo że w przypadku braku danych z druku Z-10 i danych zgromadzonych na podstawie odprowadzanych składek nie jest możliwe ustalenie podstawy wymiaru zasiłku i tym samym w takiej sytuacji zasiłek chorobowy musi być naliczony w kwocie nie mniejszej niż od kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę - art. 48 ustawy o świadczeniach pieniężnych w razie choroby i macierzyństwa poprzez jego zastosowanie i obliczenie podstawy wymiaru zasiłku na podstawie uzyskanego przychodu z tytułu zatrudnienia, mimo że brak jest deklaracji z podstawą wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe/zasiłku złożonych przez pracodawcę za ubezpieczoną za sporny okres, od której to podstawy wymiaru składek/zasiłku należałoby wyliczyć przysługującą ubezpieczonej kwotę zasiłku chorobowego. Wobec powyższego organ rentowy wniósł o zmianę orzeczenia Sądu I Instancji w części w zakresie punktu l poprzez oddalenie odwołania oraz o zasądzenie od odwołującej na swoją rzecz kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych za postępowanie przed Sądem II Instancji. W treści uzasadnienia środka zaskarżenia na wstępie organ rentowy opisał rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonej decyzji. W dalszej części wskazał gdzie i w jakim okresie odwołująca była zatrudniona. Następnie stwierdził że za ubezpieczoną nie były odprowadzane składki na ubezpieczenie chorobowe i tym samym nie była wykazywana podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe stanowiąca podstawę wymiaru ewentualnego zasiłku chorobowego. Organ rentowy przytoczył też treść przepisów rozporządzenia, które zawarł w zarzutach apelacyjnych. Mając na uwadze powyższe ZUS stwierdził, że w przypadku braku danych z druku Z-10 i danych gromadzonych na podstawie odprowadzanych składek nie jest możliwe ustalenie podstawy wymiaru zasiłku. W takiej sytuacji w jego ocenie znajduje zastosowanie art. 45 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Organ rentowy stanął na stanowisku, że wobec braku składek na ubezpieczenie chorobowe opłacanych i zaewidencjonowanych na koncie ubezpieczonej, zasadnie ustalił podstawę wymiaru składek w oparciu o wyżej wymieniony przepis. Jego zdaniem niezrozumiałe natomiast jest zastosowanie przez Sąd I instancji dyspozycji art. 48 tej ustawy, który stosuje się zasadniczo w stosunku do osób niebędących pracownikami, ale za które zostały złożone deklaracje z podstawą wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe i jednocześnie zostały opłacone składki na to ubezpieczenia. W niniejszej sprawie nie zostały złożone ani deklaracje z wykazaną podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia chorobowe ani też nie zostały opłacone składki na ubezpieczenie chorobowe ( apelacja z dnia 16 lipca 2021 r., k. 85-88 a. s.). Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja organu rentowego, jako zasadna, zasługuje w pełni na uwzględnienie. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. zarzucił wydanemu rozstrzygnięciu przez Sąd I instancji naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: - art. 45 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa ( Dz. U. z 2019 r., poz. 645 z późn. zm.) zwanej dalej ,,ustawą zasiłkową”, który stanowi, że podstawa wymiaru zasiłku chorobowego z tytułu pracy w pełnym wymiarze czasu pracy nie może być niższa od kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę, po odliczeniu kwoty odpowiadającej 13,71% tego wynagrodzenia; - art. 48 ust. 1 ustawy zasiłkowej wskazujący, że podstawę wymiaru zasiłku chorobowego przysługującego ubezpieczonemu niebędącemu pracownikiem stanowi przeciętny miesięczny przychód za okres 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy; - § 3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 2 kwietnia 2012 r. w sprawie określenia dowodów stanowiących podstawę przyznania i wypłaty zasiłków z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa ( Dz. U. z 2014 r., poz. 1594) zwanego dalej ,,rozporządzeniem”, w myśl którego dowodem stanowiącym podstawę przyznania i wypłaty przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych zasiłku chorobowego za okres niezdolności do pracy przypadającej po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego jest oświadczenie osoby występującej o zasiłek zawierające informację o zaprzestaniu i niepodjęciu działalności zarobkowej stanowiącej tytuł do objęcia obowiązkowo lub dobrowolnie ubezpieczeniem chorobowym albo zapewniającej prawo do świadczeń za okres niezdolności do pracy z powodu choroby, o nieustaleniu prawa do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy, zasiłku dla bezrobotnych, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, o niepodleganiu obowiązkowo ubezpieczeniu społecznemu rolników określonemu w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników, złożone na druku ZUS Z-10, którego wzór jest określony w załączniku nr 4 do rozporządzenia; - § 4 ust. 1 pkt 1 i 2 rozporządzenia, zgodnie z którym dowodem stanowiącym podstawę przyznania i wypłaty ubezpieczonemu: wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy z powodu choroby, a następnie zasiłku chorobowego wypłacanego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych lub zasiłku chorobowego wypłacanego przez płatnika składek, a następnie zasiłku chorobowego wypłacanego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, jest zaświadczenie lekarskie o czasowej niezdolności do pracy z powodu choroby, obejmujące okres, za który ubezpieczonemu przysługuje wynagrodzenie lub zasiłek chorobowy, które płatnik składek, po wypłaceniu tego wynagrodzenia lub zasiłku, przekazuje do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a którego kopię potwierdzoną za zgodność z oryginałem pozostawia w aktach. Sąd Okręgowy zważył, że w następstwie naruszenia przepisów rozporządzenia, Sąd I instancji dokonał błędnego zastosowania przepisów ustawy zasiłkowej. W rozpatrywanej sprawie fundamentalne znaczenie miały poczynione prawidłowo ustalenia faktyczne, z których wynika, że odwołująca, będącą funkcjonariuszem służby celnej, nie podlegała ubezpieczeniu chorobowemu z tytułu wykonywania obowiązków pracowniczych. Mając na uwadze powyższe od wypłacanego jej wynagrodzenia nie była obliczana i odprowadzana składka na ubezpieczenie chorobowe. W takiej sytuacji należałoby zastosować art. 45 ustawy zasiłkowej, który gwarantuję minimalną ochronę ubezpieczeniową dla wnioskodawców. Wbrew ocenie przyjętej przez Sąd I instancji ochrona przyznana na mocy tego przepisu nie będzie iluzoryczna w związku z prawomocnym wyrokiem wydanym przez Sąd Rejonowy dla Warszawy Pragi-Południe w Warszawie z dnia 7 listopada 2018 r., VI U 436/
- Na mocy tego orzeczenia odwołująca uzyskała prawo do zasiłku chorobowego za sporny okres wynikający z treści zaskarżonej decyzji. W ocenie wskazanego Sądu przepisy ustawy zasiłkowej dopuszczają nabycie prawa do zasiłku chorobowego po zakończeniu służby, jeżeli w jej trakcie doszło do niezdolności do jej wykonywania. Przedmiotowy wyrok zasadniczo nie nakazywał obliczenia podstawy wymiaru zasiłku chorobowego w wysokości ustalonego miesięcznego uposażenia, a jedynie przyznawał ogólne prawo do świadczenia. Sąd Rejonowy dla Warszawy Pragi-Południe w Warszawie nie rozstrzygnął o wysokości przyznanego zasiłku, co było przedmiotem wydania kolejnej decyzji przez organ rentowy. W ocenie Sądu II instancji w rozpatrywanej sprawie nie ma żadnego znaczenia, że ubezpieczona pobierała uposażenie w kwocie przekraczającej minimalne wynagrodzenie za pracę. Sąd I instancji błędnie przyjął, że intencją przyznania odwołującej prawa do zasiłku było zapewnienie jej źródła utrzymania w okresie niezdolności do pracy na takich samych zasadach, jak innym osobom podlegającym ubezpieczeniu chorobowemu. Intencja, o której wspomniał Sąd I instancji, nie wynikała w żaden sposób z orzeczenia prejudycjalnego Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi-Południe w Warszawie wobec rozpatrywanej sprawy, bowiem nie wypowiedział się od jakiej wysokości uposażenia należałoby wyliczyć ubezpieczonej podstawę wymiaru zasiłku chorobowego. Sąd I instancji niesłusznie również uznał, że obniżenie wysokości zasiłku chorobowego K. Z. na podstawie art. 45 ustawy zasiłkowej do kwoty minimalnego wynagrodzenia stanowiłoby naruszenie konstytucyjnej zasady równego traktowania obywateli w zakresie prawa do zabezpieczenia społecznego. Sąd Okręgowy przyjął dokładnie odmienne stanowisko, zgodnie z którym obliczenie wysokości podstawy wymiaru zasiłku w oparciu o kwotę wynikającą z uposażenia otrzymywanego przez odwołującą skutkowałoby pogwałceniem konstytucyjnych przepisów. Art. 45 ustawy zasiłkowej przyznaje prawo do wyliczenia świadczenia przy przyjęciu co najmniej minimalnej podstawy wymiaru zasiłku. W rozpatrywanej sprawie wymaga podkreślenia, że za odwołującą nie były odprowadzane składki na ubezpieczenie chorobowe i tym samym nie była wykazywana podstawa wymiaru składek z tego tytułu stanowiąca podstawę wymiaru ewentualnego zasiłku chorobowego. W związku z tym nie były też odprowadzane składki do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu ubezpieczenia chorobowego, a zatem nie możliwym byłoby wyliczenie kwot zasiłku z wysokości uposażenia otrzymywanego przez odwołującą w okresie służby. W takiej sytuacji doszłoby do naruszenia przepisów konstytucyjnych dotyczących zabezpieczenia społecznego, albowiem sytuacja prawna odwołującej byłaby w sposób nieuzasadniony bardziej korzystna w odniesieniu do osób, które systematycznie odprowadzają składki na ubezpieczenia chorobowe. W związku z odprowadzaniem składek do Funduszu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu ubezpieczenia chorobowego pracownikom systematycznie przy dokonywaniu wypłaty obniżane jest wynagrodzenie netto, które otrzymują od pracodawcy za wykonaną pracę. Pracownicy odprowadzający składki chorobowe partycypują w Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, przez co mogą być jego beneficjentami i pobierać zasiłek chorobowy w wysokości wyliczonej od podstawy wymiaru składek wynikającej z wysokości wynagrodzenia ujętej w ich stosunku pracy. W przypadku zaś odwołującej przyjęcie takiej zasady oznaczałoby pogwałcenie zasady równego traktowania obywateli. W przedstawionym aspekcie w ustawie z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej ( Dz. U. z 2020 r., poz. 505) zwanej dalej ,,ustawa o KAS” unormowano uprawnienia funkcjonariuszy służby celno-skarbowej związane z niezdolnością do pracy na skutek choroby zasadniczo w sposób bardziej korzystny w porównaniu do pracowników. W art. 180 § 1 pkt 5 ustawy o KAS ustalającego długość okresu otrzymywania uposażenia w czasie choroby. W myśl tego przepisu funkcjonariusza można zwolnić ze służby w przypadku nieobecności w służbie z powodu choroby trwającej dłużej niż rok. Pewne różnice występują także w wysokości uposażenia w okresie niezdolności do służby i pracy. Uposażenie funkcjonariusza służby cywilno-skarbowej jest finansowane z budżetu państwa, a zatem nie ma z potrzeby odprowadzania składek na ubezpieczenie chorobowe. Z porównania cytowanych przepisów wynika, że ustawa o KAS nie reguluje sytuacji funkcjonariusza celno-skarbowego, który stał się niezdolny do służby, jeżeli niezdolność do pracy z tej przyczyny trwa nadal po zwolnieniu ze służby, a stał się on niezdolny do służby w krótkim okresie przed jej zakończeniem, jak to zdarzyło się w rozpatrywanej sprawie. Należy bowiem zauważyć, że od uposażenia odwołującej nie była odprowadzana składka na ubezpieczenie chorobowe, a przez to jego wysokość w każdym miesiącu była pomniejszana o ten składnik ubezpieczeniowy. W związku z tym wysokość uposażenia netto K. Z. była niewątpliwie wyższa od standardowego pracownika opłacającego składki za ubezpieczenie chorobowe. Już choćby z tego powodu przyjęcie do wyliczeń wysokości podstawy zasiłku chorobowego jej uposażenia wskazywałoby na nierówność w traktowaniu świadczeniobiorców. Ponadto należy zauważyć, że ubezpieczona nie uczestniczyła w systemie składki chorobowej, a w związku z tym nie partycypowała w tym zakresie w budżecie Funduszu Ubezpieczeń Społecznej. Zatem nie może w pełni korzystać z jego praw, tak jak w przypadku pracowników odprowadzających składki na ubezpieczenie chorobowe. W takiej sytuacji należy stosować w pełni dyspozycję art. 45 ustawy zasiłkowej. W rozpatrywanej sprawie Sąd Okręgowy doszedł do wniosku, że błędnie zastosowano art. 48 ustawy zasiłkowej, ponieważ na jego podstawie dokonano obliczenia podstawy wymiaru zasiłku zgodnie z uzyskanym przychodem z tytułu zatrudnienia odwołującej. Niemożliwym było ustalenie podstawy wymiaru zasiłku również ze względu na brak danych wynikających z druku Z-
- Z materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy nie wynika, aby były gromadzone jakiekolwiek dane wynikające z faktu odprowadzania składek na ubezpieczenie chorobowe. Na koncie odwołującej nie ma bowiem zaewidencjonowanych składek na ubezpieczenie chorobowe, co uniemożliwia wyliczenie podstawy wymiaru zasiłku w wysokości wyższej, aniżeli minimalne wynagrodzenie za pracę obowiązujące w danym roku kalendarzowym. Ponadto funkcjonariusze służby skarbowej są wyłączeni z podlegania ubezpieczenia chorobowego, ponieważ nie wymienia ich katalog zawarty w art. 11 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. z 2020 r., poz. 266 z późn. zm.). Niewymienienie celników w art. 11 ust. 1 i 2 powołanej wyżej ustawy jest konsekwencją art. 152 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej ( Dz.U. z 2009 r., Nr 168, poz. 1323 z późn. zm.), zgodnie z którym w przypadku urlopu lub choroby funkcjonariusz otrzymuje uposażenie i inne świadczenia pieniężne należne na zajmowanym stanowisku służbowym. Natomiast stosownie do ust. 2 i 3 tego artykułu, przepis ust. 1 stosuje się także w razie niemożności wykonywania służby z innych przyczyn uprawniających do świadczeń określonych w przepisach o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, przez okres określony w tych przepisach. W razie niezdolności do służby z powodu choroby spowodowanej wypadkiem przy pełnieniu służby lub chorobą zawodową funkcjonariusz zachowuje prawo do świadczeń pieniężnych z ubezpieczenia społecznego z tytułu wypadków przy pełnieniu służby i chorób zawodowych, przez okres określony w przepisach o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego. Mając na uwadze powyższe, Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 386 § 1 k.p.c., jak w punkcie 1 wyroku. Jednocześnie orzekł o kosztach postępowania w punkcie 2 wyroku zgodnie z art. 98 k.p.c. Za stronę przegrywającą sprawę w drugiej instancji została uznana odwołująca. W związku z tym Sąd zasądził od niej na rzecz organu rentowego kwotę 120 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w instancji odwoławczej na mocy § 9 ust. 2 w związku z § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych ( Dz. U. z 2018 r., poz. 265).