k.c., postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Jak następnie stanowi art.
-4 k.c., jeżeli postanowienie umowy nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie. Postanowienia umowy nie są uzgodnione indywidualnie, jeżeli na ich treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje. Według art. 385 2 k.c., oceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, biorąc pod uwagę jej treść, okoliczności zawarcia oraz uwzględniając umowy pozostające w związku z umową obejmującą postanowienie będące przedmiotem oceny. Co do zasady zastrzeżenie w umowie zawartej z konsumentem rażąco wygórowanej prowizji za dokonanie określonej czynności, przekraczającej rzeczywiście poniesione koszty, stanowi niedozwoloną klauzulę umowną w rozumieniu art.
i nie wiąże konsumenta. Sprzeczne z dobrym obyczajem jest naruszenie ekwiwalentności świadczeń przy stosowaniu wobec konsumentów opłaty, której wysokość nie odpowiada wartości świadczeń realizowanych w ramach tej opłaty, co godziło w ich słuszny interes. Postanowienia zostały wprowadzone wzorcem, a więc nie zostały uzgodnione indywidualnie, jednocześnie kształtują obowiązki pożyczkobiorcy w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, wreszcie rażąco naruszały interesy pozwanego, nie zapewniając ekwiwalentności świadczeń. Należy wskazać, że prowizja nie stanowi świadczenia głównego. Świadczeniem głównym w przypadku umowy pożyczki jest kwota pożyczki, a od strony pożyczkodawcy odsetki za korzystanie z kapitału. Celem art. 36a-36d ustawy z dnia 12 maja 2011 roku o kredycie konsumenckim jest ochrona konsumentów przed nadmiernym obciążeniem finansowym w związku z kredytem konsumenckim (lichwą). Obowiązywanie tych przepisów ma zapobiegać obchodzeniu przepisów o odsetkach maksymalnych ( art. 359 § 2 1, art. 481 § 2 1 k.c.), w szczególności poprzez zastrzeganie na rzecz kredytodawcy różnego rodzaju wygórowanych opłat i prowizji. Maksymalna wysokość kosztów jest ustalana, stosownie do art. 36a ust. 1 cyt. ustawy, poprzez dodanie dwóch wartości: 25% całkowitej kwoty kredytu oraz 30% całkowitej kwoty kredytu obliczonej stosownie do długości okresu spłaty, przy czym wymieniona wartość 30% obowiązuje dla okresu jednego roku. Zgodnie z art. 36 a ust. 3 ww ustawy pozaodsetkowe koszty kredytu wynikające z umowy o kredyt konsumencki nie należą się w części przekraczającej maksymalne pozaodsetkowe koszty kredytu obliczone w sposób określony w ust. 1 lub całkowitą kwotę kredytu. W niniejszej sprawie, jak wynika z umowy z dnia 26 marca 2018 roku, prowizja wynosiła 5.100 zł i stanowiła 100% należności głównej. Jak stanowi art. 110 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku Prawo bankowe ( tj. Dz. U. 2017 r. poz. 1876 ze zm.) bank może pobierać przewidziane w umowie prowizje i opłaty z tytułu wykonywanych czynności bankowych oraz opłaty za wykonywanie innych czynności. Jednakże, należy zaznaczyć, iż przyznanie kredytodawcy, pożyczkodawcy znaczących uprawnień co do możliwości określania i egzekwowania stosownych opłat i prowizji nie oznacza, że jest to sfera pozostawiona uznaniowości kredytodawcy, pożyczkodawcy. Opłaty i prowizje muszą mieć uzasadnienie ekonomiczne i nie mogą być określane w sposób dowolny. Uprawnienie kredytodawcy, pożyczkodawcy do wynagrodzenia za określone czynności nie może bowiem zmierzać do przerzucenia na klientów kosztów funkcjonowania kredytodawcy, pożyczkodawcy. Prowizja przy umowach kredytu oznacza kwotę pieniężną za udzielenie kredytu, stanowiącą koszt udzielenia kredytu, który kredytobiorca jest zobowiązany ponieść w wysokości podanej w umowie. Prowizja pełnić ma przede wszystkim funkcję kompensacyjną celem wyrównania poniesionych przez kredytodawcę kosztów udzielenia kredytu. Powód nie wskazał, a nawet nie usiłował tego uczynić, jakie względy ekonomiczne przemawiałyby za obciążaniem pozwanej kwotami w wysokości wskazanej w umowie pożyczki. W odniesieniu do prowizji i jej wysokości, powód nie przedstawił jakichkolwiek twierdzeń, nie mówiąc o dowodach, co do przyczyn i sposobu jej ustalenia. Ustalona w umowie wysokość kwoty nazywanej „prowizją” ma się więc nijak do kosztów poniesionych pożyczkodawcę w związku z zawarciem z pozwaną stosunku zobowiązaniowego. Powód winien udowodnić, stosownie do art. 6 k.c. i art. 232 k.p.c., że kwoty wskazane w umowie pożyczki mają swoje uzasadnienie, a w niniejszej sprawie ciężarowi temu nie podołał. Udzielający pożyczkę poprzez zawarte w umowie pożyczki zapisy postanowień chciał ukryć wyższe niż maksymalne odsetki od pożyczanej sumy. Celem takiego działania udzielającego pożyczkę było - ewidentnie - obejście zakazu udzielania pożyczki na wyższe oprocentowanie aniżeli wynikające z przepisów o odsetkach maksymalnych. Tym samym, te postanowienia wskazanej powyżej umowy pożyczki jako zmierzające do obejścia prawa są nieważne na mocy przepisu art. 58 § 1 k.c. Zgodnie z art. 58 § 3 k.c., jeżeli nieważnością jest dotknięta tylko część czynności prawnej, czynność pozostaje w mocy co do pozostałych części, chyba że z okoliczności wynika, iż bez postanowień dotkniętych nieważnością czynność nie zostałaby dokonana. Podmiot udzielający pożyczki był podmiotem, który w zakresie swojej działalności zajmował się udzielaniem pożyczek osobom fizycznym, co jest poza sporem. Mając to na względzie i analizując treść poszczególnych postanowień zawartej umowy stwierdzić należy, że gdyby nie te postanowienia umowne, których ważność Sąd kwestionuje, to w ogóle nie doszłoby do zawarcia umowy pożyczki. Pożyczkodawca jako podmiot trudniący się działalnością gospodarczą w segmencie pożyczek, osiągający dochód z zawieranych przez siebie umów, dążył do maksymalizacji swoich zysków. Ów zysk pożyczkodawca miał zamiar uzyskać poprzez wyegzekwowanie postanowień wskazanej powyżej umowy. Biorąc pod uwagę, że w realiach niniejszej sprawy kwoty z tej umowy pożyczki, objęte postanowieniami umowy, których ważność Sąd zakwestionował, stanowić miały sumę zysku tego przedsiębiorcy, to przyjąć można, że gdyby nie aspekt gospodarczy, który w tym wypadku najmocniej przejawia się właśnie w woli udzielającego pożyczkę uzyskania jak najwyższego zysku, czemu miały służyć zakwestionowane przez Sąd postanowienia wyżej wskazanej umowy, pożyczkodawca nie zdecydowałby się na zawarcie umowy, bo nie przyniosłaby wówczas temu podmiotowi dochodu, o który mu chodziło. Postanowienia umowy nakładające na pozwaną obowiązek poniesienia prowizji stanowiły klauzule abuzywne, a więc nie wiązały one pożyczkobiorcy i nie rodziły wobec tego po jego stronie obowiązku spełnienia świadczeń zastrzeżonych takimi klauzulami (art.
Jednocześnie umowa pożyczki jest w tym zakresie nieważna (art. 58 § 1 k.c.), gdyż jej postanowienia zmierzały do obejścia prawa, tj. przepisów regulujących wysokość odsetek maksymalnych za korzystanie z kapitału (art. 359 § 2 1 k.c . ), a nadto z uwagi na sprzeczność jej postanowień z zasadami współżycia społecznego (art. 58 § 2 k.c . ). Pożyczkodawca, obok doliczenia do kwoty kapitału odsetek za korzystanie z kapitału zastrzegł także obowiązek zapłacenia przez pozwanego prowizji. Udzielający pożyczki chciał w ocenie Sądu ukryć w ten sposób wyższe niż maksymalne odsetki kapitałowe w celu obejścia zakazu umawiania się o takie odsetki (art. 58 § 1 k.c . ). Wobec nieudowodnienia roszczenia, a także niezłożenia do akt sprawy jakiegokolwiek zestawienia sposobu księgowania określonych kwot pieniężnych uiszczanych przez pozwaną na poczet zadłużenia, przyjmując nieważność wskazanych powyżej postanowień umownych, powództwo zostało oddalone także jako niezasadne. Na marginesie Sąd wskazuje także na nieskuteczność wypowiedzenia pozwanej umowy pożyczki. O ile sam fakt zawarcia umowy pożyczki przez pozwaną z (...) Sp. z o.o. był bezsporny, o tyle wątpliwości Sądu budziła okoliczność wymagalności roszczenia, a wobec tego także prawidłowości naliczenia skapitalizowanych odsetek. Jak wynika z treści umowy, została ona zawarta na okres 36 miesięcy, ulegała zatem rozwiązaniu dopiero w kwietniu 2021 roku. Powód nie wykazał, że umowa została rozwiązana wcześniej. Mimo że powód przedstawił pismo zawierające wypowiedzenie umowy pożyczki wraz z dowodem jego doręczenia, nie udowodnił w żaden sposób, że zostało ono poprzedzone wymaganym umową upomnieniem lub wezwaniem do zapały. Skoro zatem powód nie wyczerpał procedury przewidzianej umową, roszczenie, o które w dniu 18 sierpnia 2020 roku wytoczył powództwo w elektronicznym postępowaniu upominawczym, nie było wówczas wymagalne, bowiem po stronie powoda nie powstało uprawnienie do wypowiedzenia przedmiotowej umowy pożyczki. O kosztach Sąd orzekł w oparciu o art. 98 k.p.c. zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu. Powód przegrał proces w całości i wobec tego obowiązany jest zwrócić pozwanej kwotę 1.800 zł tytułem wynagrodzenia ustanowionego w sprawie pełnomocnika z wyboru w osobie adwokata (ustalone w oparciu o § 2 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie – t.j. Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.).
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.