II Ca 223/22

(1)w Kancelarii Notarialnej w B. , repertorium A 1505/2014 z dobrodziejstwem inwentarza nabył w całości syn P. A., nadto obciążył go kosztami postępowania . Swoje rozstrzygnięcie oparł na następujących ustaleniach i rozważaniach natury prawnej: T. A. zmarł 16 kwietnia 2021 r. w B., gdzie ostatnio stale przed śmiercią mieszkał. W chwili śmierci spadkodawca pozostawał w związku małżeńskim z A. A.. Miał dwójkę dzieci, które żyły w chwili otwarcia spadku- M. A. i P. A.. Nie miał innych dzieci. Żadne dziecko nie zmarło przed nim i nie pozostawiło zstępnych. Nie toczyło się postępowanie spadkowe po zmarłym. Nikt nie został uznany za niegodnego dziedziczenia. T. A. 15 kwietnia 2014 r. sporządził przed Notariuszem K. K.

(2)testament notarialny, w którym do całości spadku powołał syna P. A.. W § 2 polecił synowi P., aby ten z dniem otwarcia i ogłoszenia testamentu roztoczył opiekę na siostrą spadkobiercy, a córką spadkodawcy M. A.. Sąd Rejonowy stan faktyczny ustalił na podstawie dokumentów urzędowych, które zostały sporządzone przez uprawnione osoby, we właściwej formie, a ich prawdziwość nie została poważona i nie budziła wątpliwości sądu. Podstawą ustaleń faktycznych było także zapewnienie spadkowe złożone przez spadkobiercę P. A.. Sąd dał wiarę złożonemu zapewnieniu, albowiem znajduje odzwierciedlenie w zgromadzonym materiale dowodowym, aktach stanu cywilnego. Autentyczność testamentu notarialnego nie była kwestionowana. Powołanie do spadku wynika z ustawy albo z testamentu. (art. 926 § 1 k.c.). Pierwszeństwo ma dziedziczenie testamentowe natomiast dziedziczenie ustawowe wtedy wchodzi , gdy spadkodawca nie powołał spadkobiercy lub gdy żadna z powołanych przez niego osób nie chce lub nie może być spadkobiercą (art. 926 § 2 k.c.). Rozrządzić majątkiem na wypadek śmierci można jedynie przez testament (art. 941 k.c.). Testament może być sporządzony w formie aktu notarialnego (art. 950 k.c.). Spadkodawca ma prawo wyboru, kto będzie dziedziczył po nim i to on decyduje o kręgu spadkobierców. W przedmiotowej sprawie spadkodawca sporządził testament notarialny. W świetle obowiązujących przepisów rozporządzenie testamentowe było ważne i dopuszczalne oraz stanowiło przejaw swobody testowania. W postępowaniu nie ujawniono jakichkolwiek okoliczności uzasadniających wadliwość rozrządzenia. Uczestniczki nie zajęły stanowiska w sprawie. Nie stawiły się też na termin rozprawy. Jednak uczestniczki nie są zobowiązane do składania odpowiedzi na wniosek, a o terminie zostały prawidłowo zawiadomione. Z tego powodu, szersze badanie ewentualnej kwestii nieważności testamentu było zbędne i prowadziłoby do niepotrzebnego przedłużenia postępowania. W sprawie nie było dowodów świadczących o tym, że testament jest nieważny. Wnioskodawca wskazał, że nie kwestionuje ważności sporządzonego testamentu. Brak też było informacji, aby testament został odwołany. Testament notarialny przedłożony do akt sprawy spełniał także warunki wskazane w art. 75-95 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. prawo o notariacie (Dz.U.

1. 1192). W tej sytuacji należało stwierdzić, że testament ten jest ważny i skuteczny. Następnie Sąd Rejonowy odwołał się do treści art. art. 677 § 1 i § 2 k.p.c. i wskazał ,że w postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku Sąd ma obowiązek wskazać , kto nabył spadek i na jakiej podstawie oraz stwierdza nabycie zapisu windykacyjnego. W postanowieniu nie orzeka o poleceniu. Mając na uwadze powyższe Sąd Rejonowy stwierdził, że spadek na podstawie testamentu notarialnego nabył w całości syn P. A.. W orzeczeniu przy czy nabycie nastąpiło z dobrodziejstwem inwentarza, co wynika z treści art. 1015 § 2 k.c. Orzeczenie zawarte w punkcie 2 sentencji postanowienia znajduje swoją podstawę prawną w treści przepisu art. 520 § 1 k.p.c., który stanowi, że każdy uczestnik postępowania ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Dodatkowo Sąd Rejonowy wskazał ,że dopuścił do udziału w sprawie R. D., E. O. i A. D., albowiem wykazali oni, że mają interes prawny. Przedłożyli oni postanowienie Sądu Rejonowego w Bydgoszczy dotyczące zniesienia współwłasności i rozliczeń między stronami. Stroną tamtego postępowania był zmarły T. A., który został zobowiązany do spłaty na rzecz wyżej wskazanych osób stąd wykazali oni swój interes prawny i dlatego dopuszczono ich do udziału w sprawie (art. 510 § 1 k.p.c.). Apelację od postanowienia wnieśli P. A. i A. A.. P. A. w swojej apelacji zarzucił naruszenie przepisu art. 510 §2 k.p.c. poprzez nieprawidłowe ustalenie kręgu osób mających interes prawny w rozstrzygnięciu sprawy , co skutkowało naruszenie gwarancji procesowych osób będących w kręgu zainteresowanych w sprawie, naruszenie art. 233 k.p.c. poprzez nieprzeprowadzenie dowodu z aktu notarialnego z dnia 20 lutego 2014r. Rep. A (...) , co skutkowało błędnym ustaleniem kręgu uczestników postępowania . Wskazując na te zarzuty, wnioskodawca domagał się przeprowadzenia dowodów z księgi wieczystej nr (...) prowadzonej dla nieruchomości położonej w B. przy ul. (...) w B. i z aktu notarialnego z dnia 20 lutego 2014r. , Rep. A (...) , wezwanie do udziału w postępowaniu w charakterze uczestniczki siostrę zmarłego H. K. , uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Bydgoszczy. Skarżący podniósł, że H. K. darowała właśnie w dniu 20 grudnia 2014r. zmarłemu bratu cały przysługujący jej udział tj.1/2 w nieruchomości , a T. A. tę darowiznę przyjął. Z kolei żona zmarłego A. A. zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 946 k.c. poprzez rozstrzygnięcie sprawy w oparciu o testament notarialny z dnia 15 15 kwietnia 2014r. ,podczas gdy prawdopodobnie spadkodawca miał sporządzić własnoręczny testament, przy czym przyznała ,że testamentu takiego nie widziała, nie ma wiedzy precyzyjnej o jego sporządzeniu, jedynie od zmarłego męża / spadkodawcy / o testamencie własnoręcznym słyszała. Domagała się uchylenia postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Nikt z uczestników nie złożył odpowiedzi na apelacje. S ąd Okręgowy zważył, co następuje: Obie apelacje jako niezasadne podlegały oddaleniu. Sąd Rejonowy poczynił prawidłowe ustalenia w sprawie , mając na uwadze obowiązki, jakie zostały nałożone na sąd spadku przepisami art. 670 k.p.c. Sąd Okręgowy podziela ustalenia faktyczne poczynione w prawie nadto aprobuje w całości rozważania natury prawnej. I. Apelacja A. A. W przedmiocie apelacji A. A. Sąd Okręgowy wskazuje, że zgodnie z art. 670 § 1 k.p.c. sąd spadku z urzędu bada , kto jest spadkobiercą , w szczególności bada, czy spadkobierca pozostawił testament, wzywa do przedłożenia testamentu osobę , co do której będzie uprawdopodobnione , że testament u niej się znajduje/…/. A zatem Sąd spadku ma wykazać aktywność w ustalaniu kręgu spadkobierców i sposobu dziedziczenia , w szczególności winien zbadać , czy spadkodawca pozostawił testament oraz wezwać spadkobiercę do jego złożenia/ por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 grudnia 2020r. w sprawie I CSK 47/19/. Nie mniej jednak przepis ten nie zwalnia uczestników postępowania od wykazywania inicjatywy dowodowej w takim postępowaniu. Powyższe oznacza zatem, że uczestniczka postępowania winna wskazać konkretne dowody w celu stwierdzenia faktów , z których wywodzi skutki prawne. Inaczej mówiąc , winna udowodnić fakty z których wywodzi zarzut naruszenia przez Sąd Rejonowy przepisu art. 946 k.c. , traktujący o odwołaniu przez spadkobiercę testamentu i sporządzenia nowego, czy dokonaniu zmian w sporządzonym już testamencie. Tymczasem uczestniczka postępowania, poza golosnym stwierdzeniem, iż słyszała od spadkodawcy o testamencie własnoręcznym , ale nigdy go nie widziała a nawet nie ma wiedzy o jego sporządzeniu dowodów żadnych na poparcie zarzutów nie przedłożyła. Wobec tego zupełnie niezrozumiałe są zarzuty uczestniczki podniesione w apelacji , skoro żadnych dowodów w apelacji nie przedstawiła na poparcie swoich twierdzeń / por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 grudnia 2010r. w sprawie ICSK 37/10 /. Sąd I Instancji dokonał tym samym prawidłowych ustaleń i orzekł o spadkobraniu przez P. A. na podstawie testamentu notarialnego a to na podstawie art. 950 k.c. Wobec tego apelacja A. A. podlegała oddaleniu na mocy art. 385 k.p.c. w zw. z art. 13 §2 k.p.c. II. Apelacja P. A. Zarzuty skarżącego są bezzasadne. Przywołany już wyżej przepis art. 670 k.p.c. nie pozostawia żadnych wątpliwości, że w sprawach zainicjowanych , jak tu, przez spadkobiercę , poza potencjalnymi spadkobiercami , inne podmioty nie biorą udziału w sprawie , a to ze względu na ograniczoną kognicję sądu spadku, który bada jedynie , kto jest spadkobiercą. Nie ma natomiast sąd spadku wzywania do udziału innych osób niż potencjalni spadkobiercy, czy to testamentowi czy ustawowi czy też zapisobiercę windykacyjnego , o czym wprost stanowi przepis art. 677§ 1 i 2 k.p.c. / tak Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 7 października 2020 r., V CSK 560/18/. W rozpoznawanej sprawie wierzyciele spadkodawcy, co wynika z prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w Bydgoszczy z dnia 5 kwietnia 2018r., sygn. akt II Ns 3123/07 - R. D., E. O. i A. D. zgłosili swój udział i wykazali, że są zainteresowanymi w sprawie , wobec czego zasadne było wezwanie ich do udziału w sprawie , przez co uzyskali oni status uczestników postępowania , zgodnie z art. 510 §1 i §2 k.p.c. Prawidłowo natomiast Sąd Rejonowy , dysponując powyższym prawomocnym postanowieniem nie wezwał do udziału w sprawie H. K.. Po pierwsze , nie należy ona do kręgu spadkobierców ustawowych po zmarłym T. A.. Zmarły pozostawił bowiem po sobie żonę i dwoje dzieci – wnioskodawcę i uczestników postępowania , należących do pierwszej grupy spadkobierców ustawowych , o czym stanowi przepis art. 931 §1 k.p.c. Oznacza to, że rodzeństwo w takim przypadku , a H. K. jest siostrą zmarłego, nie ma statusu uczestnika postępowania . Po drugie nie ma ona też statusu osoby zainteresowanej, o czym stanowi przepis art. 510 k.p.c., bowiem po pierwsze , nie była i nie jest wierzycielem zmarłego brata a jedynie dłużnikiem A. D., R. D. i E. D., co wprost wynika z prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w Bydgoszczy z dnia 5 kwietnia 2018r. , sygn. akt II Ns 3123/
2. Po trzecie nie może zmienić tego powołana przez skarżącego umowa darowizny z dnia 20 lutego 2014r. , która to H. K. darowała swojemu bratu T. A. / tu: spadkodawcy/ cały przysługujący jej udział wynoszący ½ części we własności nieruchomości położonej w B. przy ul. (...) / vide. K. 85- 93 akt sprawy/. Spadkodawca uzyskał udział we własności nieruchomości pod tytułem darmym, nie ma zatem siostra jako darczyńca żadnych roszczeń wobec obdarowanego brata. Skarżący innych umów , na które się powołuje nawet do apelacji nie dołączył. Na marginesie tylko Sąd Okręgowy wskazuje, że współwłaściciele nieruchomości z urzędu są uczestnikami postępowania w sprawach o dział spadku i zniesienie współwłasności/ art. 689 k.p.c./. W konsekwencji także apelacja P. A. podlegała oddaleniu na mocy art. 385 k.p.c. w zw. z art. 13 §2 k.p.c. SSO Irena Dobosiewicz